Giáo trình thực hành hoá đại cương y đa khoa

KỸ THUẬT SỬ DỤNG DỤNG CỤ THÍ NGHIỆM HOÁ HỌC – Ống nghiệm có nhánh: loại này dùng để tiến hành các thí nghiệm, trong đó chất khí tạo thành được dẫn ra ngoài qua ống dẫn, không cần ống dẫ

M ỤC LỤC

Bài 1 K Ỹ THUẬT PHÒNG THÍ NGHIỆM 5

1.1 KỸ THUẬT SỬ DỤNG DỤNG CỤ THÍ NGHIỆM HOÁ HỌC 5

1.2 KỸ THUẬT SỬ DỤNG HÓA CHẤT THÍ NGHIỆM 17

1.3 QUY TẮC AN TOÀN TRONG PHÒNG THÍ NGHIỆM 18

1.3.1 Thí nghiệm với chất độc 18

1.3.2 Thí nghiệm với các chất dễ ăn da và gây bỏng 19

1.3.3 Thí nghi ệm với các chất dễ bắt lửa 19

1.3.4 Thí nghi ệm với các chất dễ nổ 19

1.4 CÁCH C ỨU CHỮA KHI GẶP TAI NẠN VÀ NHỮNG PHƯƠNG PHÁP CẤP CỨU ĐẦU TIÊN 20

1.4.1 Khi bị thương 20

1.4.2 Khi bị bỏng 20

1.4.3 Khi bị ngộ độc hoá chất 21

1.4.4 T ủ thuốc cấp cứu của phòng thí nghiệm 22

1.5 CÂU HỎI 22

Bài 2 T ỐC ĐỘ PHẢN ỨNG HOÁ HỌC 23

2.1 NGUYÊN TẮC 23

2.2 DỤNG CỤ VÀ HÓA CHẤT 24

2.3 TIẾN HÀNH THÍ NGHIỆM 24

Thí nghiệm 1 Ảnh hưởng của nồng độ chất phản ứng đến tốc độ phản ứng trong hệ đồng thể 24

Thí nghiệm 2 Ảnh hưởng của nhiệt độ đến tốc độ phản ứng 25

Thí nghiệm 3 Ảnh hưởng của diện tích tiếp xúc đến tốc độ phản ứng 25

Thí nghiệm 4 Ảnh hưởng của chất xúc tác đến tốc độ phản ứng 26

2.4 CÂU HỎI 26

BÀI 3 CÂN B ẰNG HOÁ HỌC 27

3.1 NGUYÊN T ẮC 27

3.2 DỤNG CỤ VÀ HÓA CHẤT 27

3.3 TIẾN HÀNH THÍ NGHIỆM 28

Thí nghiệm 1 Thực hiện phản ứng hóa học 28

Thí nghi ệm 2 Ảnh hưởng của nồng độ chất phản ứng trong hệ dị thể đến cân bằng hóa học 28

Thí nghi ệm 3 Ảnh hưởng của nồng độ chất phản ứng trong hệ đồng thể đến cân bằng hóa học 28

Thí nghiệm 4 Ảnh hưởng của nhiệt độ đến sự dịch chuyển cân bằng 28

3.4 CÂU HỎI 29

BÀI 4 DUNG D ỊCH CHẤT ĐIỆN LI 30

4.1 NGUYÊN TẮC 30

4.2 DỤNG CỤ VÀ HÓA CHẤT 31

4.3 TIẾN HÀNH THÍ NGHIỆM 31

Thí nghiệm 1 Tính chất của dung dịch loãng – Áp suất thẩm thấu 31

Thí nghiệm 2 Khảo sát khả năng dẫn điện của các chất 32

Thí nghiệm 3 Ảnh hưởng của sự pha loãng đến độ dẫn điện 32

Thí nghiệm 4 Xác định màu của chất chỉ thị màu 32

Thí nghiệm 5 Cân bằng trong dung dịch axit yếu và bazơ yếu 32

Thí nghiệm 6 Xác định pH của dung dịch 32

4.4 CÂU HỎI 33

BÀI 5 ĐỘ TAN CỦA CÁC CHẤT – TÍCH SỐ TAN 34

5.1 NGUYÊN TẮC 34

5.2 DỤNG CỤ VÀ HÓA CHẤT 35

5.3 TIẾN HÀNH THÍ NGHIỆM 35

Thí nghi ệm 1 Hiệu ứng nhiệt khi hoà tan 35

Thí nghiệm 2 Sự hoà tan giữa các chất lỏng với nhau 35

Thí nghiệm 3 Sự hoà tan của chất khí trong chất lỏng 35

Thí nghiệm 4 Ảnh hưởng của nhiệt độ đến độ tan của chất 36

Thí nghiệm 5 Điều kiện hình thành kết tủa 36

Thí nghiệm 6: Kết tủa phân đoạn 36

Thí nghi ệm 7: Điều kiện hòa tan kết tủa 36

5.4 CÂU HỎI 36

BÀI 6 KH ẢO SÁT TÍNH CHẤT CỦA HIDROCACBON 37

6.1 DỤNG CỤ VÀ HÓA CHẤT 37

6.2 TIẾN HÀNH THÍ NGHIỆM 37

Thí nghi ệm 1 Khảo sát tính chất của hidrocarbon no 37

Thí nghiệm 2 Khảo sát tính chất của hidrocacbon không no 38

Thí nghiệm 3 Khảo sát tính chất của hidrocacbon thơm 39

6.3 CÂU HỎI 39

BÀI 7 KH ẢO SÁT TÍNH CHẤT CỦA DẨN XUẤT HALOGEN, ANCOL, ANDEHIT,XETON 40

7.1 DỤNG CỤ VÀ HÓA CHẤT 40

7.2 TIẾN HÀNH THÍ NGHIỆM 41

Thí nghiệm 1 Khảo sát tính chất của dẫn xuất halogen 41

Thí nghiệm 2 Khảo sát tính chất của ancol 41

Thí nghiệm 3 Khảo sát tính chất của andehit – xeton 42

7.3 CÂU HỎI 43

BÀI 8 KH ẢO SÁT TÍNH CHẤT CỦA AXIT CACBOXYLIC – AMIN – AMINO ACID 44

8.1 DỤNG CỤ VÀ HÓA CHẤT 44

8.2 TIẾN HÀNH THÍ NGHIỆM 44

Thí nghiệm 1 Khảo sát tính chất của axit cacboxylic 44

Thí nghiệm 2 Khảo sát tính chất của amin 45

Thí nghiệm 3 Khảo sát tính axit bazơ của aminoaxit 46

8.3 CÂU HỎI 46

TÀI LI ỆU THAM KHẢO 47

MẪU TƯỜNG TRÌNH THÍ NGHIỆM 47

Bài 1 K Ỹ THUẬT PHÒNG THÍ NGHIỆM

(3 ti ết)

M ục tiêu

 Ki ến thức

– Biết được cách nhận dạng các dụng cụ thí nghiệm cơ bản

– Hiểu được mục đích và cách sử dụng, cách bảo quản của từng loại dụng cụ

– Ghi nhớ kỹ thuật sử dụng các hóa chất và biện pháp an toàn khi làm thí nghiệm

 K ỹ năng

– Thành thạo kỹ năng sử dụng các dụng cụ cơ bản như pipet, ống nghiệm, ống nhỏ giọt, kẹp ống nghi ệm, đèn cồn…

– Biết cách bảo quản và sử dụng hóa chất theo yêu cầu của bài

– Biết được các thao tác sơ cứu cơ bản khi xảy ra tai nạn trong PTN

 Thái độ

– Rèn luyện thái độ nghiêm túc, tiết kiệm và cẩn thận khi tiến hành thí nghiệm hoá học

1.1 KỸ THUẬT SỬ DỤNG DỤNG CỤ THÍ NGHIỆM HOÁ HỌC

– Ống nghiệm có nhánh: loại này dùng để tiến

hành các thí nghiệm, trong đó chất khí tạo thành

được dẫn ra ngoài qua ống dẫn, không cần ống

dẫn thủy tinh luồn qua nút cao su

Hình 1- 1 Ống nghiệm

 Mục đích sử dụng: được dùng chủ yếu để tiến hành các thí nghiệm lượng nhỏ

 Cách s ử dụng: Khi tiến hành thí nghiệm với hai loại ống ngiệm trên cần chú ý:

– Lượng hóa chất cho vào ống nghiệm thường chỉ chiếm 1/8 đến 1/4 dung tích của ống

– Muốn rót hóa chất độc hoặc ăn da vào ống nghiệm, nhất thiết phải dùng kẹp ống nghiệm

Kẹp ống nghiệm nên đặt ở vị trí cách miệng ống nghiệm khoảng 1/3 chiều dài ống

– Muốn cho các chất rắn (bột, tinh thể ) vào trong ống nghiệm mà không dính trên thành ống phải sử dụng ống nghiệm khô và sạch, nên làm một máng nhỏ bằng mảnh giấy dài gập đôi lại theo chiều dọc (chiều rộng mảnh giấy nhỏ hơn đường kính ống nghiệm) Cầm ống hơi nghiêng rồi luồn máng đến tận đáy của ống mới đổ hóa chất vào Sau đó dựng đứng ống và gõ nhẹ vào thành ống

– Muốn trộn các hóa chất lỏng hoặc hòa tan chất rắn trong chất lỏng đựng trong ống nghiệm,

ta cầm miệng ống bằng các ngón tay trỏ, cái và giữa của bàn tay phải Để ống hơi nghiêng

và lắc bằng cách đập phần dưới của ống vào ngón tay trỏ của bàn tay trái cho đến khi chất

lỏng được trộn đều Tuyệt đối không dùng ngón tay bịt miệng ống nghiệm và lắc

– Khi đun nóng ống nghiệm ta phải dùng kẹp ống nghiệm Chú ý để đáy ống nghiệm vào chỗ nóng nhất của ngọn lửa đèn cồn (ở vị trí 1/3 của ngọn lửa kể từ trên xuống) Để tránh

vỡ ống, lúc đầu hơ nhẹ toàn bộ ống trên ngọn lửa cho nóng đều và chú ý không để đáy ống nghiệm chạm vào bấc đèn Trong quá trình đun cần lắc nhẹ ống theo chiều ngang, miệng ống hướng ra phía không có người để tránh xảy ra tai nạn khi hóa chất sôi đột ngột phụt mạnh ra ngoài

 R ửa và bảo quản: Rửa ống nghiệm bằng chổi rửa và xà phòng, tráng lại nhiều lần đến khi

không còn vết bẩn; để ống nghiệm trên giá gỗ hoặc inox…

– Bình cầu đáy bằng: được dùng để pha chế dung dịch hoặc đun nóng các chất lỏng

– Bình cầu đáy tròn: được dùng để chưng cất, đun sôi hoặc thực hiện các phản ứng hóa học

cần đun nóng như: dùng điều chế một lượng lớn oxi từ hỗn hợp kali clorat và mangan đioxit nung nóng, điều chế clo

 Cách s ử dụng:

– Khi đun nóng nên đặt bình cầu trên lưới thép không gỉ hoặc lưới đồng Sau khi đun, bình còn nóng nên đặt trên chỗ khô (giấy, gỗ), không đặt vào chỗ lạnh (gạch, men, thủy tinh )

để tránh hiện tượng rạn nứt bình do sự co giãn đột ngột của thủy tinh

– Khi làm xong các thí nghiệm có dùng bình cầu đựng hóa chất đun nóng để điều chế các chất khí, ta cần rút ống dẫn ra khỏi chậu nước dùng để thu khí trước khi lấy đèn cồn ra Nếu không nước sẽ chảy ngược từ chậu lên bình cầu đang nóng và làm vỡ bình

 R ửa và bảo quản: Rửa bình cầu bằng chổi rửa và xà phòng, tráng lại nhiều lần đến khi

không còn vết bẩn Có thể sấy khô và cất giữ cẩn thận để tránh đổ vỡ

 Rửa và bảo quản: Rửa bình tam giác bằng chổi rửa và

xà phòng, tráng lại nhiều lần đến khi không còn vết bẩn

Có thể sấy khô và cất giữ cẩn thận để tránh đổ vỡ

Hình 1-3 Bình tam giác

1.1.4 C ốc thuỷ tinh

 Nhận dạng: là cốc hình trụ có mỏ hoặc không, có nhiều

dung tích khác nhau (từ 25 ml đến 1000 ml hoặc lớn hơn

nữa)

 Mục đích sử dụng: chủ yếu dùng để chứa hóa chất, ngoài

ta còn được sử dụng thực hiện các phản ứng hoá học

 Cách sử dụng: Khi sử dụng cốc thủy tinh cần chú ý:

– Để tránh rạn nứt khi đun nóng, không để đáy cốc tiếp

xúc trực tiếp với ngọn lửa của nguồn nhiệt Cần dùng

lưới đồng, lưới amiăng, thép không gỉ hoặc đun cách

thủy

Hình 1- 4 Cốc thủy tinh

– Sau khi đun nóng, cần đặt cốc trên giấy, bìa hoặc gỗ khô để tránh rạn nứt

 R ửa và bảo quản: Rửa cốc bằng xà phòng, tráng lại nhiều lần đến khi không còn vết bẩn

Cất giữ cẩn thận để tránh đổ vỡ

1.1.5 Ch ậu thuỷ tinh

Hình 1- 5 Chậu thủy tinh

 Nh ận dạng: Chậu thủy tinh có thành đứng, thấp, đáy phẳng, có nhiều loại với dung tích và

đường kính khác nhau Ở phòng thí nghiệm thường dùng các chậu có đường kình từ 14 cm đến 20 cm

 M ục đích sử dụng: để đựng nước khi làm thí nghiệm hoặc đựng hóa chất sau phản ứng

 Cách s ử dụng: Chậu thủy tinh có thành dày dễ rạn nứt khi nhiệt độ thay đổi nhanh Vì vậy,

không rót nước nóng vào chậu hoặc đun lửa trực tiếp

 R ửa và bảo quản: Rửa chậu bằng xà phòng, tráng lại nhiều lần đến khi không còn vết bẩn

Cất giữ cẩn thận để tránh đổ vỡ

1.1.6 Ống đong

 Nhận dạng: Là ống thủy tinh hoặc nhựa hình trụ có đế vững, mặt

ngoài thành ống có khắc vạch mililit, có nhiều cỡ: từ 5 ml đến 250

ml hoặc lớn hơn Độ chính xác của phép đo dung tích phụ thuộc vào đường kính của ống đong, đường kính của ống đong càng hẹp thì

mức độ chính xác càng lớn

 Mục đích sử dụng: dùng để đong gần đúng một thể tích chất lỏng

 Cách sử dụng: Muốn đong chất lỏng chính xác cần chú ý:

Hình 1- 6 Ống đong

– Chất lỏng cho vào để đong phải đảm bảo sao cho đáy dưới của vòm

khum chất lỏng trong suốt ngang bằng với vạch chỉ dung tích Với

chất lỏng đục hoặc có màu phải xác định dung tích theo mặt trên của

vòm khum Muốn cho chính xác, trong trường hợp này ta phải trừ đi

chiều cao của mép nước do hiện tượng mao dẫn của chất lỏng

– Tránh đun nóng ống đong hoặc đo chất lỏng đang nóng vì lúc đó dung tích chất lỏng và ống đong đã thay đổi

– Không được nghiền các chất rắn trong ống đong vì làm như vậy thành ống bị sây sát Trong một số trường hợp đặc biệt, khi cần đong các chất lỏng dễ bay hơi người ta còn dùng loại ống đong có nút đậy

 R ửa và bảo quản: Rửa sạch bằng xà phòng, tráng lại nhiều lần đến khi không còn vết bẩn

Cất giữ cẩn thận để tránh đổ vỡ, không nên sấy ống đong ở nhiệt độ cao vì sẽ làm thể tích ống đong bị thay đổi

1.1.7 B ình định mức

 Nhận dạng: Bình định mức là hình cầu đáy bằng, cổ dài, có

ngấn và nút nhám (hoặc nhựa) Ngấn ở cổ bình xác định dung

tích chất lỏng chứa trong bình ở 200C Bình định mức thường

dùng có dung tích 100ml, 250ml, 500 ml…

 Mục đích sử dụng: Bình định mức là loại dụng cụ có thể tích

chính xác chuyên dùng để pha chế những dung dịch có nồng độ

xác định

 Cách sử dụng: Khi pha dung dịch có nồng độ xác định từ chất

rắn, cần thực hiện như sau:

– Trước tiên cân chính xác chất định pha, đổ vào cốc ngoài rồi cho

vào đó một ít dung môi để hòa tan, sau đó mới đổ vào bình định

mức, tiếp tục đổ thêm dung môi cho tới vạch

– Khi đổ dung môi cho tới vạch thì những giọt dung môi sau cùng phải đổ chính xác, nếu cần thì dùng pipet để nhỏ giọt từ từ, sau khi nhỏ một giọt ta phải chờ 1 đến 2 phút để dung môi có

thời gian trôi xuống vì nó dính thành bình

– Khi xác định vòm khum cần để mắt nhìn ngang với ngấn

– Chú ý cầm cổ bình phía trên ngấn, không cầm ở bầu tròn của bình để tránh làm tăng nhiệt độ chất lỏng trong bình

 R ửa và bảo quản: Rửa sạch và tráng lại bằng nước cất trước khi sử dụng Cất giữ cẩn thận

để tránh đổ vỡ, không nên sấy ống đong ở nhiệt độ cao vì sẽ làm thể tích bình bị thay đổi

1.1.8 Pipet

 Nhận dạng: là ống thủy tinh có đường kính nhỏ, có bầu hoặc không

có bầu ở giữa, đầu dưới được vuốt nhỏ có đường kính khoảng 1mm

 Mục đích sử dụng: dùng để lấy một lượng chính xác chất lỏng

 Cách sử dụng:

– Đối với pipet một vạch thì khi ta hút chất lỏng đến vạch trên và thả

tay cho chất lỏng chảy ra hết là đã lấy được đúng thể tích ghi trên

pipet

– Đối với pipet hai vạch thì thể tích ghi trên pipet là thể tích chứa giữa

hai vạch đó Vì vậy đối với pipet hai vạch này, khi ta hút chất lỏng

đến vạch trên và thả tay cho chất lỏng chảy ra đến vạch dưới thì dừng

lại, lúc đó sẽ lấy được đúng thể tích ghi trên pipet

Hình 1-8 Pipet

Muốn lấy chất lỏng vào pipet phải dùng quả bóp cao su

– Trước hết dùng tay phải bóp quả cao su để tạo ra sự chênh lệch áp suất, tay trái cầm pipet, chú ý ngón trỏ của tay trái để gần miệng trên pipet có thể sẵn sàng bịt lại khi đã lấy xong

chất lỏng

– Đặt đầu hở quả cao su vào miệng pipet Nhúng pipet vào chất lỏng và thả lỏng từ từ tay phải

để chất lỏng vào pipet cho tới quá vạch trên của pipet một chút Dùng ngón trỏ tay trái bịt lại – Nhấc pipet ra khỏi bề mặt chất lỏng, dùng giấy lau khô chất lỏng bên ngoài pipet Sau

đó nâng vạch của pipet lên ngang mắt, hé mở ngón trỏ để chất lỏng chảy từng giọt cho tới khi vòm khum khớp với vạch chia độ

– Đưa pipet sang bình đựng, mở ngón trỏ cho chất lỏng chảy vào bình Nếu pipet có vạch ở phía dưới thì dùng ngón trỏ điều chỉnh cho vòm khum chất lỏng còn lại khớp với vạch

dưới pipet Nếu pipet không có vạch dưới thì để chất lỏng chảy ra hết, không dùng miệng

thổi xuống giọt chất lỏng còn dính lại đầu cuối pipet

 R ửa và bảo quản: Rửa sạch và tráng lại bằng nước cất trước khi sử dụng Cất giữ cẩn

thận để tránh đổ vỡ

1.1.9 Buret

 Nhận dạng: là một ống thủy tinh đầu dưới vuốt nhỏ lại, trên

thành ngoài dọc theo chiều dài của buret có khắc vạch chia ra ml

và 0,1ml, vạch số 0 ở phía trên

 Mục đích sử dụng: Buret dùng để đo những thể tích chính xác

Buret dùng để chuẩn độ thường có dung tích 10ml, 25ml và 50ml Thường buret có hai loại: loại có khóa nhám và loại ống cao

su Buret có khóa nhám có thể sử dụng cho các hóa chất trừ dung dịch

kiềm Đối với dung dịch kiềm thì ta nên dùng buret ống cao su

+ P hần chuẩn bị:

- Rửa sạch buret trước khi sử dụng Buret sạch là khi ta rót dung dịch thì dung dịch chảy từ

từ theo thành bên trong của buret và không dính giọt nào trên thành buret Khi sử dụng mà buret còn ướt thì ta phải tráng buret vài lần bằng dung dịch chuẩn độ

- Rót dung dịch chuẩn độ vào buret: dùng loại phễu nhỏ có cuống ngắn, cuống phễu không được chạm tới vạch số 0 Trước khi rót ta phải xem lại đã khóa buret chưa Sau đó mở khóa để dung dịch chảy xuống chiếm đầy phần buret nằm dưới khóa đến tận đầu cùng của ống

vuốt Dung dịch rót vào phải cao hơn vạch số 0 khoảng 3 – 4cm Chú ý để cho phần dưới buret không có bọt khí, vì nếu có bọt khí thì khi chuẩn độ ta không thể đọc đúng thể tích hóa chất đã sử dụng Trường hợp có bọt khí thì ta mở khóa cho chất lỏng chảy mạnh xuống cốc hứng để bọt khí theo ra

- Mỗi lần chuẩn độ nên xuất phát từ vạch số 0

 Rửa và bảo quản: Khi tiến hành xong thí nghiệm, buret phải được rửa sạch bằng nước

thường và tráng lại bằng nước cất, cặp nó vào giá Đối với loại buret có khóa nhám thì cần lấy khóa ra bọc khóa bằng giấy lọc sạch rồi lại đặt khóa vào buret, làm như vậy thì phần nhám được bảo vệ ít bị hỏng và cũng không bị dò chảy Bình thường ta có thể bôi khóa buret bằng một lớp vadơlin mỏng rồi xoay qua lại để lớp vaselin phân bố đều trước khi sử dụng

1.1.10 Ống nhỏ giọt

 Nhận dạng: Ống nhỏ giọt là ống thủy tinh hoặc nhựa dài có gắn

quả bóp cao su

 Mục đích sử dụng: Dùng để lấy một lượng nhỏ hóa chất và thực

hiện thao tác nhỏ từ từ từng giọt dung dịch

 Cách sử dụng: Hình 1- 10 Ống nhỏ giọt

Khi sử dụng ống nhỏ giọt đã chứa dung dịch hoá chất phải đặt các ngón tay vào ống thuỷ tinh, chỗ sát vỏ quả bóp cao su Nếu cầm vào quả bóp cao su và vô tình bóp nhẹ thì dung dịch hoá chất sẽ chảy ra khỏi ống

Khi nhỏ hoá chất trong ống vào ống nghiệm luôn để ống ở tư thế thẳng đứng để tránh hoá chất chảy vào quả bóp cao su làm hỏng quả bóp cao su

Mỗi ống nhỏ giọt chỉ dùng để lấy 1 loại hoá chất, hoặc phải rửa sạch ống trước khi lấy hoá chất khác Trong quá trình nhỏ hoá chất vào ống nghiệm cần lưu ý không để đầu nhọn của ống chạm vào thành hoặc phần chất lỏng có sẵn trong ống nghiệm

 R ửa và bảo quản: Rửa sạch và tráng lại bằng nước cất trước khi sử dụng Cất giữ cẩn thận

để tránh đổ vỡ

1.1.11 Nhi ệt kế

 Nhận dạng: ống thủy tinh có chia độ, thường có một đầu tròn màu đỏ hoặc màu

xám

 Mục đích sử dụng: dùng để đo nhiệt độ phản ứng Có nhiều loại dụng cụ để đo

nhiệt độ: nhiệt kế lỏng, nhiệt kế điện trở, piromet nhiệt điện, piromet quang học Nhiệt kế lỏng là nhiệt kế có chứa chất lỏng Chất lỏng đựng trong nhiệt kế thường là rượu màu, thủy ngân, toluen, pentan…Nhiệt kết chứa pentan đo nhiệt độ thấp đến -

2200C Nhiệt kế thủy ngân đo đến nhiệt độ cao nhất là 5500

C

 Cách sử dụng: Khi đo nhiệt độ một chất lỏng, nhúng ngập bầu thủy ngân của

nhiệt kế vào chất lỏng, không để bầu thủy ngân sát vào thành bình Theo dõi đến khi cột thủy ngân không dâng lên nữa mới đọc kết quả, để mắt ngang với mực thủy ngân

Hình 1-11

Nhiệt kế

Sử dụng nhiệt kế phải cẩn thận, tránh va chạm mạnh, rơi vỡ, không để nhiệt kế thay đổi nhiệt độ đột ngột, không được đo nhiệt độ cao quá nhiệt độ cho phép, sẽ làm nhiệt kế nứt vỡ Cần đặc biệt lưu ý thủy ngân và hơi thủy ngân rất độc, nếu không may nhiệt kế vỡ, dùng mảnh giấy thu gom phần lớn các hạt thủy ngân vào lọ, không được nhặt bằng tay, khử thủy ngân còn sót bằng bột lưu huỳnh, hoặc tạo hỗn hống với kẽm…đồng thời làm thay đổi không khí trong phòng:

mở cửa, quạt thông gió…

 B ảo quản: nhiệt kế cần được bảo quản cẩn thận tránh đổ vỡ

1.1.12 Đèn cồn

 Nhận dạng: là loại đèn có bầu thủy tinh chứa cồn, cổ ngắn

 Mục đích sử dụng: dùng để đun nóng hỗn hợp phản ứng

 Cách sử dụng: Khi sử dụng đèn cồn cần chú ý:

- Đèn phải thường xuyên được đậy nắp kín để tránh cồn bay hơi

- Khi châm đèn, tuyệt đối không được lấy ngọn đèn này châm trực

tiếp sang ngọn đèn kia vì làm như vậy đèn bị dốc nghiêng, cồn sẽ

trào ra ngoài và bốc cháy Muốn tắt đèn phải dùng

Hình 1-12

Đèn cồn

nắp thủy tinh hoặc nắp nhựa chụp vào ngọn lửa, không thổi bằng miệng

- Không nên để cồn trong đèn cạn đến mức gần khô kiệt, vì khi cồn còn ít có thể tạo với không khí thành hỗn hợp nổ Cồn rót vào đèn chỉ đến gần ngấn cổ, không nên rót đầy

- Điểm nóng nhất của ngọn lửa đèn cồn ở vị trí khoảng 1/3 chiều cao của ngọn lửa kể từ trên

xuống Khi đun, cần chú ý đặt đáy của vật muốn đun vào chỗ nóng nhất của ngọn lửa

1.1.13 Bình hút ẩm

 Nhận dạng: Bình hút ẩm là bình làm bằng thủy tinh dầy, phía dưới

hình nón cụt, phía trên hình trụ, nắp đậy bằng thủy tinh có gờ mài

P2O5, silicagel…

– Những chất cần làm khô đựng trong cốc, chén sứ, mặt kính đồng hồ… đặt vào bình, trên khay sứ

– Miệng bình và nắp thủy tinh mài nhám luôn bôi lớp vazơlin mỏng Khi mở bình phải đẩy

nắp trượt về một bên theo chiều ngang, không được nhấc nắp theo chiều thẳng đứng Khi đậy

nắp, đẩy nắp trượt từ bên cạnh dần vào khít với miệng bình

– Muốn di chuyển bình hút ẩm, dùng hai ngón tay cái giữ lấy nắp bình vì nó dễ bị trượt

Trong trường hợp đặt chén nung nóng vào bình sau khi đậy nắp, phải đẩy nắp qua lại vài lần để không khí nóng thoát ra ngoài, sau đó mới đậy nắp cố định, để khi nguội áp suất trong bình giảm, nắp được giữ chặt

1.1.14 Bình tia

Bình tia nước rất cần trong phòng thí nghiệm, được sử dụng

trong quá trình làm thí nghiệm hoá học cũng như dùng để rửa các

dụng cụ thí nghiệm khác Đặc biệt khi chẳng may hoá chất bắn vào

mắt, ngay lập tức có thể dùng bình tia mạnh nước sạch vào mắt để

trôi hoá chất ra ngoài, sau đó tiếp tục chữa trị

Bình tia nước thường dùng để đựng nước cất, nhờ đầu tia vuốt

nhọn và ống dẫn cắm sâu xuống đáy bình nên có thể dùng bình tia

cho nước cất vào dụng cụ thí nghiệm khác như ống nghiệm, bình cầu,

buret … theo phương thẳng đứng bằng cách bóp nhẹ phần bình nhựa

Hình 1- 15 Giá để ống nghiệm

1.1.16 K ẹp ống nghiệm

Kẹp gỗ dùng rất tiện và giá thành thấp,

nhưng cần chú ý khi cặp ống nghiệm để đun

nóng: khi đã cho ống nghiệm vào cặp rồi, chỉ nên

nắm chắc nhánh dài và dùng ngón tay cái đẩy

nhẹ vào phía trong nhánh ngắn, không dùng bàn

tay nắm cả hai nhánh của cặp Hình 1- 16 Kẹp ống nghiệm

K ẹp kim loại thường làm bằng hai lá thép ép vào nhau, đầu mỗi lá thép được uốn thành

cung tròn để giữ ống nghiệm, chuôi cặp làm bằng gỗ

1.1.17 Giá thí nghi ệm

Bộ giá sắt trang bị cho thí nghiệm hóa học có đủ các cặp, cảo sắt

và vòng kiềng

Giá sắt thường dễ bị hóa chất ăn mòn, vì vậy sau khi dùng cần lau

chùi sạch sẽ Khi cần thiết nên sơn hoặc mạ lại Một số má trong của

kẹp ống nghiệm trong bộ giá thí nghiệm thường được lót một lớp nỉ hoặc chất dẻo xốp chịu nhiệt Nếu không có lớp lót này, khi cặp ống nghiệm hoặc cổ bình cầu trên giá thí nghiệm phải có cao su hoặc giấy khô lót vào chỗ tiếp xúc giữa cặp sắt và dụng cụ thủy tinh để tránh rạn,

- Trước khi nghiền các chất rắn trong cối sứ cần phải đập

trước cho nhỏ bằng hạt ngô Hóa chất cho vào cối để nghiền

không quá 1/3 chiều cao của cối

- Tuyệt đối không giã mạnh các chất rắn trong cối mà chỉ

giã nhẹ Tốt nhất là nghiền các chất rắn bằng cách dùng ngón tay

tì và xoay mạnh chày vào cối để chất rắn vỡ nhỏ dần

Là một thiết bị bên trong có nhiều ngăn chứa, có khả năng tăng nhiệt độ bên trong va có hệ thống nhiệt kế để kiểm tra được nhiệt độ bên trong tủ

Thường dùng tủ sấy để sấy khô hoá chất, dụng cụ, xác định độ

ẩm bằng sức nóng Đôi khi được dùng để tạo một không gian có nhiệt độ cần thiết cho một số thí nghiệm

Cách sử dụng: Bật điện tủ sấy, điều chỉnh nhiệt độ đến nhiệt độ cần Sau khoảng 15 phút, kiểm tra lại nhiệt độ tủ và điều chỉnh nhiệt

độ Tắt tủ sau khi sử dung

Phễu có nhiều loại với hình dạng và kích thước khác nhau

Ph ễu lọc (cuống ngắn và cuống dài) Phễu dùng để lọc và rót chất lỏng Phễu thủy tinh có

kích thước khác nhau, thường có đường kính 6cm – 10cm Hình dạng chung của các phễu là

cuống dài, gốc phễu bằng 600

, nhờ vậy sẽ giúp cho tốc độ chảy nhanh

Khi dùng, người ta thường đặt phễu lên giá đỡ Giá đỡ gồm giá sắt và vòng phễu sắt, tùy lọai phễu dùng lớn hay nhỏ mà chọn vòng phễu thích hợp để mắc Cũng có khi người ta đặt phễu trực tiếp lên các dụng cụ hứng: chai, lọ, bình cầu, bình hình nón…

Khi rót chất lỏng, mức chất lỏng trong phễu phải thấp hơn miệng phễu 15mm Không nên rót chất lỏng thắng vào phễu mà nên dùng đũa thủy tinh dẫn chất lỏng vào thành phễu

Ph ễu brom dùng để rót từng giọt chất lỏng dễ bay hơi, độc Phễu brom có khoá thuỷ tinh

nhám và nút kín để làm việc với các chất dễ bay hơi Khi sử dụng nên bôi vazơlin vào phần nhám của nút và khoá cho kín đồng thời dễ mở Sau khi dùng xong cần rửa sạch, lót giấy vào nút và khoá để phần thuỷ tinh nhám lâu ngày không gắn chặt vào nhau

Ph ễu chiết (còn gọi là phễu phân li) dùng để tách các chất lỏng không trộn lẫn vào nhau

hoặc chiết tách các chất khác nhau

1.1.22 C ân điện tử

Cân dùng để xác định khối lượng

Trong phòng thí nghiệm thường phân biệt 2 loại cân: cân kỹ thuật và cân phân tích

Hình 1- 23 Cân điện tử

- Cân kỹ thuật là cân dùng để cân các khối lượng tương đối lớn (vài trăm gram), khối lượng nhỏ nhất mà cân kỹ thuật cân được khoảng 0,01g

- Cân phân tích là cân dùng để cân các khối lượng nhỏ từ 100g trở xuống đến 0,1mg (0,0001g), do đó người ta cũng thường gọi cân phân tích là cân có 4 số lẻ

Không nên nhầm lẫn rằng cân phân tích luôn chính xác hơn cân kỹ thuật, nó chỉ chính xác hơn khi cân các khối lượng nhỏ Vì vậy không dùng cân phân tích để cân các khối lượng lớn hơn 200g Trong trường hợp cân 1 lượng nhỏ 10g, 20g, nếu không cần độ chính xác cao, ta nên dùng cân kỹ thuật để nhanh hơn

1.1.24 Gi ấy pH

Hình 1-25 Gi ấy pH

Dùng để xác định một cách tương đối độ pH của dung dịch bằng cách nhúng một đoạn

giấy pH vào dung dịch cần xác định độ pH sau đó so màu của đoạn giấy với bảng màu có sẵn để xác định độ pH

1.1.25 M áy đo pH

Máy đo pH là một thiết bị đo gồm 2 phần

chính là đầu điện cực và phần hiện giá trị pH đo

được Hai phần này có thể nằm chung hoặc riêng

Máy dùng để đo giá trị pH của một dung dịch,

giá trị đo có thể 01 hoặc 02 số lẻ

1.1.26 Gi ấy lọc

Trong phòng thí nghiệm, giấy lọc được dùng trong phương pháp lọc,

đây là phương pháp tách hòan toàn pha rắn ra khỏi pha lỏng Có nhiều cách

lọc: lọc thường, lọc nóng, lọc dưới áp suất thấp…

Hình 1- 27 Giấy lọc

1.1.27 L ưới amiăng

Trong phòng thí nghiệm lưới amiăng thường dùng khi đun nóng

bằng đèn cồn, bếp điện…lưới amiăng giúp nhiệt được tản đều hơn,

đảm bảo cho hỗn hợp đun nóng sôi đều

Hình 1-28 Lưới amiăng

1.1.28 Máy c ất nước

Hình 1-29 Máy c ất nước một lần Máy c ất nước hai lần

Máy cất nước dùng lọc nước máy để có được nước tinh khiết, nguyên chất, máy hoạt động trên cơ sở phương pháp chưng cất Thành phần nước cất hoàn toàn không chứa các tạp chất hữu cơ hay vô cơ, do đó cũng là dung môi thích hợp để rửa dụng cụ thí nghiệm, pha chế hóa chất hoặc thực hiện một số phản ứng hóa học

Hiện nay trong phòng thí nghiệm, tùy vào mục đích nước cất mà có thể sử dụng máy cất nước một lần hoặc hai lần

1.1.29 Máy khu ấy từ

Trong phòng thí nghiệm hoá học, máy khấy từ được dùng để

khuấy trộn dung dịch nhằm hòa tan chất rắn trong chất lỏng Hiện

nay các máy khuấy từ được bổ sung thêm chức năng gia nhiệt nhằm

tăng hiệu quả hòa tan

Hình 1- 30 Máy khuấy từ

1.1.30 Máy li tâm

Máy ly tâm được sử dụng chủ yếu trong phòng thí nghiệm

hóa phân tích, hoạt động dựa trên nguyên lý lực ly tâm để tách chất

rắn ra khỏi chất lỏng hoặc phân lớp hai chất lỏng có khối lượng

riêng khác nhau

Hình 1-31 Máy li tâm 1.2 KỸ THUẬT SỬ DỤNG HÓA CHẤT THÍ NGHIỆM

Khi sử dụng hóa chất, chúng ta cần đảm bảo các yêu cầu chủ yếu sau đây:

 Đảm bảo độ tinh khiết của hóa chất

- Khi mở nút các lọ hóa chất phải đặt ngửa nút trên bàn Với loại lọ có nút kèm ống nhỏ

giọt, khi mở nút và nghiêng lọ để rót hóa chất cần kẹp nút giữa hai ngón tay Không đặt ống nhỏ

giọt lên mặt bàn

- Khi lấy hóa chất rắn, cần dùng thìa sứ, thìa thủy tinh hoặc thìa nhựa đã được lau sạch và dùng riêng cho từng hóa chất Khi dùng xong, cần đặt thìa ngay cạnh lọ để tránh sử dụng lẫn hóa

chất

- Khi lấy những hóa chất dễ chảy rửa như xút ăn da hoặc hóa chất dễ bay hơi như dung

dịch amoniac, axit clohiđric đặc, phải nhanh tay và đậy nút ngay sau khi lấy Với natri kim loại, sau khi đã cắt dùng, phần còn lại phải ngâm ngay vào dầu hỏa

- Khi cân hóa chất không được đổ trực tiếp hóa chất lên đĩa cân vì như vậy có thể làm bẩn hóa chất và hỏng đĩa cân Phải để hóa chất trên giấy lót hoặc cốc thủy tinh

Hình 1-32 Cách m ở nắp và rót hóa chất

 Đảm bảo an toàn

Muốn đảm bảo an toàn khi sử dụng hóa chất, cần tuân theo những quy tắc sau:

- Không nếm, ngửi trực tiếp hoặc sờ tay vào hóa chất

Hình 1- 33 Lưu ý khi ngửi mùi hóa chất

- Không cúi sát gần những chất lỏng đang sôi hoặc khi đang đổ hóa chất vào lọ Nên đeo kính bảo hiểm khi sử dụng hóa chất và khi tiến hành thí nghiệm

- Đối với một số hóa chất bốc cháy khi gặp nước như natri, kali thì khi dùng chúng, tay và

dụng cụ phải khô Giấy lót dùng khi cắt những miếng natri, kali không được vứt vào sọt giấy

hoặc cống rãnh để phòng những mảnh nhỏ natri, kali còn lại có thể gây cháy Tốt nhất nên cắt

nhỏ và bảo quản những miếng natri, kali trong dầu hỏa

- Không lấy hóa chất rắn bằng tay, phải dùng thìa xúc hoặc kẹp kim loại Sau khi làm việc với hóa chất nhất thiết phải rửa sạch bằng xà phòng

- Khi sử dụng hóa chất độc phải cẩn thận để khỏi dây ra tay, quần áo và bắn vào mắt Tiếp xúc với các loại hóa chất này phải có dụng cụ bảo hiểm như áo choàng, kính đeo mắt, găng tay

Hình 1-34 Các bi ện pháp an toàn trong PTN

1.3 QUY T ẮC AN TOÀN TRONG PHÒNG THÍ NGHIỆM

1.3.1 Thí nghi ệm với chất độc

Hình 1-35 Các ch ất độc

Trong phòng thí nghiệm hóa học có nhiều chất độc như thủy ngân, hợp chất của asen, photpho trắng, hợp chất xianua, khí cacbon oxit , khí hiđro sunfua, khí nitơ đioxit, khí sunfurơ, amoniac, clo, brom phá hủy nặng cơ quan hô hấp; brom lỏng gây bỏng da, ancol metylic, phenol, axit formic, Do đó phải thận trọng khi sử dụng các chất độc và phải làm theo đúng quy tắc sau đây:

– Nên làm thí nghiệm với các chất khí độc ở trong tủ hốt hoặc ở nơi thoáng gió và mở rộng

cửa phòng Chỉ nên lấy lượng hóa chất tối thiểu để làm được nhanh và giảm bớt khí độc bay

ra

– Không được nếm và hút các chất độc bằng miệng Phải có khẩu trang và phải thận trọng khi

ngửi các chất Không hít mạnh hoặc kề mũi vào gần bình hóa chất mà chỉ dùng bàn tay phẩy

nhẹ hơi hóa chất vào mũi

– Phải hạn chế, tránh thở phải hơi brom, khí clo và khí nitơ đioxit; không để luồng hơi brom, khí clo, nitơ đioxit vào mắt hoặc brom lỏng dây vào tay

1.3.2 Thí nghi ệm với các chất dễ ăn da và gây bỏng

Hình 1-36 Các ch ất ăn da và gây bỏng

Có nhiều chất dễ ăn da và làm bỏng như axit đặc, kiềm đặc, kim loại kiềm, photpho trắng, brom, phenol, Khi sử dụng các chất trên phải lưu ý:

– Không để dây ra tay, người và quần áo, đặc biệt là mắt

– Khi đun nóng dung dịch các hoá chất dễ ăn da, gây bỏng phải tuyệt đối tuân theo quy tắc đun nóng hoá chất trong ống nghiệm, phải hướng miệng ống nghiệm về phía không có người

1.3.3 Thí nghi ệm với các chất dễ bắt lửa

– Khi phải đun nóng các chất dễ cháy, không được đun trực tiếp mà phải đun cách thủy

– Khi rót thêm cồn vào đèn cồn phải tắt đèn trước và dùng phễu Không châm lửa đèn cồn bằng cách nghiêng ngọn đèn này vào lọ đèn kia mà phải dùng đóm

1.3.4 Thí nghi ệm với các chất dễ nổ

Hình 1-38 Các ch ất dễ nổ

Các chất dễ nổ ở phòng thí nghiệm thường là các muối clorat, nitrat Khi làm thí nghiệm với các chất đó cần thực hiện những yêu cầu sau đây:

– Tránh đập và va chạm vào các chất dễ nổ Không để các chất dễ nổ gần lửa

– Khi pha trộn các hỗn hợp nổ cần hết sức thận trọng, dùng đúng liều lượng đã quy định Không tự động thí nghiệm một cách liều lĩnh nếu chưa nắm vững kỹ thuật và thiếu phương

tiện bảo hiểm Chẳng hạn đập hỗn hợp nổ kali clorat và lưu huỳnh

– Trước khi đốt cháy một chất nào, hiđro chẳng hạn, phải thử thật kỹ xem chất đó có bị lẫn không khí không nhằm tránh sự nỗ hỗn hợp của khí đó với oxi

– Không được vứt natri, kali với lượng lớn vào chậu nước, vào bể rửa vì dễ gây tai nạn nổ

1.4 CÁCH C ỨU CHỮA KHI GẶP TAI NẠN VÀ NHỮNG PHƯƠNG PHÁP CẤP CỨU ĐẦU TIÊN

1.4.1 Khi b ị thương

Nguyên nhân hay gặp nhất là mảnh thủy tinh làm đứt tay, khi chảy máu mao mạch và tĩnh mạch (như khi bị đứt tay chảy máu nhẹ), máu có màu sẫm, rớm máu, chảy ra từng giọt hoặc đôi khi thành dòng lien tục Cách cầm máu trường hợp này là dùng bông bôi thuốc sát trùng (cồn

700, thuốc tím loãng, cồn iot, thuốc đỏ…) hoặc có thể dùng dung dịch FeCl3 để cầm máu sau đó băng vết thương lại

Khi chảy máu động mạch (vết thương là rách động mạch), máu có màu đỏ tươi, phun ra mạnh hoặc chảy thành dòng theo xung Lúc này tiến hành cầm máu bằng cách thắt garo và cố định bằng đai thắt hoặc băng Có thể dùng dây cao su hay khăn mặt buộc chặt ngay phía trên vết thương Cần giữ vết thương khỏi nhiễm trùng bằng cách đắp bông sạch lên vết thương rồi băng kín

Khi sơ cứu tai nạn chảy máu cần tuân theo các nguyên tắc sau:

- Chỉ nên rửa vết thương trong trường hợp vết thương có chất ăn da hoặc chất độc rơi vào

- Trong các trường hợp còn lại, thậm chí khi có đất, cát, rỉ sắt rơi vào vết thương cũng không nên dùng nước hoặc dung dịch thuốc rửa để rửa vết thương

- Không nên bôi lên vết thương các loại cao dán hoặc rắc thuốc bột vì những thứ này làm vết thương lâu lành

- Khi vết thương bị bẩn, cần cẩn thận loại chất bẩn khỏi vùng da xung quanh vết thương từ mép vết thương ra ngoài, bôi dung dịch iôt vào phần đã làm sạch trước khi băng

- Không được để iot rơi vào bên trong vết thương Rửa sạch tay Không được loại bỏ các cục máu khỏi vết thương bởi làm như vậy có thể làm chảy máu mạnh hơn

- Chỉ có bác sĩ mới được phép gắp các mảnh thủy tinh khỏi vết thương

- Sau khi sơ cứu, máu đã ngừng chảy nhưng nếu mất máu nhiều cần nhanh chóng đưa nạn nhân đến bác sĩ hoặc bệnh viện

1.4.2 Khi b ị bỏng

Nếu bị bỏng bởi vật nóng cần đắp ngay bông có tẩm dung dịch 1% thuốc tím vào vết

bỏng, nếu bỏng nặng thì dùng dung dịch thuốc tím đặc hơn Sau đó bôi vadơlin lên và băng vết

bỏng lại Có axit picric hoặc tananh 3% bôi lên vết bỏng càng tốt Nếu có những vết phồng trên vết bỏng thì không được làm vỡ vết phồng

Nếu bị bỏng vì axit đặc, nhất là axit sunfuric đặc, thì phải dội nước rửa ngay nhiều lần,

nếu có vòi nước thì cho chảy mạnh vào vết bỏng 3 – 5 phút, sau đó rửa bằng dung dịch 10% natri cacbonat, không được rửa bằng xà phòng

Bị bỏng vì kiềm đặc thì lúc đầu chữa như bị bỏng axit, sau đó rửa bằng dung dịch loãng axit axetic 5% hay giấm ăn.Nếu bị axit bắn vào mắt, phải nhanh chóng dùng bình tia phun mạnh vào mắt, rồi rửa lại bằng dung dịch 3% natri hiđrocacbonat Nếu là kiềm thì rửa bằng dung dịch 2% axit boric

Khi bị bỏng vì photpho thì phải nhúng ngay vết thương vào dung dịch thuốc tím hay dung

dịch 10% bạc nitrat, hoặc dung dịch 5% đồng sunfat Sau đó đến trạm y tế để lấy hết photpho còn

lẫn trong vết bỏng Tuyệt đối không bôi vadơlin hay thuốc mỡ lên vết bỏng vì photpho hòa tan trong các chất này

Nếu bị bỏng vì brom lỏng thì phải dội nước rửa ngay, rồi rửa lại vết thương bỏng bằng dung dịch amoniac sau đó rửa bằng dung dịch 5% natri thiosunfat (Na2S2O3) rồi bôi vadơlin, băng lại và đến trạm y tế để cứu chữa tiếp tục

1.4.3 Khi b ị ngộ độc hoá chất

 Nguyên t ắc chung của việc sơ cứu khi bị ngộ hóa chất

Ngừng ngay các khả năng tiếp thêm chất độc vào cơ thể (cần đưa nạn nhân ra khỏi khu vực bị nhiễm độc, loại bỏ chất độc khỏi da hoặc niêm mạc, cởi bỏ quần áo bẩn,…)

Khôi phục các chức năng hoạt động của cơ thể và duy trì sức sống (hô hấp nhân tạo, xoa bóp tim)

Tống chất độc ra khỏi cơ thể nạn nhận (rửa dạ dày, gây nôn, cho uống các chất hấp phụ) Dùng các thuốc chống độc tương ứng làm tăng cường các tính chất bảo vệ cơ thể

Để việc sơ cứu có hiệu quả, tất cả các giáo viên, nhân viên trong phòng thí nghiệm phải biết các phương pháp hô hấp nhân tạo, băng bó, tiêm dưới da và tiêm bắp

 Ngộ độc qua đường tiêu hóa

Cần phải gây nôn bằng cách cho nạn nhân uống thật nhiều nước ấm có thêm vài giọt NH3, khi uống phải các chất làm cháy mô (axit, kiềm) và khi nạn nhân bất tỉnh không nên gây nôn

Để hấp phụ chất độc ở dạ dày người ta dùng than hoạt tính Thêm vào cốc nước một thìa

cà phê than và đưa vào dạ dày (uống) sau khi rửa dạ dày Có thể dùng các loại thuốc chống độc, huyền phù MgO trong H2O, dung dịch tananh, thuốc tím và các chất láng bề mặt như lòng trắng trứng, sữa, hồ tinh bột nhưng khi dùng phải hết sức thận trọng để không có một sai lầm nào khi chọn thuốc sẽ dùng Ví dụ như sữa là một chất để giải độc trong nhiều trường hợp nhưng không nên cho nạn nhân uống sữa khi bị ngộ độc photpho trắng hoặc các hợp chất nitro hữu cơ

Với mục đích chọn chính xác các biện pháp sơ cứu, trong mỗi một ca cụ thể cần phải tra cứu sách tham khảo và tốt nhất ở mỗi phòng thí nghiệm hóa học phải có những tài liệu tham khảo thích hợp như tài liệu này

 Ngộ độc qua đường hô hấp

Trước hết cần đưa nạn nhân đến nơi thoáng gió hoặc vào chỗ ấm thoáng gió trong mùa lạnh và nhanh chóng gọi bác sĩ

Cần đình chỉ ngay thí nghiệm, mở ngay cửa chính và cửa sổ, đưa các bình có chứa hoặc sinh khí độc vào tủ hút hoặc đưa ra ngoài phòng

Trước khi bác sĩ đến có thể sơ cứu người bi nạn bằng cách cởi thắt lưng, xoa mặt và đầu bằng nước lã, cho ngửi dung dịch NH3 loãng

Trong trường hợp nạn nhân bị ngộ độc các hơi, khí gây kích thích (Cl2, NxOy,…) thì không nên cho thở sâu Chỉ làm hô hấp nhân tạo khi cần thiết và tránh làm chèn ép lồng ngực Khi nạn nhân bị ngạt thì cho thở khí oxi

 Ngộ độc qua đường tiếp xúc

Khi chất độc rơi trên da cần phải rửa cẩn thận bằng nước ấm và xà phòng, nhanh chóng cởi thay quần áo bẩn Không nên tắm vòi sen nóng hoặc ngâm mình trong bồn tắm

Trừ một số trường hợp ngoại lệ, nói chung không nên dùng các dung môi hữu cơ kể cả etanol để rửa chất độc trên da vì như vậy có thể tạo điều kiện để chất độc thấm sâu qua da Nếu chất độc là chất kị nước và khó rửa sạch bằng nước thì phải dùng bông hoặc khăn khô lau bỏ

phần lớn chất độc

1.4.4 T ủ thuốc cấp cứu của phòng thí nghiệm

Để khi cần có thể sơ cứu, các phòng thí nghiệm cần có một tủ thuốc riêng Tủ thuốc này cần đựng sẵn các thuốc thông dụng cần thiết như sau:

 Dung dịch CH3COOH 2-3% hoặc dung dịch axit citric 2%

1 Những điều cần lưu ý khi đun chất lỏng trong mỗi loại dụng cụ thí nghiệm

2 Cần lưu ý gì khi sử dụng hóa chất trong PTN?

3 Để đảm bảo an toàn khi làm việc trong phòng thí nghiệm, cần lưu ý các biện pháp an toàn gì khi làm việc với chất độc, chất gây bỏng, chất dễ cháy?

Bài 2 T ỐC ĐỘ PHẢN ỨNG HOÁ HỌC

(4 ti ết)

M ục tiêu

 Kiến thức

– Hiểu được các công thức tính tốc độ phản ứng

– Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến tốc độ phản ứng bao gồm nồng độ, nhiệt độ, chất xúc tác và điện tích bề mặt tiếp xúc

 Kỹ năng

– Tiến hành chuẩn xác các thao tác thí nghiệm

– Quan sát được hiện tượng xảy ra và vận dụng lý thuyết đề giải thích

– Tính toán theo công thức và vẽ đồ thị

Tốc độ của phản ứng thường đo bằng biến thiên nồng độ của một trong các chất tham gia

hay tạo thành sau phản ứng trong một đơn vị thời gian

Đối với phản ứng tổng quát:

aA + bB → cC + dD (1) Tốc độ trung bình của phản ứng:

C t

- Ảnh hưởng của nồng độ các chất phản ứng

Định luật tác dụng khối lượng: “Ở nhiệt độ không đổi, tốc độ của phản ứng tỷ lệ với tích nồng độ của các chất phản ứng được lũy thừa lên với số mũ bằng hệ số tỉ lượng tương ứng”

Với phản ứng (1), tốc độ được biểu diễn bằng biểu thức:

Trong hệ dị thể, tốc độ phản ứng còn phụ thuộc vào diện tích tiếp xúc giữa các pha

- Ảnh hưởng của nhiệt độ

Nhiệt độ ảnh hưởng mạnh đến tốc độ phản ứng Sự tăng nhiệt độ rất nhỏ có thể làm tăng tốc độ phản ứng rất lớn

Số lần biến đổi tốc độ phản ứng (hay hằng số tốc độ) khi nhiệt độ thay đổi 100

C gọi là hệ

số nhiệt độ của tốc độ phản ứng, ký hiệu là γ

10

t t

k k

Sau này, Areniut (Arrehnius) dựa trên kết quả thực nghiệm đã mô tả chính xác hơn ảnh hưởng của nhiệt độ đến tốc độ phản ứng bằng phương trình:

*

E RT

k  A e (2) + A: hằng số được gọi là thừa số trước lũy thừa, có trị số riêng cho mỗi loại phản ứng và không phụ thuộc vào nhiệt độ

+ e: cơ số của logarit tự nhiên

+ T: nhiệt độ tuyệt đối

+ E*: năng lượng hoạt hóa

+ R: hằng số khí lý tưởng

Từ phương trình (2), T nằm ở số mũ nên khi tăng T thì k tăng rất nhanh

– Ảnh hưởng của chất xúc tác

Chất xúc tác là chất làm tăng hay giảm tốc độ phản ứng hóa học; sau phản ứng, bản chất hóa học cũng như lượng của nó không thay đổi

Chất xúc tác làm tăng tốc độ phản ứng gọi là xúc tác dương, làm giảm tốc độ phản ứng gọi là chất xúc tác âm Ngoài ra còn có thể phân loại xúc tác đồng thể và xúc tác dị thể

– H2O2; – MnO2.

2.3 TIẾN HÀNH THÍ NGHIỆM

Thí nghi ệm 1 Ảnh hưởng của nồng độ chất phản ứng đến tốc độ phản ứng trong hệ đồng thể

Thực hiện phản ứng giữa natri thiosunfat với axit sunfuric, giữ nguyên nồng độ axit sunfuric, thay đổi nồng độ natri thiosunfat

Na2S2O3 + H2SO4 → Na2SO4 + H2O + SO2↑ + S↓

 Lấy 4 ống nghiệm sạch, cho vào mỗi ống nghiệm 4ml dung dịch axit H2SO4 0,2M; lấy 4 ống nghiệm khác đánh số thứ tự 1, 2, 3, 4, cho vào mỗi ống nghiệm:

5H2C2O4 + 2KMnO4 + 3H2SO4 → 10CO2 + 2MnSO4 + K2SO4 + 8H2O

Dung dịch KMnO4 lúc đầu có màu tím, khi phản ứng kết thúc dung dịch trong suốt, không màu

Dùng pipet lấy vào ống nghiệm thứ nhất 2ml dung dịch KMnO4 0,001M và 2ml dung dịch

H2SO4 0,2M; vào ống nghiệm thứ hai 2ml dung dịch axit oxalic 0,1M

Đổ dung dịch từ ống nghiệm thứ hai vào ống nghiệm thứ nhất Dùng đồng hồ bấm giây ghi thời gian từ lúc trộn đến khi dung dịch mất màu hoàn toàn Ghi lại nhiệt độ phòng

Tiến hành thí nghiệm tương tự như trên nhưng ở các nhiệt độ khác nhau là nhiệt độ phòng +100C và +200C thực hiện trong bình điều nhiệt

Lưu ý: Trước khi trộn hai dung dịch phải ngâm các ống nghiệm đựng chất phản ứng

trong bình điều nhiệt khoảng 5 phút để cho nhiệt độ của chúng bằng nhiệt độ của bình

Ghi kết quả vào bảng, nhận xét và giải thích kết quả

STT Nhiệt độ phản ứng Thời gian t Tốc độ phản ứng v = 1