I SK Khai thác hiệu quả hệ thống câu hỏi trong dạy học phân môn tập đọc lớp 4 nhằm phát triển năng lực học sinh 1/41 SK Khai thác hiệu quả hệ thống câu hỏi trong dạy học phân môn tập đọc lớp 4 nhằm ph[.]
Trang 2MỤC LỤC
A ĐẶT VẤN ĐỀ 2
1 Thực trạng của vấn đề 2
2 Ý nghĩa, tác dụng của giải pháp 4
B PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH 5
1.Hệ thống câu hỏi thường được sử dụng trong giờ Tập đọc 9
2 Một số chú ý khi sử dụng hệ thống câu hỏi trong dạy học Tập
đọc
13
3 Một số hệ thống câu hỏi minh họa trong dạy học Tập đọc 14
4 Biện pháp giảm độ khó, thiết kế hệ thống câu hỏi phù hợp
với đối tượng phát huy năng lực HS
20
Trang 3*PHẦN A: SƠ LƯỢC LÍ LỊCH
1 Tác giả:
Họ và tên: Trần Ánh Tuyết
Ngày, tháng, năm sinh: 18/04/1982
Trình độ chuyên môn: Cao đẳng sư phạm
Chức vụ: Giáo viên
Năm vào ngành: 2010
Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Phạm Ngũ Lão
Điện thoại: ****
2 Tên sáng kiến: “Khai thác hiệu quả hệ thống câu hỏi trong dạy học phân
môn Tập đọc lớp 4 nhằm phát triển năng lực học sinh”
3 Thời gian áp dụng sáng kiến kinh nghiệm:
- Thời gian nghiên cứu và áp dụng: Năm học 2018- 2019
Trang 4*PHẦN B:NỘI DUNG SÁNG KIẾN
I PHẦN MỞ ĐẦU
A ĐẶT VẤN ĐỀ
1 Thực trạng của vấn đề
Đảng nhận định “ Tiểu học là bậc học nền tảng trong hệ thống giáo dục
quốc dân” Nền tảng có chắc có vững thì toàn hệ thống mới tạo nên cấu trúc
bền vững và phát triển hài hòa Mục tiêu giáo dục tiểu học nhằm “ Hình thành
cho học sinh những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài, về
tình cảm, trí tuệ, thể chất và kĩ năng cơ bản” Giáo dục tiểu học tạo tiền đề cơ
bản để nâng cao dân trí, là cơ sở ban đầu hết sức quan trọng để đào tạo thế hệ
trẻ trở thành người công dân tốt trong giai đoạn mới
Chúng ta biết rằng: “ Nhân cách của con người chỉ có thể hình thành
thông qua hoạt động học tập, giao tiếp” Để xã hội tồn tại và phát triển, con
người phải phát triển toàn diện : Tài và Đức
Nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy trong nhà trường nói chung và
trong bậc tiểu học nói riêng, hiện nay vấn đề cải cách giảng dạy là mối quan
tâm chung của toàn xã hội Đó có rất nhiều phương pháp giảng dạy mới được
đưa vào giảng dạy ở trường học Chính sự đổi mới phương pháp giáo dục này
sẽ góp phần quan trọng trong việc thực hiện mục tiêu đào tạo của ngành giáo
dục, đào tạo con người mới, con người lao động, tự chủ sáng tạo có kỉ luật có
năng suất lao động cao Trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất
nước đòi hỏi những chủ nhân tương lai vừa giỏi năng lực chuyên môn, vừa có
nhân cách tốt Để làm việc này, ngành giáo dục có sự thay đổi nội dung
chương trình để nâng cao chất lượng dạy và học
Đổi mới phương pháp dạy học là nội dung quan trọng đã và đang được
thực hiện ở các trường tiểu học hiện nay Môn Tiếng Việt là một trong những
môn học có nhiều đổi mới về cả nội dung và phương pháp dạy học nhằm thực
Trang 5hiện mục tiêu phát triển kĩ năng năng lực của học sinh, giúp các em giao tiếp
một cách đúng đắn, mạch lạc, tự nhiên trong môi trường xã hội
Đặc biệt đối với phân môn Tập đọc, thông qua hệ thống bài đọc theo các
chủ điểm với các câu hỏi và bài tập khai thác nội dung ở mỗi bài, nhiệm vụ
của mỗi giáo viên là phải giúp học sinh có những hiểu biết về tự nhiên xã hội,
con người qua đó hình thành cho các em một vốn từ vốn diễn đạt và những
hiểu biết nhất định về các tác phẩm, qua đó góp phần vào việc rèn luyện nhân
cách cho các em Không những vậy phân môn Tập đọc còn gợi mở cho học
sinh cái hay cái đẹp của ngôn từ tiếng việtvaf hiểu được phần nào cuộc sống
xung quanh Qua đó bồi dưỡng cho học sinh những tình cảm chân chính, lành
mạnh như tình cảm gia đình, tình thầy trò, tình bạn, tình yêu quê hương đất
nước, con người, đồng thời hình thành phất triển ở học sinh những phẩm chất
tốt đẹp
Nhiệm vụ của việc dạy học tập đọc trong nhà trường Tiểu học là giúp
học sinh củng cố, phát triển kỹ năng đọc hiểu, đọc thầm để chọn thông tin và
bước đầu biết đọc diễn cảm, đọc hiểu và nắm được nội dung của bài phát hiện
ra những giá trị nội dung cũng như nghệ thuật của bài Để giải quyết được
nhiệm vụ đó trong dạy học, mỗi giáo viên cần biết khai thác một cách hợp lý
hệ thống câu hỏi và bài tập của mỗi bài Việc sử dụng hiệu quả hệ thống câu
hỏi sẽ giúp giáo viên nâng cao chất lượng giảng dạy một cách đáng kể
Thực tế cho thấy nếu giáo viên đặt được nhiều hệ thống câu hỏi một
cách hợp lý phù hợp với nội dung bài học sẽ giúp học sinh hiểu bài sâu sắc
hơn nhiều so với việc chỉ giảng giải một cách đơn thuần Khi dạy một bài tập
đọc, có nhiều câu hỏi vẫn giữ nguyên nội dung câu hỏi trong sách giáo khoa
nhưng cũng có những câu hỏi cần phải được giáo viên khai thác bằng các ý
nhỏ, đôi khi cần thay thế một số câu hỏi khác nhằm giúp học sinh hiểu được
nội dung bài và phát huy năng lực học sinh, giúp học sinh bộc lộ bản thân
Mỗi câu hỏi sẽ giúp học sinh tìm ra được những chi tiết cụ thể trong bài bằng
những từ ngữ, hình ảnh so sánh từ đó tìm ra được nội dung của bài Mỗi giáo
Trang 6viên có một cách khai thác câu hỏi riêng trước cùng một câu hỏi có giáo viên
yêu cầu học sinh tìm ra nội dung câu trả lời rồi mới đi sâu vào phân tích nội
dung câu trả lời Dù ở mức độ nào thì mục tiêu đặt ra cũng là giúp học sinh
hiểu được nội dung bài Do đó yêu cầu đặt ra với mỗi giáo viên dạy Tiểu học
nói chung và giáo viên dạy lớp 4 nói riêng khi dạy Tập đọc phải tạo ra hệ
thống câu hỏi cần đảm bảo phát huy được tư duy học sinh Làm được điều đó
là giáo viên đã nâng cao được hiệu quả trong việc dạy học phân môn Tập đọc
Năm học này, tôi được phân công trực tiếp giảng dạy lớp 4 tại trường
Tiểu học Vì thế sau khi tìm hiểu yêu cầu nhiệm vụ , thực trạng dạy tiết Tập
đọc ở lớp 4, tôi thấy việc sử dụng hệ thống câu hỏi trong khi dạy Tập đọc như
thế nào để đạt hiệu quả cao cho học sinh lớp 4? Vì vậy tôi đã mạnh dạn
nghiên cứu và thực hiện đề tài này, đồng thời tôi cũng đưa ra một số kinh
nghiệm của bản thân để cùng trao đổi với các đồng nghiệp về “ Khai thác hiệu
quả hệ thống câu hỏi trong dạy học phân môn Tập đọc lớp 4 nhằm phát triển
năng lực học sinh”
Tuy nhiên đây cũng chỉ là một biện pháp nhỏ nhằm nâng cao chất
lượng học các bài tập đọc cho học sinh lớp 4 Tôi rất mong nhận được sự góp
ý của đồng nghiệp để kinh nghiệm của tôi được hoàn chỉnh hơn
2 Ý nghĩa, tác dụng của giải pháp:
Giúp học sinh tiếp phát triển được tư duy năng lực thông qua từng câu
hỏi trong các bài tập đọc, từ đó các em có cơ hội bộc lộ cảm xúc của cá nhân,
mở rộng tâm hồn và phát triển nhân cách cho bản thân
3 Phạm vi và đối tượng nghiên cứu đề tài
* Đối tượng nghiên cứu: Học sinh lớp 4B Trường Tiểu học Hòa Phong
- Hệ thống câu hỏi trong dạy học phân môn Tập đọc nhằm phát triển
năng lực học sinh
* Phạm vi đề tài: Do năng lực của bản thân còn hạn chế , vì vậy dựa
trên thực tế về việc dạy - học phân môn Tập đọc lớp 4 tôi chỉ trình bày sáng
kiến “ Khai thác hiệu quả hệ thống câu hỏi trong dạy học phân môn Tập đọc
lớp 4 nhằm phát triển năng lực học sinh”
Trang 7trong chương trình giáo dục bậc Tiểu học và để làm tiền đề cho các em ở các
lớp trên
B PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH
- Phương pháp quan sát thông qua dự giờ
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm, kiểm tra đối chứng
- Phương pháp nghiên cứu văn bản, tài liệu
- Việc nghiên cứu để xây dựng đề tài sáng kiến kinh nghiệm này đã tiến hành
trong thời gian dài, được bản thân rút kinh nghiệm qua quá trình giảng dạy
các môn học Những kinh nghiệm tích luỹ được trong giảng dạy, được giáo
viên ghi chép vào nhật kí dạy học Những kết quả giảng dạy được bản thân
thường xuyên cập nhật để so sánh, rút kinh nghiệm vào từng thời điểm trong
năm học và so sánh kết quả với những năm học trước Từ đó đề ra những biện
pháp để giảng dạy đạt kết quả cao hơn
Việc nâng cao chất lượng giảng dạy nói chung và ở bậc tiểu học nói riêng
đang là mối quan tâm chung của toàn xã hội Nâng cao chất lượng giảng dạy
ở Tiểu học sẽ góp phần quan trọng cho việc thực hiện mục tiêu đào tạo của
ngành :Giáo dục là đào tạo con người mới một cách hệ thống, vững chắc ngay
từ khi các em mới cắp sách đến trường Sau nhiều năm nghiên cứu và thực
nghiệm chương trình và bộ sách giáo khoa mới ở tiểu học đó ra đời, đáp ứng
những đòi hỏi về đổi mới giáo dục ở Tiểu học - Trong đó có môn Tiếng Việt
đặc biệt là phân môn Tập đọc là vấn đề người giáo viên cần quan tâm sâu sát
hơn
1 Cơ sở khoa học
- Cung cấp thêm vốn tiếng Việt và văn học cho học sinh, giúp học sinh mở
rộng hiểu biết, phát triển tư duy
- Bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm, thẩm mỹ cho học sinh
- Đọc lưu loát tác phẩm, ngắt nghỉ, nhấn giọng, phân biệt giọng đọc của
các nhân vật một cách hợp lý
Trang 8- Mỗi bài tập đọc là một tác phẩm nghệ thuật Vì vậy rèn đọc, khai thác tổ
chức đều phải chú ý đến tính nghệ thuật Ngoài chức năng dạy đọc, giờ Tập
đọc còn giúp trau dồi cho học sinh kiến thức tiếng Việt, kiến thức văn học,
kiến thức đời sống, giáo dục tình cảm và thẩm mỹ cho học sinh
- Chương trình phân môn Tập đọc lớp 4 gồm có ( chương trình tập 1 và
tập 2)
+ Chương trình Tập 1 gồm có 5 chủ điểm
Chủ điểm 1 Thương người như thể thương thân
+ Chương trình Tập 2 gồm có 5 chủ điểm
2 Cơ sở thực tiễn
- Qua thực tế bản thân tôi dạy lớp 4 và bằng cách sử dụng phiếu trắc
nghiệm, dự giờ thăm lớp, dạy và dự chuyên đề các lớp trong tổ, khối, qua trao
đổi chuyện trò tâm sự, tham khảo ý kiến của bạn bè đồng nghiệp Đặc biệt
thông qua chấm các bài kiểm tra định kỳ, tôi thấy một số tồn tại, hạn chế
Trang 9trong việc khai thác và sử dụng hệ thống câu hỏi khi dạy phân môn Tập đọc
sách Tiếng việt 4
2.1 Thực trạng của giáo viên và học sinh
a/ Thực trạng của giáo viên Tiểu học trong các tiết dạy Tập đọc:
- Bên cạnh đông đảo những đồng chí giáo viên say sưa nghiên cứu sáng
tạo tìm ra những biện pháp dạy học sinh, tìm hiểu những câu hỏi trong bài tập
đọc sao cho hiệu quả nhất thì còn một số giáo viên vẫn còn quan niệm “ Dạy
Tập đọc chủ yếu cứ cho học sinh đọc to, rõ,đọc đúng tiếng là được” Vì vậy
trong các giờ Tập đọc giáo viên chỉ cho học sinh luyện đọc sau đó đến phàn
tìm hiểu bài giáo viên chỉ nêu nguyên bản những câu hỏi trong sách giáo khoa
cho học sinh trả lời, còn học sinh chỉ dựa vào sách giáo khoa đọc lại những ý
liên quan đến nội dung câu hỏi Giáo viên không cần biết câu hỏi đó có phù
hợp với đối tượng học sinh lớp mình hay không Còn những câu hỏi nào giáo
viên đưa ra học sinh không trả lời được giáo viên trả lời hộ luôn cho nhanh để
giờ học nhẹ nhàng nhanh chóng kết thúc cũng vừa đủ 40 phút Cũng có giáo
viên chỉ lo “luyện” cho học sinh đọc đúng, đọc diễn cảm thì đọc “chầm chậm”
là được còn ý các đoạn và nội dung bài thì học sinh không nói đúng giáo viên
tự cho ghi và yêu cầu các em ghi nhớ máy móc hoặc học thuộc.Với cách dạy
này thì làm sao học sinh có thể hiểu được thấu đáo nội dung bài mà có cách
đọc diễn cảm đúng, cũng có giáo viên trong phần tìm hiểu bài chỉ “ưu tiên”
cho những học sinh khá trả lời hoặc những học sinh hay trả lời Nếu làm như
vậy thì một số bộ phận học sinh trong lớp sẽ không có cơ hội bày tỏ ý kiến
của mình vè sẽ không làm cho các bạn tự nhiên, tự tin trong học tập Hoặc có
giáo viên còn đưa ra những câu hỏi rườm rà, khó hiểu làm cho học sinh lúng
túng, không xác định đúng nội dung
Trong những năm học vừa qua tổ nhóm chuyên môn có được sự quan
tâm, chỉ đạo sâu sát của Ban giám hiệu, Chuyên môn nhà trường, và đặc biệt
là có sự quan tâm, chỉ đạo của Phòng Giáo dục để dạy tốt phân môn Tập đọc
trong nhà trường
Trang 10Giáo viên luôn ý thức quan tâm, chăm chút học sinh trong từng tiết học
Với mỗi loại câu hỏi, giáo viên đã nghiên cứu kĩ kế hoạch bài dạy để lựa chọn
và tổ chức những hình thức luyện tập sao cho phù hợp với đối tượng học sinh
Bên cạnh đó, giáo viên luôn động viên khuyến khích, khơi gợi ở học sinh trí
tưởng tượng, óc sáng tạo
b/Thực trạng của học sinh trong các giờ tập đọc:
- Trong phần đọc hiểu, đọc thầm, các em ngại suy nghĩ
- Hiểu biết vốn từ còn ít ỏi nên nhiều khio các em hiểu sai nghĩa của từ
dẫn đến hiểu sai câu, đoạn và nội dung văn bản
- Nhiều học sinh quen chỉ ỷ lại vào các bạn học khá phát biểu còn mình
không cần suy nghĩ ( bởi cô giáo, thầy giáo cũng không chú ý gọi đến lượt
mình)
- Nhiều học sinh chỉ đọc to, đọc trôi chảy hoặc chầm chậm, đều đều
hoặc không đúng ngữ điệu, lời văn, giọng thơ không phù hợp với nội dung bài
văn, bài thơ đó cần diễn tả
- Sau khi học xong bài Tập đọc nhiều học sinh không hiểu gì về nội dung
ý các đoạn và nội dung bài học
- Từ những thực trạng trên cho thấy việc tìm ra cách khai thác và sử dụng
hệ thống câu hỏi khi dạy về phân môn Tập đọc lớp 4 sao cho hợp lý và có kết
quả cao nhất là một việc làm mà mỗi giáo viên Tiểu học cần phải suy nghĩ
nghiên cứu sao cho phù hợp với nội dung bài
3 Thời gian nghiên cứu
- Sáng kiến của tôi được thực hiện và nghiên cứu bắt đầu từ những ngày
đầu của học kỳ I năm học 2018 - 2019 và kết thúc sáng kiến khi kết thúc học
kỳ I
Trang 11II NỘI DUNG
A MỤC TIÊU
- Nhiệm vụ của đề tài
+Nhằm nâng cao hiệu quả của việc “Khai thác hiệu quả hệ thống câu
hỏi trong dạy học phân môn tập đọc lớp 4 nhằm phát triển năng lực học
sinh” Trong phân môn tập đọc của học sinh tiểu học nói riêng và giảng dạy
các môn học khác nói chung
+ Cải tiến phương pháp giảng dạy nhằm nâng cao chất lượng học tập phân
môn Tập đọc của học sinh
+ Dạy thực nghiệm và khảo sát, đối chứng kết quả thực nghiệm
B GIẢI PHÁP
CÁC BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY TẬP ĐỌC CHO
HỌC SINH
Sau đây tôi xin trình bày cụ thể biện pháp tiến hành khai thác và sử dụng
hệ thống câu hỏi trong các bài Tập đọc ở sách giáo khoa Tiếng việt lớp 4
nhằm phát triển năng lực học sinh
1/ Hệ thống câu hỏi thường được sử dụng trong giờ học Tập đọc
- Có nhiều cách hỏi khác nhau đối với mỗi môn học, bài học hoặc nội dung
cụ thể trong mỗi bài Mỗi cách hỏi đều đặt ra đích là những câu trả lời Hỏi
như thế nào để học sinh tìm ra câu trả lời một cách nhanh chóng, chính xác,
đơn giản nhưng vẫn đủ ý là yêu cầu đặt ra đối với mỗi giáo viên khi đặt câu
hỏi Sau đây là một số cách hỏi thường được sử dụng trong giờ Tập đọc
a/ Câu hỏi giúp học sinh thu thập thông tin
- Khi đọc một bài Tập đọc học sinh phải thu thập được nhứng thông tin
có trong nội dung bài để kiểm tra được điều đó giáo viên phải đặt ra những
Trang 12câu hỏi giúp học sinh quan sát, liệt kê hay chọn những thông tin chính xác có
trong nội dung bài Cách hỏi này thường được sử dụng khi hướng dẫn học
sinh tìm hiểu bài
- Quan sát để thu thập thông tin: Trong bài Tập đọc, để minh họa cho
những chi tiết, hình ảnh có trong nội dung bài, giáo viên thường sử dụng các
loại tranh, ảnh cho học sinh quan sát Mỗi khi quan sát, giáo viên lại đặt ra
cho học sinh những câu hỏi để các em tìm ra những chi tiết, hình ảnh liên
quan đến nội dung bài
Ví dụ: Ở chủ điểm (Măng mọc thẳng), tuần 6 Khi dạy bài “ Nỗi dằn vặt
của An - đrây - ca” sách giáo khoa trang 55
Giáo viên có thể cho học sinh quan sát tranh vẽ sách giáo khoa đã được
phóng to và hỏi Các bài tập đọc khác tôi cũng sử dụng phương pháp tương
tự
+ Tranh vẽ cảnh gì? Nội dung bức tranh là gì?
> Thông qua đó học sinh sẽ biết được những tranh ảnh này liên quan như thế
nào đối với nội dung của bài, tùy theo từng đối tựng học sinh trong lớp mình
mà tôi đưa ra câu hỏi cho phù hợp với các em
- Thu thập thông tin bằng cách liệt kê: Đó là dạng câu hỏi mà trong câu
trả lời yêu cầu học sinh phải liệt kê ra những chi tiết, hình ảnh trong câu hỏi
đặt ra
* Ví dụ : An - đrây – ca đã làm gì trên đường đi mua thuốc cho
ông? Đây là câu hỏi mà trong sách giáo khoa đã đưa ra câu hỏi như thế
này thì học sinh đại trà trong lớp cũng sẽ trả lời liệt kê ra được, còn nếu
muốn giúp cho học sinh phát huy được hết năng lực của mình thì tôi đã
hỏi học các em bằng câu hỏi: Em hãy liệt kê những việc làm mà An -
đrây- ca đã tham gia khi đi mua thuốc cho ông Đối với cách hỏi như vậy
học sinh khá giỏi các em sẽ phát huy rất tốt năng lực của bản thân mình
- Thu thập thông tin bằng cách lựa chọn: Khác biệt thu thập thông
tin bằng cách liệt kê thì thu thập thông tin bằng cách lựa chọn yêu cầu đặt