Tiểu luận phân tích nội dung vật chất và ý thức, mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức

Untitled TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH (PHÂN HIỆU VĨNH LONG) KHOA CƠ BẢN MÔN HỌC TRIẾT HỌC MÁC LÊNIN BÀI TIỂU LUẬN “Phân tích nội dung vật chất và ý thức, mối quan hệ biện chứng giữa vật chất[.]

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH

(PHÂN HIỆU VĨNH LONG)

KHOA CƠ BẢN MÔN HỌC: TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN

BÀI TIỂU LUẬN: “Phân tích nội dung vật chất và ý thức, mối

quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức? Ý nghĩa phương pháp

luận của mối liên hệ? Thông qua thực tiễn cuộc sống, sinh viên hãy

chứng minh sự tác động trở lại của ý thức đối với vật chất? (Bằng

những sự kiện, những thành tựu, việc làm cụ thể của cá nhân đã

từng diễn ra trong xã hội)”

SINH VIÊN THỰC HIỆN : NGUYỄN NGỌC QUẾ TRÂN

MSSV : 31221570002

KHÓA - CHUYÊN NGÀNH : K48 – NGÔN NGỮ ANH

GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN : TS PHAN THỊ HÀ

Vĩnh Long, ngày 03 tháng 11 năm 2022

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 2 NỘI DUNG CHÍNH 3

I PHÂN TÍCH NỘI DUNG VẬT CHẤT VÀ Ý THỨC 3 1.1 Vật chất

1.2 Ý thức

II MỐI QUAN HỆ BIỆN CHỨNG GIỮA VẬT CHẤT VÀ Ý THỨC 6 1.1 Khái niệm

1.2 Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức

a) Vật chất có vai trò quyết định ý thức

b) Ý thức tác động trở lại vật chất

III Ý NGHĨA PHƯƠNG PHÁP LUẬN CỦA MỐI LIÊN HỆ 10

⁕CHỨNG MINH SỰ TÁC ĐỘNG TRỞ LẠI CỦA Ý THỨC ĐỐI VỚI VẬT CHẤT 11 KẾT LUẬN 12 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 13

LỜI MỞ ĐẦU

Trong quá trình đổi mới toàn diện đất nước, Đảng Cộng sản ViệtNam xác định hội nhập quốc tế là định hướng chiến lược lớn để xâydựng và bảo vệ Tổ quốc, coi hội nhập quốc tế là sự nghiệp hàng đầu củadân ta và của cả hệ thống chính trị Thực hiện những chủ trương vàchính sách nhất quán về hội nhập quốc tế, Việt Nam đã đẩy mạnh sâusắc hơn quan hệ với các đối tác; chủ động phát huy vai trò tại các cơ chế

đa phương, đặc biệt là trong ASEAN và Liên Hợp Quốc Ngày7/11/2006, Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ 150 của Tổchức thương mại thế giới (WTO) Đây là một sự kiện có ý nghĩa đặcbiệt, là cột mốc quan trọng trong sự nghiệp phát triển của nước ta Với

sự kiện này, nước ta đang đứng trước những cơ hội và thách thức mớiđòi hỏi người dân phải có trách nhiệm hơn với xu thế hội nhập quốc tế.Nhân dân ta là chủ thể của hội nhập, được hưởng những thành quả củahội nhập, dân có giàu thì nước mới mạnh Từ đó cho thấy vai trò củamỗi người ngày càng to lớn, góp phần không nhỏ trong việc phát triểnkinh tế của đất nước Nhưng làm thế nào để cho con người có thể nhậnthức được đầy đủ, chính xác về thế giới, biết cách cải tạo nó để phục vụcho công cuộc đổi mới đất nước rõ ràng là một vấn đề phức tạp

Sau một thời gian được học tập và rèn luyện tại trường Đại học Kinh

tế Thành phố Hồ Chí Minh (Phân hiệu Vĩnh Long), được học bộ môn

“Triết học Mác – Lênin“, tìm hiểu về mối quan hệ biện chứng giữa vậtchất và ý thức của Chủ nghĩa Mác – Lênin, một phần câu trả lời đã đượctìm thấy , em hiểu rõ hơn về nội dung của vật chất và ý thức, mối quan

hệ biện chứng giữa chúng, cũng như hiểu hơn về ý nghĩa phương phápluận của mối liên hệ, để rồi hôm nay có thể đưa ra ý kiến, quan điểmriêng của bản thân về nó

NỘI DUNG CHÍNH

I.Phân tích nội dung vật chất và ý thức:

1.1 Vật chất:

- Vật chất là phạm trù triết học phức tạp và có nhiều quan

niệm khác nhau về nó Nhưng theo Lê-nin định nghĩa :"Vật chất là một

phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta chép lại, chụp lại, phản ánh và tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác".

- Lê-nin chỉ rõ rằng, để định nghĩa vật chất không thể theo cách thôngthường vì khái niệm vật chất là khái niệm rộng nhất Để định nghĩa vậtchất Lê-nin đã đối lập vật chất với ý thức, hiểu vật chất là thực tại kháchquan được đem lại cho con người trong cảm giác, vật chất tồn tại độc lậpvới cảm giác, ý thức, còn cảm giác, ý thức phụ thuộc vào vật chất, phảnánh khách quan

- Khi định nghĩa vật chất là phạm trù triết học, Lênin một mặt muốn chỉ

rõ vật chất là khái niệm rộng nhất, muốn phân biệt tư cách là phạm tùtriết học, là kết quả của sự khái quát và trừu tượng với những dạng vậtchất cụ thể, với những "hạt nhân cảm tính" Vật chất với tư cách là mộtphạm trù triết học không có những đặc tính cụ thể có thể cảm thụ được.Định nghĩa vật chất như vậy khắc phục được những quan niệm siêu hìnhcủa chủ nghĩa duy vật đồng nhất vật chất với hình thức biểu hiện cụ thểcủa nó

- Lê-nin cho rằng vật chất vốn tự nó có, không thể tiêu diệt được, nótồn tại bên ngoài và không lệ thuộc vào cảm giác, ý thức con người, vậtchất là một thực tại khách quan

- Khác với quan niệm ý niệm tuyệt đối của chủ nghĩa duy tâm kháchquan, "thượng đế" của tôn giáo…Vật chất không phải là lực lượng siêu

tự nhiên tồn tại lơ lửng ở đâu đó, trái lại phạm trù vật chất là kết quả của

sự khái quát sự vật, hiện tượng cụ thể và do đó các đối tượng vật chất cóthật, hiện thực đó có khả năng tác động vào giác quan để gây ra cảmgiác và nhờ đó mà ta có thể biết được, hiểu được và nắm bắt sự vật này.Định nghĩa của Lê-nin đã khẳng định được câu trả lời về hai mặt của vấn

đề cơ bản của triết học

- Hơn thế nữa Lê-nin còn khẳng định cảm giác chép lại, chụp lại,phản ánh và tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác Khẳng định như vậymột mặt muốn nhấn mạnh tính thứ nhất của vật chất, vai trò quyết địnhcủa nó với vật chất và mặt khác khẳng định khả năng nhận thức thế giớikhách quan của con người Nó không chỉ phân biệt chủ nghĩa duy tâmvới chủ nghĩa duy vật, với thuyết không thể biết mà còn phân biệt chủnghĩ duy vật với nhị nguyên luận

- Như vậy, chúng ta thấy rằng định nghĩa về vật chất của Lê-nin làhoàn toàn triệt để, nó giúp chúng ta xác định được nhân tố vật chất trongđời sống xã hội, có ý nghĩa trực tiếp định hướng cho nghiên cứu khoahọc tự nhiên giúp ngày càng đi sâu vào các dạng cụ thể của vật chất

trong giới vi mô Nó giúp chúng ta có thái độ khách quan trong suy nghĩ

và hành động

1.2 Ý thức:

- Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin thì: “Ý thức là sự phản

ánh một cách năng động, sáng tạo thế giới khách quan vào trong bộ óc con người, là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan” Tuy nhiên,

không phải cứ thế giới khách quan tác động vào bộ não con người thì tựnhiên trở thành ý thức Mặt khác, ý thức là sự phản ánh năng động, sángtạo thế giới, do nhu cầu cải tạo giới tính tự nhiên của con người quyếtđịnh và được thực hiện thông qua hoạt động lao động Do đó, ý thức làcái vật chất được đem chuyển vào trong đầu óc con người và được cảibiến đi ở trong đó

- Tính sáng tạo của ý thức được biểu hiện rất phong phú Trên cơ sởnhững gì đã có, ý thức có thể tạo ra những hiểu biết mới về sự vật, có thểhình dung ra những gì không có trong thực tế Ý thức có thể dự đoán,đoán trước được tương lai, có thể tạo ra những ảo tưởng, hoang đường,những lý thuyết khoa học và lý thuyết rất trừu tượng và có tính khái quátcao

- Tuy nhiên, tính sáng tạo ra ý thức là sự sáng tạo ra sự phản ánh, vì

ý thức bao giờ cũng chỉ là sự phản ánh tồn tại

- Ý thức là sản phẩm lịch sử của quá trình phát triển xã hội nên mangbản chất xã hội

II.Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức:

1.1 Khái niệm:

- Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức là mối quan hệ biện chứng.Trong mối quan hệ giữa vật chất và ý thức thì vật chất có trước còn ýthức có sau, vật chất là nguồn gốc của ý thức quyết định ý thức nhưngkhông thụ động mà có thể tác động trở lại vật chất thông qua hoạt độngthực tiễn của con người

- Theo Lê-nin thì vật chất là một phạm trù triết học để chỉ thực tạikhách quan, đem đến cho con người trong cảm giác, được cảm giác củacon người chép lại, chụp lại, phản ánh lại và không tồn tại lệ thuộc vàocảm giác

+ Vật chất vận động trong không gian và thời gian;

+ Không gian và thời gian là thuộc tính chung vốn có của các dạng vậtchất cụ thể và là hình thức tồn tại của vật chất

- Bên cạnh vật chất, ý thức là kết quả của quá trình phát triển tựnhiên và lịch sử xã hội Ý thức mang bản chất là hình ảnh chủ quan của

thế giới khách quan, chính là sự phản ánh tích cực, tự giác, chủ động thếgiới khách quan và bộ não con người thông qua hoạt động thực tiễn.

1.2 Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức:

- Vật chất và ý thức có quan hệ 2 chiều và tác động qua lại lẫnnhau Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức được thể hiện qua nhận thức

và thực tiễn như sau:

+ Thứ nhất: Vật chất có vai trò quyết định ý thức

- Chủ nghĩa duy vật biện chứng khẳng định: Vật chất có trước, ýthức có sau, vật chất là nguồn gốc của ý thức, quyết định ý thức vì:

- Ý thức là sản phẩm của một dạng vật chất có tổ chức cao là bộ ócngười nên chỉ khi có con người mới có ý thức Trong mối quan hệ giữacon người với thế giới vật chất thì con người là kết quả quá trình pháttriển lâu dài của thế giới vật chất, là sản phẩm của thế giới vật chất Kếtluận này đã được chứng minh bởi sự phát triển hết sức lâu dài của khoahọc về giới tự nhiên; nó là một bằng chứng khoa học chứng minh quanđiểm: vật chất có trước, ý thức có sau

- Các yếu tố tạo thành nguồn gốc tự nhiên, nguồn gốc xã hội của ýthức (bộ óc người, thế giới khách quan tác động đến bộ óc gây ra cáchiện tượng phản ánh, lao động, ngôn ngữ), hoặc là chính bản thân thếgiới vật chất (thế giới khách quan), hoặc là những dạng tồn tại của vậtchất (bộ óc người, hiện tượng phản ảnh, lao động, ngôn ngữ) đã khẳngđịnh vật chất là nguồn gốc của ý thức

- Ý thức là sự phản ánh thế giới vật chất, là hình ảnh chủ quan vềthế giới vật chất nên nội dung của ý thức được quyết định bởi vật chất.

Sự vận động và phát triển của ý thức, hình thức biểu hiện của ý thức bịcác quy luật sinh học, các quy luật xã hội và sự tác động của môi trườngsống quyết định Những yếu tố này thuộc lĩnh vực vật chất nên vật chấtkhông chỉ quyết định nội dung mà còn quyết định cả hình thức biểu hiệncũng như mọi sự biến đổi của ý thức

đã thể hiện sự tác động của mình đối với vật chất thông qua hoạt độngthực tiền của con người

- Sự tác động trở lại của ý thức đối với vật chất diễn ra theo haihướng: tích cực hoặc tiêu cực Nếu con người nhận thức đúng, có trithức khoa học, có tình cảm cách mạng, có nghị lực, có ý chí thì hànhđộng của con người phù hợp với các quy luật khách quan, con người cónăng lực vượt qua những thách thức trong quá trình thực hiện mục đíchcủa mình, thế giới được cải tạo – đó là sự tác động tích cực cúa ý thức.Còn nếu ý thức của con người phản ánh không đúng hiện thực kháchquan, bản chất, quy luật khách quan thì ngay từ đầu, hướng hành độngcủa con người đã đi ngược lại các quy luật khách quan, hành động ấy sẽ

có tác dụng tiêu cực đổi với hoạt động thực tiễn, đối với hiện thực kháchquan

- Như vậy, bằng việc định hướng cho hoạt động của con người, ýthức có thế quyết định hành động của con người, hoạt động thực tiễn củacon người đúng hay sai, thành công hay thất bại, hiệu quả hay khônghiệu quả

- Tìm hiểu về vật chất, về nguồn gốc, bản chất của ý thức, về vai tròcủa vật chất, của ý thức có thể thấy: vật chất là nguồn gốc của ý thức,quyết định nội dung và khả năng sáng tạo ý thức; là điều kiện tiên quyết

để thực hiện ý thức; ý thức chỉ có khả năng tác động trở lại vật chất, sựtác động ấy không phải tự thân mà phải thông qua hoạt động thực tiễn(hoạt động vật chất) của con người Sức mạnh của ý thức trong sự tácđộng này phụ thuộc vào trình độ phản ánh của ý thức, mức độ thâm nhậpcủa ý thức vào những người hành động, trình độ tổ chức của con người

và những điều kiện vật chất, hoàn cảnh vật chất, trong đó con ngườihành động theo định hướng của ý thức.

III Ý nghĩa phương pháp luận của mối liên hệ:

– Phải luôn xuất phát từ hiện thực khách quan trong mọi hoạt động

để có thể xác định đúng đắn mục tiêu, kế hoạch, biết tìm và vận dụngphương pháp tổ chức hoạt động hiệu quả để đạt được mục tiêu đề ra mộtcách tối ưu

+ Tri thức mà con người thu nhận được sẽ thông qua chu trình họctập, nghiên cứu từ các hoạt động quan sát, phân tích để tác động vào đốitượng vật chất và buộc những đối tượng đó phải thể hiện những thuộctính, quy luật

+ Để cải tạo thế giới khách quan đáp ứng nhu cầu của mình, conngười phải căn cứ vào hiện thực khách quan để có thể đánh giá, xác địnhphương hướng biện pháp, kế hoạch mới có thể thành công

+ Bên cạnh đó cần phải tránh xa những thói quen chỉ căn cứ vào nhucầu, niềm tin mà không nghiên cứu đánh giá tình hình đối tượng vấtchất

– Phát huy tính năng động, sáng tạo, sức mạnh to lớn của yếu tố con

+ Con người muốn ngày càng tài năng, xã hội ngày càng phát triểnthì phải luôn chủ động, phát huy khả năng của mình và luôn tìm tòi, sángtạo cái mới Bên cạnh đó, con người phải thường xuyên rèn luyện, tudưỡng, nâng cao năng lực và không bỏ cuộc giữa chừng.

+ Con người tuyệt đối không được thụ động, ỷ lại trong mọi trườnghợp để tránh việc sa vào lười suy nghĩ, lười lao động

– Khắc phục được bệnh chủ quan duy ý chí; bệnh bảo thủ, trì trệ,

thái độ tiêu cực đặc biệt là trong quá trình đổi mới hiện nay

⁕Chứng minh sự tác động trở lại của ý thức đối với vật chất :

Ví dụ 1: Khi ở nhiệt độ 0oC thì nước đông thành đá, do đó khi emmuốn uống nước đá đã cho nước vào ngăn đông tủ lạnh để nước chuyểnnước từ trạng thái lỏng, sang trạng thái rắn (nước đá)

Ví dụ 2: Khi ở nhiệt độ 100oC thì nước sẽ sôi và có thể làm chín thức

ăn, do đó khi muốn dùng nước nóng hoặc làm chín thức ăn đã nấu nó lên

để làm nóng nước hay làm chín, làm mềm thức ăn

Ví dụ 3: Biết được mùi hương của vỏ cam, vỏ quýt, vỏ bưởi có thểđuổi được muỗi nên khi ăn xong gia đình em thường giữ lại vỏ của quảcam, quả quýt để phơi khô tận dụng để ở các góc quanh nhà để đuổimuỗi và đồng thời làm cho ngôi nhà có mùi thơm hơn

KẾT LUẬN

Xây dựng Chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là một sự nghiệp rất khókhăn, phức tạp, nó như cuộc chiến đấu kháng chiến trường kì củaĐảng và nhà nước

Với những biến động trước tình hình kinh tế của nhiều n ước trên thếgiới đòi hỏi Đảng và nhà nước phải kiên trì, giữ vững lòng tin, quyết tâmkhắc phục khó khăn, đồng thời phải tỉnh táo, nhạy bén thích ứng kịp thờivới thực tế biến đổi từng ngày từng giờ

Quán triệt phương pháp luận của chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng

Hồ Chí Minh, vận dụng thành thạo phép biện chứng duy vật vào việcnghiên cứu và quản lý kinh tế, phát huy mạnh mẽ quan hệ giữa kinh tế

và chính trị trong công cuộc đổi mới nhằm tăng trưởng nền kinh tế quốcdân, nhất định chúng ta sẽ trở thành những nhà quản lý giỏi góp phầnxứng đáng vào công cuộc đổi mới của đất nước, tạo điều kiện để nềnkinh tế Việt Nam phát triển cao, từ đó nâng cao vị trí Việt Nam trênchính trường quốc tế, góp phần củng cố sự ổn định về chính trị của đấtnước Đó là lương tâm của những người làm công tác quản lý kinh tếchính trị

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Giáo trình Triết học Mác-Lênin

2 Văn kiện Đại hội toàn quốc lần thứ VI

3 Văn kiện Đại hội toàn quốc lần thứ VII

4 Văn kiện Đại hội toàn quốc lần thứ VIII

5 Kinh tế 1998-1999 Việt Nam và thế giới (thời báo kinh tế Việt Nam)

6 Thời báo kinh tế Việt Nam

7 Tạp chí nghiên cứu kinh tế

Mác-Lênin tập 2 CNXB chính trị quốc

gia

Văn kiện đại hội toàn quốc lần VI

kinh tế

Việt Nam )

6 Thời báo kinh tế

Văn kiện đại hội toàn quốc lần VII

kinh tế

Việt Nam )

Việt Nam

7 Tạp chí nghiên cứu kinh tế