ĐẶT VẤN ĐỀ 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Tai biến mạch máu não đã, đang và sẽ là vấn đề thời sự cấp thiết của y học nói chung và ngành phục hồi chức năng nói riêng đối với mọi quốc gia, dân tộc trên thế giới TBMMN là[.]
ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
2.1.1 Tiêu chuẩn lựa chọn bệnh nhân
- Bệnh nhân đã được chẩn đoán xác định TBMMN, nhồi máu vùng trên lều tiểu não theo lâm sàng và cận lâm sàng (CT-Scan hoặc MRI)
- Bệnh nhân là người lớn có độ tuổi từ 18 trở lên.
- Bệnh nhân bị tai biến lần thứ nhất.
- Bệnh nhân TBMMN thoáng qua.
- Bệnh nhân có rối loạn ý thức nặng(hôn mê).
- Bệnh nhân bị động kinh.
- Bệnh nhân suy tim, rối loạn nhịp tim.
- Bệnh nhân tăng trương lực cơ mức độ 4 và 5.
Bệnh nhân mắc bệnh thần kinh vận động mạnh (TBMMN) thường đi kèm với các bệnh lý khác như chấn thương sọ não, viêm não, u não, các di chứng của chấn thương, bại não và các bệnh cơ xương khớp Các tình trạng này ảnh hưởng đáng kể đến khả năng vận động và chất lượng cuộc sống của người bệnh Việc điều trị và chăm sóc toàn diện cần được chú trọng để giảm thiểu các di chứng và nâng cao chất lượng đời sống cho bệnh nhân.
- Bệnh nhân bị TBMMN tái phát trong thời gian tiến hành nghiên cứu.
Bệnh nhân bị TBMMN có đủ các tiêu chuẩn nói trên đến khám và điều trị tại Bệnh viện Đa khoa Bưu điện từ tháng 1 năm 2011 đến tháng 12 năm
2011 đều được chọn vào mẫu nghiên cứu cho đến khi đủ cỡ mẫu.
P.Q.F n1= n2 = Z 1-α/2 ———— d² n1: Số bệnh nhân cần can thiệp (nằm nội trú và được tập PHCN theo chương trình) n2: Số bệnh nhân không được can thiệp (nhóm chứng) (bệnh nhân không có điều kiện nằm viện phải về nhà và tập VLTL theo hướng dẫn)
Z(1-α/2): hệ số tin cậy của nghiên cứu
Với mức ý nghĩa α = 0,05, giá trị Z(1-α/2) bằng 2, cho thấy sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa hai nhóm Theo nghiên cứu của Gresham GE, tỷ lệ bệnh nhân không có khiếm khuyết hoặc có mức độ nhẹ về chức năng tay theo thang điểm Fugl-Meyer là 0,63 trong nhóm được tập luyện phục hồi chức năng Trong khi đó, nhóm không tập luyện có tỷ lệ này là 0,31, với xác suất giảm là do không tập luyện phục hồi chức năng, theo ước lượng Rủi ro tuyệt đối (RR).
F = (Zα/2 + Z)²: là hệ số tin cậy của nghiên cứu Với mức ý nghĩa α 0,05 , lực mẫu 1- = 0,8 ( = 0,2) thì F= 7,9. d: Là sự khác biệt tỷ lệ ở hai nhóm
Thay các giá trị vào công thức trên ta có:
2.2 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 2.2.1 Thiết kế nghiên cứu
Nghiên cứu là một quá trình tiến cứu, sử dụng thử nghiệm lâm sàng có đối chứng trước và sau để so sánh hiệu quả điều trị Trong nhóm phục hồi chức năng (PHCN), các bệnh nhân nhận được điều trị nội khoa kết hợp với tập luyện PHCN, đặc biệt chú trọng vào chức năng tay tại Bệnh viện đa khoa Bưu điện Tất cả các đối tượng tham gia đều được áp dụng cùng một phương pháp phục hồi chức năng do chính tác giả và các kỹ thuật viên có trình độ, đã được đào tạo bài bản về PHCN TBMMN theo phương pháp Bobath Các nghiên cứu này nhằm đánh giá hiệu quả của phương pháp phục hồi chức năng trong việc cải thiện chức năng vận động của bệnh nhân.
Thời gian tập mỗi ngày hai giờ trong khoảng thời gian hai đến mười hai tuần tùy thuộc vào mức độ cải thiện.
Nội dung các bài tập chuyên biệt cho chi trên bao gồm:
- Các bài tập cho chi trên ở các tư thế: nằm, ngồi và đứng
- Kỹ thuật nắm giữ bàn tay liệt trong các động tác hỗ trợ bàn tay lành.
- Tập vận động tay liệt có sự trợ giúp của tay lành.
- Tập kiểm soát vận động tay liệt.
- Tập vận động khớp vai bên liệt ra trước.
- Ức chế co cứng, vai, tay bên liệt.
- Ức chế co cứng khớp cổ tay và các ngón tay bên liệt.
- Tập phục hồi chức năng bàn tay.
- Tư thế nghỉ ngơi, đồng thời ức chế co cứng của bàn tay.
Các hoạt động trị liệu nhằm tập luyện lại chức năng chi trên đóng vai trò quan trọng trong quá trình hồi phục của bệnh nhân sau khi xuất viện Tất cả các bệnh nhân đều được hướng dẫn cụ thể cách tập luyện tại nhà để duy trì và cải thiện khả năng vận động, đồng thời gia đình cũng đóng vai trò hỗ trợ tích cực trong quá trình tập luyện này.
Các bệnh nhân trong nhóm chứng chỉ được hướng dẫn tại nhà với sự giúp đỡ của gia đình.
2.2.2 Nội dung và cách thức đánh giá kết quả
* Mô tả một số đặc điểm của nhóm nghiên cứu:
- Tuổi, giới, vị trí bên liệt, vị trí nhồi máu bán cầu.
- Thời gian từ khi bị tai biến đến khi PHCN (lúc vào viện).
- Một số yếu tố nguy cơ chính của TBMMN:
Trong quá trình đánh giá huyết áp, bệnh nhân được đo huyết áp bằng máy tại thời điểm vào viện và sau ba tháng, một năm sau khi mắc đột quỵ thiếu máu não (TBMMN) Mỗi lần đo, bệnh nhân nằm nghỉ ít nhất 30 phút và tiến hành đo huyết áp ít nhất hai lần để đảm bảo độ chính xác Mức độ tăng huyết áp được xác định dựa trên tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), với huyết áp tâm thu được xem là tăng khi vượt quá 140mmHg, còn huyết áp tâm trương được xác định là tăng khi lớn hơn 90mmHg.
Đái tháo đường được chẩn đoán dựa trên tiền sử bệnh nhân và các triệu chứng lâm sàng liên quan Ngoài ra, để xác định chính xác, cần ít nhất hai lần xét nghiệm đường máu lúc đói với kết quả lớn hơn hoặc bằng 6,7 mmol/L ( ≥ 126 mg/dL) Đây là các tiêu chuẩn quan trọng để phát hiện và chẩn đoán bệnh đái tháo đường.
Bệnh tim bao gồm các bệnh lý như bệnh van tim, nhồi máu cơ tim, suy tim, dày thất trái và rối loạn nhịp tim, được các chuyên gia tim mạch chẩn đoán chính xác Các tình trạng này ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng tim, gây ra các triệu chứng nguy hiểm và cần chăm sóc y tế kịp thời Việc phát hiện sớm các bệnh tim mạch giúp nâng cao khả năng điều trị thành công và giảm thiểu rủi ro biến chứng Vì vậy, việc theo dõi sức khỏe tim, thăm khám định kỳ và duy trì lối sống lành mạnh là rất quan trọng để phòng tránh các bệnh lý tim mạch nguy hiểm.
+ Tăng cholesterol máu: Xác định khi hàm lượng cholesterol máu lớn hơn hay bằng 5,2 mmol/l.
- Tình trạng trương lực cơ theo thang điểm Ashworth cải tiến [29]. (phụ lục 6)
Đánh giá chức năng vận động tay là bước quan trọng trong quá trình phục hồi, với các phương pháp như thang điểm HMS, ARA test và Fugl-Meyer Arm Test Trong đó, chúng tôi chọn sử dụng Fugl-Meyer Arm Test vì phương pháp này cung cấp đánh giá chi tiết và chính xác các cử động của tay Tuy nhiên, cần lưu ý rằng việc đánh giá này còn có thể thiếu sót và cần kết hợp nhiều phương pháp để có cái nhìn toàn diện về khả năng vận động tay của bệnh nhân.
Quy trình đánh giá gồm 9 nội dung với tổng cộng 66 điểm (phụ lục 4)
Đánh giá tình trạng độc lập chức năng các hoạt động sống cơ bản hàng ngày (ADL) là một phần quan trọng trong việc xác định khả năng tự lập của người bệnh Phương pháp này sử dụng thang điểm đánh giá mức độ độc lập trong các hoạt động hàng ngày của Barthel, giúp đo lường chính xác khả năng thực hiện các hoạt động sinh hoạt hàng ngày như ăn uống, vệ sinh cá nhân, đi lại và vệ sinh nhà cửa [46] (xem phụ lục 2) Việc đánh giá này cung cấp thông tin cần thiết để lập kế hoạch chăm sóc phù hợp, nâng cao chất lượng sống cho bệnh nhân.
- Các bệnh nhân đều được đánh giá tình trạng khiếm khuyết thần kinh khi vào viện theo thang điểm Orgogozo [41].(phụ lục 3)
Đánh giá tình trạng nhận thức của bệnh nhân được thực hiện qua trắc nghiệm Folstein, trong đó tổng điểm tối đa là 30 cho 11 mục trong 6 lĩnh vực khác nhau Theo quy ước, nếu kết quả điểm số bằng hoặc dưới 24, bệnh nhân có khả năng gặp các rối loạn nhận thức.
- Đánh giá tình trạng khiếm khuyết ngôn ngữ qua khả năng giao tiếp bằng ngôn ngữ dựa theo thang điểm Orgogozo.
+ Khiếm khuyết khả năng giao tiếp bằng ngôn ngữ được phân ra ba mức:
Đánh giá kết quả dựa trên thang điểm Orgogozo cho thấy, các bệnh nhân đạt điểm tối đa (10 điểm) được xem là không có khiếm khuyết khả năng giao tiếp bằng ngôn ngữ Ngược lại, tất cả các bệnh nhân có điểm dưới mức tối đa đều được xác định là gặp phải các hạn chế trong khả năng giao tiếp ngôn ngữ.
Phục hồi chức năng đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện tình trạng thiếu sót chức năng vận động tay sau đột quỵ não (TBMMN) ba tháng, giúp nâng cao khả năng độc lập trong các hoạt động sinh hoạt hàng ngày Quá trình này giúp phục hồi và tái lập các khả năng vận động tay, từ đó giảm thiểu ảnh hưởng của yếu tố chức năng hạn chế đến sinh hoạt hàng ngày của người bệnh Việc liên kết giữa phục hồi chức năng và phục hồi khả năng vận động tay thể hiện rõ vai trò của các phương pháp điều trị nhằm tối ưu hóa chức năng vận động và nâng cao chất lượng cuộc sống Ngoài ra, nghiên cứu còn cho thấy sự liên quan mật thiết giữa quá trình phục hồi chức năng và khả năng thực hiện các hoạt động sinh hoạt cơ bản, góp phần thúc đẩy quá trình hồi phục và giảm thiểu các hạn chế chức năng sau đột quỵ.
- Tình trạng thiếu sót chức năng vận động tay được đánh giá theo thang điểm Fugl-Meyer Arm test.
Chỉ số đánh giá mức độ độc lập trong các hoạt động sinh hoạt hàng ngày của Barthel cung cấp cái nhìn toàn diện về khả năng tự lập của người già hoặc người mắc các bệnh lý phối hợp Tình trạng độc lập chức năng trong các hoạt động sinh hoạt hàng ngày phản ánh mức độ tự chủ trong các hoạt động như ăn uống, vệ sinh cá nhân, đi lại và mặc trang phục Đánh giá này giúp xác định mức độ cần hỗ trợ hoặc can thiệp y tế phù hợp để nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh Sử dụng chỉ số Barthel chính là công cụ quan trọng trong việc theo dõi tiến triển của người bệnh và lên kế hoạch chăm sóc phù hợp, đảm bảo tính linh hoạt và cá nhân hóa trong quá trình điều trị.
Trong bước đầu đánh giá, nghiên cứu so sánh hiệu quả giữa phục hồi chức năng sớm và phục hồi chức năng muộn đối với bệnh nhân sau đột quỵ não, đặc biệt là về khả năng vận động tay và độc lập trong sinh hoạt hàng ngày sau ba tháng Các phân tích dựa trên thuật toán tương quan và hồi quy nhằm xác định mối liên hệ giữa thời điểm phục hồi và mức độ cải thiện chức năng vận động và hoạt động sinh hoạt cơ bản của bệnh nhân Kết quả cho thấy, phục hồi chức năng sớm có thể đem lại hiệu quả vượt trội trong việc giảm thiếu sót chức năng vận động tay và nâng cao khả năng tự lập trong sinh hoạt hàng ngày sau đột quỵ não Những phát hiện này giúp xác định thời điểm tối ưu để bắt đầu phục hồi chức năng, góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc và phục hồi sau đột quỵ.
THỜI ĐIỂM ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ
Các bệnh nhân ở cả hai nhóm được đánh giá tại ba thời điểm:
Khi bệnh nhân vào viện (bắt đầu tập luyện PHCN)
Khi bệnh nhân ra viện (sau tập luyện PHCN)
CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH
* Bước 1: Chọn đối tượng nghiên cứu
* Bước 2: Lượng giá và lập hồ sơ cho bệnh nhân.
* Bước 3: Tiến hành tập luyện phục hồi chức năng cho bệnh nhân tại bệnh viện.
Bước 4 bao gồm việc khám và lượng giá các đối tượng nghiên cứu tại thời điểm ra viện (sau tập), dựa theo mẫu đã lập sẵn, tương tự như mẫu đánh giá bệnh nhân khi nhập viện Quá trình này giúp xác định chính xác tình trạng sức khỏe của bệnh nhân sau điều trị và đảm bảo dữ liệu đầy đủ để phân tích nghiên cứu Việc sử dụng mẫu chuẩn giúp duy trì tính consistency trong đánh giá, nâng cao độ chính xác của kết quả nghiên cứu.
* Bước 5: Tiến hành theo dõi và hướng dẫn tập luyện phục hồi chức năng tại nhà cho các bệnh nhân.
* Bước 6: Theo dõi và đánh giá kết quả tập luyện phục hồi chức năng những đối tượng trong diện nghiên cứu tại thời điểm sau TBMMN ba tháng.
* Bước 7: Xử lý kết quả
PHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ SỐ LIỆU
Kết quả nghiên cứu được phân tích bằng các thuật toán thống kê y học sử dụng phần mềm EPI ÌNO 6.04, SPSS 10.02 và Microsoft Office Excel 2003, đảm bảo độ chính xác và tin cậy của dữ liệu Các phép so sánh được xem là có ý nghĩa thống kê khi giá trị p