Tổng quan nền văn học việt nam qua các thời kỳ lịch sử

Tæng quan nÒn v¨n häc viÖt nam Tæng quan nÒn v¨n häc viÖt nam qua c¸c thêi kú lÞch sö A Môc tiªu bµi häc Gióp HS 1 NhËn thøc ®îc nh÷ng nÐt lín cña nÒn v¨n häc ViÖt nam vÒ ba ph¬ng diÖn cÊu t¹o, c¸c th[.]

Tổng quan nền văn học việt nam

qua các thời kỳ lịch sử

A Mục tiêu bài học

Giúp HS

1 Nhận thức đợc những nét lớn của nền văn học Việt nam

về ba phơng diện: cấu tạo, các thời kì phát triển và một số nét

GV tổ chức giờ dạy học theo cách kết hợp giữa nêu vấn đề

và trao đổi thảo luận, trả lời các câu hỏi

d tiến trình dạy học

1 Kiểm tra bài cũ

2 Giới thiệu bài mới

Lịch sử văn học của bất cứ dân tộc nào trên hành tinh này

đều là lịch sử tâm hồn của dân tộc ấy Để giúp cho các emnhận thức đợc những nét lớn về văn học Việt Nam, chúng ta tìmhiểu tổng quan nền văn học qua các thời kì lịch sử

a) Em cho biết nội

dung của phần vừa

+ Văn học phát triển không ngừng, xứng

đáng "đứng vào hàng ngũ tiên phongcủa nền văn hoá chống đế quốc trongthời đại ngày nay"

- Dân tộc nào trên đất nớc ta cũng cónền văn học riêng văn học Việt Nam lấysáng tác của ngời Kinh làm bộ phận chủ

đạo

Đây là phần mở đầu, phần đặt vấn

đề của bài tổng quan nền văn học

- Hai bộ phận phát triển song song vàluôn luôn có ảnh hởng qua lại với nhau

Đó là văn học dân gian và văn học viết

- Các thành phần: Văn học chữ Hán, vănhọc chữ Nôm, văn học viết bằng chữquốc ngữ và một số ít viết bằng tiếngPháp Tuy nhiên, văn học viết bằngtiếng Pháp cha đủ tạo nên một thànhphần

Nó gồm nhiều thể loại do ngời lao độngsáng tác và truyền miệng Văn học dângian có vị trí quan trọng Trong nghìnnăm Bắc thuộc và thời kì dân tộc cha

có chữ viết, văn học dân gian gópphần giữ gìn, mài giũa, phát triểnngôn ngữ dân tộc, nuôi dỡng tâm hồnnhân dân Văn học dân gian có nhữngsáng tạo nghệ thuật độc đáo, có tác

động không nhỏ đối với sự hình thành

và phát triển của văn học viết

- Từ thế kỉ X đến nay, văn học viết dotầng lớp trí thức sáng tạo đóng vai tròchủ đạo, thể hiện những nét chínhcủa diện mạo văn học dân tộc Văn họcviết bao gồm các thành phần văn họcchữ Hán và văn học chữ Nôm

+ Thành phần văn học chữ Hán baogồm cả thơ và văn Thơ chữ Hán môphỏng các thể thơ có từ đời Đờng TrungQuốc Văn xuôi gồm chiếu, biểu, cáo,hịch, truyền kì, kí sự, chép sử, bình

sử, tiểu thuyết, chơng hồi, điều trần.+ Thành phần văn học chữ Nôm chủ

b) Lịch sử văn học

Việt Nam phát triển

qua ba thời kì Hãy

đòi hỏi để nâng cao nhận thức vềtinh thần về vốn sống văn hóa Nhu cầu

ấy góp phần tích cực cho sự phát triểncủa văn học

- Thời kỳ từ thế kỷ X đến hết thế kỷXIX

+ Văn học Việt Nam gắn liền với đấutranh dựng nớc và bảo vệ đất nớc, vớicuộc sống lao động đã làm đổi thay ýthức con ngời Nó chịu ảnh hởng của

hệ thống thi pháp văn học trung đại(Nho giáo, Phật giáo, Đạo giáo) đặc biệt

là văn học Trung Hoa Ví dụ:

Thơ: Nam quốc sơn hà, thơ chữ Háncủa Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm,Nguyễn Du, Cao Bá Quát và một số bài

(HS đọc SGK)

- Từ thế kỉ XX đến

cách mạng tháng Tám

năm 1945, văn học

Việt Nam có diện

mạo nh thế nào? Nêu

tác giả tiêu biểu

thơ của tớng sĩ đời Trần

Văn "Bình Ngô Đại Cáo" của NguyễnTrãi, "Hịch tớng sĩ" của Trần Quốc Tuấn.+ Thơ văn Nôm phát triển mạnh Cáctập thơ: "Quốc âm thi tập" của NguyễnTrãi, "Bạch Vân quốc ngữ thi tập" củaNguyễn Bỉnh Khiêm, "Truyền kỳ mạnlục" của Nguyễn Dữ, "Thánh Tông dithảo" của Lê Thánh Tông Đặc biệt phải

kể đến tiểu thuyết chơng hồi nh

"Hoàng Lê nhất thống chí" của Ngô GiaVăn Phái Ta không thể quên tiếng thơcủa nữ sĩ Hồ Xuân Hơng, bà huyệnThanh Quan, những khúc ngâm nổitiếng nh "Chinh phụ ngâm" của ĐặngTrần Côn mà dịch giả là Đoàn Thị

Điểm, "Cung oán ngâm khúc" củaNguyễn Gia Thiều, "Truyện Kiều" củaNguyễn Du, "Lục Vân Tiên" củaNguyễn Đình Chiểu Đáng chú ý là sựxuất hiện có tính chất manh nha của

xu hớng văn học lãng mạn (Tản Đà), vănhọc hiện thực (Hồ Biểu Chánh, PhạmDuy Tốn), văn học cách mạng (Phan BộiChâu)

- Từ cách mạng tháng Tám đến hết thế

về t tởng, hớng hẳn về đại chúng nhândân Công, nông, binh, trí thức là đốitợng chủ yếu và cũng là lực lợng sáng táccho văn học Văn học chia làm hai giai

đoạn:

- Từ 1945 đến 1975Dân tộc ta phải đơng đầu với hai cuộckháng chiến chống Pháp rồi chống Mĩkéo dài tới ba thập kỉ (1945 - 1975) Cảnớc chung một con đờng, chung mộttiếng nói, chung một hành động Vănhọc phải đặt lên hàng đầu nhiệm vụtuyên truyền chiến đấu, giáo dụcchính trị, ca ngợi ngời anh hùng trênmặt trận vũ trang, ngời công dân với

Tổ quốc Văn học gặt hái đợc nhiềuthành tựu Thơ ca kháng chiến vớinhững tên tuổi Tố Hữu, Nguyễn ĐìnhThi, Chính Hữu, Minh Huệ, Bàn Tài

Đoàn Thời kì kháng chiến chống Mĩnổi lên những nhà thơ trẻ: Phạm TiếnDuật, Lê Anh Xuân, Nguyễn Duy Nam,Thanh Hải, Nguyễn Đức Mậu, Nguyễn

Đức ái (Anh Đức), Nguyễn Thi (NguyễnNgọc Tấn), Tô Hoài, Trần Đăng, Nguyễn

Đình Thi, Nguyễn Trung Thành (NguyênNgọc), Phan Tứ (Lê Khâm), Đoàn Giỏi,Nguyễn Minh Châu, Kim Lân,…

Thành tựu văn học thời kì này còn phải

kể đến văn học các vùng tạm bị chiếm.Văn học thực sự chuyển mình từ sau Đạihội Đảng toàn quốc lần thứ VI (1986).Trớc hết phải kể đến sự mở rộng phạm

vi đề tài của văn học - đặc biệt là đềtài chống tiêu cực và quan niệm toàndiện về con ngời Con ngời đợc nhìnnhận và đánh giá trên các phơng tiệncông dân và đời t, xã hội và tự nhiên, ýthức và tinh thần Sống trong không khíhoà bình và đợc giao lu quốc tế mởrộng, không khí sôi nổi của cả nớc tiếnlên con đờng công nghiệp hoá, hiện đạihoá, văn học đã thu đợc nhiều thànhtựu nhất là văn xuôi Ngời cầm bút đãphát huy cá tính và sáng tạo, tìm tòi

đổi mới trên lĩnh vực nghệ thuật vànội dung Cũng cần hiểu thêm rằng:

1 Lòng yêu nớc, tự hào dân tộc.

+ Tình yêu quê hơng xứ sở+ Gắn bó với phong tục cổ truyền

+ Nét đẹp của tính cách Việt Nam.+ Yêu tiếng mẹ đẻ, tự hào về truyềnthống của cha ông

+ Yêu nớc gắn liền với lòng nhân ái (thơvăn nói nhiều đến nhân nghĩa, tìnhyêu và thân phận con ngời nhất là phụnữ trong xã hội bất công (Nguyễn Trãi,Nguyễn Du, Hồ Chí Minh đều là nhữngtrái tim yêu thơng vĩ đại)

+ Gắn bó với thiên nhiên

2 Ngời Việt nam rất lạc quan, yêu đời,

yêu cuộc sống nhng không phải là lạc

quan dễ dãi Tiếng cời trong văn họckhông mấy khi dứt hẳn và cũng nhiềucung bậc

3 Tình cảm thẩm mĩ của ngời Việt

Nam nghiêng về cái đẹp nhỏ nhắn,

xinh xắn hơn là cái đẹp hoành tráng.

4 Sẵn sàng tiếp thu tinh hoa của

+ Thể hiện sức sống quật khởi, mạnh

mẽ của cộng đồng ngời Việt cổ

b Cáo Bình Ngô:

+ Thể hiện t tởng nhân nghĩa sángngời - đó là tấm lòng yêu nớc thơngdân, "lấy chí nhân để thay cờng bạo"

đem lại thanh bình cho dân

+ Thể hiện tinh thần quyết chiếnquyết thắng, sức mạnh chiến đấu củachiến tranh nhân dân Đặc biệt, quândân Đại Việt còn c xử nhân nghĩa vớicả kẻ thù

c Truyện Kiều

Tác phẩm là một kiệt tác về chủ nghĩanhân đạo Đó là tiếng nói đồng cảm,

chia sẻ với nỗi bất hạnh của cuộc sốngcon ngời Đồng tình với ớc mơ khát vọng

về tự do yêu thơng, khát vọng về công

lý của con ngời

- Truyện Kiều cũng khẳng địnhnhững giá trị phẩm chất tốt đẹp củacon ngời

- Truyện Kiều lên án hành động tànnhẫn, vô nhân đạo của xã hội phongkiến đối với con ngời

Các trờng hợp Nguyễn Du sử dụng thành

ngữ, tục ngữ tiêu biểu trong Truyện

Giúp HS

1 Hiểu khái quát về văn bản và đặc điểm của nó

2 Vận dụng kiến thức vào đọc - hiểu văn bản và làm văn

B Phơng tiện thực hiện

- SGK, SGV

- Thiết kế bài học

C Cách thức tiến hành.

GV tổ chức giờ dạy học theo cách kết hợp giữa nêu vấn đề

và trao đổi thảo luận, trả lời các câu hỏi

d tiến trình dạy học

1 Kiểm tra bài cũ

2 Giới thiệu bài mới

Đọc một bài thơ bất kì, có ngời gọi đó là tác phẩm Có ngờilại cho là văn bản Cuộc trò chuyện giữa hai ngời hoặc một ngời

đọc báo cáo trớc tập thể cũng đợc gọi là văn bản - văn bản nói.Học sinh làm văn, bài văn, bài viết đợc gọi là văn bản, văn bảnviết Vậy văn bản là gì? Đặc điểm của nó ra sao, để thấy đợc,chúng ta đọc, hiểu bài văn bản

+ Văn bản vừa là phơng tiện vừa là sảnphẩm

là văn bản.

- Xác định đợc mục đích của văn bản(nói, viết để làm gì?)

- Đối tợng tiếp nhận văn bản (nói, viếtcho ai?)

- Nội dung nói và viết (nói, viết về cáigì?)

- Nói và viết nh thế nào (phơng pháp,thể thức nói và viết)

ý văn bản tồn tại và tạo lập ở khắp nơitrong đời sống Dù độ dài, ngắn khácnhau nhng chúng làm thành một thểthống nhất, hoàn chỉnh

Ví dụ: Một bức quân th ghi bằng chữ

là sự tập hợp nét nghĩa của ba chữ Hán

đã làm thành một thể thống nhất diễn

đạt trọn vẹn nghĩa ở đời phải lấy tchất thông minh để giải quyết mọi sựviệc, ông, cha ta dạy nh vậy, xin đừngquên

- Nhờ những văn bản đó ta biết đợccách ứng xử của ngời xa Ví dụ: Nếu MãViện khi đợc sai sang dẹp cuộc khởinghĩa Hai Bà Trng đã dựng cột đồng ởbiên ải " Đồng trụ chiết, Giao Chỉ diệt"(cột đồng bị phá, gẫy thì đất GiaoChỉ bị tiêu diệt) Cha ông ta cũngkhông kém đã dựng tợng không đầu ởbiên ải với mấy chữ "Thập nhân khứ,nhất nhân hoàn" (mời ngời đến đấtnày thì chỉ có một ngời trở lại)

+ Nhờ có văn bản in ấn lu giữ lại chúng

ta mới thấy đợc sự dụng phát triển củanền văn hoá Trên lĩnh vực văn học,những bài thơ cách ta hàng nghìn vạnnăm, những bài văn hùng tâm tráng khí

nh "Hịch tớng sĩ" (Dụ ch tì tớng) của

đến ngày nay và mãi mãi mai sau.

+ Ngời nớc ngoài cũng nhờ đó mà thấy

đợc nền văn hoá rực rỡ của chúng ta.Văn bản vô cùng quan trọng Nó có đặc

đối tợng còn có từ ngữ, câu, đoạn thểhiện thái độ chủ quan của ngời nói,hoặc viết Đây là bài thơ "Lợm" của TốHữu

Nhà thơ tái hiện lại lần chia tay với béLợm, rồi mỗi ngời một ngả:

là sự bộc lộ tình cảm, thái độ của nhàthơ trớc sự mất mát.

T tởng tình cảm trong văn bản đã quy

định cách lựa chọn từ ngữ, đặt câulàm cho văn bản có tính thống nhất

- Văn bản nào cũng có tính mục đích.Vì vậy văn bản nói cũng nh viết, phảilàm cho ngời nghe thấu tình, đạt lí,

đồng cảm chia sẻ với ngời nói, viết.Muốn vậy phải lựa chọn từ ngữ, đặtcâu

- Văn bản hoàn chỉnh về hình thứcphải là văn bản có các câu trong từng

đoạn đợc sắp xếp hợp lí Câu đầu làcâu chốt (chủ đề) thì câu sau phảigiải thích và chứng minh cho nó

- Văn bản hoàn chỉnh về hình thức làvăn bản có các đoạn nối tiếp với nhaubằng sự hô ứng và liên kết

+ Hô ứng là: Nếu đoạn trớc, câu trớcnêu câu hỏi thì câu sau phải trả lời,nếu đoạn trớc nên mâu thuẫn thì

đoạn sau phải giải quyết Nếu đoạn

tr-ớc nêu hiện tợng thì đoạn sau phải biểuthị thái độ khen, chê

- Một lá đơn, một lời nói phải của mộtngời cụ thể

- Một bản báo cáo phải có chức danh và

đơn vị

- Một bài báo phải có tên ngời viết.

- Một tác phẩm văn chơng phải có têntác giả cụ thể Nó càng trở nên quantrọng vì tên tác giả sẽ thể hiện cá tínhcủa nhà thơ, nhà văn đó

- Bài tổng quan về văn học Việt nam

- Lập dàn ý về bài tổng quan nền vănhọc Việt Nam qua các thời kỳ lịch sử

- Lập dàn ý về bài tổng quan nền vănhọc Việt Nam qua các thời kì lịch sử

1 Đặt vấn đề

- Văn học Việt Nam đợc hình thành khásớm

- Dân tộc nào cũng có văn học riêng

đóng góp xây dựng nền văn học đadạng, nhiều màu sắc

- Trải qua nhiều thời kì, những thửthách ác liệt văn học Việt Nam chứng tỏsức sống mãnh liệt của mình

- Lịch sử văn học Việt Nam lấy sáng táccủa ngời Kinh làm bộ phận chính.

2 Giải quyết vấn đề

a) Cấu tạo của nền văn học Việt Namgồm hai bộ phận phát triển song song

và có ảnh hởng qua lại với nhau

+ Văn học chữ Hán

+ Văn học chữ Nôm

a3 Văn học dân gian và văn học viếtluôn tác động với nhau Khi tinh hoa củahai bộ phận văn học này kết hợp vớinhau trở thành một cá tính nổi trội nào

đó thì lịch sử văn học lại có thể xuấthiện những thiên tài

b) Các thời kì phát triển văn học

b1 Từ thế kỉ thứ X đến hết thế kỉXIX

+ Diện mạo văn học (nội dung chính).+ Tác giả, tác phẩm tiêu biểu

b2 Từ đầu thế kỉ XX đến năm 1945.+ Diện mạo chung

+ Tác giả, tác phẩm

b3 Từ 1945 đến hết thế kỉ XX

+ Diện mạo chung

+ Tác giả, tác phẩm tiêu biểu

c Một số nét đặc sắc truyền thốngcủa văn học Việt Nam

+ Yêu nớc gắn liền với lòng nhân ái.+ Gắn bó tha thiết với thiên nhiên

+ Lạc quan yêu đời

+ Biểu hiện qua tình cảm thẩm mĩ.c2 Về thể loại văn học

c3 Tiếp thu văn học nớc ngoài có chọnlọc

c4 Sức sống của dân tộc Việt Nam

3 Kết thúc vấn đề

- Văn học luôn gắn bó với vận mệnh

đất nớc, nhân dân và thân phận conngời

- Quá trình phát triển của nó cũng làquá trình dân chủ hóa, hiện đại hoánhng luôn phát huy đợc bản sắc riêng.

- Bản sắc ấy là Việt Nam nhng cũng làcủa nhân loại

Phân loại văn bản theo phơng thức biểu đạt

A Mục tiêu bài học

Giúp HS

1 Hiểu những đặc điểm cơ bản của các kiểu văn bản vàphơng thức biểu đạt, thấy đợc sự kết hợp đan xen lẫn nhau củachúng trong một văn bản

2 Biết vận dụng những kiến thức về các kiểu văn bản vàphơng thức biểu đạt vào việc đọc văn và làm văn

Trực tiếp hoặc gián tiếp …

đợc nói tới

Điềuhành

Trình bày văn bản…đểgiải quyết

Thuyếtminh

Trình bày giới thiệu giảithích…tự nhiên và xã hội.Lập luận Dùng lí lẽ…t tởng quan

điểm

- Đoạn 1: Nam Cao kết hợp giữa miêu tả

và tự sự Song tự sự là chính (kể vềviệc) Song nếu không có đoạn miêu tảkhuôn mặt đau khổ của Lão Hạc thì

sự việc thiếu phần sinh động, khônglàm nổi bật tính cách Lão Hạc Việc bánchó chỉ là bất đắc dĩ

đặc sản hoa trái ở Nam Bộ là chủ yếu.

- Văn bản một viết theo phơng thức:thuyết minh, giới thiệu cách thức làmbánh trôi nớc, nguyên vật liệu, cách làmbánh Tuy nhiên có xen vào đó là miêutả hình thể chiếc bánh tròn, trắngmịn, đun sôi trong nớc, nổi là chín,chìm là cha chín

- Văn bản hai viết theo phơng thứcbiểu cảm có kết hợp miêu tả Song biểucảm là chủ yếu Bánh trôi nớc chỉ đợcmiêu tả với nét “Thân em vừa trắng lạivừa tròn” Bánh có thể rắn, có thể nát

- Sự giống nhau giữa hai văn bản

+ Cùng viết về một đối tợng chiếc bánhtrôi

+ Hiểu theo nghĩa đen ta nhận thấycả hai văn bản đều miêu tả: Bánh hìnhtròn, có màu sắc trắng, đợc đun sôitrong nớc, khi nổi, khi chìm

- Sự khác nhau giữa hai văn bản+ Chiếc bánh trong văn bản một hoàn

toàn đợc hiểu theo nghĩa đen (nghĩagốc).

+ Chiếc bánh trong văn bản hai chỉ làcái cớ tác giả mợn nó để giãi bày phẩmchất ngời phụ nữ Một con ngời vừatrắng trong, thơm tho, nuột nà đầynữ tính, một hình thể đẹp Nhng cái

đẹp lại ở câu kết bài tứ tuyệt:

Mà em vẫn giữ tấm lòng son

Tấm lòng đó nh son ấy không bao giờphai nhạt dù đặt nó trong hoàn cảnhthử thách nh thế nào:

Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn

Đó là cái đẹp về phẩm chất đáng trântrọng

Khái quát văn học dân gian Việt Nam

A Mục tiêu bài học

Giúp HS

1 Nắm đợc vị trí và đặc trng cơ bản của văn học dângian Việt Nam và định nghĩa về các thể loại của dòng văn họcnày

2.Biết vận dụng những tri thức của văn học dân gian, vềvăn học dân gian tìm hiểu và hệ thống hoá những tác phẩm đã

và sẽ học về văn học dân gian

B Phơng tiện thực hiện

1 Kiểm tra bài cũ

2 Giới thiệu bài mới

Nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm từng lắng sâu trong nhữngcảm xúc về đất nớc:

Những ngời vợ nhớ chồng còn góp cho đất nớc những núi Vọng Phu

Cặp vợ chồng yêu nhau góp nên hòn Trống Mái.

Gót ngựa của Thánh Gióng đi qua còn trăm ao đầm để lại Chín mơi chín con voi góp mình dựng đất tổ Hùng Vơng Những con rồng nằm im góp dòng sông xanh thẳm.

Ngời học trò nghèo góp cho Đất nớc mình núi bút non nghiên.

Những xúc cảm sâu sắc ấy của Nguyễn Khoa Điềm có phầnchủ yếu bắt nguồn từ văn học dân gian Việt Nam Văn học tạo ranhiều cảm xúc cho thơ ca và nhạc hoạ Để thấy đợc điều đó,chúng ta cùng tìm hiểu nhng nét khái quát về văn học dân gianViệt Nam

Hoạt động của GV

và HS

Yêu cầu cần đạt

I Văn học dân gian

Về hình thức nghệ thuật, văn học dângian thể hiện ý thức cộng đồng củacác tầng lớp quần chúng.

- Văn học dân gian Việt Nam là văn họcnhiều dân tộc vì: Các dân tộc (54dân tộc) anh em trên đất nớc ta, dântộc nào cũng có văn học dân gianmang những bản sắc riêng đóng gópcho sự phong phú, đa dạng của văn họcdân gian cả nớc

* Ngời Kinh có truyền thuyết, có cadao, dân ca

* Ngời Mờng có sử thi “Đam Săn, XinhNhã”

* Ngời Thái, Tày H’Mông có truyện thơ

- Những đặc trng cơ bản của văn họcdân gian

* Một là: Văn học dân gian là sáng tác

+ Khi có chữ viết, văn học truyềnmiệng vẫn tiếp tục phát triển Mộtmặt, vì nhân dân đại bộ phận khôngbiết chữ Mặt khác, văn học chữ viếtkhông thể hiện đợc đầy đủ t tởngtình cảm, nguyện vọng và sinh hoạtnghệ thuật của nhân dân Phơng thứctruyền miệng không hoàn toàn do hạnchế của lịch sử, xã hội mà do nhu cầusáng tạo văn hoá Đó là cảm thụ và giaotiếp trực tiếp của cộng đồng Từ đặctrng này, văn học dân gian có hai đặc

điểm nổi bật: tác phẩm văn học dângian có nhiều dị bản (chứng minh bằngtruyền thuyết An Dơng Vơng) Về nộidung, văn học dân gian chỉ quan tâmnhững gì là chung cho cả cộng đồngngời Vì vậy văn học dân gian đã tạo

ra những mô típ nh cùng kiểu câu,cùng nội dung, ở ca dao, sự ra đời củanhân vật trong truyện cổ tích thần

* Hai là:Về ngôn ngữ và nghệ thuật:

+ Văn học dân gian dùng những ngônngữ nói, rất giản dị mang đặc trngcủa ngôn ngữ nói

+ Cách nhận thức, phản ảnh hiện thực

ở thần thoại, truyền thuyết và truyện

cổ tích thần kì nhất là thần thoại rấtgiàu yếu tố tởng tợng Vì vậy, trong cáctiểu loại này đều phản ánh thực kì ảo.+ Từ những đặc trng trên đây chúng

ta rút ra kết luận: gọi văn học dân gian

là văn học truyền miệng đúng hơn với

đặc trng của văn học dân gian Tuynhiên cũng cảm thấy, gọi văn học dângian là văn học bình dân có ý địnhnhấn mạnh tác giả của nó Đó là nhữngcon ngời thuộc tầng lớp thấp trong xã hội

đã phân chia giai cấp Cả hai cách gọikhông mâu thuẫn và loại trừ lẫn nhau

Thể loại

Khái niệm và nội dung

Ví dụ

Thầnthoại

Kể lại sự tích các

vị thần sáng tạo Thần trụ

- Th¸nh Giãng

- An D¬ng V¬ng vµ

MÞ Ch©u Träng Thuû.

- S¬n Tinh,

Thuû Tinh.

- TÊm

- Chàng ngốc

- Cây bút thần

- Ông lão

đánh cá

và con cá vàng.

- Quạ và công

- Tam đại con gà

- Dàn thiên lí

- Nam mô boong

- Nhng nó lại phải bằng hai mày.

- Chân, Tay, Tai,

- §eo nh¹c cho mÌo

Su tÇm

15 – 30c©u

chỉ, giấu khôngcho biết sự vật,hiện tợng để ng-

ời nghe dự đoánnhằm giải trí vàrèn luyện khả

năng suy đoán

Là thể loại trữ

tình bằng vănvần, diễn tả đờisống nội tâmcủa con ngời Cadao là nhữngcâu hát đã tớc bỏ

đi tiếng đệm,tiếng láy Dân

ca kết hợp giữalời với giai điệunhạc

Là thể loại vănvần kể lại vàbình luận vềnhững sự kiện

có tính chất thời

sự hoặc sự kiệnlịch sử đơng

- Vè chang Lía

- Tiễn dặn ngời yêu

- út Lót –

Hồ Liêu.

- Lu Bình Dơng Lễ.

- Kim Nham

- Quan

Âm thị kính.

vµ tr÷ t×nhph¶n ¸nh sèphËn vµ kh¸tväng vÒ h¹nhphóc vÒ c«ng lÝx· héi cña ngêinghÌo.

Bao gåm c¸ch×nh thøc cakÞch nh chÌotuång, trß diÔn

cã tÝch truyÖn,kÕt hîp gi÷ad©n ca, d©nnh¹c, d©n vò

cách con ngời Việt Nam, phát huytruyền thống yêu nớc, trọng nhânnghĩa, giàu tình thơng.

+ Học văn học dân gian là học nhữngbài học dạy làm ngời do tác phẩm thểhiện Những bài học ấy rất giàu tínhthực tế Nó không t duy trừu tợng mà rấtphong phú về kinh nghiệm trong đờisống lao động, trong đấu tranh xã hộicủa cha ông ta

Nhìn một cách khái quát về tổng thể

và tiểu loại văn học dân gian từ thầnthoại đến chèo, tuồng đồ, cải lơng cóthể nhận ra:

+ Thần thoại: Cung cấp nhận thức vềcon ngời nguyên thuỷ, về hình thành

vũ trụ và con ngời, loài vật, mặc dùnhận thức ấy còn thô sơ, mông muội.+ Truyền thuyết lại thể hiện ý thứclịch sử của nhân dân lao động, cangợi chiến công của ngời anh hùng,

đánh giá nhân vật lịch sử hoặc có liênquan tới lịch sử theo quan niệm củanhân dân

+ Truyện cổ tích hớng con ngời tớinhững cảnh đời bất hạnh, những quan

tại và phát triển cho

tới ngày nay.

niệm sống “ở hiền gặp lành”, “ác giả

ác báo” và cả ớc mơ khát vọng đổi đời

Từ đó khẳng định ngời lao độngkhông hề biết bi quan Truyện cổ tíchcòn giúp chúng ta nhận biết đợc loạitính cách của con ngời nh thông minh,ngốc nghếch, bạc ác, thuỷ chung,…

+Tục ngữ là kho báu trong sản xuất,

đối nhân xử thế và đấu tranh xã hội.+ Ca dao lại mang đến sự khám phá về

đời sống tinh thần phong phú của conngời

+ Truyện cời, ngụ ngôn, câu đối:ngoài tính triết lí nhân sinh còn mang

đến cho ngời đọc những gì thuộc vềtrí tuệ con ngời

+ Về đề tài, cốt truyện cũng nh nộidung phản ánh và thái độ của tác phẩmvăn học dân gian: dờng nh những gì

có trong cuộc sống đều có trong tácphẩm văn học dân gian Điều ấy chứng

tỏ đề tài văn học dân gian vô cùngphong phú Khi khoa học cha phát triển,

ông cha ta đã quan niệm về hình thểcủa vũ trụ Đó là trời tròn, đất vuông.Khi đất nớc có giặc, họ khao khát có

một Phù Đổng Thiên Vơng đứng ra dẹpgiặc Thiên nhiên nắng lắm, ma nhiềusinh ra lũ lụt, họ mơ ớc có Sơn Thần trịthuỷ Đời sống quanh ta có buồn, vui, cóhạnh phúc và đau khổ, có cả tiếng cờivừa phê phán xã hội bất công vừa làmcho vui cửa vui nhà, vui anh vui em.Những bài học kinh nghiệm trong tụcngữ, những triết lí rút ra từ truyện ngụngôn, tiếng hát ngọt ngào đằm thắmcất lên từ luỹ tre làng, trong lao động

và cả sân khấu cuộc đời, tất cả là

đời sống t tởng, tình cảm và hành

động là ớc mơ, khát vọng của cha ôngmình mà văn học dân gian đã manglại Một điều không thể quên là thái độcủa cha ông (t tởng chủ đề) đợc thểhiện qua các tác phẩm văn học dângian Nhân dân rất công bằng:kẻ gây

ra tội ác phải đền tội ác, kẻ gieo gióphải gặt bão Thái độ ấy rất công minh.Thánh Gióng có công đánh giặc khi vềtrời, chúng ta phải ngớc mắt lên đầyngỡng vọng An Dơng Vơng không chếtvì có công xây thành, chế nỏ dẹpgiặc ngoại xâm Nhân dân vẫn để

cho An Dơng Vơng “cầm sừng tê bẩytấc theo Rùa Vàng về thuỷ cung” Songvì quá mất cảnh giác, An Dơng Vơng

đã để mất nớc Sau cùng, văn học dângian đã mang đến tính đa dạng vềphơng diện dân tộc Các dân tộc TâyNguyên và ngời Mờng có sử thi, cótruyện thơ Về lĩnh vực dân ca, ngờiKinh có hát ghẹo, hát xoan, hát dặm,quan họ Các dân tộc anh em có hátkhuống của ngời Thái, sli, lợn của ngờiTày – Nùng Tính dân tộc đợc thể hiệntinh tế ở nội dung và nghệ thuật củatác phẩm văn học dân gian

Nhu cầu về văn hoá và nghệ thuật:

Từ lúc cha có chữ viét và cả khi đã cóchữ viết, ngời bình dân không có

điều kiện tiếp thu thành tựu văn họcviết Họ có nhu cầu sáng tác và thởngthức bằng truyền miệng Vì vậy bộphận văn học dân gian ra đời sớm hơnvăn học viết sau đó vẫn tồn tại và pháttriển cho tới ngày nay

Mối quan hệ giữa văn học dân gian vàvăn học viết: Văn học viết ảnh hởng

của văn học dân gian về đề tài, cốttruyện Đó là những tác phẩm: “Việtdiện u linh tập” của Lí Tế Xuyên,

“Thánh Tông di cảo” của Lê Thánh Tông,

“Truyền kì mạn lục” của Nguyễn Dữ

Văn học viết khai thác giá trị nội dung

và phơng tiện nghệ thuật của văn họcdân gian Nhà thơ học ở ca dao cáchbiểu hiện tình cảm Nhà văn học tập ởtruyện cổ tích về cách xây dựng cốttruyện Từ mối quan hệ này, ta thấyvăn học dân gian ra đời sớm hơn vănhọc viết sau đó vẫn tồn tại và pháttriển đến ngày nay

Phân loại văn bản Theo phong cách chức năng ngôn ngữ

A Mục tiêu bài học

Giúp HS: Nắm đợc cách phân loại văn bản theo phong cáchchức năng ngôn ngữ để vận dụng vào đọc hiểu văn bản và làmvăn

B Phơng tiện thực hiện

- SGK, SGV

- Thiết kế bài học

C Cách thức tiến hành.

GV tổ chức giờ dạy học theo cách nêu vấn đề kết hợp cáchình thức trao đổi thảo luận, trả lời các câu hỏi.

Là nhu cầu bộc lộ, giãi bày tình cảmcủa một ngời với mọi ngời… Vì vậy, mỗivăn bản ấy có đặc điểm riêng Đểphân biệt văn bản, SGK đa ra một sốtiêu chí:

+ Theo phơng thức biểu đạt+ Theo thể thức cấu tạo

+ Theo độ phức tạp về hình thức vànội dung

+ Theo phong cách chức năng ngônngữ

Đáng chú ý là phân loại văn bản theophong cách chức năng ngôn ngữ

- Giao tiếp là chức năng quan trọng của

Theo phong cách chức năng ngôn ngữ,văn bản chia thành sáu loại:

a) Văn bản theo phong cách sinh hoạtgọi là văn bản sinh hoạt

b) Văn bản theo phong cách ngôn ngữhành chính gọi là văn bản hành chínhc) Văn bản theo phong cách ngôn ngữkhoa học gọi là văn bản khoa học

d) Văn bản theo phong cách ngôn ngữbáo chí gọi là văn bản báo chí

e) Văn bản theo phong cách ngôn ngữchính luận gọi là văn bản chính luận.g) Văn bản theo phong cách ngôn ngữnghệ thuật gọi là văn bản nghệ thuật

Loại văn bản

Hoàn cảnh sử dụng

Ví dụ

Văn bảnsinhhoạt

Trong đời sốngsinh hoạt

Th, ghinhật ký

Văn bảnhành

Trong đời sốngthuộc về lĩnh

Đơn, báocáo, công

định.Văn bản

khoahọc

Trong đời sốngthuộc lĩnh vựckhoa học

- Phátminh củangành y

- Phátminh củangànhsinh học.Văn bản

báo chí

Trong đời sốngthuộc lĩnh vựcthông tin tuyêntruyền

- Báo viết

- Báo nói(đài)

hình(truyềnhình)Văn bản

chínhluận

Trong đời sốngthuộc lĩnh vựcnghiên cứu t t-ởng, lí luậnchính trị

- Xã luận(báo)

Văn bảnnghệthuật

Đời sống lí học Rất nhiều