Viết thuê đề tài giá rẻ trọn gói KB Zalo/Tele 0973 287 149 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT PHẠM TRUNG HÒA GIẢI QUYẾT LY HÔN CÓ YẾU TỐ NƢỚC NGOÀI THEO QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ HƢỚNG HOÀN TH[.]
Trang 1Viết thuê đề tài giá rẻ trọn gói - KB Zalo/Tele : 0973.287.149
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
Trang 2LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội.
Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
NGƯỜI CAM ĐOAN
Phạm Trung Hòa
Trang 3DANH MỤC CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT
Hiệp định tương trợ tư phápHôn nhân gia đình
Nghiên cứu pháp luậtNghị định
Sắc lệnhThông tư liên Bộ
Trang 4MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN
DANH MỤC CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT
MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU
CHƯƠNG 1MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ LY HÔN CÓ YẾU
T ỐNƯỚC NGOÀI 7
1.1 Khái niệm về ly hôn, ly hôn có yếu tố nước ngoài 7
1.1.1 Khái niệm ly hôn 7
1.1.2 Khái niệm ly hôn có yếu tố nước ngoài 9
1.2 Hậu quả pháp lý của ly hôn, ly hôn có yếu tố nước ngoài 13
1.2.1 Quan hệ nhân thân 13
1.2.2 Quan hệ tài sản 16
1.3 Nguồn pháp luật điều chỉnh quan hệ ly hôn có yếu tố nước ngoài 17
1.3.1 Các loại nguồn pháp luật điều chỉnh quan hệ ly hôn có yếu tố nước ngoài 17
1.3.2 Mối quan hệ giữa các loại nguồn pháp luật điều chỉnh quan hệ ly hôn có yếu tố nước ngoài 19
1.4 Nguyên tắc và phương pháp điều chỉnh quan hệ ly hôn có yếu tố nước ngoài .20
1.4.1 Nguyên tắc điều chỉnh 20
1.4.2 Phương pháp điều chỉnh 21
Kết luận chương 1 25 CHƯƠNG 2THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ ĐIỀU ƯỚC QUỐC TẾ MÀ VIỆT NAM KÝ KẾT VÀ THAM GIA VỀ VIỆC GIẢI
Trang 52.1 Quá trình hình thành và phát triển của pháp luật Việt Nam về ly hôn có yếu
tố nước ngoài 27
2.1.1 Giai đoạn trước năm 1945 27
2.1.2 Giai đoạn từ năm 1945 đến trước khi có Luật Hôn nhân và Gia đình năm 1986 28
2.1.3 Giai đoạn từ 1986 đến trước khi có Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2000 30
2.1.4 Giai đoạn từ 2000 đến trước khi có Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 33
2.1.5 Từ năm 2014 đến nay 34
2.2 Quy định hiện hành của Việt Nam về giải quyết ly hôn có yếu tố nước ngoài .35
2.2.1 Vấn đề chọn pháp luật áp dụng 35
2.2.2 Thẩm quyền giải quyết ly hôn có yếu tố nước ngoài 38
2.2.3 Thủ tục giải quyết các vụ việc ly hôn có yếu tố nước ngoài 40
2.3 Quy định của các Điều ước quốc tế và tập quán quốc tế về giải quyết ly hôn có yếu tố nước ngoài 42
2.3.1 Các Điều ước quốc tế về giải quyết ly hôn có yếu tố nước ngoài 42
2.3.2 Ly hôn có yếu tố nước ngoài theo các hiệp định tương trợ tư pháp của Việt Nam 43
2.3.3 Ly hôn và giải quyết ly hôn có yếu tố nước ngoài theo tập quán quốc tế 45 2.3.4 Sự tương thích giữa pháp luật Việt Nam với pháp luật quốc tế về giải quyết ly hôn có yếu tố nước ngoài 46
Kết luận chương 2 50
CHƯƠNG 3HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIẢI QUYẾT LY HÔN CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI TẠI VIỆT NAM 52
3.1 Thực tiễn giải quyết các vụ việc ly hôn có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam
Trang 63.1.1 Những thành tựu đạt được 53
Trang 73.1.2 Những hạn chế 56
3.1.3 Nguyên nhân dẫn đến các thực trạng trên 60
3.2 Các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả giải quyết ly hôn có yếu tố nước ngoài 61
Kết luận chương 3 66
KẾT LUẬN 68
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 71
Trang 8LỜI MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Trong những năm gần đây, cùng với những thay đổi về kinh tế - xã hội,quan hệ giữa con người với con người trong đó có quan hệ hôn nhân và gia đìnhcũng bị tác động mạnh mẽ Ngày nay, ly hôn đã được nhìn nhận đúng với bảnchất tích cực và tiến bộ của nó Dưới góc độ pháp lý, ly hôn được ghi nhận làmột chế định độc lập của Luật Hôn nhân và gia đình, nó là cơ sở cho Tòa án vàcác bên đương sự giải quyết vấn đề ly hôn một cách thấu tình đạt lý, góp phầngiải phóng con người ra khỏi sự ràng buộc không cần thiết khi tình cảm vợ chồngkhông còn Nhà nước đặt ra chế độ hôn nhân tự nguyện, bình đẳng, tiến bộ,nhằm xây dựng gia đình dân chủ, hòa thuận, bền vững ngay cả khi gia đình đótan vỡ thì sự bình đẳng về quyền và lợi ích giữa vợ và chồng vẫn được đảm bảo
Đó là sự tiến bộ thể hiện quyền tự do ly hôn của hai vợ chồng
Thông qua Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, Nhà nước đã tuyêntruyền và phổ biến rộng rãi để mọi người dân hiểu biết trong việc bảo vệ quyềnlợi của mọi thành viên và xây dựng hạnh phúc gia đình xã hội chủ nghĩa Tuynhiên, trong thực tế xét xử các vụ án ly hôn cho thấy, còn tồn tại một số vướngmắc như vấn đề xác định căn cứ ly hôn, hậu quả pháp lý của ly hôn Ở nước ta,những năm gần đây, do việc mở rộng quan hệ hợp tác, giao lưu mọi mặt về kinh
tế, văn hóa, chính trị, xã hội với các nước trong khu vực và trên thế giới đã làmcho quan hệ hôn nhân có yếu tố nước ngoài ngày càng nhiều Cùng với việc giatăng số lượng các quan hệ hôn nhân là việc ly hôn giữa công dân Việt Nam vớingười nước ngoài đã và đang ngày càng trởlên phổ biến trong xã hội
Trang 9Việc giải quyết ly hôn có yếu tố nước ngoài không chỉ đơn thuần bằngviệc áp dụng các văn bản luật trong nước mà còn bằng cả hệ thống luật phápquốc tế có liên quan bao gồm các Điều ước quốc tế, (trong đó có các Hiệp địnhtương trợ tư pháp) và Tập quán quốc tế.
Cùng với sự phát triển giao lưu quốc tế nói chung và giao lưu dân sự nóiriêng, quan hệ hôn nhân gia đình có yếu tố nước ngoài và ly hôn có yếu tố nướcngoài trên thực tế ngày càng đa dạng và phức tạp Pháp luật Việt Nam cũng đãtích cực hoàn thiện nhằm giúp cho công tác giải quyết vụ việc ly hôn có yếu tốnước ngoài vừa việc đạt được hiệu quả cao vừa vẫn đảm bảo được về mặt pháp
lý, phù hợp với quy định của pháp luật quốc tế
Tuy nhiên, đứng trước bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, vớithực trạng nền kinh tế thị trường và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủnghĩa thì vấn đề ly hôn có yếu tố nước ngoài ngày càng phong phú và cũng nảysinh nhiều dạng tranh chấp phức tạp đòi hỏi phải được nghiên cứu sâu hơn, toàndiện hơn nữa và xử lý kịp thời, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao trong việc bảo vệcác quyền và lợi ích chính đáng của các chủ thể Nhìn chung, những vấn đề pháp
lý về ly hôn có yếu tố nước ngoài đóng một vai trò quan trọng trong việc xâydựng và phát triển xã hội Nếu những vấn đề pháp lý không phù hợp sẽ làm xãhội hỗn loạn và hậu quả là làm cho xã hội suy yếu Ngược lại, nếu phù hợp thìkhông những làm cho xã hội ổn định mà còn làm cho xã hội vững mạnh, mốiquan hệ giữa Việt Nam với các quốc gia trên thế giới cũng được phát triển,khăng khít Bởi vì như đã nêu trên, ly hôn cũng có những điểm tích cực trongviệc thúc đẩy sự phát triển một xã hội dân chủ, công bằng, văn minh Tuy nhiên,pháp luật Việt Nam hiện nay thực sự vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập, chưa thểgiúp giải quyết được kịp thời và hiệu quả các vụ việc ly hôn có yếu tố nướcngoài phát sinh trên thực tế
Trang 10Nhận thức nói trên chính là xuất phát điểm để tác giả xác định chủ đề và
thực hiện việc nghiên cứu đề tài: “Giải quyết ly hôn có yếu tố nước ngoài theo
quy định của pháp luật Việt Nam và hướng hoàn thiện pháp luật” trong phạm
vi quy mô của một Luận văn thạc sĩ luật học Đề tài mang không chỉ mang ýnghĩa lý luận mà còn mang ý nghĩa thực tiễn, hi vọng sẽ đóng góp phần xâydựng luận cứ khoa học cho việc hoàn thiện hệ thống pháp luật nói chung, phápluật trong giải quyết ly hôn có yếu tố nước ngoài nói riêng
2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Ở Việt Nam trước đây hôn nhân có yếu tố nước ngoài nói chung và ly hôn
có yếu tố nước ngoài nói riêng là một loại quan hệ không phổ biến Tuy nhiên,trong gần hai thập kỷ qua, đặc biệt trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, hônnhân có yếu tố nước ngoài không còn là hiện tượng hiếm hoi trong đời sống xãhội Có lúc hôn nhân có yếu tố nước ngoài đã trở thành một hiện tượng khá phổbiến Cũng như mọi quan hệ khác, quan hệ hôn nhân có yếu tố nước ngoài cần
có sự điều chỉnh của pháp luật Vì vậy, nghiên cứu các vấn đề pháp lý liên quantới quan hệ này trong giai đoạn hiện nay là rất cần thiết
Do vậy, vấn đề ly hôn có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam đã có nhiều đềtài, nhiều công trình nghiên cứu cùng rất nhiều các bài viết khoa học đăng trêncác báo, tạp chí chuyên ngành Trong các công trình nghiên cứu này có nhữngcông trình nghiên cứu đã đi sâu vào vấn đề lý luận về ly hôn có yếu tố nướcngoài, có những công trình lại đi tìm hiểu thực trạng áp dụng các quy định về lyhôn có yếu tố nước ngoài để tìm ra giải pháp hoàn thiện pháp luật Tiêu biểu như
Nguyễn Thanh Hoa (Luận văn thạc sĩ), Thẩm quyền giải quyết ly hôn có yếu tố nước ngoài ở Việt Nam – Thực trạng và giải pháp; Đỗ Thị Vân Anh (Luận văn thạc sĩ),Giải quyết ly hôn có yếu tố nước ngoài qua thực tiễn xét xử tại Toà án
Trang 11nhân dân thành phố Hà Nội; Nguyễn Hồng Nam, Vài ý kiến về thẩm quyền giải quyết của Tòa án Việt Nam đối với các vụ án ly hôn có yếu tố nước ngoài, Tạp chí Tòa án, số 13/2009, Nông Quốc Bình (Luận án tiến sĩ luật học), Pháp luật điều chỉnh quan hệ hôn nhân có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam; Nông Quốc Bình – Nguyễn Hồng Bắc (2006), Quan hệ hôn nhân và gia đình có yếu tố nước ngoài ở Việt Nam trong thời kỳ hội nhập quốc tế Nxb Tư pháp, Hà Nội; Bùi Thị Minh Nhã (Luận văn thạc sĩ), Vấn đề ly hôn giữa công dân Việt Nam với người nước ngoài theo pháp luật Việt Nam…
Nhìn chung, các khía cạnh của vấn đề ly hôn có yếu tố nước ngoài đều đãđược phân tích ở những góc độ khác nhau Tuy vậy, do cuộc sống luôn luôn thayđổi, các vấn đề thực tế về ly hôn có yếu tố nước ngoài cũng không nằm ngoàiquy luật này và đã có nhiều thay đổi, luôn luôn phát sinh ra những vấn đề mới,những trường hợp đặc biệt mà các quy định của pháp luật chưa dự liệu tới.Cáccông trình nghiên cứu trước đây cũng chưa nghiên cứu đầy đủ hoặc sâu sắc Mặtkhác, trong bối cảnh Việt Nam đang trong thời kỳ đẩy mạnh hội nhập kinh tế
quốc tế, đề tài “Giải quyết ly hôn có yếu tố nước ngoài theo quy định của pháp luật Việt Nam và hướng hoàn thiện” vẫn là vấn đề có tính thời sự.
3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1 Mục đích nghiên cứu
Mục đích tổng quát của việc nghiên cứu đề tài là làm rõ thêm một số vấn
đề lý luận cơ bản vềly hôn có yếu tố nước ngoài, thực trạng nội dung các quyđịnh của pháp luật Việt Nam và Điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên về
ly hôn có yếu tố nước ngoài, thực trạng ly hôn có yếu tố nước ngoài ở Việt Namhiện nay và hướng hoàn thiện, đề xuất phương hướng và giải pháp hoàn thiệnpháp luật và nâng cao hiệu quả thực tiễn giải quyết vấn đề ly hôn có yếu tố nướcngoài ở nước ta trong thời gian tới
Trang 123.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Tìm hiểu khái lược các quy định của pháp luật Việt Nam, các Điều ước Quốc tế về vấn đề ly hôn có yếu tố nước ngoài mà Viêt Nam ký kết và tham gia
- Phân tích sâu thêm một số vấn đề lý luận về về ly hôn có yếu tố nướcngoài, các quy định hiện hành các quy định của pháp luật Việt Nam về ly hôn cóyếu tố nước ngoài, từ đó đánh giá tính phù hợp với thực tế, tính tương thích đốivới pháp luật quốc tế về vấn đề này
- Trên cơ sở thực trạng áp dụng các quy định của pháp luật Việt Nam về lyhôn có yếu tố nước ngoài, xác định những điểm hạn chế và đề xuất phươnghướng, giải pháp hoàn thiện trong các quy định của pháp luật về vấn đề này
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận văn là các quy định pháp luật Việt Nam vàcác Điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên về ly hôn có yếu tố nướcngoài.Thực tiễn giải quyết ly hôn có yếu tố nước ngoài ở Việt Nam hiện nay để
từ đó đưa ra phương hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật nhằm nâng caohiệu quả giải quyết vấn đề ly hôn có yếu tố nước ngoài ở nước ta trong thời giantới
4.2 Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi nghiên cứu chủ yếu là các quy định hiện hành của pháp luật ViệtNam và các Điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên về ly hôn có yếu tố nướcngoài, thực tiễn giải quyết ly hôn có yếu tố nước ngoài ở Việt Nam hiện nay
5 Phương pháp nghiên cứu
Trang 13Đề tài luận văn được nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận củaChủ nghĩa Mác - Lênin; Tư tưởng Hồ Chí Minh; Đường lối của Đảng về Nhànước và pháp luật.
Bên cạnh đó, việc nghiên cứu đề tài cũng sử dụng các phương phápnghiên cứu khoa học chuyên ngành như lịch sử, thống kê, phân tích, tổng hợp, sosánh, diễn giải, suy diễn logic v.v…để làm sáng tỏ vấn đề cần nghiên cứu
6 Điểm mới của luận văn
So với những công trình nghiên cứu có liên quan trước đây, bên cạnh việclàm rõ thêm những vấn đề lý luận, lịch sử mang tính cốt lõi đã được đề cập, luậnvăn này tập trung đi sâu phân tích toàn diện hơn các quy định hiện hành của phápluật Việt Nam về ly hôn có yếu tố nước ngoài; làm rõ hơn được tính tương thíchcủa pháp luật Việt Nam với pháp luật quốc tế về vấn đề ly hôn có yếu tố nướcngoài, từ đó xác định những mặt tích cực cũng như những hạn chế trong việc xâydựng các quy định của pháp luật Việt Nam và đề xuất phương hướng, giải pháphoàn thiện
7 Kết cấu của luận văn
Ngoài Lời nói đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, nội dungcủa luận văn gồm 3 chương sau đây:
Chương 1: Một số vấn đề lý luận cơ bản về ly hôn có yếu tố nước ngoài; Chương 2: Thực trạng pháp luật Việt Nam và Điều ước quốc tế mà Việt Nam ký kết và tham gia về việc giải quyết ly hôn có yếu tố nước ngoài;
Chương 3: Hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả giải quyết ly hôn
có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam và phương hướng hoàn thiện pháp luật.
Trang 14CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ LY HÔN CÓ YẾU TỐ
NƯỚC NGOÀI
1.1 Khái niệm về ly hôn, ly hôn có yếu tố nước ngoài
1.1.1 Khái niệm ly hôn
Theo quy định hiện hành của pháp luật Việt Nam, chế định ly hôn đượcquy định tại nhiều văn bản pháp luật khác nhau Điều 42 Bộ luật Dân sự Việt
Nam năm 2005 (BLDS 2005) quy định “Vợ, chồng hoặc cả hai người có quyền yêu cầu Toà án giải quyết việc ly hôn” [5] Khoản 1 Điều 39 của Bộ Luật Dân sự năm 2015 quy định “Cá nhân có quyền kết hôn, ly hôn, quyền bình đẳng của vợ chồng, quyền xác định cha, mẹ, con, quyền được nhận làm con nuôi, quyền nuôi con nuôi và các quyền nhân thân khác trong quan hệ hôn nhân, quan hệ cha mẹ
và con và quan hệ giữa các thành viên gia đình” [6].
Tuy nhiên, khái niệm ly hôn chỉ được quy định rõ tại Luật Hôn nhân vàgia đình Cụ thể, theo quy định tại Khoản 14 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình
hiện hành năm 2014 thì “Ly hôn là việc chấm dứt quan hệ vợ chồng theo bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án” [32].
Xét về mặt xã hội, ly hôn chính là giải pháp giải quyết sự khủng khoảngtrong mối quan hệ vợ chồng Ly hôn là mặt trái của hôn nhân nhưng đồng thời
nó cũng là mặt không thể thiếu khi quan hệ hôn nhân tồn tại chỉ còn là hình thức
vì tình cảm vợ chồng còn, hôn nhân không có tiếng nói chung Trong quan hệ
Trang 15hôn nhân, việc kết hôn giữa nam và nữ được xây dựng trên cơ sở tự nguyện, hợppháp mà tình cảm và sự đồng cảm giữa hai bên là nguồn cội của sự tự nguyên.Khi tình cảm không vợ chồng không còn, kết hợp với nhiều yếu tố khác khiếncho quan hệ hôn nhân rạn nứt thì giải pháp hữu hiệu nhất và cũng là thông dụngnhất mà các cặp vợ chồng hướng tới là ly hôn Như vậy, pháp luật không cóquyền yêu cầu nam nữ phải kết hôn khi họ không tự nguyện và cũng không cóquyền từ chối khi họ có nhu cầu ly hôn Việc ly hôn nhằm giải phóng cho vợ,chồng khỏi cuộc sống chung đầy đau khổ hiện tại, giúp chồng thoát khỏi nhữngmâu thuẫn sâu sắc mà không thể giải quyết được.
Về mặt pháp lý, quan hệ vợ chồng được phát sinhkể từ khi vợ, chồng được
cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận đăng ký kết hônvà chỉchấm dứt khi có bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án công nhận
về việc ly hôn Trên thực tế, có nhiều cặp vợ chồng không còn tỉnh cảm vớinhau, không sống cùng nhau, độc lập về kinh tế cũng như các hoạt động cá nhânkhác nhưng không có Quyết định hoặc bản án của Tòa án công nhận về việc lyhôn giữa hai vợ chồng thì về mặt pháp lý quan hệ giữa hai người vẫn là quan hệ
vợ chồng, vẫn bị ràng buộc với nhau bởi các quy định của pháp luật liên quanđến quan hệ giữa vợ và chồng
Trên cơ sở đó có thể hiểu một cách tổng quát nhất ly hôn là chấm dứt quan hệ hôn nhân do Tòa án quyết định theo yêu cầu của vợ hoặc chồng hoặc cả hai vợ chồng, hủy bỏ trách nhiệm pháp lý và trách nhiệm của hôn nhân và các ràng buộc dân sự khác Tòa án là cơ quan duy nhất có trách nhiệm ra phán quyết chấm dứt quan hệ hôn nhân của vợ chồng Phán quyết ly hôn của Tòa án được thể hiện dưới hai hình thức: bản án hoặc quyết định Nếu hai bên vợ chồng thuận tình ly hôn thỏa thuận với nhau giải quyết được tất cả các nội dung quan
Trang 16hệ vợ chồng khi ly hôn thì Tòa án công nhận ra phán quyết dưới hình thức Quyết định Nếu vợ chồng có mâu thuẫn, tranh chấp thì Tòa án ra phán quyết dưới dạng bản án ly hôn.
1.1.2 Khái niệm ly hôn có yếu tố nước ngoài
Luật Hôn nhân và Gia đình đã dành nhiều điều luật để quy định về vấn đề lyhôn có yếu tố nước ngoài Tuy nhiên, cho đến nay, trải qua nhiều lần sửa đổi, bổsung Luật hôn nhân và Gia đình cũng như các văn bản pháp luật khác vẫn chưa có
quy định rõ ràng, định nghĩa cụ thể thế nào là “Ly hôn có yếu tố nước ngoài”.
Tại Khoản 2 Điều 663 của Bộ Luật Dân sự năm 2015 quy định về kháiniệm quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài là quan hệ dân sự thuộc một trong cáctrường hợp sau đây:
-Có ít nhất một trong các bên tham gia là cá nhân, pháp nhân nước ngoài;
- Các bên tham gia đều là công dân ViêṭNam , pháp nhân Việt Nam nhưng viêc ̣ xác lập, thay đổi, thực hiện hoăc ̣ chấm dứt quan hệ đó xảy ra tại nước ngoài;
- Các bên tham gia đều là công dân ViêṭNam, pháp nhân Việt Nam nhưng đối tượng của quan hê ̣dân sự đóở nước ngoài [6].
Quan hệ hôn nhân và gia đình nói chung và quan hệ ly hôn có yếu tố nướcngoài nói riêng thuộc phạm trù quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoàinên có thể
áp dung toàn bộ quy định của Bộ Luật Dân sự về vấn đề quan hệ dân sự có yếu
tố nước ngoài để kết hợp với luật chuyên ngành để giải quyết quan hệ ly hôn cóyếu tố nước ngoài Tuy nhiên, việc xây dựng được khái niệm ly hôn có yếu tốnước ngoài một cách đầy đủ, toàn diện và chuẩn mực trong đạo luật chuyênngành là cần thiết
Với tinh thần đó, Khoản 25 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014
đã quy định rõ về quan hệ hôn nhân và gia đình có yếu tố nước ngoài như sau:
Trang 17“Quan hệ hôn nhân và gia đình có yếu tố nước ngoài là quan hệ hôn nhân
và gia đình mà ít nhất một bên tham gia là người nước ngoài, người Việt Nam định cư ở nước ngoài; quan hệ hôn nhân và gia đình giữa các bên tham gia là công dân Việt Nam nhưng căn cứ để xác lập, thay đổi, chấm dứt quan hệ đó theo pháp luật nước ngoài, phát sinh tại nước ngoài hoặc tài sản liên quan đến quan
hệ đó ở nước ngoài.” [32]
Mặt khác, ly hôn theo quy định tại Bộ luật Tố tụng dân sự Việt Nam năm
2015 được xem là một vụ việc dân sự thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án
Điều 464 Bộ luật này có quy định rõ thế nào là một vụ việc dân sự Theo đó, “Vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài là vụ việc dân sự thuộc một trong các trường hợp sau đây: a) Có ít nhất một trong các bên tham gia là cá nhân, cơ quan, tổ chức nước ngoài; b) Các bên tham gia đều là công dân, cơ quan, tổ chức Việt Nam nhưng việc xác lập, thay đổi, thực hiện hoặc chấm dứt quan hệ đó xảy ra tại nước ngoài; c) Các bên tham gia đều là công dân, cơ quan, tổ chức Việt Nam nhưng đối tượng của quan hệ dân sự đó ở nước ngoài”. [8]
Với hai quy định nêu trên ta thấy, tại Điều 464 Bộ luật tố tụng Dân sự 2015
không quy định chủ thể trong vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài là “người Việt Nam định cư nước ngoài” nhưng tại Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 lại quy định
chủ thể này Lý giải cho vấn đề này ta có thể hiểu, Điều 464 Bộ luật tố tụng Dân sự (BLTTDS) 2015 là văn bản luật hình thức áp dụng chung có các quan hệ có yếu tố nước ngoài Khi có sự kiện pháp lý xảy ra trên thực tế thì cần áp dụng luật chuyên ngành, trên sơ sở luật chung để giải quyết một vấn đề cụ thể Mặt khác, chủ thể theo quy định tại Điều 464 BLTTDS 2015 đã bao hàm cả “người Việt Nam định cư ở nước ngoài” Như vậy, có thể thấy rằng, liên quan đến vấn đề “có yếu tố nước ngoài”trong các quy định nêu trên của các văn bản pháp luật Việt Nam đã có sự thốngnhất với nhau
Trang 18Theo đó, ta có thể hiểu “Ly hôn có yếu tố nước ngoài là việc chấm dứt quan hệ vợ chồng giữa vợ và chồng mà ít nhất một trong hai bên là người nước ngoài, người Việt Nam định cư ở nước ngoài; hoặc giữa công dân Việt Nam với nhau mà căn cứ để xác lập, thay đổi, chấm dứt quan hệ hôn nhân theo pháp luật nước ngoài, phát sinh tại nước ngoài; hoặc tài sản liên quan đến việc ly hôn ở nước ngoài”.
Bên cạnh đó, theo quy định tại Điều 127 Luật Hôn nhân và gia đình năm
2014 có quy định về vấn đề ly hôn có yếu tố nước ngoài như sau: “ 1 Việc ly hôn giữa công dân Việt Nam với người nước ngoài, giữa người nước ngoài với nhau thường trú ở Việt Nam được giải quyết tại cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam theo quy định của Luật này 2 Trong trường hợp bên là công dân Việt Nam không thường trú ở Việt Nam vào thời điểm yêu cầu ly hôn thì việc ly hôn được giải quyết theo pháp luật của nước nơi thường trú chung của vợ chồng; nếu họ không có nơi thường trú chung thì giải quyết theo pháp luật Việt Nam 3 Việc giải quyết tài sản là bất động sản ở nước ngoài khi ly hôn tuân theo pháp luật của nước nơi có bất động sản đó.” [32].
Như vậy, khi giải quyết ly hôn có yếu tố nước ngoài thì Tòa án khôngnhững chỉ áp dụng pháp luật của Việt Nam mà còn phải chú ý tới pháp luật nướcngoài Vấn đề lựa chọn pháp luật để áp dụng trong ly hôn có yếu tố nước ngoàicũng là một điều khá trọng Nếu lựa chọn không đúng thì bản án hoặc Quyếtđịnh có thể bị hủy Đặc biệt là pháp luật cùa nước nơi thường trú chung của vợchồng hay là pháp luật nơi có bất động sản của vợ chồng
Từ các cơ sở trên ta có thể thấy quan hệ ly hôn có yếu tố nước ngoài cómột trong các yếu tố sau:
- Yếu tố chủ thể: