Tiểu luận cao học - những giá trị và những hạn chế trong tư tưởng xã hội chủ nghĩa đầu thế kỷ xix của xanhximông, s phuriê, r ôoen thông qua các tác phẩm được học

Mở đầu CNXH không tưởng là những lý luận, những học thuyết biểu hiện dưới dạng chưa chín muồi, chưa đầy đủ, phản ánh dưới dạng chưa chín muồi những ước mơ, nguyện vọng chủ quan của quần chúng nhân dân[.]

Mở đầu

CNXH không tưởng là những lý luận, những học thuyết biểu hiện dưới dạng chưa chín muồi, chưa đầy đủ, phản ánh dưới dạng chưa chín muồi những ước mơ, nguyện vọng chủ quan của quần chúng nhân dân về một cuộc sống không có áp bức, bóc lột, bất công, mong muốn có được một xã hội công bằng, bình đẳng, tự

do, hạnh phúc song không thực hiện bằng con đường cách mạng mà bằng con đường giáo dục, thuyết phục và khuyên nhủ Đó là một ước mơ chính đáng của nhân loại cần lao và những ước mơ đó có chiều dài lịch sử cùng với lịch sử hình thành và phát triển của giai cấp và đấu tranh giai cấp Chính từ những ước mơ, khát vọng, những tư tưởng CNXH ấy đã thôi thúc bao thế hệ các nhà tư tưởng, các nhà cách mạng ưu tú đã cống hiến, hy sinh cho lý tưởng nhân đạo, cho sự tiến bộ của nhân loại Từ những dự án sơ khai của Aghit, Cleomen thế kỷ thứ III tr.CN đến những mô hình, hệ thống, quan điểm ngày càng tiến bộ hơn của T.Mơrơ, T.Campemela, G.Uyxtenly,G.Meliê, Ph.Morenly, G.Mably, G.Babơp và đến đầu thế kỷ XIX các nhà tư tưởng của CNXH không tưởng đã phát triển đến mức độ đến cùng của chúng, với sự xuất hiện của ba nhà chủ nghĩa xã hội không tưởng được gọi là ba nhà chủ nghĩa không tưởng vĩ đại, trong đó nước Pháp có XanhXimông, Phuriê, nước Anh có R.Ôoen

Những ước nguyện, những nỗ lực cống hiến và hy sinh của các thế hệ nói trên không chỉ phản ánh nguyện vọng chủ quan thuần tuý lý tưởng mà còn là quá trình tìm tòi chân lý, mở ra con đường đi tới sự giải phóng nhân loại Chính những tư tưởng không tưởng của XanhXimông, S.Phuriê, R.Ôoen đã trở thành một trong ba tiền đề lý luận cho sự ra đời của Chủ nghĩa xã hội khoa học do CácMác và Ănghen sáng lập và Lênin đã đưa vào hiện thực cuộc sống Ngày nay các Đảng Cộng sản của các nước đi theo con đường CNXH trong đó có Đảng Cộng sản Việt Nam đang tiếp tục vận dụng, phát triển và bảo vệ CHXH khoa học để xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội ở đất nước mình Vì vậy ở phạm vi bài tiểu luận này tôi sẽ đi sâu phân

tích “Những giá trị và những hạn chế trong tư tưởng xã hội chủ nghĩa đầu thế kỷ

XIX của XanhXimông, S.Phuriê, R.Ôoen” thông qua các tác phẩm đã được học”

Tình hình nghiên cứu:

Cho đến nay những giá trị và hạn chế của lịch sử tư tưởng xã hội chủ nghĩa trước Mác, các tác giả nghiên cứu tổng thể đánh giá chung chưa có công trình cụ thể đi sâu nghiên cứu, những giá trị và hạn chế của ba nhà tư tưởng xã hội chủ nghĩa không tưởng phê phán đầu thế kỷ XIX

1 V.P Vônghin, Lược khảo lịch sử tư tưởng XHCN (từ thời cổ đại đến

cuối thể kỷ XVIII), Nxb Sự thật Hà Nội, 1979

2 GS Đỗ Tư, PTS Trịnh Quốc Tuấn, PTS Nguyễn Đức Bách đồng chủ

biên, Lược khảo lịch sử tư tưởng XHCN và CNCS tập I, thời kỳ trước C.Mác, Nxb

Chính trị quốc gia Hà Nội 1994

3 Viện chủ nghĩa xã hội khoa học, Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí

Minh, Giáo trình lịch sử tư tưởng XHCN, Nxb Chính trị quốc gia Hà Nội năm

2002

Nội dung

I Sơ lược tiểu sử XanhXimông, S.Phuriê, R.Ôoen

Châu Âu đầu thế kỷ XIX, chủ nghĩa tư bản có bước phát triển mới bước chuyển từ công trường thủ công sang công nghiệp hiện đại Giai cấp tư sản đã giành được những thắng lợi có ý nghĩa quyết định trên các phương diện: kinh tế, chính trị, tư tưởng sau các cuộc cách mạng Tư sản ở Pháp, Mỹ Cùng với đó mâu thuẫn cơ bản của Chủ nghĩa tư bản, giữa lực lượng sản xuất xã hội hoá với quan hệ sản xuất TBCN, mà biểu hiện ra ở mặt xã hội là mâu thuẫn giữa giai cấp vô sản công nghiệp với tư sản công nghiệp đã bắt đầu nảy sinh, xung đột xã hội bùng nổ

và ngày càng gay gắt hơn Trong số các nước TBCN phải kể đến Anh và Pháp Trong hoàn cảnh lịch sử ấy nảy sinh các tư tưởng xã hội của XanhXimông, S.Phuriê người Pháp và R.Ooen người Anh

1 Cơlôdơ Hăngri Đơ Xanh Ximông

Cơlôdơ Hăngri Đơ Xanh Ximông sinh năm 1760 mất năm 1825 ông xuất thân trong một gia đình quý tộc Pháp lâu đời Từ nhỏ ông đã là một cậu bé có nhiều nét đặc biệt Khi 13 tuổi vì không tham dự tiệc rước Thánh nên ông bị bố nhốt vào một pháo đài, nhưng ông đã tìm cách trốn thoát Theo truyền thống quý tộc, năm 17 tuổi ông tham gia quân dịch, nhưng ông không quan tâm đến con đường công danh trong binh nghiệp Lẽ ra ông sớm được dời quân ngũ nhưng lúc

đó các thuộc địa của đế quốc Anh ở châu Mỹ đã bắt đầu những cuộc chiến tranh giành độc lập nên ông đã đến Mỹ tham gia cuộc chiến đấu cho sự nghiệp cho sự nghiệp giải phóng nhân dân nơi đó và được phong hàm cấp tá Sau này ông rất tự

hào coi mình “là một trong những người xây dựng nền tự do cho Hợp chủng quốc” Năm 1783 ông về Pháp Gia sản không còn gì, bố chết, anh chị em mỗi

người một ngả ông đành ở lại quân đội sống một thời gian, sống bằng đồng lương cấp đại tá Sau đó ông chu du nhiều nước ở châu Âu như Hà Lan, Tây Ban Nha…

và bắt đầu đưa ra nhiều dự án chính trị, quân sự song chưa theo khuynh hướng nào

rõ rệt

Mùa thu năm 1789 khi cách mạng Pháp bùng nổ, ông trở về nước và bắt đầu

say mê tuyên truyền tư tưởng “Tự do – Bình đẳng – Bác ái” Ông tự bác bỏ danh hiệu Bá tước và đặt cho mình cái tên “Người công dân chất phác” Tư tưởng của

Xanh Ximông lúc này có nhiều mâu thuẫn, có lúc ủng hộ những hành động dân

chủ của cách mạng, có lúc lại tỏ ra hoang mang, dao động vì cảm thấy “ghê tởm

sự phá hoại” Đến năm 1797 ông bắt đầu chú ý nghiên cứu khoa học Năm 42 tuổi

ông cho xuất bản nhiều tác phẩm ở vào thời kỳ này ông đã gặp nhiều khó khăn trong cuộc sống Nhưng chính lúc này ông tập trung viết nhiều tác phẩm nhất và những tác phẩm đó rất có giá trị cho xã hội đương đại mà cả cho tương lai

2 Phăngxoa Mariê Sáclơ Phuriê

Phăngxoa Mariê Sáclơ Phuriê sinh năm 1772 mất năm 1837 Ông được sinh

ra ở thành phố Bơrăngđông của nước Pháp, trong một gia đình buôn bán nhỏ, sớm phải theo bố học nghề buôn bán Ông đã từng làm kế toán, thủ quỹ, văn thư, người chào hàng và người theo dõi thị trường chứng khoán Sống trong môi trường thương mại ông đã tận mắt chứng kiến những cảnh dối trá, lừa đảo, bịp bợp, tàn nhẫn của những kẻ làm giàu trên lưng người khác Vì vậy ông căm ghét cực độ thế giới con buôn, đầu cơ trục lợi và cho rằng tất cả mọi quan hệ giữa người với người trong xã hội đương thời đều là thể hiện của sự mua bán phổ biến

Lúc còn trẻ Phuriê không được học nhiều ở nhà trường mà tự học là chính Trí tưởng tượng và sự đam mê của ông phát triển từ rất sớm Ông thích âm nhạc, hội hoạ, say mê ngắm cảnh lộng lẫy trong vũ hội và sống giản dị, khiêm tốn với mọi người Không khoan nhượng trước những đối thủ tư tưởng đó là nét nổi bật trong tính cách của ông Nhìn bề ngoài Phuriê là một người rất bình thường nhưng trong thế giới nội tâm có nhiều nét khác thường Mẹ ông, ông cho là người không gặp may, còn nhiều người xung quanh thì ông coi là như một người điên ông thường bị người người chế diễu, thậm chí xúc phạm nhưng mọi người đều thừa

nhận ông là con người sắc sảo, có trí nhớ tuyệt diệu Ông thích gọi mình là “nhà phát minh” và thực tế ông để lại nhiều tư tưởng đặc sắc trong nhiều lĩnh vực khác

nhau như tâm lý học, giáo dục học, triết học, xã hội học…

3 Rôbớc Ôoen

Rôbớc Ôoen sinh năm 1771 mất năm 1858 Ông sinh ra trong một gia đình

thủ công ở thị trấn nhỏ Nuitan (xứ Đenxơ) Lên 9 tuổi ông phải đi làm thuê trong

một quán hàng ở địa phương và sau đó ông đi lang thang đến London để kiếm việc

làm Từ năm 1787 ông sống ở Mansettơ và chính tại đây ông đã trở thành người quản lý, sau đó trở thành giám đốc của một công ty kéo sợi cỡ lớn

Ông đã tiến hành cuộc thí nghiệm nổi tiếng ở Niulanac, là một thị trấn nhỏ,

là một công trường có gần 1,5 ngàn người sinh sống trong những túp lều chen chúc quanh nhà máy Đó là những thợ thủ công bị khánh kiệt, những cố nông không có việc làm, những người bị giam và tù khổ sai mãn hạn ở đây say rượu, đánh nhau, cãi nhau ầm ỹ là chuyện thường ngày Đầu năm 1800, khi đã trở thành người làm chủ và giám đốc nhà máy kéo bông sợi lớn ở NuiLanac, ông từng bước thực hiện cuộc cãi tổ và hợp lý hoá về kỹ thuật cũng như những biện pháp xã hội mang tính

từ thiện: những khu nhà tiện lợi được xây dựng cho công nhân thay cho những túp lều, việc cung cấp thực phẩm được cải tiến Trường học và nhà trẻ xuất hiện, nhà mẫu giáo mọc lên, quỹ bệnh viện được thành lập, ngày làm việc được rút ngắn

Năm 1806, khi công việc xảy ra trong công việc bông vải sợi làm nhà máy phải ngừng sản xuất trong 4 tháng nhưng lương vẫn được trả như trước Nuilamac trở thành một xóm kiểu mẫu với số dân tăng lên 2,5 nghìn người và ở đó không còn nạn say rượu, cảnh sát, toà án hình sự, kiện cáo, tổ chức tế bần và hoạt động từ thiện nữa” và ở đó trẻ em được giáo dục từ tuổi ở nhà giữ trẻ đến năm 17 tuổi, lao động được kết hợp với lứa tuổi một cách thích hợp

Ôoen đề xuất “Luật Công xưởng nhân đạo” và suốt 5 năm đấu tranh không

mệt mỏi cho Luật Công xưởng đó Đến năm được Nghị viện thông qua sau khi cắt xén nhiều nội dung quan trọng

Năm 1824 Ooen sang châu Mỹ Năm 1825, tại bang Indiana ông lập Công

xã lao động “hoà hợp mới” và ông chi vào công việc hầu hết tài sản của ông Đến

năm 1829, ông thất bại hoàn toàn Ông còn sống gần 30 năm tiếp theo và trong những năm này ông đã hoạt động rất tích cực

Đánh giá công lao của Ôoen, Anghen viết “mọi phong trào xã hội vì lợi ích của giai cấp công nhân ở nước Anh và mọi thành tựu của phong trào ấy đều gắn với tên tuổi của Ôoen”.

II Những giá trị trong tư tưởng của XanhXimông, S.Phuriê, R.Ôoen

Hầu hết những quan niệm, các luận điểm của các nhà tư tưởng CNXH đều chứa đựng tinh thần nhân đạo cao cả Về cơ bản những tư tưởng nhân đạo ấy chưa vượt khỏi tinh thần nhân đạo tư sản Tuy nhiên nhiều giá trị, luận điểm đã vượt lên tinh thần nhân đạo tư sản, nhất là trong tư tưởng của các nhà tư tưởng đầu thế kỷ

XIX (gắn liền với tên tuổi của XanhXimông, S.Phuriê, R.Ôoen) có một giá trị lịch

sử to lớn

1 Phê phán chủ nghĩa tư bản, bênh vực người lao động

Các nhà XHCN không tưởng thế kỷ XIX đã phê phán CNTB một cách sâu sắc và phần nào nói lên tiếng nói của những người lao động nghèo khổ, bênh vực

họ trước tình trạng bị đối xử bất công trong xã hội Dưới con mắt quan sát của những nhà không tưởng xã hội Tư bản hiện lên đầy biến động, sự kích thích thường xuyên của cạnh tranh đã dẫn đến những xung đột làm cho của cải bị khánh kiệt, đạo đức bị suy đồi

XanhXimông có thái độ phê phán đối với cách mạng Tư sản Pháp Ông cho rằng tai hoạ là ở chỗ cuộc cách mạng đã đưa một giai cấp vốn ở vị trí trung gian – giai cấp tư sản lên nắm quyền thống trị thay thế giai cấp phong kiến và giai cấp này đã lợi dụng địa vị đó để lái cuộc cách mạng về phía lợi ích của nó ông đã chỉ

ra tính hạn chế của cuộc cách mạng tư sản “Khi người ta tuyên bố rằng cuộc cách mạng tư sản Pháp đã hoàn toàn phá huỷ các quyền lực phong kiến và thần quyền thì đó là sự thổi phồng”; “nó không thủ tiêu chúng mà chỉ một phần đáng kể sự tin cậy vào những nguyên tắc làm cơ sở cho chúng mà thôi”

Theo ông cuộc cách mạng ấy chưa thiết lập được một chế độ phù hợp với

quyền lợi của “giai cấp nghèo khổ nhất và đông đảo nhất” do đó cần có và sẽ có

một cuộc cách mạng mới làm thay đổi xã hội theo hướng bảo đảm lợi ích cho xã

hội Mọi sự thay đổi như vậy- theo ông “phải thực hiện một cách mãnh liệt và ngay lập tức” Với quan điểm biện chứng về lịch sử XanhXimông cho rằng cuộc cách mạng trước chuẩn bị cho cuộc cách mạng sau, những “cuộc cách mạng cục bộ” chuẩn bị cho cuộc “tổng cách mạng”, những cuộc cách mạng hạn chế chuẩn

bị cho cuộc cách mạng triệt để mai sau

“Cách mạng được phép bắt đầu ít nhất 5 năm sau khi xuất bản cuốn “Bách khoa toàn thư”, dân đen nổi lên như bọt, giai cấp ngu dốt chiếm lấy chính quyền

vì không có năng lực mà dẫn đến nạn đói giữa cảnh thừa thãi”

Người thiên tài thực hiện nguyện vọng của người có học thức, cải cách chế

độ dân chủ và đem lại cho Thượng viện lập pháp với tư cách là những hạn chế theo Hiến pháp” 1

Bên cạnh đó XanhXimông còn chỉ ra những cái bất hợp lý của xã hội: đó là tình trạng vô chính phủ dẫn đến các cuộc khủng hoảng và tàn phá cơ sở của xã hội, làm cho các dân tộc phải chịu nhiều tiêu cực Đó là xã hội đầy rẫy những đặc

quyền, đặc lợi sinh ra từ sự “bất bình đẳng trong sở hữu” và “đặc quyền theo nguồn gốc xuất thân” Đó là tình trạng trong xã hội “lộn ngược” như ông viết trong tác phẩm “Ngụ ngôn”.

Theo XanhXimông, xã hội TBCN là một “bức tranh lộn ngược” Ông cho

rằng xã hội hiện nay thực sự là một bức tranh lộn ngược, vì dân tộc chấp nhận một điều là nguyên tắc cơ bản là người nghèo khổ rộng lượng với người giàu, vì vập những người kém sung túc hàng ngày thiếu một phần tư liệu cần thiết cho họ tăng

số dư thừa của những người sở hữu lớn, vì những kẻ phạm tội lớn nhất, bọn trộm cướp cao cấp, cướp bóc của toàn thể công dân 300 hoặc 400 triệu mỗi năm, có quyền trừng phạt cho những nỗi lầm nhỏ chống xã hội, vì sự dốt nát, sự mê tín, sự lười biếng và sự ham muốn đều thích thú tốn kém là chức phận của những người đứng đầu xã hội, còn những người có năng lực tiết kiệm và cần cù thì phục tùng họ

và được sử dụng làm công cụ, vì nói tóm lại tất cả mọi người không có năng lực điều khiển những người có năng lực và những người vô đạo đức có nhiệm vụ dạy đức hạnh cho công dân, cho kẻ phạm tội lớn nhất có nhiệm vụ trừng phạt những nỗi lầm nhỏ” 2

Phuriê, trong tác phẩm của mình ông đã phê phán và lên án xã hội tư sản

một cách sâu sắc Theo ông xã hội tư sản là một “trạng thái vô chính phủ của công nghiệp”, trong đó người lao động được tiêu dùng quá ít, còn các tầng lớp ăn bám thì được hưởng quá nhiều Đó là xã hội mà “sự nghèo khổ sinh ra từ chính bản thân sự thừa thải” Xã hội đó đang vận động trong “vòng luẩn quẩn” Ông

1 Các nh t t à tư tưởng XHCN trước Mác, q2, tr10 ư tưởng XHCN trước Mác, q2, tr10 ư tưởng XHCN trước Mác, q2, tr10ởng XHCN trước Mác, q2, tr10 ng XHCN tr ư tưởng XHCN trước Mác, q2, tr10ớc Mác, q2, tr10 c Mác, q2, tr10

2 S d, tr 19-20 đd, tr 19-20

kịch liệt nên án tình trạng cạnh tranh trong nền thương nghiệp TBCN mà hậu quả

của nó là thị trường rối loạn và người lao động bị bần cùng hoá Theo ông “rằng cái ngược lại là sự cạnh tranh làm cho tiền công giảm sút và nhân dân bị bần cùng do những thắng lợi của công nghiệp: công nghiệp càng phát triển thì người công nhân càng phải chịu đựng công việc chán ngắt với cái giá rẻ mạt; nhưng mặt khác số thương nhân tăng lên càng nhiều thì họ càng bị thu hút vào sự lừa bịp vì khó kiếm lời” 3 Ông phê phán đạo đức của xã hội Tư sản đương thời, ông cho rằng

nó là sự hạn chế, bắt bẻ, phiền phức đối với những người nghèo, còn đối với người nghèo thì đó lại là chiếc mặt nạ để chúng che đậy một âm mưu và hành động tội

ác Do đó “suy cho cùng, đạo đức là những điều nhảm nhí khá buồn tẻ để những

kẻ ăn không ngồi rồi giải trí” Trong xã hội đó, người nghèo chỉ được bình đẳng

trên danh nghĩa, còn trên thực tế họ phải chịu đựng sự bất bình đẳng và rơi vào cạm bẫy của người giàu” Phuriê đã từng nêu ra một trong những tình huống rất điển hình mà người nghèo là đối tượng hứng chịu mọi hậu quả của sự bất công: người ta không từ chối trực tiếp cho họ quyền công lý: họ tự do đến toà án kiện nhưng họ không có gì để trang trải lệ phí tư pháp, hoặc giả nếu họ phát đơn kiện hết sức chính đáng thì chẳng mấy chốc, họ bị kẻ cướp bóc xảo quyệt giàu có làm cho khánh kiệt, chúng lôi họ nên trên để chống án đi, chống án lại, họ không đủ sức chịu những phí tổn như vậy nên phải chịu nhượng bộ

Phuriê phê phán gay gắt chế độ hôn nhân tư sản bị biến dạng thành giao kèo buôn bán, hợp thức hoá sự sa đoạ làm cho phụ nữ bị vô quyền Ông coi việc giải phóng phụ nữ là thước đo mức độ tự do trong mọi xã hội ông phê phán hệ thống giáo dục tư sản làm què quặt trẻ em

Trong nhiều trường hợp, các nhà chủ nghĩa không tưởng đã phê phán CNTB trên lập trường bảo vệ, bênh vực những người nghèo khổ Do đó nhiều tư tưởng XHCN do họ nêu ra mang trong nó những yếu tố của chủ nghĩa nhân đạo và bản thân họ đồng thời là nhà nhân đạo chủ nghĩa Nhiều nhà không tưởng xã hội chủ nghĩa thế kỷ XIX đã lấy chính con người làm điểm xuất phát đi đưa ra những quan điểm của mình về xã hội mới

2 Dự đoán về xã hội tương lai và đặc điểm của xã hội đó

Các nhà xã hội chủ nghĩa không tưởng đã nêu lên nhiều luận điểm có giá trị, nhiều dự đoán tài tình về sự phát triển của xã hội và về một xã hội tương lai tốt đẹp

mà sau này các nhà sáng lập CNXH khoa học đã kế thừa một cách có phê phán và thuyết minh chúng trên cơ sở khoa học

XanhXimông mơ ước xây dựng một xã hội tốt đẹp đáp ứng được những nhu cầu vật chất và tinh thần của mọi người Theo ông muốn làm được việc ấy trước

tiên là phải giải quyết được vấn đề sở hữu “chế độ sở hữu phải được tổ chức như thế nào để có lợi nhất cho toàn xã hội về mặt tự do và về mặt của cải” Khác với

các nhà tư tưởng xã hội chủ nghĩa trước đó, XanhXimông đã đi đến một công thức

rõ hơn: các thiết chế xã hội phải thúc đẩy việc tăng thêm phúc lợi cho những người

vô sản Tức là ông đã nhận ra lực lượng trong xã hội lúc đó là quần chúng nhân dân lao động phải giải phóng cho họ trước hết là nâng cao đời sống vật chất và tinh

thần Cũng chính vấn đề này đã được VP.Vônghin nhận xét “thế là những ưu sách

“hạnh phúc lớn nhất cho số người đông nhất” do các nhà khai sáng đưa ra, đã

được chi tiết hoá và bổ sung thêm trong học thuyết của XanhXimông, do vậy mà

có một khuynh hướng giai cấp nào đấy, tuy chưa hoàn toàn xác định” 4

Tức là trong xã hội ấy, con người được sống trong hoà bình và các dân tộc liên kết lại để bảo vệ lợi ích chung Những nhà khoa học, nhà nghệ thuật và nhà nghệ thuật phải đóng vai trò điều khiển và lãnh đạo xã hội, chỉ có họ mới điều khiển và lãnh đạo xã hội, chỉ có họ mới có khả năng bảo đảm vật chất-tinh thần cho mọi người

Theo XanhXimông viết trong tác phẩm Lý luận về tổ chức xã hội: “Trong một xã hội được tổ chức với một mục tiêu xác định – vươn tới phồn vinh nhờ khoa học, nghệ thuật và nghề nghiêp, một hành động chính trị quan trọng nhất theo một hướng xác định mà xã hội phải đi, không còn do những người khác giữ các chức

vụ trong xã hội thực hiện nữa – nó do bản thân cơ thể xã hội tiến hành….” 5tức là theo quan điểm của XanhXimông, chính trị được ông xem là “khoa học về sản xuất, tức là khoa học nhằm mục tiêu thiết lập trật tự vận dụng cho cho loại hình sản xuất diễn ra thuận lợi” tức là muốn nâng cao đời sống cho đông đảo nhân dân

4 VP Vônghin: L ư tưởng XHCN trước Mác, q2, tr10 c kh o l ch s các t t ảo lịch sử các tư tưởng XHCN, Nxb Sự thật, Hà nội 1979, tr 461 ịch sử các tư tưởng XHCN, Nxb Sự thật, Hà nội 1979, tr 461 ử các tư tưởng XHCN, Nxb Sự thật, Hà nội 1979, tr 461 ư tưởng XHCN trước Mác, q2, tr10 ư tưởng XHCN trước Mác, q2, tr10ởng XHCN trước Mác, q2, tr10 ng XHCN, Nxb S th t, H n i 1979, tr 461 ự thật, Hà nội 1979, tr 461 ật, Hà nội 1979, tr 461 à tư tưởng XHCN trước Mác, q2, tr10 ội 1979, tr 461

5 S d, tr 20 đd, tr 19-20

lao động thì phải giao nhiệm vụ lãnh đạo quản lý cho những người thực sự có năng lực Đây chính là tư tưởng xã hội chủ nghĩa tiến bộ của XanhXimông

Cũng giống như những nhà xã hội không tưởng trước đó, Phuriê đã phê phán xã hội đương thời đầy bất công và ông mong muốn xây dựng mới như sau:

Trước hết Phurie xây dựng xã hội mới qua giai đoạn “xã hội bảo đảm” và tiến tới giai đoạn “xã hội hài hoà” Trong đó sự thống nhất giữa lợi ích cá nhân và lợi ích tập thể được xác lập khi “mỗi con người riêng biệt chỉ tìm thấy đều có lợi… trong cái lợi của toàn thể quần chúng” So với các nhà không tưởng trước đó thì

Phurie đã có một xã hội tưởng tượng đến cụ thể từng giai đoạn xây dựng xã hội mới

Phurie là con người đầu tiên chỉ ra tính tất yếu và tính ưu việt của tổ chức

làm ăn tập thể trong các hiệp hội ông viết “….những nhà triết học, các anh hoài công chất đống các tủ sách để tìm hạnh phúc, chừng nào chưa nhổ sạch gốc rễ của mọi tai hoạ xã hội tôi xin nói – từ bỏ tình trạng làm ăn rời rạc, trái ngược trực tiếp với hình ảnh của chúa” và “….chúng sẽ trở thành người chứng kiến cảnh tượng chỉ có thể thấy một lần ở hành tinh: bước chuyển đột ngột từ sự rời rạc sang

sự phối hợp chặt chẽ về mặt xã hội” Tức là ông cho rằng tính tập thể sẽ mạnh hơn

tính cá thể, do đó phải tập hợp lại làm ăn trong các hiệp hội

Theo Phuriê, muốn xây dựng xã hội mới cần khám phá ra quy luật vận động

cơ bản của xã hội – những đam mê, dục vọng làm động lực cho hành vi Quy luật

cơ bản của sự vận động xã hội là lôi cuốn của các đam mê, sự thoả mãn các dục vọng… nhận thức được điều đó có thể khám phá ra quy luật xã hội phù hợp với bản chất của con người

Phuriê chia mỗi chế độ xã hội thành 4 giai đoạn tương ứng với 4 lứa tuổi trong một đời người: 1 Thơ ấu, 2 Thanh niên, 3.Trưởng thành, 4 Tuổi già ông

cho rằng xã hội tư bản Anh, Pháp đương thời “đang ở giai đoạn thứ ba nghiêng sang giai đoạn thứ tư” Vượt qua đoạn đường còn lại, tức là xã hội tư bản, kết thúc

cuộc đời của bản thân mình và xã hội bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên bảo đảm và hài hoà

Theo quan điểm của Ôoen, phải thay chế độ tư hữu bằng chế độ công hữu