Vai trò của nhà nước trong định hướng nền kinh tế thị trường ở việt nam hiện nay

ISSN 1859 1531 TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG, SỐ 2(87) 2015 1 VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC TRONG ĐỊNH HƯỚNG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY THE ROLE OF THE STATE IN THE ECONOMY ORIE[.]

ISSN 1859-1531 - TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG, SỐ 2(87).2015 1

VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC TRONG ĐỊNH HƯỚNG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

Ở VIỆT NAM HIỆN NAY THE ROLE OF THE STATE IN THE ECONOMY-ORIENTED MARKET

IN VIETNAM AT PRESENT

Lê Hữu Ái1, Lê Văn Thao2

1Trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng; lehuuaidhdn@gmail.com

2Trường Đại học Kiến trúc Đà Nẵng

Tóm tắt - Kinh tế thị trường là một xu hướng tất yếu của các nền

kinh tế trên thế giới Trên cơ sở phân tích vai trò của nhà nước

trong việc định hướng nền kinh tế thị trường, bài viết xây dựng một

số giải pháp nhằm phát huy vai trò của nhà nước trong định hướng

nền kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay, đó là: Tăng cường sự

lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động quản lý kinh tế của Nhà nước;

Bổ sung và hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội

chủ nghĩa; Xây dựng tính chuyên nghiệp cho đội ngũ công chức;

Nâng cao hiệu quả hoạt động của thành phần kinh tế nhà nước;

Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, phòng chống quan liêu,

tham nhũng, lãng phí; Đẩy mạnh giao lưu hợp tác quốc tế

Abstract - The market economy is an inevitable trend of the world economy On the basis of analyzing the State’s role in shaping the market economy, the paper puts forward some solutions to the promotion of the State’s role in the direction of the market economy

in our country today, which is to enhance the Party's leadership for the management of the State's economy, to complement and perfect the socialism-oriented market economy, to build up professionalism for civil servants, to improve the efficiency of the state sector, to strengthen inspection, to monitor, prevent and fight against bureaucracy, corruption and extravagance, to promote international exchanges and cooperation

Từ khóa - nhà nước; kinh tế thị trường; định hướng; thể chế kinh

tế; tham nhũng

Key words - state; market economy; orientation; economic institutions; corruption

1 Đặt vấn đề

Với những thành tựu kinh tế của gần ba mươi năm đổi

mới, có thể khẳng định việc lựa chọn con đường phát triển

kinh tế thị trường ở nước ta là hoàn toàn đúng đắn, phù hợp

với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất của Việt Nam

trong giai đoạn hiện nay Tuy nhiên, kinh tế thị trường với

những mặt trái của nó, nhất là dưới tác động của cuộc

khủng hoảng kinh tế toàn cầu đang đặt nước ta trước những

thách thức không nhỏ trong việc khai thác có hiệu quả mọi

nguồn lực của đất nước nhằm thực hiện mục tiêu dân giàu,

nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh đảm bảo

đúng định hướng xã hội chủ nghĩa Thực tế đó đòi hỏi nhà

nước, với bản chất là công cụ của giai cấp và lao động trong

việc cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới, xã hội chủ

nghĩa, phải đóng vai trò chủ đạo trong việc định hướng nền

kinh tế thị trường nước ta hiện nay

2 Vai trò của nhà nước trong nền kinh tế thị trường

- Kinh tế thị trường được hiểu là giai đoạn phát triển

cao của kinh tế hàng hóa, là một kiểu tổ chức kinh tế mà ở

đó, các quan hệ kinh tế được điều chỉnh bởi các quy luật

kinh tế như: quy luật cung – cầu, quy luật giá trị, quy luật

cạnh tranh, quy luật lưu thông tiền tệ,… hay nói cách khác,

là kiểu tổ chức kinh tế trong đó, các nguồn lực kinh tế được

phân bổ theo nguyên tắc thị trường

Kinh tế thị trường có mầm mống từ trong xã hội nô lệ,

hình thành trong xã hội phong kiến và được phát triển cao

trong chủ nghĩa tư bản Kinh tế hàng hóa và kinh tế thị

trường đều dựa trên cơ sở sự phân công lao động xã hội và

sự đa dạng các hình thức sở hữu về tư liệu sản xuất làm cho

những người sản xuất vừa độc lập vừa phụ thuộc vào nhau,

buộc các chủ thể kinh tế phải trao đổi hàng hóa Tuy nhiên,

giữa kinh tế hàng hóa và kinh tế thị trường có sự khác biệt

về trình độ phát triển Kinh tế hàng hóa ra đời từ kinh tế tự

nhiên, đối lập với kinh tế tự nhiên nhưng còn ở trình độ thấp, chủ yếu là sản xuất hàng hóa ở quy mô nhỏ, kỹ thuật thủ công, năng suất thấp Còn kinh tế thị trường là giai đoạn phát triển cao của kinh tế hàng hóa, khi mà các loại thị trường đã hình thành tương đối đồng bộ, các quy luật kinh tế được thể hiện một cách đầy đủ Do đó, nền kinh tế thị trường được biểu hiện rõ nét khi xuất hiện nền sản xuất tư bản chủ nghĩa Cũng chính điều này khiến nhiều người lầm tưởng rằng, kinh

tế thị trường là sản phẩm riêng của chủ nghĩa tư bản Tuy nhiên, thực tế cho thấy chủ nghĩa tư bản không sản sinh ra kinh tế thị trường, mà nó là thành tựu chung của nhân loại

Ở bất kỳ xã hội nào, khi lấy thị trường làm phương tiện làm

cơ sở để phân bổ các nguồn lực kinh tế thì nền kinh tế thường

có những đặc điểm chủ yếu sau: Các chủ thể kinh tế có tính độc lập, có quyền tự chủ trong sản xuất, kinh doanh, lỗ - lãi tự chịu; giá cả cơ bản do cung cầu điều tiết, hệ thống thị trường phát triển đồng bộ và hoàn hảo; nền kinh tế có tính mở cao và vận hành theo quy luật vốn có của kinh tế thị trường như quy luật giá trị, quy luật cung cầu, quy luật cạnh tranh; có hệ thống pháp quy hoàn chỉnh và sự quản lý vĩ mô của nhà nước Với những đặc điểm trên, kinh tế thị trường là động lực thúc đẩy sự năng động, sáng tạo, khả năng thích ứng của các chủ thể kinh tế nhằm đạt được lợi nhuận tối đa, đồng thời đào thải những yếu tố lỗi thời, lạc hậu, thiếu linh hoạt, nhờ đó nó khai thác có hiệu quả các nguồn lực của xã hội Tuy nhiên, do chạy theo lợi nhuận, cũng như những quy luật khắc nghiệt của thị trường nên trên thực tế nó cũng đặt ra nhiều vấn đề cần phải giải quyết như: sự phân hóa giàu nghèo, sự vi phạm đạo đức trong kinh doanh, sự suy giảm chất lượng môi trường sống,

- Cùng với sự ra đời của kinh tế thị trường, đồng thời cũng xuất hiện những quan điểm khác nhau về vai trò của nhà nước trong việc điều chỉnh nền kinh tế thị trường Chẳng hạn, Adam Smith (1723 – 1790), nhà kinh tế chính trị cổ điển Anh và là đại diện tiêu biểu cho trường phái kinh tế tự do thế

2 Lê Hữu Ái, Lê Văn Thao

kỷ XIX, cho rằng nhà nước nên hạn chế việc can thiệp vào

các quá trình kinh tế, thay vào đó nên để nền kinh tế vận

hành theo quy luật vốn có của nó Theo ông nếu để các chủ

thể kinh tế được tự do theo đuổi các lợi ích của mình, thì bàn

tay vô hình của thị trường cạnh tranh có thể làm cho họ có

trách nhiệm về mặt xã hội, sản phẩm mong muốn của người

tiêu dùng sẽ được sản xuất phù hợp về chủng loại và khối

lượng, cân bằng giữa người tiêu dùng và người sản xuất có

thể được hình thành tự động trên thị trường cạnh tranh Sau

một thời gian áp dụng lý thuyết này, trên thực tế chủ nghĩa

tư bản đã đạt được những thành tựu nhất định Tuy nhiên, do

quá đề cao vai trò tự điều tiết của thị trường đã dẫn đến hàng

loạt cuộc khủng hoảng, trầm trọng nhất là đại khủng hoảng

kinh tế những năm 1929 – 1933, điều này đòi hỏi phải xem

xét lại lý thuyết về kinh tế thị trường tự do

Trước thực tế đó, J.M Keynes (Mỹ) đã đưa ra “Lý

thuyết tổng quát”, khẳng định nền kinh tế thị trường phải

được điều tiết bởi nhà nước, phải có sự kết hợp giữa Bàn

tay vô hình và Bàn tay hữu hình trong việc điều tiết nền

kinh tế Lý thuyết này của ông đã được sử dụng làm nền

tảng lý luận cho việc xây dựng mô hình kinh tế cho các

nước Tây Âu và Bắc Mỹ Mặc dù vậy, sau một vài thập

niên hoạt động có hiệu quả, nền kinh tế của các nước

phương Tây lại rơi vào suy thoái, nhất là những năm 70 của

thế kỷ XX, khi thế giới phải đối mặt với cuộc khủng hoảng

nghiêm trọng về năng lượng

Khắc phục những hạn chế của mô hình kinh tế trên, các

nhà kinh tế học V Hayek, M Friedman đã kêu gọi các

nước phát triển điều chỉnh mô hình kinh tế theo chủ nghĩa

tự do mới Mô hình này cho rằng, nên giảm thiểu vai trò

của nhà nước, đề cao vai trò của khu vực tư nhân, giảm các

chi tiêu từ ngân sách quốc gia cho các lợi ích công cộng,

điều chỉnh lại việc phân phối thu nhập theo hướng có lợi

cho tư sản, nhằm khuyển khích họ đầu tư sản xuất

Mặc dù có nhiều quan điểm khác nhau về vai trò của nhà

nước đối với nền kinh tế thị trường Tuy nhiên, các quan

điểm trên đều có sự thống nhất về vai trò nhất định của nhà

nước trong việc điều tiết nền kinh tế Thực tế cho thấy rằng,

vai trò điều tiết nền kinh tế thị trường đều phải xuất phát từ

chính lợi ích của lực lượng nắm giữ tư liệu sản xuất của xã

hội Do đó, dưới chủ nghĩa tư bản việc điều tiết nền kinh tế

thị trường đều phải hướng tới việc đảm bảo những lợi ích cốt

lõi của giai cấp tư sản và trong những điều kiện nhất định

nhà nước sẵn sàng hy sinh lợi ích của các tầng lớp nhân dân

lao động, lực lượng chiếm đa số nhưng lại không nắm những

tư liệu sản xuất chủ yếu Trong xã hội xã hội chủ nghĩa, khi

giai cấp công nhân và nhân dân lao động đã nắm giữ được

tư liệu sản xuất chủ yếu của xã hội, thì việc điều tiết nền kinh

tế của nhà nước là nhằm định hướng vào mục tiêu giải phóng

con người, vào sự tiến bộ của xã hội Việc thực hiện vai trò

định hướng của nhà nước được bằng cách: Nhà nước xây

dựng thể chế cho nền kinh tế thị trường; thực hiện giám sát

việc thực thi các nội dung của thể chế đó trên thực tế; thông

qua vai trò chủ đạo của thành phần kinh tế nhà nước

3 Vấn đề đặt ra trong việc thực hiện vai trò định hướng

nền kinh tế thị trường của nhà nước Việt Nam hiện nay

- Với tinh thần “nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng

sự thật, nói rõ sự thật”, Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ

VI (12/1986) của Đảng khẳng định, phải thực hiện đổi mới một cách toàn diện, trước hết là đổi mới về tư duy kinh tế Với quan điểm đó, Đảng ta đã đặt nền tảng cơ bản cho sự hình thành nền kinh tế thị trường ở Việt Nam Đến Đại hội VII của Đảng (6/1991), trong khi khẳng định chủ trương tiếp tục xây dựng nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, phát huy thế mạnh của các thành phần kinh tế vừa cạnh tranh vừa hợp tác, bổ sung cho nhau trong nền kinh tế quốc dân thống nhất, đã đưa ra kết luận quan trọng rằng, sản xuất hàng hóa không đối lập với chủ nghĩa xã hội, nó tồn tại khách quan và cần thiết Tiếp tục đường lối trên, Đại hội VIII (6/1996) đề ra nhiệm vụ đẩy mạnh công cuộc đổi mới toàn diện và đồng bộ, tiếp tục phát triển nền kinh tế nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường, có sự quản lý

của nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Tiến thêm một bước quan trọng, Đại hội IX của Đảng (3/2001) xác định nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là mô hình tổng quát của nước ta trong thời kỳ quá

độ lên chủ nghĩa xã hội Đó là nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của nhà nước, theo định hướng xã hội chủ nghĩa Đây là bước chuyển quan trọng từ nhận thức kinh tế thị trường như một công cụ, một cơ chế quản lý sang coi kinh tế thị trường như một chỉnh thể, là cơ sở kinh tế của sự phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa Kế thừa tư duy của Đại hội IX, Đại hội X làm sáng tỏ thêm nội dung cơ bản của định hướng xã hội chủ nghĩa trong phát triển kinh tế thị trường ở nước ta, thể hiện ở bốn tiêu chí: mục đích phát triển; phương hướng phát triển; định hướng xã hội và phân phối; quản lý

Trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá

độ lên chủ nghĩa xã hội (Bổ sung, phát triển năm 2011)

thông qua tại Đại hội XI của Đảng tiếp tục khẳng

định: Phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội

chủ nghĩa với nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần

kinh tế, hình thức tổ chức kinh doanh và hình thức phân phối Các thành phần kinh tế hoạt động theo pháp luật đều

là bộ phận hợp thành quan trọng của nền kinh tế, bình đẳng trước pháp luật, cùng phát triển lâu dài, hợp tác và cạnh tranh lành mạnh Kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo Kinh tế tập thể không ngừng được củng cố và phát triển Kinh tế nhà nước cùng với kinh tế tập thể ngày càng trở thành nền tảng vững chắc của nền kinh tế quốc dân Kinh

tế tư nhân là một trong những động lực của nền kinh tế Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài được khuyến khích phát triển Các hình thức sở hữu hỗn hợp và đan kết với nhau hình thành các tổ chức kinh tế đa dạng ngày càng phát triển

- Với những thành tựu đạt được sau gần ba mươi năm đổi mới đã khẳng định sự đúng đắn của Đảng khi chuyển đổi từ

mô hình kinh tế tập trung, quan liêu, bao cấp sang mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội Tuy nhiên, kinh tế thị trường với những mặt trái của nó, nhất là trong điều kiện tác động mạnh mẽ của cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu, đã

và đang đặt nhà nước ta trước những thách thức không nhỏ trong việc định hướng nền kinh tế theo đúng mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh Điều

này được thể hiện trên một số phương diện sau:

Thứ nhất, dưới tác động của cuộc khủng hoảng kinh tế

thế giới, thể chế kinh tế thị trường ở nước ta đang bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập Trong đó, trọng tâm là những hạn

ISSN 1859-1531 - TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG, SỐ 2(87).2015 3

chế về hệ thống các quy tắc, chuẩn mực điều chỉnh các

hành vi của các chủ thể kinh tế, tình trạng vừa thừa vừa

thiếu, chồng chéo giữa các quy phạm còn khá phổ biến

Bên cạnh đó, công tác kiểm tra, giám sát nhằm đảm bảo

thực hiện một cách công bằng, bình đẳng các chuẩn mực

đó giữa các chủ thể còn chưa thực sự hiệu quả Hệ thống

các thị trường (hàng hóa và dịch vụ, vốn, lao động, công

nghệ, bất động sản…) vẫn chưa đồng bộ

Thứ hai, với vai trò công cụ quan trọng của nhà nước

nhằm điều tiết và định hướng nền kinh tế thị trường, thành

phần kinh tế nhà nước luôn được xác định là thành phần

giữ vai trò chủ đạo Mặc dù vậy, trên thực tế, hiệu quả hoạt

động của thành phần này lại chưa tương xứng với tiềm lực

và lợi thế của mình Không chỉ có vậy, những năm gần đây,

tình trạng làm ăn thua lỗ của các doanh nghiệp nhà nước

đang gây ra những hậu quả nghiệm trọng, ảnh hưởng đến

tốc độ phát triển chung của nền kinh tế, cũng như vai trò

điều tiết của nó trong nền kinh tế thị trường của nước ta

Thứ ba, với những biến động phức tạp của nền kinh tế

thị trường trong điều kiện hội nhập hiện nay, đòi hỏi ngày

càng cao về tính chuyên nghiệp của đội ngũ công vụ Trong

khi đó, vấn đề về chất lượng nguồn nhân lực của bộ máy

nhà nước vấn đang là một bài toán khó, sự cồng kềnh,

chồng chéo trong hoạt động của các cơ quan công quyền

vẫn là một lực cản cần được tháo gỡ

4 Vai trò định hướng nền kinh tế thị trường của nhà

nước trong điều kiện toàn cầu hóa

Phát triển kinh tế thị trường là một yêu cầu tất yếu phù

hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất của nước

ta Tuy nhiên, để có thể khai thác một cách hợp lý những

mặt tích cực của nền kinh tế thị trường, nhằm thực hiện

thắng lợi mục tiêu phát triển đất nước nhanh, hài hòa và

bền vững, thiết nghĩ cần tập trung vào một số nhiệm vụ sau:

4.1 Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động

quản lý kinh tế của Nhà nước

Đảng Cộng sản Việt Nam, lực lượng tiên phong và là

đại biểu trung thành cho lợi ích của giai cấp công nhân và

nhân dân lao động, lực lượng nắm vai trò lãnh đạo trong

công cuộc cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới – xã hội

chủ nghĩa, với sứ mệnh giải phóng con người và xã hội ra

khỏi mọi áp bức, bóc lột, bất công, tạo điều kiện cho mỗi

người có điều kiện phát triển toàn diện Bởi vậy, việc tăng

cường vài trò lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động quản lý

kinh tế của nhà nước là nhằm hướng tới mục tiêu tốt đẹp

đó Để làm tốt vai trò của mình, Đảng cần:

Một là, nâng cao vai trò lãnh đạo của Đảng trong việc

thể chế hóa quan điểm, chủ trương, đường lối thành chính

sách và pháp luật của nhà nước

Hai là, phát huy vai trò tiên phong, gương mẫu của

đảng viên hoạt động trong bộ máy nhà nước, qua đó lôi

cuốn các cá nhân, tập thể trong bộ máy nhà nước thực hiện

đúng mục tiêu, định hướng mà Đảng đã đề ra

Ba là, nêu cao tinh thần đoàn kết, tự phê bình và phê bình

trong các tổ chức cơ sở đảng, nhằm nâng cao sức chiến đấu

và bản lĩnh của đảng viên trong bối cảnh phức tạp hiện nay

Bốn là, cần phân định một cách rõ ràng về vai trò lãnh

đạo của Đảng với chức năng quản lý của Nhà nước, tránh

tình trạng làm thay, lạm quyền, chồng chéo,… giữa Đảng

và Nhà nước

4.2 Bổ sung và hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường

Thể chế kinh tế thị trường được hiểu là một tổng thể bao gồm các bộ quy tắc, luật lệ và hệ thống các thực thể, tổ chức kinh tế được tạo lập nhằm điều chỉnh hoạt động giao dịch, trao đổi trên thị trường Như vậy, việc hoàn thiện thể chế thị trường cũng chính là hoàn thiện các bộ phận cấu thành của nó Để làm được việc này, cần triển khai đồng bộ các giải pháp:

Thứ nhất, đẩy mạnh việc xây dựng và hoàn thiện các

quy tắc, chuẩn mực về hành vi kinh tế diễn ra trên thị trường làm cơ sở để điều chỉnh hành vi của các chủ thể kinh

tế Cùng với hệ thống các quy phạm đóng vai trò là hành lang cho hoạt động của các chủ thể kinh tế, cần xây dựng

hệ thống các chính sách kinh tế linh loạt nhằm thích ứng nhanh với những biến đổi của thị trường

Thứ hai, nhà nước cần đảm bảo cho pháp luật, các quy

tắc và chuẩn mực về hành vi kinh tế được thực thi một cách công bằng, bình đẳng giữa các chủ thể kinh doanh Thực hiện nhiệm vụ này, đòi hỏi nhà nước phải loại bỏ sự phân biệt đối xử trên thực tế giữa các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế; kiểm soát độc quyền tự nhiên; tăng cường năng lực của cơ quan bảo vệ tài sản trí tuệ và cơ quan quản lý cạnh tranh trong việc xử lý các vụ việc cạnh tranh không lành mạnh và lợi dụng vị thế thống lĩnh thị trường để hạn chế cạnh tranh… Đồng thời thực hiện công khai, minh bạch và đề cao trách nhiệm giải trình về các chính sách quản lý, các đề án phát triển cũng như trong hoạt động của các chủ thể kinh doanh, tạo điều kiện cho người

dân giám sát các quyết định của các cơ quan quản lý

Thứ ba, phát triển đồng bộ các yếu tố thị trường và các

loại thị trường như: thị trường vốn, bất động sản, thị trường lao động, khoa học và công nghệ, Để làm tốt điều này, cần tạo môi trường và điều kiện cho tự do sản xuất, kinh doanh đa dạng hóa hình thức sở hữu và thành phần kinh tế Bảo đảm tự do hành nghề theo quy định của luật pháp, tự

do lưu thông hàng hóa, tự do tín dụng Doanh nghiệp được

tự quyết định và chủ động trong kinh doanh

4.3 Xây dựng tính chuyên nghiệp của đội ngũ công chức

Đội ngũ công chức được xem là yếu tố quyết định cho việc nâng cao hiệu quả hoạt động của nhà nước Vì vậy, phải xem là khâu đột phá nhằm tạo sự chuyển biến nhanh

và hiệu quả trong việc xây dựng bộ máy nhà nước hiện nay, theo chúng tôi:

- Cần đổi mới công tác tuyển dụng cán bộ, công chức, xem đây là khâu cơ bản Chỉ có như vậy, mới sàng lọc được những người có đủ phẩm chất đạo đức, năng lực chuyên môn nghiệp vụ Điều đó, cần phải đảm bảo công khai minh bạch,

sự bình đẳng giữa các cá nhân tham gia thi và xét tuyển

- Bố trí, sắp xếp công việc phù hợp với năng lực chuyên môn của cán bộ công chức, tạo lập môi trường làm việc thuận lợi và cơ hội học tập Các chế độ đãi ngộ phải tương xứng với kết quả đóng góp trong công việc

- Phải có kế hoạch kiểm tra định kỳ về năng lực chuyên môn nghiệp vụ, lấy đó làm cơ sở để đánh giá cán bộ công chức, đồng thời kiên quyết loại ra khỏi bộ máy những cá nhân tha hóa về đạo đức, yếu kém về chuyên môn

4 Lê Hữu Ái, Lê Văn Thao

- Đẩy mạnh việc tinh giản biên chế, đảm bảo bộ máy

tinh gọn nhưng hoạt động vẫn hiệu quả

4.4 Nâng cao hiệu quả hoạt động của thành phần kinh

tế nhà nước

Thành phần kinh tế nhà nước, với vai trò chủ đạo được

xem là nhân tố quan trọng, qua đó nhà nước thực hiện việc

điều tiết và định hướng nền kinh tế theo mục tiêu xã hội

chủ nghĩa Tuy nhiên, do còn mang nặng tính bao cấp và

những hạn chế trong năng lực quản lý, nên hoạt động của

thành phần kinh tế này trên thực tế chưa thực sự hiệu quả,

chưa đáp ứng được yêu cầu Khắc phục thực trạng này, đòi

hỏi cần làm tốt các việc sau:

- Nhanh chóng rà soát và đánh giá một cách tổng thể về

tình hình hoạt động của các chủ thể kinh tế thuộc thành

phần kinh tế nhà nước Trên cơ sở đó, xây dựng các phương

án thích hợp cho các chủ thể kinh tế

- Đẩy mạnh việc cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà

nước, xem đó không chỉ là nhiệm vụ kinh tế mà còn là

nhiệm vụ chính trị cần phải thực hiện Đồng thời tăng tính

tự chủ, tự chịu trách nhiệm, đặc biệt là trách nhiệm của

người đứng đầu các doanh nghiệp nhà nước

- Giảm và tiến tới xóa bỏ các ưu đãi đối với các doanh

nghiệp nhà nước nhằm tạo môi trường cạnh tranh lành

mạnh giữa thành phần kinh tế nhà nước với các thành phần

kinh tế khác

4.5 Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, phòng

chống quan liêu, tham nhũng, lãng phí

Tình trạng tham nhũng, lãng phí đang là một thách thức

không nhỏ, cản trở công cuộc xây dựng, phát triển đất

nước, ảnh hưởng đến việc thực hiện vai trò của nhà nước

trong hệ thống kinh tế Do đó, cần thực hiện một cách đồng

bộ và linh hoạt các biện pháp sau:

Thứ nhất, cần nâng cao nhận thức của cả hệ thống chính trị

cũng như toàn dân về những nguyên nhân và tác hại của tham

nhũng Để từ đó, xây dựng quyết tâm chính trị cao trong cuộc

đấu tranh với nạn tham nhũng của cả hệ thống chính trị cũng

như của toàn dân Phải kết hợp chặt chẽ với việc tuyên truyền

về học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh nhằm

hình thành các chuẩn mực đạo đức công vụ đúng đắn

Thứ hai, khắc phục những rào cản trong quá trình thực

thi pháp luật, trước hết là pháp luật về phòng chống tham

nhũng, Luật Phòng, Chống tham nhũng phải được thực

hiện một cách hiệu quả Đồng thời thực hiện đồng bộ hệ

thống luật pháp liên quan đến phòng, chống tham nhũng

như: Luật Thực hành tiết kiệm, Luật Thanh tra, Luật Kiểm

toán, Quy chế dân chủ cơ sở…

Thứ ba, xây dựng thể chế kiểm soát quyền lực trong bộ

máy của Đảng và Nhà nước, đảm bảo quyền lực phải được

kiềm chế bằng chính quyền lực

Thứ tư, đẩy nhanh hơn nữa việc hoàn thiện và thực hiện

một cách nghiêm chỉnh quy chế kê khai tài sản của cán bộ,

công chức

Thứ năm, cùng với việc đẩy mạnh hơn nữa cải cách bộ

máy nhà nước, nhằm nâng cao năng lực và hiệu quả quản

lý, hạn chế đến mức thấp nhất cơ hội làm nảy sinh tham nhũng Cần tăng cường và nâng cao chất lượng thanh tra, kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm minh các vụ tham nhũng, trước hết là những vụ tham nhũng đang gây bức xúc trong dư luận xã hội hiện nay

Thứ sáu, có cơ chế đảm bảo các hoạt động giám sát của

người dân, của các tổ chức đoàn thể và phương tiện thông tin đại chúng trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng Bên cạnh đó, cần nâng cao trình độ hiểu biết, ý thức trách nhiệm và tinh thần tự giác của nhân dân trong việc làm lành mạnh hoá, trong sạch hoá đội ngũ cán bộ, đảng viên, cũng như ban hành những quy định, cơ chế bảo vệ người dân trong cuộc đấu tranh này Mặt khác, cần cải cách hệ thống tiền lương, tiền thưởng và đãi ngộ vật chất, tinh thần đối với cán bộ, công chức

4.6 Đẩy mạnh giao lưu hợp tác quốc tế

Trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, việc giao lưu hợp tác với các nước, nhất là các nước phát triển trên thế giới là một nhu cầu tất yếu của mỗi quốc gia Đối với nước ta thì việc giao lưu hợp tác quan trọng hơn bao giờ hết Giao lưu hợp tác mở ra cơ hội cho đất nước tiếp cận với các nguồn lực

từ bên ngoài như: vốn, khoa học kỹ thuật công nghệ, nguồn nhân lực chất lượng cao… nhất là kinh nghiệm của các quốc gia có nền kinh tế thị trường phát triển trong vận hành nền kinh tế cũng như đối phó với những bất ổn do mặt trái của nền kinh tế thị trường gây ra Tuy nhiên, quá trình giao lưu hợp tác cũng cần lưu ý, tránh áp dụng một cách máy móc, rập khuôn kinh nghiệm của các nước vào nước ta, cũng như phải kiên định mục tiêu xã hội chủ nghĩa

5 Kết luận Phát triển theo mô hình kinh tế thị trường là một xu hướng phát triển tất yếu của các nền kinh tế hiện nay Khai thác mặt ưu việt của nó vào việc phát triển kinh tế, thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh là một hướng đi đúng đắn mà Đảng và Nhà nước ta đã lựa chọn Song, việc phát triển kinh tế thị trường cũng chứa đựng nguy cơ chệch hướng xã hội chủ nghĩa, do

đó nhà nước với vai trò là người “nắm dây cương” phải biết điều chỉnh một cách linh hoạt, đảm bảo cho nền kinh tế phát triển nhanh nhưng đúng hướng và bền vững

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Iurii Knjazev, Vũ Xuân Mai lược thuật, “Chức năng xã hội của nhà

nước hiện đại”, Thông tin Khoa học Xã hội, (9), 2008, tr.48 [2] Trường Đại học Luật, Giáo trình Lý luận Nhà nước và Pháp luật,

Nxb Công an Nhân dân, Hà Nội, 2012, tr.41

[3] Lê Thu Hằng, Chức năng xã hội của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Luận án tiến sĩ, Đại học Luật, Hà Nội, 2003, tr.32 [4] Dương Thị Thục Anh, Vấn đề thực hiện chức năng xã hội của Nhà nước Việt Nam trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường hiện nay, Luận án

tiến sĩ, Học viên Hành chính Quốc gia TP HCM, Hà Nội, 2012, tr.39

[5] Trương Quốc Chính, Quan điểm của Mác, Ăngghen, Lênin về xây dựng nhà nước xã hội chủ nghĩa và việc vận dụng để xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân ở Việt Nam hiện nay, Luận án tiến sĩ Triết học,

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Hà Nội, 2008, tr.27

[6] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2011

(BBT nhận bài: 02/06/2014, phản biện xong: 12/10/2014)