MỤC LỤC Lời mở đầu Chương I Cơ sở lý luận chung 1 Một số khái niệm 2 Quan điểm của Mác Ăngghen và Lênin về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội Chương II Những luận điểm sáng tạo của[.]
Trang 1MỤC LỤC
Lời mở đầu
Chương I: Cơ sở lý luận chung
1 Một số khái niệm
2 Quan điểm của Mác Ăngghen và Lênin về chủ nghĩa xã hội
và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội
Chương II: Những luận điểm sáng tạo của Hồ Chí Minh về CNXH và con đương đi lên CNXH ở Việt Nam
1 Nhận thức chung về chủ nghĩa xã hội
2 Thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam
3 Chủ nghĩa xã hội là con đường đảm bảo vững chắc cho độclập dân tộc
4 Về các mục tiêu và động lực của chủ nghĩa xã hội
5 Đặc trưng cơ bản về chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam: đồng thờixây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và cách mạng dân tộcdân chủ nhân dân ở miền Nam
Chương III: Ý nghĩa những tư tưởng sáng tạo của Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa
xã hội ở Việt Nam
1 Ý nghĩa dân tộc
2 Ý nghĩa thời đại
3 Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội và conđường đi lên chủ nghĩa xã hội trong giai đoạn hiện nay
Kết luận
Danh mục tài liệu tham khảo
Trang 2đã lựa chọn: Xây dựng thành công đất nước ta trở thành một nước
xã hội chủ nghĩa với dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dânchủ, văn minh
Đối với cả dân tộc ta, ngay từ những năm đầu của thế kỷ XX,học thuyết của Lênin đã đến với nhân dân ta như tia sáng của bìnhminh Và người Việt Nam đầu tiên đến với chủ nghĩa Mác-Lênin làNguyễn Ái Quốc-Hồ Chí Minh Từ đó dân tộc Việt Nam bắt đầu bước
ra khỏi đêm dài nô lệ, hoà vào dòng thác cách mạng của thời đại Đã
từ lâu, Bác chỉ rõ: “chủ nghĩa Lênin đến với chúng ta, những ngườicách mạng và nhân dân Việt Nam, không những là cái kim chỉ nam
mà còn là mặt trời soi sáng con đường chúng ta đi tới thắng lợi cuốicùng” Đến với Lênin, Hồ Chí Minh đã tìm thấy con đường giải phóngdân tộc: tiến lên chủ nghĩa xã hội Là học trò trung thành của Lênin,Người đã vận dụng một cách sáng tạo và thành công học thuyết củaLênin vào những điều kiện cụ thể của Việt Nam Sự nghiệp cách
Trang 3mạng xã hội chủ nghĩa và xây dựng chủ nghĩa xã hội được tiến hành
đã và đang chứng minh sự đúng đắn trong tư duy sáng tạo của Chủtịch Hồ Chí Minh về vận dụng học thuyết chủ nghĩa Mác-Lênin vàocách mạng Việt Nam Nó đã mở đường cho những luận điểm mới vềchủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội mà Bác Hồchúng ta đã vận dụng và phát triển Chính những luận điểm sáng tạonày của Hồ Chí Minh đã mở đường cho cả dân tộc Việt Nam đi đếnthắng lợi to lớn trong công cuộc đổi mới, tiến dần lên chủ nghĩa xãhội - một xã hội với mục tiêu cao cả do dân và vì nhân dân mà phụcvụ
CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN
1 Một số khái niệm chung
1.1 Chủ nghĩa xã hội
Là chế độ xã hội tới thay thế tư bản chủ nghĩa, giai đoạn đầucủa chủ nghĩa cộng sản Trong chủ nghĩa xã hội không có không cócác giai cấp bóc lột và nạn người bóc lột người, sở hữu tư nhân đốivới tư liệu sản xuất được thay thế bằng sở hữu xã hội, nền kinh tếđược tổ chức có kế hoạch vì lợi ích của toàn thể nhân dân lao độn,chính quyền thuộc về nhân dân lao độn, lòng hiềm thù dân tộc bịthủ tiêu, phụ nữ có quyền bình đảng với nam giới, tình hữu nghị và
sự hợp tác với anh em giữa các dân tộc được thiết lập Chủ nghĩa xãhội đã chấm dứt các cuộc khủng hoảng, nạn thất nghiệp và nghềokhổ bị xoá bỏ.ngyên tắc : “Mỗi người làm việc theo năng lực, hưởngtheo lao động được thực hiện chế độ sở hữu bảo đảm cho nhân dânđược chăm sóc y tế không mất tiền, được bảo trợ xã hội khi về giàtrong trường hợp mất sức lao động, học tập ở các loại trường khôngphải trả tiền, giá tiền nhà ấn định thấp, giá cả ổn định, tiền lươngtăng thường xuyên,…
Trang 41.2 Thời kỳ quá độ từ tư bản chủ nghĩa lên chủ nghĩa xã hội
Thời kỳ cải tạo xã hội tư bản bằng cách mạng thành xã hội xãhội chủ nghĩa, thời kỳ này bắt đầu từ khi giai cấp công nhân liênminh với nông dân lao động và các tầng lớp xã hội khacnsm đượcquyền lực chính trị và kết thúc khi hoàn thành xây dựng chủ nghĩa
xã hội tức là giai đoạn đầu của xã hội cộng sản chủ nghĩa Trong thời
kỳ quá độ từ tư bản chủ nghĩa lên chủ nghĩa xã hội, quan hệ sảnxuất tư bản chủ nghĩa được thay thế bằng quan hệ sản xuất xã hộichủ nghĩ, sản xuất hàng hoá được cải tạo dần thành nền sản xuấttậo thể lớn, cơ sở vật chất kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội được xâydựng bằng con đường công nghiệp hoá và tái trang bị kỹ thuật chotoàn bộ nền kinh tế quốc dân, tính chất nhiền hình thái của kinh tếđược khắc phục, các giai cấp bọc lột và những nguyên nhấnản sinh
ra nạn bóc lột bị thủ tiêu, cách mạng văn hoá được tiến hành
3.1 Thời lỳ quá độ
Trong xã hội đó là thời kỳ chuyển tiếp từ xã hội này sang xã hộikia, đặc trưng nổi bật nhất của thời kỳ này là sự tồn tại đan xen, tácđộng lớn lao giữa nhân tố vừa của xã hội mới vừa của xã hội cũ
2 Quan điểm của Mác, Ăngghen và Lênin về chủ nghĩa xã hội và con
đường đi lên chủ nghĩa xã hội
2.1.Quan điểm của Mác và Ăngghen
Khái niệm chủ nghĩa xã hội xuất hiện vào thế kỷ XIX Lúc bấygiờ những người xã hội chủ nghĩa không tưởng đã vạch trần và phêphán sâu sắc những hiện tượng xấu xa của chế độ tư bản chủ nghĩanhư cách biệt giàu nghèo, đạo đức đôì bại, đảo ngượchủ nghĩa xã hội
Trang 5trắng đen, lẫn lộn phải trái…đồng thời họ cũng đưa ra những môhình xã hội lý tưởng của họ - mô hình chủ nghĩ xã hội không tưởng.
Mác và Ăngghen đã đưa Chủ nghĩa xã hội từ không tưởng đếnhiện thực Nhận thức của hai ông đối với Chủ nghĩ xã hội là bátnguồn từ các tác phẩm của Chủ nghĩa xã hội không tưởng Bản thảokinh tế - triết học năm 1844 là cột mốc quan trong nói lên sự chuyểnbiến tư tưởng của hai ông Trong bản thảo đó, Mác đã cố gắng đi từgóc độ kinh tế học để luận chứng chủ nghĩa cộng sản, thay đổi quanđiểm về Chủ nghĩa xã hội của những người xã hội chủ nghĩa khôngtưởng chỉ đơn thuần dùng tiêu chuẩn đạo đức, nguyên tắc lý tínhtrừu tượng để phê phán chế độ cũ và thiết kế xã hội mới; nhờ vậy
mở ra một phương hướng mới trong lịch sử tư tưỏng xã hội chủnghĩa Song song với quá trình đi sâu nghiên cứu thực tiễn và lí luận,Mác và Ăngghen đã hoàn thành bước chuyển đổi thế giớ quan; từchủ nghĩa duy tâm sang chủ nghĩa duy vật, từ dân chủ cách mạngsang chủ nghĩa cộng sản, đã sáng lập lý luận duy vật lịch sử và họcthuyết giá trị thặng dư Đó là hai phát hiện lớn đã đặt cơ sở khoa học
và hiện thực cho Chủ nghĩa xã hội khoa học, khiến cho chủ nghía xãhội tiến lên một bước nhảy vọt trong lịch sử phát triển của minh.Quan niệm về Chủ nghĩa xã hội của Mác và Ăngghen có thể quythành những vấn đề cơ bản sau:
Thứ nhất, Chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản phải được xây
dựng trên cơ sở sức sản xuất phát triển cao Theo nguyên lý duy vậtlịch sử,, trình độ phát triển của lực lượng sản xuất là tiêu chí quantrọng để phân biệt các phươg thức sản xuất khác nha Hai ông choràng: “Phải có sự tăng cường cao của lực lượng sản xuất là tiền
đề thực tiễn tuyệt đối cần thiết để xây dựng chủ nghĩa cộng sản” “Nếu không có nó thì tất cả sẽ chỉ là một sự nghèo nàn đã trở thànhphổ biến, mà với sự thiếu thốn thì cũng bát đầu trở lại một cuộc đấu
Trang 6tranh để giành lại những cái cần thiết, thế là người ta lại khôngtránh khỏi rơi vào cùng sự ‘ti tiện trước đây”.
Ở đây, Mác, Ăngghen đã dùng lời lẽ rất ràng để chứng minhrằng, chủ nghĩa cộng sản phải được xây dựng trên cơ sở sự pháttriển cao độ của lực lượng sản xuất, nhằm thoả mãn nhu cấu pháttriển toàn diện của con người; chủ nghĩa cộng sản không phải là chủnghĩa bình quân, chủ nghĩ khổ hạnh; nghèo khổ không phải là chủnghĩa cộng sản
Thứ hai, xã hội xã hội chủ nghĩa là xoá bỏ chế độ tư hữ tư
nhân về tư liệu sản xuất, xây dựng chế độ công hữu, không còn kinh
tế hàng hoá Mác và Ăng ghen đã mổ xẻ mâu thuẩn cơ bản của chủnghĩa tư bản: Mâu thuẩn giữa sản xuất lớn xã hội hoá và chiếm hữu
tư nhân về tư liệu sản – vì vậy xoá bỏ chế độ tư hữu và xây dựng chế
độ công hữu là tiêu chí đầu tiên của chủ nghĩa xã hội
Xuất phát từ thực tế của chế độ tư bản chủ nghĩa: khủnghoảng kinh tế tư bản chủ nghĩa phá hoại nghiêm tọng của cải xã hội,Mác cho rằng tình trạng vô chính phủ trong sản xuất và kinh tế làhậu quả tai hại của kinh tế hành hoá Vì vậy trong điều kiện của chủnghĩa xã hội “ cùng với việc xã hội nắm lấy tư liệu sản xuất thì sảnxuất hàng hoá cũng bị loại trừ Tình trạng vô chính phủ trong nôội bộnền sản xuất xã hội được thay thế bằng một số tổ chức có kế hoạch,
có ý thức:
Thứ ba, xã hội chủ nghĩ được chia thành hai giai đoạn pháttriển, từ thấp đến cao, từ phân phối đến phân phối theo nhu cầu.Mác cho rằng, sau khi giai cấp vô sản giành được chính quyền, xã ôịiđược phát triển cao theo ba thời kỳ lịch sử: Thòi kỳ quá độ “giữa xãhội tư bản chủ nghĩa, là một thời kỳ cải biến cách mạng từ xã hội nọsang xã hội kia” “và nhà nước của thời kỳ ấy phải là cái gì khác hơn
là nền chuyên chính cách mạng của giai cấp vô sản” Giai đoạn thứ
Trang 7nhất của củ nghĩa công sản là giai đoạn mới thoát thai từ xã hội cũ,
vì vậy còn tồn tại những tư tưởng hẹp hòi của quyền lợi tư sản,không tránh khỏi còn rớt lại những tàn dư của xã hội cũ, xã hội chỉ
có thể phân phối theo lao động Giai đoạn cao của chủ nghĩa cộngsản, những tàn của xã hội chủ nghĩa xã hội đã bị xoá bỏ, cách phâncôing cũ không còn nữa, lao động trở thành nhu cầu đầu tiên củacuộc sống, của lực lượng sản xuất phát triển cao độ của xã hội rấtdồi dào, xã hội cuối cùng thực hiện “ Làm hết năng lực, hưởng theonhu cầu” Theo Mác, từ chủ nghĩa xã hội đến chủ nghĩa cộng sản,phải trải qua quá trình phát triển như thế: từ không phát triển đếnphát triển, từ thấp đến cao
Thứ tư, chủ nghĩa cộng sản là liên hợp những người tự do Mác
và Ăngghen nhiều lần nêu lên như sau: Trong xã hội tương lai, conngười được phát triển tự do toàn diện trên cơ sở sự phát triển cao độcủa lực lượng sản xuất “Sự phát triển tự do của mọi người là sự phát
tự do của mọi người”; “ Liên hợp của những người tự do” sẽ thay thế
xã hội cũ đối lập giai cấp
Khi sáng lập học thuyết chủ nghĩa xã hội khoa học, Mác vàĂngghen chưa hề tận mắt thấy cách mạng xã hội chủ nghĩa giànhthắng lợi ở bất cứ lúc nào; lại càng chưa được sống trong xã hội xãhội chủ nghĩa để kiểm tra và hoàn thiện học thuyết của mình Haiông có thể mổ xẻ sâu sắc xã hội tư bản chủ nghĩa lúc bấy giờ, nhưngrất khó có thể dự kiến chính xác xã hội xã hội chủ nghĩa hiện thực sẽ
có bộ mặt như thế nào được xây dựng và phát triển ra sau, chủnghĩa tư bản sẽ có những biến đổi gì Về những vấn đề đó, hai ôngkhông thể để lại những đáp án cho hậu thế Hai ông đã vạch ra conđường đi tới chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản, nhưng hai ôngchưa đi hết con đường đó
Trang 82.2 Quan niệm của Lênin về chủ nghĩa xã hội –chủ nghĩa xã hội trong thực tiễn nước Nga
Cách mạng xã hội chủ nghĩa không nổ ra đầu tiên ở các nước
tư bản phát triển như Các Mác, Ăng ghen giả thuyết Cách mạng xãhội chủ nghĩa đã giành thắng lợi đầu tiên tại các nước kinh tế vănhoá lạc hậu hơn Trong điều kiện mới, Lênin chú trọng nghiên cứu líluận về chủ nghĩa đế quốc, nghiên cứu biện pháp tiến hành cáchmạng xã hội chủ nghĩa trong tình hình mới Người đã thay đổi kếtluận trước đây cho rằng có thể giành “ thắng lợi đồng loạt” Ngườiđưa ra luận điểm mới cho rằng, cách mạng xã hội chủ nghĩa có thểgiành “thắng lới đầu tiên tại một nước” Lênin đa giải quyết một loạtvấn đeef về tiến hành cách mạng tại các nước kinh tế văn hoá tươngđối lạc hậu Đảng lãnh đạo cách mạng vô sản Nga và tiến hành cáchmạng tháng Mười giành thắng lợi vĩ đại, lập nên nhà nước xã hội chủnghĩa đầu tiên trên thế giới, đưa chủ nghĩa xã hội tư lí luận trở thànhhiện thực, thực hiện bước nhảy vọt thứ hai trong lịch sử phát triểncủa chủ nghĩa xã hội
Về vấn đề xây dựng chủ nghĩa xã hội như thế nào tại Nga, mộtnước kinh tế, văn hoá tương đối lạc hậu, lúc đầu Lênin chủ trương
“quá độ trực tiếp”, sau chuyển sang chủ trương “quá độ gián tiếp”
Kể từ mùa hè năm 1918, nước Nga Xô Viết bước vào thời kỳ nộichiến rất gian khổ Để thích ứng với tình hình hình đó, nước Nga đãthực hiện một loạt chính sách bất bình thường trong hoạt động kinh
tế Lịch sử gọi đó là “chính sách cộng sản thời chiến” Để đối phó vớihoàn cảnh chiến tranh cực ký khó khăn, lương thực và các loại vật tưrất thiếu thốn, nhà nước Xô Viết đã thực hiện chế độ trưng thu lươngthực rất chặt chẽ Giải pháp đó rất thích hợp với một số quan niệmtruyền thống về chủ nghĩa xã hội trong đầu óc nhiều người Nhữngngười đó, kể cả Lênin cho rằng như vậy đã tìm được “con đường tắt”
Trang 9để trực tiếp tiến lên chủ nghĩa xã hội Tưởng rằng tại một nước tiểunông có thể dùng pháp lệnh nhà nước để trực tiếp quá độ lên chế độsản xuất và phân phối cộng sản chủ nghĩa Nhưng thực tiễn đãchứng minh đó đã chứng minh quan niệm đó là sai lầm.
CHƯƠNG 2: NHỮNG LUẬN ĐIỂM SÁNG TẠO CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ CHỦ NGHĨâ XẪ HỘi VÀ CON ĐƯỜNG ĐI LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘi Ở VIỆT NAM
1 Nhận thức chung về chủ nghĩa xã hội
- Quan điểm của các nhà kinh điển của chủ nghĩa Lênin.
Mác-Vào giữa thế kỷ thứ XIX, phưng thức sản xuất tư bản chủnghĩa bộc lộ những mâu thuẫn đối kháng không thể điều hoà được
Tự khốn cùng của người dân đã đi đến những đòi hỏi bức thiết vềcuộc sống thường ngày nhưng giai cấp tư sản đã không đáp ứngđược Chính thời điểm rối ren của xã hội đó Mác và Ăng ghen đứng
ra thức tỉnh, tổ chức lãnh đạo cuộc đấu tranh giành lại quyền lợi chonhững con người đang sống trong bất công và đói rét Nhưng ở thời
kì Mác và Ăngghen chủ nghĩa xã hội ở đây chính là sự nghiệp đấutranh để giải phóng con người “Làm theo năng lực, hưởng theo nhu
Trang 10cầu” – chính là phản ánh khát vọng sâu xa của bao nhiêu thế hệ conngười.
Khác với các nhà xã hội chủ nghĩa không tưởng, Mác vàĂngghen không chỉ đặt vấn đề giải phóng giai cấp vô sản chỉ vì họ lànhững người đau khổ nhất trong xã hội tư bản mà chúng ta thấy ởmột khía cạnh sâu xa hơn thì đây là là cách mạng giải phóng giaicấp đại diện cho một phương thức sản xuất mới, tiến bộ nhất tronglịch sử: “Tất cả các giai cấp khác đều suy tàn và tiêu vong cùng với
sự phát triển của đại công nghiệp, còn giai cấp vô sản lại là sảnphẩm của bản thân nền đại công nghiệp”, Tính khoa học của lí luậnMác xít về cách mạng xã hội chủ nghĩa, về sứ mệnh lịch sử của giaicấp công nhân bắt nguồn từ chỗ xem xét lịch sử xã hội loài ngườinhư một quá trình phát triển tự nhiên tuân theo những qy luật kháchquan Mác đã từng viết: “tôii coi sự phát triển của những hình tháikinh tế-xã hội là một quá trình lịch sử tự nhiên” hoạt động của conngười trên cơ sở nắm bắt những qy luật khách quan chính là hoạtđộng thể hiện tính tất yếu của lịch sử Cũng như các cuộc cáchmạng khác đã diễn ra trong lịch sử, bắt nguồn từ mâu thuẫn quan
hệ sản xuất và lực lượng sản xuấtcm xã hội chủ nghĩa phát sinh từnhu cầu giải quyết mâu thuẫn cơ bản trong xã hội tư bản, đó là giảiphóng lực lượng sản xuất đã mang tính xã hội hoá cao ra khỏi sựkiềm hãm của quan hệ sản xuất dựa trên chế độ chiếm hữu tư nhân
tư ban chủ nghĩa về tư liệu sản xuất
Mác và Ăngghen chỉ rõ ràng vấn đề cốt yếu của mọi cuộc cáchmạng là lật đổ chính quyền của giai cấp thống trị cũ, giành lấy chínhquyền nhà nước, bảo đảm việc thành lập và bảo vệ chế độ xã hộ,chống lại mưu toan phục hồi của các thế lực phản cách mạn VớiMác và Ăngghen chủ nghĩa xã hội ở đây chính là giải quyết nhữngmâu thuẫn cơ bản để mở đường cho xã hội phát triển, thủ tiêu cơ sở
Trang 11kinh tế dẫn đến phân cực, đối kháng xã hội, giai cấp, là hợp điểmcủa các mục tiêu giải phóng giai cấp, dân tộc, con người Về điểmnày, Mác và Ăngghen đã từng viết “ lịch sử của cuộc đấu tranh giaicấp đó hiện nay đã phát triển tới giai đoạn trong đó giai cấp bị bóclột và áp bức tức là giai cấp vô sản không còn có thể tự giải phóngkhỏi giai cấp áp bức mình chính là giai cấp tư sản, nếu không đồngthời và vĩnh viên giải phóng toàn xã hội khỏi ách áp bức bóc lột, khỏi
sự phân chia giai cấp và đấu tranh giai cấp”
Như vậy, theo các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác-Lênin thì xâydựng chủ nghĩa xã hội chính là xây dựng một xã hội không có ápbức, bóc lột, không có giai cấp Nói cách khác, cách mạng xã hội chủnghĩa là nhằm xoá bỏ chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất, nguyên nhâcủa sự phân chia giai cấp và làm tha hoá con người
Đến thời Lênin, vào giữa thế kỷ XIX và thế kỷ XX, tư bản chủnghĩa đã bước vào giai đoạn phát triển cao là chủ nghĩa đế quốc, bắtđầu những cơn bão táp cách mạng và chấn động xã hội mới NứocNga đã hình thành những tiền đề cho cuộc đấu tranh thắng lợi củagiai cấp côgn nhân Trogn những điều kiện mới lúc bấy giờ, Lênintiếp tục nghiên cứu và phát triển sáng tạo chủ nghĩa xã hội khoahọc Hiện thực xã hội Nga đã xuất hiện hàng loạt trào lưu đấu tranh
vì tự do, dân sinh, dân chủ Chính vì lẽ đó, trong cương lĩnh cáchmạng do Lênin vạch ra – cương lĩnh nhằm hoàn thành triệt để cáchmạng dân chủ tiến lên cách mạng xã hội chủ nghĩa đã hội nhập cáctrào lưu đó thành sức mạnh to lớn, hướng vào đánh tan chế độchuyên chế phong kiến, mở đường đánh vào nền thống trị của giaicấp tư sản Lênin đã khái quát thực tiễn của toàn bộ phong tràocông nhân sau thời kỳ Mác và Ăngghen, của sự vận động của tư bảnchủ nghĩa thế giới khi chuyển sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa, đãphân tích tình hình của nước Nga trong mối quan hệ các nước, đồng
Trang 12thời lại trực tiếp tắm mình trong thực tiễn hoạt động cách mạng củagiai cấp vô sản Nga Lênin đã luận giải tính tất yếu của cách mạng
vô sản và khả năng thắng lợi của cuộc cách mạng đó; dựa trên sựphân tích lí luận về về các hình thái kinh tế xã hội, luận giải về vaitrò lịch sử thế giới của giai cấp vô sản với tư cách là một giai cấpcách mạng có khả năng hiện thực hoá trong đời sống xã hội loàingười Mặt khác, Lênin đưa ra những dự đoán khoa học về một xãhội tương lai hợp thành lý luận về thời kỳ quá độ như bước chuyểntiếp lịch sử từ tư bản chủ nghĩa lên chủ nghĩa cộng sản, lí luận về cảitạo xã hội chủ nghĩa và xây dựng xã hội chủ nghĩa trên các lĩnh vựckinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội …trong giai đoạn thấp từ hình tháikinh tế xã hội cộng sản chủ nghĩa, lí luận về nhà nước chuyên chính
vô sản và quản lí xã hội trong điều kiện giai cấp vô sản và đảng của
nó đã trở thành lực lượng lãnh đạo nhân dân xây dựng xã hội xã hộichủ nghĩa
- Nhận thức chung về chủ nghĩa xã hội theo tư tưởng Hồ Chí Minh
Xuất phát từ thực tiễn của xã hội Việt Nam - một nướcnông nghiệp lạc hậu, thuộc địa, nữa phong kiến bỏ qua chế độ tưbản chủ nghĩa tiến thẳng lênn con đương chủ nghĩa xã hội bằng conđường cách mạng không ngừng: Tiến hành cách mạng giải phongdân tộc, xây dựng chế độ dân chủ nhân dân, tiến lên chủ nghĩa xãhội Vận dụng những nguyên lý cơ bản chủ củ nghĩa MácLênin vềchủ nghĩa xã hội, Hồ Chí Minh đã có những phát minh sáng tạo vềchủ nghĩa xã hội và côn đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam
Hồ Chí Minh không có định nghĩa về chủ nghĩa xã hội vớinhững tiêu chí đầy đủ, toàn diện, hoàn chỉnh của một mô hình lýtưởng… để từ đó bắt thực tiễn để khuôn vào” như Mác và Ăngghen
Trang 13và Lênin đã từng phê phá Đề cập những nội dung cơ bản, nhữngmục tiêu lâu dài của chủ nghĩa xã hội, của sự nghiệp xây dựng chủnghĩa xã hội ở Việt Nam, Người viết “xây dựng chủ nghĩa xã hội làthay đổi cả xã hội, thay đổi cả thiên nhiên, là cho xã hội không cònngười bóc lột người không còn đói rét, mọi người đều ấm no, hạnhphúc” Chủ nghĩa xã hội là “không ngừng nâng cao đời sống vật chất
và tinh thần của nhân dân, trước hết là nhân dân lao động” và “cuộccách mạng xã hội chủ nghĩa là một cuộc biến đổi khó khăn nhất vàsâu sắc nhất Chúng ta phải xây dựng một xã hội hoàn toàn mới xưanay chưa từng có trong lịch sử dân tộc ta”
Xét tình hình thực tế đất nước ta hiện nay, Hồ Chí Minh đãnhận rõ nước ta là nền kinh tế còn lạc hậu, sản xuất nhỏ là chủ yếu,
do đó theo Người xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam “ không thểlàm mau được mà phải làm dần dần” Trong tháng 8/1944, trước khirời khỏi Liễu Châu, Nguyễn Ái Quốc đã từng nói với Trương PhátKhuê rằng: “Chủ nghĩa cộng sản sẽ chưa được thực hiện trong vòng
50 năm tới” Từ thực tiễn lịch sử, từ cơ sở lý luận mà Hồ Chí Minh đãtiếp thu chủ nghĩa Mác – Lênin thì với Người CNXH không chỉ là ước
mơ, lý tưởng mà cần phải được thực hiện cụ thể từng bước ngay ởnhiệm ụ trước mắt Vấn đề sáng tạo lớn của Hồ Chí Minh là xuấtphát từ thực tiễn đất nước, Người đã đề ra mục tiêu trước mắt củachủ nghĩa xã hội một cách thiết thực cụ thể, đáp ứng được yêu cầu,nguyện vọng của nhân dân
Khi miền Bắc bước vào thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội,Bác đã giải thích về chủ nghĩa xã hội một cách cụ thể, dễ hiểu “chủnghĩa xã hội trước hết nhằm làm cho nhân dân lao động thoát nạnbần cùng, làm cho mọi người có công ăn việc làm, được ấm no và cócuộc đời hạnh phúc”
“ chủ nghĩa xã hội là làm sao cho dân giàu, nước mạnh”
Trang 14“ Chủ nghĩa xã hội là làm sao cho nhân dân đủ ăn, đủmặc, càng ngày sung sướng, ai nấy cũng được đi học, ôm đau cóthuốc, già không lao động được thì nghĩ, những phong tục tập quánkhông tốt dần dần được xoá bỏ”
“ Chủ nghĩa xã hội là mọi người dân được áo ấm, cơm nonhà ở tử tế, được học hành”
“ Chủ nghĩa xã hội là tất cả mọi người các dân tộc càng
ấm no, con cháu chúng ta ngày càng sung sướng”
“ Chủ nghĩa xã hội là nhằm nâng cao đời sống vật chất vàvăn hoá của nhân dân và do dân tự xây dựng lấy…”
Trong tất cả các quan điểm, tư tưởng của Người về chủ nghĩa
xã hội đều gắn với tự do, hạnh phúc của nhân dân Người luôn tintưởng vào sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội cồt yếu dựa vàonhân dân, do nhân dân tự xây dựng lấy Những quan niệm chung vànhận thức về chủ nghĩa xã hội của Hồ Chí Minh nêu lên vẫn phù hợpvới quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lênin về chủ nghĩa xã hội,phù hợp với nguyện vọng, yêu cầu bức xúc và cơ bản từ ngàn đờicủa dân tộc Việt Nam, phù hợp với quy luật về con đường cách mạngcủa Việt Nam Những quan niệm về chủ nghĩa xã hội của Bác rõràng rất dễ đi vào lòng người, được mọi người dân chấp nhận, phùhợp với tinh thần của chủ nghĩa Mác- Lênin do đó nhân dân tựnguyện phấn đấu cho thắng lợi của chủ nghĩa xã hội
2.Về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
- Quá độ lên chủ nghĩa xã hội theo quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin
Các nhà sáng lập chủ nghĩa xã hội khoa học, trong khi nhấnmạnh tính khách quan của sự vận lịch sử từ tư bản chủ nghĩa lên chủnghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản, đã đề cập đến tính tất yếu cảu
Trang 15thời kỳ quá độ Trong tác phẩm phê phán cương lĩnh Gôta, Mác viết:
“ Giữa xã hội tư bản chủ nghĩa và xã hội cộng sản chủ nghĩa là mộtthời kỳ, thời kỳ ấy là một thời kỳ quá độ chính trị và nhà nước củathời kỳ ấy không thể là cái gì khác hơn là nền chuyên chính cáchmạng của giai cấp vô sản” Đây chính là quan điểm của Mác nói đếncon đường đi lên chủ nghĩa xã hội xuất phát từ điều kiện của cácnước tư bản phát triển ở Tâu Âu, cơ sở vật chất và kỹ thuật cho chủnghĩa xã hội đã được chuẩn bị tương đối đầy đủ
Trong quá trình nghiên cứu và hoạt động chính trị của mình,Mác cũng đã tìm hiểu về lịch sử phát triển cảu nược Nga và ôngcũng đã tỏ ra tán thành ý kiến của Trecnưsecxky – một nhà dân chủcách mạng Nga - rằng “nước Nga ….có thể không cần phải trải quanhững đau khổ của chế độ đó - tức là chế độ tư bản chủ nghĩa, màvẫn chiếm đoạt mọi thành quả của chế độ ấy”.Lịch sử trôi qua vớithắng lợi của cách mạng Tháng Mười Nga 1917 đã làm cho lý luận
về thời kỳ quá độ đã có một sự phát triển mới Cái mới là ở chổ cáchmạng xã hội chủ nghĩa nổ ra trước tiên ở Nga, một nước tư bản pháttriển trung bình Nước Nga bươsc và thời kỳ quá độ tư điểm xuấtphát thấp hơn các nước tư bản Tây Âu về kinh tế - xã hội, giai cấpcông nhân chiếm tỷ lệ còn thấp trong dân cư và nước Nga cáchmạng còn đang vận động trong một biển những người tiểu nông Từtrong thất bại của “chính sách cộng sản thời chiến”, muốn quá độthẳng, quád độ nhanh chóng, trực tiếp lên chủ nghĩa xã hội, Lênin đãnhận ra rằng bước quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Nga là một thời kỳlịch sử tương đối dài, nó cần thiết phải thực hiện những bước quá độnhỏ, những nhịp cầu nhỏ, những hình thức kinh tế trung gian để dầndần lôi cuốn nhân dân Nga, mà đa số là tiểu nông, đi lên chủ nghĩa
xã hội, tức là phải thực hiện bước quá độ gián tiếp
Trang 16Lênin đã từng viết trong thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội ởLiên Xô: “nếu phân tích tình hình chính trị hiện nay, chúng ta có thểnói rằng chúng ta đang ở vào thời kỳ qúa độ trong thời kỳ quá độ”,
“phải tiến cực kỳ chậm, vô cùng chậm hơn mức mà trước kia chúng
ta đã mơ tưởng, phải tiến làm sao cho tất cả quần chúng nhân dânđều thật sự tiến lên cùng chúng ta”
Bên cạnh đó Lênin cũng đã nêu lên tư tưởng về sự phát triển bỏqua giai đoạn tư bản chủ nghĩa đi lên chủ nghĩa xã hội (xuất phát từđặc thù của nước Nga, đối với những nước mà đa số dân cư là nôngdân với nền sản xuất nhỏ tiền tư bản) Theo Lênin: “với sự giúp đỡcủa giai cấp vô sản các nước tiên tiến, các nước lạc hậu có thể tiếntới chế độ Xô viết và qua những giai đoạn phát triển nhất định, tiếntới chủ nghĩa cộng sản không phải trải qua giai đoạn phát triển tưbản chủ nghĩa
Tóm lại theo quan điểm của các nhà kinh điển chủ nghĩa Lênin, con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở các nước lạc hậukhông thể là con đường quá độ trực tiếp mà là quá độ gián tiếp quanhiều bước trung gian, đồng thời cũng vạch ra khả năng các nước đó
Mác-có thể đi lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa Ởtrường hợp các nước bỏ qua tư bản chủ nghĩa quá độ thẳng lên chủnghĩa xã hội, các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác-Lênin vạch rõ: Nó chỉ
có thể thực hiện được với điều kiện có sự giúp đỡ của một nước côngnghiệp tiên tiến đã làm cho cách mạng xã hội chủ nghĩa thành công
và phải có sự lãnh đạo của một chính đảng vô sản kiên trì đưa đấtnước đi theo con đường của chủ nghĩa xã hội
- Quá độ lên chủ nghĩa xã hội theo tư tưởng Hồ Chí Minh
Lịch sử dân tộc Việt Nam diễn ra theo tiến trình không hoàntoàn giống như các nước phương Tây Vận dụng lý luận về cáchmạng vô sản, về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa của Mác- Lênin, Hồ Chí
Trang 17Minh đã xuất phát từ tình hình thực tiễn của xã hộiViệt Nam, mộtnước thuộc địa nữa phong kiến, nền nông nghiệp lạc hậu, sản xuấtnhỉ là chủ yếu nên khẳng định con đường cách mạng Việt Nam là:tiến hành giải phóng dân tộc, hoàn thành cách mạng dân tộc dânchủ nhân dân tiến lên chủ nghĩa xã hội chứ không thể làm ngay cáchmạng vô sản, thiết lập chuyên chính vô sản và bước ngay lên thời kỳquá độ lên chủ nghĩa xã hội ở các nước tư bản đã phát triển.
Theo quan điểm của Hồ Chí Minh về đặc điểm của việcquá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta là: Sau khi hoàn thành cáchdân tộcdân chủ nhân dân dưới sự lãnh đạo của giai cấp vô sản trênnền tảng liên minh công nhân, nông dân và lao động trí thức đượccủng cố vững chắc; Nhà nước của dân, do dân, vì dân vững mạnh vì
có kinh nghiệm điều hành đất nước thực hiện nhiệm vụ “khángchiến, kiến quốc” thắng lợi, những tiền đề chủ yếu cho việc quá độlên chủ nghĩa xã hội đã được tạo ra Do đó, cách mạng Việt Namchuyển sang giai đoạn mới – quá độ lên chủ nghĩa xã hội – khôngbắt đầu bằng một cuộc đảo lộn chính trị, một cuộc cách mạng chínhtrị với đầy đủ ý nghĩa của nó, như ở nước Nga hay các nước tư bảnphát triển Theo Hồ Chí Minh sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội:
“bằng cách phát triển và cải tạo nền kinh tế quốc dân theo chủnghĩa xã hội, biến nền kinh tế lạc hậu thành một nền kinh tế xã hộichủ nghĩa với công ngiệp và nông nghiệp hiện đại, khoa học và kỹthuật tiên tiến Chính sach kinh tế của nước Việt Nam dân chủ cộnghoà là không ngừng phát triển sản xuất để nâng cao mãi đời sốngvật chất và văn hoá của nhân dân
Người vạch rõ: “chúng ta đã đáng thắng thục dân, phongkiến Hiện nay, chúng ta đang làm cách mạng chủ nghĩa xã hội., mộtcuộc cách mạng tuy trường kỳ gian khổ, song nhất định thắng lợi,chí phải đổ mồ hôi mà không đổ máu một cuộc cách mạng nhằm
Trang 18đánh thắng lạc hậu và bần cùng, để xây dựng hạnh phúc muôn đờicho nhân dân ta, con cháu ta”.
Vận dụng sáng tạo những quan điểm cơ bản mà Lênin đãnêu ra về đặc điểm thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở “nhữngnước tiểu nông” của Hồ Chí Minh vào trong nước ta đã có nhữngthành quả bước đầu trong xây dựng chủ nghĩa xã hội từ những phântích sâu sắc và xã hội Việt Nam: Người cho rằng về phía người laođộng Việt Nam đó là sự không giác ngộ, sự nhẫn nhục và có tổ chức;còn về phía bọn địa chủ thì không có máy móc, ruộng đồng thuộc sởhữu của những địa chủ hạn trung, hạn nhỏ và những kẻ ở đó đượccoi là địa chủ thì là những tên lùn tịt bên cạnh những người trùng tênvới họ ở Châu Âu và Châu Mỹ, không có tỷ phú người An Nam.Những tên trọc như ở đó thì ở đây là những kẻ thực lợi khá giả thôi.Cho nên, nếu công dân chỉ sống bằng cái tối thiểu cần thiết thì đờisống địa chủ cũng chẳng có gì xa hoa, nếu thợ thuyền không biếtmình bị bóc lột bao nhiêu thì chủ lại không biết công cụ để bóc lột
họ lại là máy móc; người thì chẳng có công đoàn kẻ chẳng có Tơrớt;người thì nhẫn chịu số phận của mình, kẻ thì vừa phải trong sự thamlam của mình, sự xung đột về quyền lợi của họ được giảm thiểu.Điều đó không thể chối cải được Do đó Người đã kết luận: “ xã hộiĐông Dương, Ấn Độ hay Trung Quốc về mặt cấu trúc kinh tế, khônggiống các xã hợi phương Tây thời trung cổ, cũng như thời cận đại, vàđấu tranh giai cấp ở đó không quyết liệt như ở đây.( Hồ Chí Minhtoàn tập T1 trang 465) Với những đặc thù chính xác đó, Hồ Chí Minh
đã đặc vấn đề hoàn toàn chính xác khi cho rằng Cac Mác cho ta biết
sự tiến triển của các xã hội trãi qua 3 giai đoạn: “ Chế độ nô lệ, chế
độ nông nô, chế độ tư bản, và trong mỗi giai đoạn ấy, đấu tranh giaicấp có khác nhau, chúng ta phải coi chừng: các dân tộc Viễn Đông
có trại qua hai giai đoạn đầu không?” Bởi lẽ, ở phương Đông do ảnh
Trang 19hưởng của cái gọi là phương thức sản xuất châu Á kéo dài dai dẳng
từ sau khi tan rã của xã hội nguyên thuỷ cho đến tận những nămđầu thế kỷ XIX, nên xã hội ở phương Đông và Việt Nam không thậtđiển hình như ở phương Tây
Từ đó Hồ Chí Minh cho rằng tuỳ hoàn cảnh mà các dân tộc phát triển theo con đường khác nhau “ta không giống Liên Xô …ta có thể đi con đường khác để tiến lên chủ nghĩa xã hội” Hồ Chí Minh cho rằng không thể cấm bổ sung
“cơ sở lịch sử của chủ nghĩa Mác-Lênin bằng cách đưa thêm vào đó những tư liệu mà Mác và Ăngghen ở thời mình không
có được Nhưng để tiến lên chủ nghĩa xã hội và xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội là hai việc khác nhau Cái thứ nhất suy cho cung là nghiên về tiền đề, cái thứ hai mới là mục đích Bác từng cho rằng thắng đế quốc và phong kiến
là tương đối dễ, thắng bần cùng lạc hậu là khó hơn nhiều, răng cách mạng xã hội chủ nghĩa xã hội là cuộc cách mạng
vĩ đại, vẻ vang nhất nhưng cũng kà cuộc cách mạng gay go nhất, phức tạp nhát và khó khăn nhất; là cuộc chiến khổng
lồ chống lại những gì chủ nghĩa xã hội kỹ, lạc hậu, hư hỏng đeer tạo ra những cái mới mẽ, tốt tươi Con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội theo Hồ Chí Minh là gian khổ, lâu dài
và phjức tạp Thời kỳ xây dựng nền tảng cơ bản, chủ yếu cho một xã hội xã hội chủ nghĩa vũng chắc sau này Qua thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta trong những năm qua, chúng ta càng thấm thía tư tưởng sáng suốt, sâu
Trang 20sắc và sáng tạo của Hồ Chủ tịch Trong quá trình vận dụng
tư tưởng của các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác-Lênin.
3 Chủ nghĩa xã hội là con đường đảm bảo vững chắc cho độc lập dân tộc
Gần 100 năm qua, chủ nghĩa xã hội từ chổ chỉ là ước mơ tốtđẹp của loài người, rồi một lý luận khoa học đã trở thành một hiệnthực trong xã hội, có sức mạnh vô cùng to lớn lôi cuốn hàng nghìntriệu người Nó đã trở thành môtj hệ thống thế giới từ sau chiếntranh thế giới thứ hai, đã đạt được những thành tựu to lớn về kinh tế,văn hoá, xã hội, khoa học, kỹ thuật, …nâng coa mức sống của nhândân
Lý luận chủ nghĩa xã hội khoa học của Mác được thực tế kiểmnghiệm đã có những điểm tỏ ra không thích hợp trong điều kiện mới,cần sửa đổi, bổ sung, sáng tạo như Lênin đã làm.Mác và Ăngghen đãđưa ra chủ nghĩa xã hội từ không tưởng đến khoa học Nhận thứccủa của hai ông đối với chủ nghĩa xã hội là bắt nguồn từ các của chủnghĩa xã hội không tưởng
Trong quan niệm Hồ Chí Minh: độc lập dân tộc gắn liền vớichủ nghĩa xã hội , chủ nghĩa xã hội là bước phát triển tất yếu tiếptheo của độc lập dân tộc; trong chủ nghĩa xã hội dã hàm chứa nộidung độc lập, tự do của con đường vận động lịch sử
Tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội được Người thể hiệntập trung nhất vào những năm 1954, khi miền Bắc nước ta bước vàothời kỳ quá độ, tiến hành nhiệm vụ khôi phục kinh tế, phát triển vănhoá, cải tạo xã hội chủ nghĩa và xây dựng chủ nghĩa xã hội songsơng với nhiệm vụ đấu tranh thống nhất nước nhà, Hồ Chí Minh đãchỉ rõ “cách mạng Việt Nam có hai nhiệm vụ phải đồng thopìư tiếnhành: nhiệm vụ xây dựng miền Bắc tiến lên chủ nghĩa xã hội vànhiệm vụ tiếp tục cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân ở miền