LỜI MỞ ĐẦU Giai cấp công nhân có sứ mệnh lịch sử vô cùng quan trọng, xóa bỏ xã hội cũ, lạc hậu; xây dựng xã hội mới tiến bộ, giải phóng chính mình đồng thời giải phóng nhân loại toàn thế giới Em chọn[.]
Trang 1LỜI MỞ ĐẦU
Giai cấp công nhân có sứ mệnh lịch sử vô cùng quan trọng, xóa bỏ xã hội cũ, lạc hậu; xây dựng xã hội mới tiến bộ, giải phóng chính mình đồng thời giải phóng nhân loại toàn thế giới Em chọn đề tài nghiên cứu này vì đề tài này vì trong giai đoạn mới hiện nay, công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đang diễn ra trên toàn thế giới, chủ nghĩa xã hội đang ở trong thời kỳ thoái trào, thời đại ngày nay vẫn đang là thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thế giới còn đang có nhiều biến động thì vấn đề làm sáng
tỏ sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân được đặt ra trở nên bức thiết hơn bao giờ hết, cả trên hai phương diện: lý luận và thực tiễn
Nhiệm vụ của đề tài này nhằm làm rõ cơ sở lí luận của giai cấp công nhân ngày nay, sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân là một phạm trù cơ bản nhất của chủ nghĩa xã hội khoa học, do đó nó đã được C.Mác - Ph.Ăngghen và Lênin nghiên cứu và phát triển hết sức hoàn thiện trong trong quá trình phát triển của lịch sử thế giới Xét trên phương diện lịch sử, những nhận định và lý luận của các ông về giai cấp công nhân có tác dụng to lớn và đúng đắn Còn đối với nước
ta, vấn đề trên được Đảng ta rất chú trọng Vì thế, sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân không chỉ thể hiện rõ trong các văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc,
mà đây còn là một trong những đề tài nghiên cứu khoa học của nhiều nhà lý luận, nhà nghiên cứu lịch sử, và của nhiều thế hệ công nhân, sinh viên
Sự tác động của sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân không chỉ ảnh hưởng tới sự chuyển biến của lịch sử thế giới là thay đổi từ hình thái kinh tế này sang hình thái kinh tế khác, thay đổi từ chế độ kinh tế này sang chế độ kinh tế khác
mà còn làm thay đổi tình hình kinh tế chính trị xã hội trên toàn thế giới, nó tác động tới quá trình sản xuất cụ thể, tới bộ mặt phát triển của thế giới
Trang 2
CHƯƠNG I: LUẬN CỨ LÍ LUẬN
1.1 Khái niệm giai cấp công nhân
C.Mác và Ph.Ăngghen chỉ rõ: “Vấn đề là ở chỗ tìm hiểu xem giai cấp vô sản thực ra là gì và phù hợp với tồn tại ấy của bản thân nó, giai cấp vô sản buộc phải làm gì về mặt lịch sử “ Để chỉ giai cấp công nhân, các nhà kinh điển dùng nhiều khái niệm như: giai cấp vô sản, giai cấp xã hội, giai cấp công nhân hoàn toàn chỉ dựa vào việc bán sức lao động của mình và lao động làm thuê ở thế kỷ XIX, giai cấp vô sản hiện đại, giai cấp công nhân hiện đại, giai cấp công nhân đại công nghiệp như những cụm từ đồng nghĩa để biểu thị một khái niệm
Mác và Ăngghen đã sử dụng nhiều thuật ngữ khác nhau để chỉ giai cấp công nhân như: giai cấp vô sản, giai cấp vô sản hiện đại, giai cấp công nhân hiện đại, giai cấp công nhân đại công nghiệp Dù diễn đạt bằng thuật ngữ nào, thì giai cấp công nhân cũng đều được các nhà kinh tế xác định trên hai phương diện cơ bản
là kinh tế- xã hội và chính trị- xã hội
Trong các thuật ngữ này, tuỳ từng điều kiện mà ta sử dụng Tuy nhiên, các thuật ngữ đó đều nói lên: Giai cấp công nhân là con đẻ của nền đại công nghiệp tư bản chủ nghĩa, giai cấp đại biểu cho lực lượng sản xuất tiên tiến, cho phương thức sản xuất hiện đại Ngoài các thuật ngữ trên, C.Mác và Ph.Ăngghen còn dùng những thuật ngữ khác nhau trong các giai đoạn khác nhau của công nghiệp như: giai cấp vô sản, giai cấp vô sản hiện đại, giai cấp công nhân hiện đại, giai cấp công nhân đại công nghiệp Mặc dù các thuật ngữ trên có nhiều tên gọi khác nhau dù thế nào đi nữa thì theo C.Mác và Ph.Ăngghen chúng vẫn chỉ mang hai phương diện cơ bản
Thứ nhất, giai cấp công nhân trên phương diện kinh tế- xã hội: Về phương thức lao động, phương thức sản xuất: Giai cấp công nhân là lao động trực tiếp hay gián tiếp vận hành các công cụ sản xuất có tính chất công nghiệp ngày càng hiện đại và xã hội hoá cao Về vị trí trong quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa: là những người lao động không sở hữu tư liệu sản xuất chủ yếu của xã hội, họ phải bán sức lao động cho các nhà tư bản và bị bóc lột giá trị thặng dư Trong hai tiêu trí này, C.Mác và Ph.Ăngghen cho rằng: “Các giai cấp khác đều suy tàn và tiêu vong cùng với sự phát triển của đại công nghiệp, còn giai cấp vô sản lại là sản phẩm của nền đại công nghiệp”; “công nhân cũng là một phát minh của thời đại mới, giống như máy móc cũng vậy công nhân Anh là đứa con đầu lòng của nền đại công nghiệp hiện đại ” Với tiêu chí thứ hai, C.Mác và Ph.Ăngghen cũng đặc biệt nhấn mạnh vì chính điều này khiến cho người công nhân trở thành giai cấp đối kháng với giai cấp tư sản :“ Giai cấp tư sản, tức là tư bản, mà lớn
Trang 3lên thì giai cấp vô sản, giai cấp công nhân hiện đại, tức là giai cấp chỉ có thể sống với điều kiện là kiếm được việc làm, và chỉ kiếm được việc làm, nếu lao động của họ làm tăng thêm tư bản cũng phát triển theo Những công nhân ấy, buộc phải tự bán mình để kiếm ăn từng bữa một, là một hàng hóa, tức là một món hàng đem bán như bất cứmột món hàng nào khác, vì thế họ phải chịu hết
sự may rủi của cạnh tranh, mọi sự lên xuống của thị trường ” Tiêu chí này đã nói lên một trong những đặc trưng cơbản nhất của giai cấp công nhân dưới chế
độ tư bản, do đó C.Mác và Ph.Ăngghen còn gọi giai cấp công nhân là giai cấp
vô sản
Thứ hai, giai cấp công nhân trên phương diện chính trị- xã hội: giai cấp công nhân lao động bằng phương thức công nghiệp với công cụ lao động là máy móc, năng suất lao động cao, quá trình lao động mang tính xã hội hóa Giai cấp công nhân là sản phẩm của nền đại công nghiệp, là chủ thể của quá trình sản xuất vật chất hiện đại Giai cấp công nhân là một giai cấp cách mạng, có tinh thần cách mạng triệt để, có tính tổ chức, kỉ luật lao động, tinh thần hợp tác và tâm lý lao động công nghiệp Tại sao Mác và Ăngghen lại đặc biệt nhấn mạnh hai tiêu chí trên ? Sở dĩ như vậy vì đây chính là hai vị trí phân biệt giai cấp công nhân với các giai cấp khác trong xã hội Họ phải kiếm được việc làm khi họ bán được sức lao động
Giai cấp công nhân và giai cấp nông dân có sự khác nhau ở chỗ: Nông dân sử dụng tất cả các công cụ sản xuất để tạo ra một sản phẩm hoàn chỉnh; sản phẩm của nông dân mang tính chất cá nhân và công cụ sản xuất của họ còn thô sơ Còn giai cấp công nhân có công cụ sản xuất hiện đại; mỗi công nhân là một mắt xích của việc sản xuất; sản phẩm của họ mang tính chất xã hội Giai cấp công nhân cũng khác với vô sản lưu manh đó là giai cấp công nhân không có tư liệu sản xuất, họ tồn tại được là nhờ bị bóc lột giá trị thặng dư Còn giai cấp tư sản, họ có nhiều tư liệu sản xuất nhưng lại thiếu sức lao động, họ phải thuê giai cấp công nhân và bóc lột sức lao động của giai cấp công nhân để tồn tại Đây chính là hai mặt của một vấn đề Dưới chế độ chủ nghĩa tư bản, giai cấp công nhân lại là những người lao động tự do, những người bán sức lao động để sống,
họ là những người làm công ăn lương (hay làm thuê), là lao động trong lĩnh vực công nghiệp Ngày nay, với sự phát triển của chủ nghĩa tư bản trong nửa sau của thế kỷ XX, bộ mặt của giai cấp công nhân hiện đại có nhiều thay đổi khác trước Từ dự kiến của Mác và Ăngghen, giai cấp công nhân xét về diện mạo có nhiều biến đổi Chính sự phát triển của lực lượng sản xuất xã hội hiện nay đã vượt xa trình độ văn minh công nghiệp trước đây, sự xã hội hoá và phân công lao động xã hội mới, cơ cấu của giai cấp công nhân hiện đại; các hình thức bóc lột giá trị thặng dư đã làm cho diện mạo của giai cấp công nhân hiện đại không còn giống với những mô tả của Mác trong thế kỷ XIX Tuy thế nhưng
Trang 4giai cấp công nhân hiện đại vẫn tồn tại, vẫn có sứ mệnh lịch sử của mình trong
xã hội tư bản hiện đại; những thuộc tính cơ bản của giai cấp công nhân mà Mác
đã phát hiện ra vẫn còn nguyên giá trị Hiện nay, cơ cấu ngành nghề của giai cấp công nhân đã có nhiều thay đổi to lớn Bên cạnh lực lượng công nhân
truyền thống, xuất hiện công nhân trình độ tự động hoá với việc áp dụng phổ biến công nghệ thông tin vào sản xuất Bên cạnh những ngành công nghiệp truyền thống, xuất hiện công nhân hoạt động ở lĩnh vực dịch vụ Thực tế, ở các nước tư bản, công nhân trong các ngành dịch vụ này chiếm 50% đến 70% lao động Tuy nhiên, điều này không hề làm giảm vai trò của giai cấp công nhân trong nền kinh tế và ngay cả tỷ trọng của giai cấp công nhân trong dân cư Bởi
vì những người làm thuê trong các ngành dịch vụ gắn liền với công nghiệp và hoạt động theo lối công nghiệp vẫn là công nhân xét cả trên hai thuộc tính về giai cấp công nhân Mặt khác, bên cạnh trình độ thấp của giai cấp công nhân truyền thống đã xuất công nhân có trình độ cao, có xu hướng “tri thức hoá” và cũng ngày càng tiếp thu thêm đông đảo những người thuộc tầng lớp trí thức vào hàng ngũ của mình Mặc dù vậy, bản chất về giai cấp công nhân cũng không hề thay đổi Nếu trước kia, công nhân bán sức lao động chân tay là chủ yếu thì nay,
họ bán cả sức lao động chân tay và lao động trí óc, giá trị ngày càng lớn và do
đó càng bị bóc lột giá trị thặng dư theo chiều sâu Giai cấp công nhân bắt đầu có
sự thay đổi về tài sản Phần lớn, họ không còn là những người vô sản trần trụi với hai bàn tay trắng, mà họ đã có một số tư liệu sản xuất phụ có thể cùng gia đình làm thêm; một số công nhân đã có cổ phần, cổ phiếu ở xí nghiệp Tuy vậy
nó cũng không làm thay đổi toàn bộ lực lượng sản xuất cơ bản nhất, quyết định nhất đối với nền sản xuất tư bản chủ nghĩa, họ vẫn bị bóc lột dưới những hình thức khác nhau
1.2 Nội dung sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân
Trong tác phẩm Chống Đuyrinh, khi nói về vai trò lịch sử của giai cấp công nhân, Ph.Ăngghen đã chỉ rõ: "… phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa tạo ra một lực lượng bị buộc phải hoàn thành cuộc cách mạng ấy, nếu không thì sẽ bị diệt vong" và "Thực hiện sự nghiệp giải phóng thế giới ấy, đó là sứ mệnh lịch
sử cùa giai cấp vô sản hiện đại"
C.Mác và Ph.Ăngghen đã tập trung nghiên cứu làm sáng tỏ sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân, chỉ ra con đường và những biện pháp cần thiết để giai cấp công nhân hoàn thành được sứ mệnh lịch sử của mình Lênin cho rằng: "Điểm chủ yếu trong học thuyết Mác là ở chỗ nó làm sáng rõ vai trò lịch sử thế giới của giai cấp vô sản là người xây dựng xã hội xã hội chủ nghĩa"
Theo quan điểm của C.Mác và Ph.Ăngghen, việc thực hiện sứ mệnh ỉịch sử của giai cấp công nhân cần phải trải qua hai bước Bước thứ nhất: "Giai cấp vô sản
Trang 5chiếm lấ chính quyền nhà nước và biến tư ỉiệu sản xuất trước hết thành sở hữu nhà nước’ Bước thứ hai: "… giai cấp vô sản cũng tự thủ tiêu với tư cách là giai cấp vô sản, chính vì thế nà nó cũng xoá bỏ mọi sự phân biệt giai cấp và mọi đối kháng giai cấp", nó lãnh đạo nhân dân lao động thông qua chính đảng của nó, tiến hành tổ chức xây dựng xã hội mới – xã hội chủ nghĩa Hai bước này quan
hệ chặt chẽ với nhau: giai cấp công nhân không thực hiện được bước thứ nhất thì cũng không thực hiện được bước thứ hai nhưng bước thứ hai là quan trọng nhất để giai cấp công nhân hoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình
Để hoàn thành được sứ mệnh lịch sử của mình, giai cấp công nhân nhất định phải tập hợp được các tầng lớp nhân dân lao động xung quanh nó, tiến hành cuộc đấu tranh cách mạng xóa bỏ xã hội cũ và xây dựng xã hội mới về mọi mặt kinh tế, chính trị và văn hoá, tư tưởng Đó là một quá trình lịch sử hết sức lâu dài và khó khăn Về kinh tế, giai cấp công nhân phải đóng vai trò nòng cốt trong quá trình giải phóng, thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển, tạo cơ sở cho quan
hệ sản xuất mới xã hội chủ nghĩa ra đời Về chính trị- xã hội giai cấp công nhân cùng vơi nhân dân lao động dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng Sản tiến hành cách mạng chính trị để lật đổ quyền thống trị của giai cấp tư sản, xóa ỏ chế độ
áp bức bóc lột, giành chính quyền về tay giai cấp công nhân; thiết lập nhà nước
xã hội chủ nghĩa và xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa Về văn hóa- tư tưởng giai cấp công nhân thực hiện cuộc cách mạng về văn hóa, tư tưởng, phủ định có kế thừa các giá trị cũ và từng bước xây dựng hệ giá trị mới thể hiện bản chất ưu việt của chế độ xã hội chủ nghĩa
Giai cấp công nhân có những nội dung sứ mệnh lịch sử nêu trên là do những điều kiện khách quan sau đây quy định:
- Địa vị kinh tế- xã hội của giai cấp công nhân trong chủ nghĩa tư bản
Trong chủ nghĩa tư bản, sản xuất công nghiệp phát triển với quy mô ngày càng
mở rộng làm cho tất cả các giai cấp khác đều suy tàn; trái lại giai cấp công nhân
là sản phẩm của bản thân nền công nghiệp và nó “được tuyển mộ trong tất cả các giai cấp của dân cư”
Trong mỗi hình thái kinh tế – xã hội, lực lượng sản xuất là yếu tố đông nhất và luôn vận động phát triển do sự thay đổi không ngừng của công cụ lao động ở trình độ ngày càng cao Nhưng trình độ của công cụ lao động thay đổi được là kết quả của hoạt động sáng tạo của con người
Trong chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa xã hội với nền sản xuất đại công nghiệp ngày càng phát triển, giai cấp công nhân trở thành bộ phận quan trọng nhất, cách mạng nhất trong các yếu tố cấu thành lực lượng sản xuất Lao động sống