Untitled BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC UEH KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ TIỂU LUẬN MÔN HỌC CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC Đề tài 2 NGUYÊN LÝ CHỦ NGHĨA MÁC LÊNIN VỀ VẤN DỀ DÂN CHỦ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Giảng vi[.]
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC UEH KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
TIỂU LUẬN MÔN HỌC: CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC
Đề tài 2: NGUYÊN LÝ CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN VỀ
VẤN DỀ DÂN CHỦ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA
Giảng viên hướng dẫn: TS Nguyễn Khánh Vân
Nhóm sinh viên thực hiện: Nhóm 2
TP Hồ Chí Minh, ngày 13 tháng 04 năm 2022
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC UEH KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
TIỂU LUẬN MÔN HỌC: CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC
Đề tài 2: NGUYÊN LÝ CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN VỀ
VẤN DỀ DÂN CHỦ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA
Giảng viên hướng dẫn: TS Nguyễn Khánh Vân
Nhóm sinh viên thực hiện: Nhóm 2
TP Hồ Chí Minh, ngày 13 tháng 04 năm 2022
Trang 38 Nguyễn Vân Khánh IN001 Chỉnh sửa câu từ, nội
dung bài tiểu luận. 100%
9 Hồ Nguyên Trung FB015 Soạn lời mở đầu và kết
10 Lê Văn Tuyên FB015 Tìm tài liệu, hoàn thành
11 Mã Huỳnh Vĩnh Nghi IN001 Làm các trang bìa, chỉnh
sửa hình thức bài tiểu luận.
100%
12 Huỳnh Thị Phương IN001 Thuyết trình. 100%
Trang 5Nhận xét của giáo viên Điểm
Trang 6MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU 6
1 Lý do nghiên cứu đề tài 6
2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 6
2.1 Mục đích nghiên cứu 6
2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu 6
3 Đối tượng nghiên cứu 7
4 Ý nghĩa của việc nghiên cứu đề tài 7
NỘI DUNG 8
1 DÂN CHỦ VÀ DÂN CHỦ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA 8
1.1 Dân chủ và sự ra đời, phát triển của dân chủ 8
1.1.1 Quan niệm về dân chủ 8
1.1.2 Sự ra đời, phát triển của dân chủ 9
1.2 Dân chủ xã hội chủ nghĩa 10
1.2.1 Quá trình ra đời của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa 10
1.2.2 Bản chất của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa 10
2 MỐI QUAN HỆ GIỮA DÂN CHỦ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VÀ NHÀ NƯỚC XÃ HỘI CHỦ NGHĨA 13
3 DÂN CHỦ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VÀ Ở VIÊT NAM 15
3.1 Dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 15
3.1.1 Sự ra đời, phát triển của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 15
3.1.2 Bản chất của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 15
3.2 Phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay 16
KẾT LUẬN 18
LỜI CẢM ƠN 18
TÀI LIỆU THAM KHẢO 19
Trang 7LỜI MỞ ĐẦU
1 Lý do nghiên cứu đề tài
Về vấn đề dân chủ, đặc biệt nền dân chủ nhà nước xã hội chủ nghĩa luôn làmột vấn đề đáng quan tâm Bởi bên cạnh việc là tiếng nói thể hiện quyền conngười, “dân chủ” còn thể hiện khả năng quản lý và sự tận tâm dành cho người dâncủa bộ máy chính trị trong một nhà nước xã hội chủ nghĩa – kiểu nhà nước vốn gắnliền, đại diện cho ý chí và lợi ích của nhân dân lao động
Hơn nữa, dân chủ trong Nhà nước xã hội chủ nghĩa Việt Nam vẫn đangtrong quá trình cải thiện, xây dựng và phát triển mỗi ngày Có thể nhận định rằng
nó vẫn chưa hoàn thiện Và ở một số cơ quan, một số vùng vẫn còn chưa phát huytốt nền dân chủ xã hội chủ nghĩa Hay thậm chí bị xem nhẹ và làm trái với quyềndân chủ chính đáng của người dân
Chính vì lý do đó, nhóm chúng em chọn đề tài “DÂN CHỦ XÃ HỘI CHỦNGHĨA” để thực hiện nghiên cứu
2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1 Mục đích nghiên cứu
o Hiểu rõ và nắm vững bản chất cơ bản của nền dân chủ và dân chủ xãhội chủ nghĩa nói chung và Việt Nam nói riêng
o Khẳng định sự tiến bộ của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa và nhà nước
xã hội chủ nghĩa Đứng lên phê phán những quan điểm sai trái phủnhận sự tiến bộ của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa Và biết nhìn nhậnnhững điều chưa đúng, sai trái với tư tưởng về vấn đề dân chủ đangdiễn ra để đưa ra những giải pháp tốt nhất
2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
o Hiểu rõ lịch sử, bản chất của nền dân chủ và dân chủ xã hội chủnghĩa
o Xác định những vấn đề thực tiễn của nền dân chủ xã hội chủ nghĩahiện nay
o Liên hệ với nền dân chủ XHCN ở Việt Nam, từ đó đề ra giải pháp đểxây dựng, nâng cao nên dân chủ XHCN ở Việt Nam hiện nay
Trang 83 Đối tượng nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu về:
o Bản chất của dân chủ
o Liên hệ thực tiễn đến nền dân chủ của Nhà Nước XHCN Việt Nam
4 Ý nghĩa của việc nghiên cứu đề tài
Nhóm chúng em thực hiện nghiên cứu đề tài với mong muốn được tìm hiểu,học hỏi và nâng cao nhận thức của bản thân về các mối quan hệ, cách vận hành vàthực trạng hiện nay của nền dân chủ XHCN trên thế giới cũng như tại Việt Nam
Chúng em muốn được là công dân của một đất nước có nền dân chủ vănminh, tiến bộ Để từ đó có những hành động dù là nhỏ cũng thể hiện được tinh thầnủng hộ và nâng cao nhận thức cho mọi người xung quanh về nền dân chủ và quyềncon người Bên cạnh đó, lên án những hành động, suy nghĩ sai lệch, không đúngđắn về việc tôn trọng quyền dân chủ
Trang 9NỘI DUNG
1 DÂN CHỦ VÀ DÂN CHỦ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA
4.1 Dân chủ và sự ra đời, phát triển của dân chủ
4.1.1 Quan niệm về dân chủ
Thuật ngữ dân chủ ra đời vào khoảng thế kỉ thứ VII – VI trước công nguyên.Thuật ngữ dân chủ (demokratos) được ghép từ chữ nhân dân (Demos) và quyền lựchaycai trị (Kratos) Theo đó, dân chủ được hiểu là nhân dân cai trị và sau này đượccác nhà chính trị gọi giản lược là quyền lực của nhân dân hay quyền lực thuộc vềnhân dân
Nghiên cứu các chế độ dân chủ trong lịch sử, các nhà kinh điển của chủnghĩa Mác – Lênin cho rằng, dân chủ là sản phẩm, là thành quả của quá trình đấutranh giai cấp cho những giá trị tiến bộ của nhân loại, là một hình thức nhà nước, làmột trong những nguyên tắc hoạt động của các tổ chức nhà nước chính trị - xã hội.Theo chủ nghĩa Mác – Lênin, dân chủ bao gồm các nội dung:
o Thứ nhất, về phương diện quyền lực, dân chủ là quyền lực thuộc vềnhân dân, nhân dân là chủ nhân của nhà nước
o Thứ hai, trên phương diện chế độ xã hội và trong lĩnh vực chính trị,dân chủ là một hình thức hay hình thái nhà nước, là chính thể dân chủhay chế độ dân chủ
o Thứ ba, trên phương diện tổ chức và quản lý xã hội, dân chủ là mộtnguyên tắc – nguyên tắc dân chủ
Với những nội dung nêu trên, chủ nghĩa Mác – Lênin khẳng định, dân chủphải được coi là mục tiêu, tiền đề, là phương tiện để giải phóng con người, giảiphóng giai cấp và giải phóng xã hội Dân chủ là phạm trù lịch sử, ra đời và pháttriển gắn với nhà nước và mất đi khi nhà nước tiêu vong Song, dân chủ với tư cáchmột giá trị xã hội (giá trị nhân loại chung), nó là một phạm trù vĩnh viễn, tồn tại vàphát triển cùng với sự tồn tại và phát triển của con người, của xã hội loài người
Vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin với điều kiện cụ thể Việt Nam,theo chủ tịch Hồ Chí Minh dân chủ là khát vọng muôn đời của con người
Quan niệm của Hồ Chí Minh về dân chủ biểu đạt qua hai mệnh đề ngắn gọn:
“dân là chủ” và “dân làm chủ”
Trang 10Người đã từng nói: “Nước ta là nước dân chủ, địa vị cao nhất là dân, vì dân
là chủ”
Khi coi dân chủ là một thể chế chính trị, một chế độ xã hội, Bác nói: “Nước
ta là nước dân chủ, nghĩa là nước nhà do nhân dân là chủ” và “Chế độ ta là chế độdân chủ, tức là nhân dân làm chủ”
Người còn cho rằng, dân chủ còn được thể hiện ở các lĩnh vực như: chính trịkinh tế, văn hóa, xã hội,… Trong đó dân chủ trong kinh tế và chính trị là quantrọng nhất
Dựa trên các cơ sở quan niệm và tư tưởng của chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng
ta đã chủ trương xây dựng chế độ dân chủ xã hội chủ nghĩa, quán triệt tư tưởng:
“lấy dân làm gốc, xây dựng và phát huy quyền làm chủ của nhân dân” và nhữngđiều được trích ra từ trang 327 Đang Cộng sản Việt Nam (2005), Văn kiện Đại hộiĐảng thời kỳ đổi mới từ “toàn bộ tổ chức” đến”pháp luật bảo đảm” thì chúng ta cóthể thấy cách mà Đảng ta tiếp cận để xây dựng chế độ dân chủ xã hội chủ nghĩanhư thế nào và ta có thể hiểu Dân chủ là một giá trị xã hội phản ánh những quyền
cơ bản của con người; là một hình thức tổ chức nhà nước của giai cấp cầm quyền;
có quá trình ra đời, phát triển cùng với lịch sử xã hội nhân loại
4.1.2 Sự ra đời, phát triển của dân chủ
Từ thời nguyên thủy, cách đây hàng ngàn năm, con người đã hợp tác để sảnxuất, để chống thiên tai, thú dữ, đã có những hoạt động chung mang tính cộngđồng và cử ra những người đứng đầu, đồng thời sẵn sàng phế truất họ nếu khôngthực thi được những qui định do cộng đồng đưa ra
Đến thời chiếm hữu nô lệ, giai cấp chủ nô đã lập ra nhà nước là nhà nướcdân chủ Khi đó khái niệm dân chủ đã được sử dụng, nhưng từ “dân” được giới chủ
nô quy định là: giai cấp chủ nô, tăng lữ, thương gia, một số trí thức và người tự do,còn lại đa số nhân dân thành nô lệ thì không là dân Về thực chất thì giai cấp chủ
nô đã lấy đi quyền lực thực sự của nhân dân lao động
Trong chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất do giai cấp tư hữu thống trị xã hội,nhà nước vẫn là nhà nước áp bức bóc lột nhân dân Trong chế độ dân chủ tư sản thì
đó cũng là nhà nước bóc lột nhân dân
Khi Cách mạng Tháng Mười Nga 1917 thành công, nhân dân lao động đãgiành được quyền làm chủ tư liệu sản xuất , chính quyền, làm chủ xã hội, thiết lậpnhà nước XHCN, thiết lập nền dân chủ XHCN, do đó quyền dân chủ đã đượcchuyển qua cho đa số nhân dân
Trang 11Từ xưa đến nay đã có 3 nền dân chủ: dân chủ chủ nô, dân chủ tư sản và dânchủ xã hội chủ nghĩa
4.2 Dân chủ xã hội chủ nghĩa
4.2.1 Quá trình ra đời của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa
Theo các nhà kinh điển của chủ nghĩa xã hội khoa học, nền dân chủ xã hộichủ nghĩa ra đời nhằm tổng kết thực tiễn quá trình hình thành và phát triển các nềndân chủ trong lịch sử Đấu tranh cho dân chủ là một quá trình lâu dài, sau dân chủ
tư sản, tất yếu xuất hiên một nền dân chủ mới, đó là nền dân chủ xã hội chủ nghĩa
Nền dân chủ vô sản (dân chủ xã hội chủ nghĩa), được hình thành từ cuộc đấutranh giai cấp ở Pháp và Công xã Paris từ những năm 1871, mãi đến năm 1917, saucuộc Cách mạng tháng Mười mới chính thức được xác lập Nền dân chủ xã hội chủnghĩa ra đời phát triển từ thấp đến cao, dần được hoàn thiện và kế thừa giá trị củacác nền dân chủ trong lịch sử
Khi xã hội đạt đến trình độ phát triển rất cao, không còn sự phân chia giaicấp thì dân chủ xã hội chủ nghĩa cũng sẽ tiêu vong, lúc này xã hội cộng sản chủnghĩa đạt tới mức độ hoàn thiện Theo chủ nghĩa Mác – Lênin, đây là một quá trìnhlâu dài
Theo đó, “dân chủ xã hội chủ nghĩa là nền dân chủ cao hơn về chất so với
nền dân chủ có trong lịch sử nhân loại, là nền dân chủ mà ở đó, mọi quyền lực thuộc về nhân dân, dân là chủ và dân làm chủ; dần chủ và pháp luật nằm trong sự thống nhất biện chứng; được thực hiện bằng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản”.
Tuy nhiên, để chế độ dân chủ xã hội chủ nghĩa thực sự quyền lực thuộc vềnhân dân, ngoài yếu tố giai cấp công nhân lãnh đạo thông qua Đảng Cộng sản, đòihỏi cần nhiều yếu tố như trình độ dân trí, xã hội công dân, việc tạo dựng cơ chếpháp luật đảm bảo quyền tự do cá nhân, quyền làm chủ nhà nước và quyền thamgia vào các quyết sách nhà nước, điều kiện vật chất để thực thi dân chủ
4.2.2 Bản chất của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa
Như mọi loại hình dân chủ khác, dân chủ vô sản, theo V.I.Lênin, không phải
là chế độ dân chủ cho tất cả mọi người; nó chỉ là dân chủ đối với quần chúng laođộng và bị bóc lột; dân chủ vô sản là chế độ dân chủ vì lợi ích của đa số… Rằng,dân chủ trong chủ nghĩa xã hội bao quát tất cả các mặt của đời sống xã hội, trong
đó, dân chủ trên lĩnh vực kinh tế là cơ sở; dân chủ đó càng hoàn thiện bao nhiêu,càng nhanh tới ngày tiêu vong bấy nhiêu Dân chủ vô sản loại bỏ quyền dân chủ
Trang 12của tất cả các giai cấp là đối tượng của nhà nước vô sản, nó đưa quảng đại quầnchúng nhân dân lên địa vị của người chủ chân chính của xã hội.
Với tư cách là đỉnh cao trong toàn bộ lịch sử tiến hóa của dân chủ, dân chủ
xã hội chủ nghĩa có bản chất cơ bản sau: bản chất chính trị, bản chất kinh tế và bảnchất tư tưởng – văn hóa – xã hội
4.2.2.1 Bản chất chính trị
Dưới sự lãnh đạo duy nhất của một đảng của giai cấp công nhân (đảng Mác Lênin) mà trên mọi lĩnh vực xã hội đều thực hiện quyền lực của nhân dân, thể hiệnqua các quyền dân chủ, làm chủ, quyền con người, thỏa mãn ngày càng cao hơncác nhu cầu và các lợi ích của nhân dân
-Theo chủ nghĩa Mac – Lenin bản chất chính trị của nền dân chủ xã hội chủnghĩa là: sự lãnh đạo chính trị của giai cấp công nhân thông qua đảng của nó vớitoàn xã hội, nhưng không phải chỉ để thực hiện quyền lực và lợi ích riêng của giaicấp công nhân, mà chủ yếu là để thực hiện quyền lực và lợi ích của toàn thể nhândân, trong đó có giai cấp công nhân Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa do đảng Cộngsản lãnh đạo - yếu tố quan trọng để đảm bảo quyền lực thực sự thuộc về nhân dân,bởi vì, đảng Cộng sản đại biểu cho trí tuệ, lợi ích của giai cấp công nhân, nhân dânlao động và toàn dân tộc Với nghĩa này, dân chủ xã hội chủ nghĩa mang tính nhấtnguyên về chính trị
Trong nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, nhân dân lao động là những người làmchủ những quan hệ chính trị trong xã hội Họ có quyền giới thiệu các đại biểu thamgia vào bộ máy chính quyền từ trung ương đến địa phương, tham gia đóng góp ýkiến xây dựng chính sách, pháp luật, xây dựng bộ máy và cán bộ, nhân viên nhànước Quyền được tham gia rộng rãi vào công việc quản lý nhà nước của nhân dânchính là nội dung dân chủ trên lĩnh vực chính trị
Bàn về vấn đề này, Hồ Chí Minh cũng đã chỉ rõ: Trong chế độ dân chủ xãhội chủ nghĩa thì bao nhiêu quyền lực đều là của dân, bao nhiêu sức mạnh đều ởnơi dân, bao nhiêu lợi ích đều là vì dân Chế độ dân chủ xã hội chủ nghĩa, nhànước xã hội chủ nghĩa do đó về thực chất là của nhân dân, do nhân dân và vì nhândân Cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa, khác với các cuộc cách mạng xã hội trướcđây là ở chỗ nó là cuộc cách mạng của số đông, vì lợi ích của số đông nhân dân.Quyền được tham gia rộng rãi vào công việc quản lý nhà nước chính là nội dungdân chủ trên lĩnh vực chính trị
Trang 13Xét về bản chất chính trị, dân chủ xã hội chủ nghĩa vừa có bản chất giai cấpcông nhân, vừa có tính nhân dân rộng rãi, tính dân tộc sâu sắc Do vậy, nền dân chủ
xã hội chủ nghĩa khác về chất so với nền dân chủ tư sản ở bản chất giai cấp (giaicấp côngnhân và giai cấp tư sản); ở cơ chế nhất nguyên và cơ chế đa nguyên; mộtđảng hay nhiều đảng; ở bản chất nhà nước (nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
và nhà nước pháp quyền tư sản)
4.2.2.2 Bản chất kinh tế
Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa dựa trên chế độ sở hữu xã hội về những tưliệu sản xuất chủ yếu của toàn xã hội đáp ứng sự phát triển ngày càng cao của lựclượng sản xuất dựa trên cơ sở khoa học - công nghệ hiện đại nhằm thỏa mãn ngàycàng cao những nhu cầu vật chất và tinh thần của toàn thể nhân dân lao động
Bản chất kinh tế đó chỉ được bộc lộ đầy đủ qua một quá trình ổn định chínhtrị, phát triển sản xuất và nâng cao đời sống của toàn xã hội, dưới sự lãnh đạo củađảng Mác - Lênin và quản lý, hướng dẫn, giúp đỡ của nhà nước xã hội chủ nghĩa.Trước hết đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân về các tư liệu sản xuất chủ yếu;quyền làm chủ trong quá trình sản xuất kinh doanh, quản lý và phân phối, phải coilợi ích kinh tế của người lao động là động lực cơ bản nhất có sức thúc đẩy kinh tế -
xã hội phát triển
Kinh tế xã hội chủ nghĩa cũng là sự kế thừa và phát triển mọi thành tựu nhânloại đã tạo ra trong lịch sử, đồng thời lọc bỏ những nhân tố lạc hậu, tiêu cực, kìmhãm của các chế độ kinh tế trước đó, nhất là bản chất tư hữu, áp bức, bóc lột, bấtcông đối với đa số nhân dân Khác với nền dân chủ tư sản, bản chất kinh tế củanền dân chủ xã hội chủ nghĩa là thực hiện chế độ công hữu về tư liệu sản xuất chủyếu và thực hiện chế độ phân phối lợi ích theo kết quả lao động là chủ yếu
4.2.2.3 Bản chất tư tưởng - văn hóa - xã hội
Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa lấy hệ tư tưởng Mác - Lênin - hệ tư tưởng củagiai cấp công nhân, làm chủ đạo đối với mọi hình thái ý thức xã hội khác trong xãhội mới Được kế thừa, phát huy những tinh hoa văn hóa truyền thống dân tộc; tiếpthu những giá trị tư tưởng - văn hóa, văn minh, tiến bộ xã hội mà nhân loại đã tạo
ra ở tất cả các quốc gia, dân tộc Trong đó, nhân dân được làm chủ những giá trịvăn hoá tinh thần; được nâng cao trình độ văn hoá, có điều kiện để phát triển cánhân Dưới góc độ này dân chủ là một thành tựu văn hoá, một quá trình sáng tạovăn hoá, thể hiện khát vọng tự do được sáng tạo và phát triển của con người