Phương pháp điều tra chọn mẫu trong quản lý chất lượng sản phẩm bê tông và bê tông đúc sẵn (luận văn thạc sỹ)

TRUONG D «I HOC KINH TE QUOC DAN... 4 các phương pháp tổ chức chon mâu.

TRIỈỔNG Đ Ạ I HỌC KÌNH TÊ QUỐC DÂN

CHAT LƯỔNG SÁN PHAM BE TONG

TRUONG D «I HOC KINH TE QUOC DAN

P h ầ n mở đ ầ u Chưcm g I

2

-Trang

7 c á c t í n h ch ẫ t cùa bê tô n g 67

8 Phưomg pháp chọn mẫu dánh g i á dộ bền của

71

bê t ô n g

Chuo’ng I I I Phưong pháp chpn mẫu dể quản l ý c h ấ t

1 trong sà n D h ầ m ỏ' nhà máy bê tô n g Thang

lo n g - Bô g ia o th ô n g vận t ả i 79

I - G iớ i t h i ệ u Nha may :

I I - Vân đi^ng phương pháp chon mẫu đề kiêm t r a

c h ẫ t lựOTig sản phảm của Nhà máy bê tô n g

Kiểm t r a c h i t i ê u đọ bền củ a bê tô n g 86

i Phưong pháp d ie u t r a chọn mau t r o n g kiem t r a

c h ấ t lự ơ n g san pham be to n g due sẵ n 92

Phàn I I

= í c

-Đe lã n h đ ạ o , cuan l ý sẫ n x u ẩ t cúa một X I n g h iệ p , một nganh h ay của c ả nền k in h t ẽ quồc d ê n , bao g iơ cung co nhưng

đ ò i h ỗ i k h ách quan l a ĩ p h ẫ ỉ dưyc cung cap nhưng th ô n g t i n

v ề mọi m£t của quá t r ì n h quản l ý sả n x u ỗ t một e a c h đ ầ y du ,

c h ín h x á c v à k ịp t h ờ i ĐÒi h ổ i kha'ch quan nay c h ỉ đuực đáp ứng k h i cô n g t á c th õ n g kê n ó i chung hay ca'c phương pháp d iề u

t r a th ổ n g kê n ó i r i ê n g , p h ả i dược v ệ n dung r ộ n g r a i , thư ơn g

x u y ê n t r o n g th ự c t ế và th ổ n g kê th ự c sự p h ẩ i t r ở th à n h cô n g

V

CỤI cho ouan l y d i ề u hanh sa n x u a t

T ron g c á c phương pháp th u th ập v à cung cấp th ô n g t i n cho quản l ý , t h ì một t r o n g những phương pháp đ iề u t r a h iệ u

n g h iệm , vừa dảm bảo t i n h khoa hpc» c h in h xác vừa t i ế t kiệm

c ó t h l đáp ứng k ịp t h ờ i những đ ồ i h ỏ i về th ô n g t i n cho qua

t r ì n h s â n x u ẩ t - Đó l a phương pháp đ iề u t r a chpn mâu.

Đ iề u t r a ch ọn mẫu l à một phương pháp d iề u t r a ch u yên môn không t o à n bộ t r o n g d ó c h ỉ đ iề u t r a một bộ phận nao đo của t ổ n g t h ể , r ồ i t r ê n cơ s ở do' t í n h t o á n , su y rộn g ra cho

t o ầ n bộ t ổ n g t h ề ( h i ệ n tư ợ n g ) ch u n g Đ iề u t r a chọn mẫu c ó

r ỗ t n h iề u ưu đ iể m , nhưng ưu diểm n ồ i b ệ t l a ĩ nó co th e ap dung dưq*c ch o những l i n h vự c mầ đ iề u t r a to ầ n bọ không t h e

th ự c h i ệ n được d ó l à kiểm t r a c h ỗ t lư ợ n g sả n phẩm.

T h ờ i g i a n q u a , một s ổ nganh k in h t ể x a h ộ i như nông

n g h iệ p , th ư ơ n g n g h i ệ p dã áp dụng d i ề u t r a chọn mẫu va cho

k ễ t quả t ổ t , nhưng một s6 ngầnh kha'c như : x â y dựng cơ b ản ,

cô n g n g h iêp sả n x u ể t v ậ t l i ệ u x ê y d ự n g v i ệ c áp dựng đ iề u

t r a chọn mẫu con chưa đuọ-c n h iề u Ly do hạn c h ễ V X £ C van

dụng nay c ó r ế t n h iề u , d ư ớ i d ây l à những l ý do co- bản n h ỗ tĩ

Thứ n h ấ t : nrành x a y dưng co- bản va ngành sản xuẾ t

v â t l i ệ u x a y dựng, sả n phâm Cua no co nhưng đ g c th u r x e n g

g â y khó khăn r ấ t lớ n cho v i ệ c v ậ n dpng phưo-ng pháp đ iề u t r a chọn mẫu.

Thứ h a i ĩ do cơ chể quản l ý tr ư ớ c đ êy cho p h é p , v i ệ c

x ê y dựng ca'c c ô n g t r i n h l à do những yêu C Ê U đ g t tr ư ớ c của nha n ư ớ c, vấn đ ề tlm v i ệ c , txm khach hang t r o n g x a y dựng cơ bản không đưyc đ g t r a , do đ ó vỗn đ ề quản l ý c h ỗ t lư ợ n g chưa

t r ở th à n h v ấ n đ ề bức x ú c n h ất của mỗi X X n g h iệ p , ch xn h V I

v â y mà v i ệ c v ệ n dụng nhưng phương phap khoa học tr o n g v i f c

cu n g cẫp th ô n g t i n cho quản l ý sả n x u ể t t r o n g những nganh này

l à r ỗ t hạn c h ể

Thứ ba ĩ V iệ c bo công sư c txm t o i t h a t Cu th a nhưng

đ gc đ i|m củ a nganh dể chọn phương pháp th u th ập th ô n g t i n cho phu hơp chưa được n h iề u

H iệ n n ay t r o n g sự đ ổ i mới củ a cơ c h ể quản l ý k in h t ế ,

cù n g v ớ i sự t i ế n bộ khoa học kỹ t h u g t của c á c n gàn h , v ấ n đề

cô n g n g h iệ p h o á t r o n g sản x u ẩ t x a y lẩ p đã tr ỏ ’ th a n h q u i l u ậ t

k h á ch quan t r o n g sự p h á t t r i ể n nganh x â y dựng cơ b an , chxnh

V I v ậ y v i ệ c đ ịn h h ln h h o á , t i ê u chuẩn hoá c á c cỗu k iệ n lắ p ghép đ an g t r ở th à n h phổ b i ể n - d iề u này d in t ơ i sự p h a t

t r i ể n mạnh của những nganh sả n x u ỗ t v ệ t l i ệ u cỗu k i ệ n , k ể t cỗu c h i t i ế t bê tô n g d ú c sẵ n hang l o ạ t L ố i v ơ i ca c X X nghxẹp

sà n xu fit v â t l i ệ u , c êu k iệ n lấ p ghe'p, một vãn đề quan t r o n g dược d « t r a l à làm t h ê MO đễ s ẩ n phầm aẫn x u S t ra co' c h ẫ t

luq-ng c a o , gia' th à n h h a , i ễ v ’ưa c ó t h ề phục vụ t 6 t cho nhu

cầu x â y dưng - v'ua co' t h ể d ín g vữ n g T p h ấ t t r i ể n t r o n g nền

k in h t ễ t h ị tr ư ờ n g h iệ n n a y

Có t h ể n ó i c h ỗ t lư ợ n g sả n phẩm l e vổn đề sổ n g co n cua mỗi doanh n g h iệ p , v ì v | y v i ệ c t ổ chức quẫn l ý c h í t 1 « T O - i n phấm l a một v ể n á ề quan t r ọ n g t ể t y ếu của c á c doanh n g h iệ p Nhưng do t í n h c h ỗ t đăc th u của sẫ n phẩm bề tô n g và b ề ^ tô n g đu'c s i n nện v i ệ c t ổ chức quẫn l ý c h ă t lưq-ng sẩ n phẩm ở những

x í n g h iệp nay l a r ấ t phức t ạ p , chưa h ìn h th a n h đưọ-c một hệ

th ỗ n g quản l ý c h ấ t lưtyng sản phẩm c ố nề nểp co' q u i t r ì n h q u ỉ

c h ễ r õ r a n g Ho-n th ế n^a vỗn đề tu â n th ủ những q u i t r ì n h ,

q u i c h ế đề r a cũ n g chưa được Chat c h ẽ , nghiêm m inh Công t a c

t ổ ch ứ c k iểm t r a , nghiệm th u c h ỗ t lu ự n g sả n phẩm c'on gặp r fit

n h iề u kho' k h ă n , v ẩ n đề th u th ập th ô n g t i n đ ầ y đ ủ , c h í n h x á c

k ịp t h ờ i dễ cu n g cỗp cho v i ệ c quản l ý c h ỗ t luq-ng s ẩ n phâm

cồn chưa đưq*c cu n g c ố , hoan t h i ệ n

C hinh v ì những l ý do nêu t r ê n ma v i ệ c n g h iê n cứ u , cụ

t h ể h oấ v à dưa dup-c d i ề u t r a ch ọn mẫu v è o v i ệ c th u th á p nhộmg

th ô n g t i n cầ n t h i ễ t cho v i ệ c q u ỉn - lý c h â t lư ợ n g s ẩ n phẩm bệ

tô n g v à bê t ô n g d ú c a i n l à một v S n d ỉ r ê t d án g dưyc quan tâm

và g i ã i q u y ể t V iệ c n g h iê n ciíu v ậ n dung nay c ó th ể dem l ạ l

h iệ u quẩ k in h t ễ r fit l ớ n , g i ẩ i q u y ễ t đưyc những kho' kh ăn h iậ n

t a i t r o n g v i ệ c kiểm t r a c h ỗ t lư ợ n g sầ n phắm i n h in g nganh ma

sả n phẩm c ủ a no' l à r ấ t d ặc b i ệ t như sẫ n phẩm bê tô n g và bê

đúc s | n Cua 1 2C1 n g h iệp cyi t h e

Đe g i á i a u y ể t nhiệm vụ t r ê n , đề t à i gồm 3 chương :

Chương I : Một s ổ v ẩ n đ ề l ý lu ậ n của đ iề u t r a ch ọn

mẫu.

Chương I I ĩ Phương pháp ch ọn mẫu th ố n g kê t r o n g kiềm

t r a c h ẩ t lư ợ n g sả n phẩm bê t ô n g

c hmyng I I I : Phương pháp ch ọn mẫu đễ quản l ý c h ẫ t lu ự n g

sả n phẩm của nhà máy bề t ô n g Thăng l o n g

Bộ G iao th ô n g Vận t ả i

4

-++

Chương I NHUNG VAN ĐE LY LUAN CUA ĐIEU TRA CHON MAU

I

I - LUOC SU RA DOI CUA ĐĨEU TRA CHON MAU

£>ể x â y dựng những q u y ể t đ ịn h , nhầm đ iề u k h iể n một hệ

th ổ n g k in h t ễ h o ặ c dế c ó những k ể t lu ệ n khoa học v ề bản c h ô t

và t í n h q u i l u ệ t củ a h iê n tư y n g và quá t r i n h k in h t ễ xã h ộ i ,

th ô n g th ư ờ n g p h ả i t r ả i aua một quá t r i n h n g h iê n cứu gồm n h iề u

g i a i đ o ạ n , g i a i đoạn đầu t i ê n l à đ iề u t r a t i n h h ln h v à s ố

áp dung đ iề u t r a to a n bộ đưọ’c - d ó l à k h i c&n kiềm t r a c h ấ t

lư ợ n g sả n phẩm, trư ờ n g hợp này nểu áp dụng d iề u t r a t o à n bệ

sẽ đ i dển chỗ p b á h o a i t o à n bộ sả n phẩm Vậy đ ể g i ả i q u y ể t vấn đ ề th u t h í p th ô n g t i n t r o n g những trư ờ n g hiyp này chúng

t a p h ả i dung phương pháp đ iề u t r a không to à n b ộ , c ụ th ể l ầ phương pháp đ i ề u t r a ch on mẫu.

Vậy đ i ề u t r a chpn mẫu l à một l o ạ i đ iề u t r a ch u yên môn

n g h iê n cứu k h ôn g cho phép đ iề u t r a to à n bộ.

Ly t h u y ế t d iề u t r a chpn miu ra dò’i tư th ự c t i ễ n d iề u

t r a và n gàv ca n g p h á t t r i ể n , ra đò’i c á ch d ầy khoảng 100 năm, cũng như n h iề u môn khoa h oc khác l ý t h u y ễ t đ iề u t r a chọn mâu

c ó 3 độn g lự c p h á t t r i ể n

- Một l a th ự c t i e n d iề u t r a lu ô n đ g t ra những v ỗ n d ề cần được g i ả i d á p , ch ẳn g h ạ n , g iữ a c á c phưcmg án đ iề u t r a

t h l phương án đ i ề u t r a nào t ố t hơn ?

- H ai l à , do đ ò i h ỏ i tư n ộ i t ạ i khách quan của c h ín h

s ự p h á t t r i ể n củ a l ý t h u y ể t d i ề u t r a chpn mẫu, tìm t o i chứng

m inh những đ ịn h l ý n ớ i , k h á i a u á t ho’n c á c k h á i niệm vầ hoần

t h i ệ n ho’n nữa ph ần l ý t h u y ể t của n ó

- Ba l à sự dung hợp của l ý t h u y ể t xác s u ổ t th ố n g kê

t o á n , l ý t h u y ễ t c á c quá t r i n h ngau n h iê n , l y t h u y ể t phân

t í c h hê th ổ n g l ý t h u y ế t q u y ểt đ ịn h v à o l ý t h u y ế t d i ề u t r a chọn mau, cu n g t ạ o độn g lự c mạnh mẽ, th u c đ a y sự p h a t t r i e n của l ý t h u y ễ t đ i ề u t r a ch ọn mẫu.

Sự p h á t t r i ể n của l ý t h u y ể t d iề u t r a chọn mau c ó

t í n h d ộc lậ p tư ơ n g d ố i s o vo*i l i c h sử áp dụng nó v ầ o th ự c

t i e n d i ề u t r a , cũ n g như n h iề u l ĩ n h vự c khoa học th ố n g kề

6

-khác l ý t h u y ễ t d i ề u t r a chọn mau h iệ n đ ạ i , dan g co xu hương

p h á t t r i ể n bỏ xa th ự c t i e n đ iề u t r a

T ron g k h i d ó đề c ó th ể áp dựng l ý t h u y ế t d iề u t r a

ch ọn mau v à o th ự c t iẻ n đ iề u t r a , đ ồ i h ỏ i p h a i co nhưng d iề u

k iệ n xã h ộ i nhẾt đ ịn h như : t i n h h ìn h quàn l ý nền k in h t ế

xã h ộ i , v a nhu cầu sử dying th ô n g t i n th ố n g kê v à o v i ệ c quan

l ý đ ó , t r i n h độ ch u y ên môn của c á c nhà th ố n g k ê t r o n g b ố i cánh xã h ộ i n h ẩ t d ịn h

Tuy v ậ y nhưng l ý t h u y ể t đ iề u t r a chọn mẫu lu ô n lu ô n

l à ngpn d u ổ c mở đường d ổ i vo'i th ự c t i ê n d iề u t r a

Ngay t ừ t h ể kỷ 1 7 , bọn phong k i ể n Nga muỗn t i n h sa n

lư ợ n g lú a ml để co' căn cứ th u t h u ễ , nhưng không co' khả năng

đ iề u t r a t o a n b ộ , hp dã n g h ĩ r a c á c h l ấ y lú a m l, của một s ố

th ử a ru ộ n g bao gồm cả 3 l o ạ i ( t ố t , tr u n g b in h , x ẩ u ) dem

g g t th ử r ồ i t ư d ó uớc t i n h năng s u ẫ t , sa n lư ọ ’ng ch u n g

ổ Anh, n g ư ờ i t a dã că n cứ v à o t a i l i ệ u d iề u t r a cua

73 g i a d in h c ô n g nhân đ | v i ề t v ề t i n h t r a n g đ ó i ngheo của

g i a i cỗp cô n g nhân ( t r o n g cuỗn " L ịc h sử g i a i cấp cô n g nhân Anh" x u ỗ t ban O’ Luên đôn 1 7 9 7 )

kê cho r a n g ca'c đơn v ị đuực chọn p h ^ i đ iể n h ln h về c á c m£t:

q u i mô, cơ cấ u v a một s ổ t i ê u th ứ c kha'c, phương phấp nay yêu cầu p h ẩ i c ố t ầ i l i ệ u sơ bộ v ề c á c đơn v ị của h iê n n g h iê n cứu

va không th ê ch ọ n ngau n h iê n

Qua quá t r i n h áp d ụ n g , đ iề u t r a đ iế n h ìn h bộc l ộ kha

n h iề u nhươc d iếm ; Những nha l ý lu ậ n th ỗ n g kê n ổ i t i ế n g như Nay man, P i - r ơ - x ô n (Đ ức) P h i s e (K ỹ) cũng dã ph ê phẩn phương pháp ch ọn đ i ể n h in h , họ cho r ằ n g đ êy l à phuơng pháp không

c ó cỗn cứ khoa h©c v ì đã chọn vóu dụng y t r ư ơ c

Đgn c u ố i t h ể k ỷ 19 k h i t i ễ n hành d iề u t r a ngân s á c h

g i a đ in h ở t ỉ n h K a li (N g a ) P esek h ô p ổ p dọ đề ra phương phap chọn máy móc (c h ọ n hậ t h ố n g ) , phương phấp n'ay đã dược c á c nhà th ổ n g kê l ú c bỗy g i ờ cho l a t ố t hơn, khoa h ọc hơn phương pháp chọn d i ề n h ìn h

aTaí đ ển đầu t h ế kỷ 20 quan điểm chọn ngẫu n h iê n mới dưQ’c n h iề u n g ư ờ i quan tâm , nha th o n g kê Nga : T r eto * v e ric6 p

dã n ó i "để cho v i ệ c đ iề u t r a kh ôn g to à n bộ mang t í n h khoa học t h l phương phấp ch ọ n dơn v ị d iề u t r a p h ẩ i hoan t o ầ n kha'ch quan, không phụ th u ộ c v à o ý rauSn chủ quan măc du không c ó dụng ý trư ớ c "

8

-cũ n g t r o n g t h ờ i g ia n này ngo'ai phương pha'p ch ọn tư n g đo-n v ị , n g ư ờ i t a còn t i ể n hanh chọn từ n g nho'm đơn v ị (c h ọ n

ca k h ổ i )

K g o ầ i r a ngư ời t a con áp dpng phươrii pháp chọn phán

l o a i chọn n h iề u b ậ c , chọn n h iề u ph a.

Cung v ớ i sự p h á t t r i ể n của v i ệ c áp dụng đ i ề u t r a chọn mau t r o n g th ư c t ể , l ý lu ậ n đ iề u t r a chọn mlu dần dần p h á t

t r i ể n , n g ư ờ i t a b í t dầu tim c á c h da'nh g i á k ể t quả d iề u t r a

1 9 0 1 t a i h ô i n g h ị v i ệ n Thổng kê quốc t ể B ô r ơ k é v íc h (Đ ứ c) đã n ó i "Con đường duy nh ất đề tr á n h sự đánh g i á chủ fluan t r o n g đ i ề u t r a chọn mẫu l à t í n h xác s u ỗ t ch ên h l ệ c h

g iữ a k ễ t quả th u đưq’c t r o n g đ iề u t r a chpn mâu và k ể t quả của

t ổ n g th ề ch u n g "

Sau d ó nha th ố n g kê n g ư ờ i Anh Bâu l â y đưa r a khẩ năng

sử dụng l ý t h u y ể t xa'c s u ấ t đ l da'nh g i á k ể t quẩ chọn mâu 0 ng đưa r a k ể t l u â n v ề v i ệ c t í n h s a i s ỗ chọn mẫu dựa t r ê n l u ậ t

s ổ l ớ n và g i á t h i ẽ t r a n g s a i s ỗ ngẫu n h iê n tu â n th e o q u i

l u ậ t ph ân p h S i ch u ẩ n , ôn g cho r a n g đề do mức độ c h ín h x á c của t a i l i ê u đ i ề u t r a , p h ả i t í n h ch ên h l ệ c h ch u ẩ n , g ia ' t r ị

củ a no' t ỷ l ệ n g h ịc h v ớ i số mẫu đ iề u t r a

H ai mươi năm sa u 1921 t a i h ộ i n g h ị v i ệ n Thống kê quốc

t ề họp ở R om a/ Bân l â y đã t r i n h b'ay t ỷ mỉ dự k iể n của minh

v ề s ự dán h g i á k ể t quả chọn ngẫu n h iê n , đồng t h o i dưa ra một s 6 c ô n g th ứ c t i n h s a i s ỗ

Điểm qua l ị c h sử p h á t t r i ể n của phương pháp đ iề u t r a chọn mẫu, ch ú n g t a th ỗ y phương pha'p này dưọ*c áp dựng t r o n g

th ự c t ễ đ&u t i ê n l à do nhu cầu đ ò i h i i cùa cu ộ c s8 n g x i h ộ i

Đ iề u dó chún g t ò r a n g phuơng pháp đ iê u t r a chpn mlu r ă t cần

- 1 0

t h i ế t đ ố i v ớ i chúng t a , t r o n g n g h iê n cứu k in h t ẽ v à t r o n g cuộc số n g hần g n g à y

Tư k in h nghiệm đ iề u t r a th ự c t ẽ , l ý lu ậ n đ iề u t r a

chọn mẫu dền dần đưực h ìn h th à n h v à p h á t t r i ể n

Cũng như c á c môn khoa học khác quá t r i n h hoàn t h i ệ n

l ý lu ậ n cơ bản l à quá t r i n h tr a n h lu ệ n s ô i n ổ i g iữ a cá c quan điểm kh ác n h au , tì ã ỉ đền c u ố i th ể kỷ 20 l ý lu ậ n d iề u t r a chọn mẫu móu th ự c s ự r a dò’i

Vệy đ iề u t r a chọn mau th e o g i á o t r i n h nguyên l ý th ổ n g

kề của t ệ p t h ể t á c g i á K in đ ư sép , A p se n c ô , R a b in o v ic h và R i a -

b a - s k i n l ầ " Đ iều t r a chọn mẫu l à l o ạ i đ iề u t r a th ỗ n g kê không

t o à n b ộ , t r o n g đ ó không t i ế n hành đ iề u t r a to à n bộ c á c đo’n

v ị th u ộ c đ ố i tư ơ n g n g h iê n cứu, mà c h ỉ d iề u t r a những do’n v ị đuq*c chọn t h e o một q u i t ấ c n h ấ t đ ịn h M ục đ íc h của nó l à qua

R iê n g oT ’ V i ê t h’am đ ịn h n g h ĩa v ề đ iề u t r a chọn mau đưực

v i ễ t t r o n g g i á o t r i n h n gu yên l ý th ố n g kê của tru ờ n g Đ a i học

k in h t ế kế h o ạ c h như sa u "Đ iều t r a chọn mẫu l à l o ạ i đ i ề u t r a không t o à n bộ t r o n g đ ó n gư ờ i t a c h ỉ chọn ra 1 s ổ đơn v ị n h ỗt

d ịn h t r o n g to à n bộ c á c do'n v ị tổ n g th ề đe t i ể n hành đ iề u t r a

th ự c t ế , r ồ i dung c á c k ể t quả th u th âp dưọ’c để t í n h to á n và

su y rộng th à n h c ấ c đ ặc diem chung của to à n bộ tổ n g t h ể n g h iê n cứu".

T heo th à n h tự u mới n h ấ t h iệ n nay t h ì đ iề u t r a chọn mau được x â y dựng t r ê n co* Scr ch ọn ngẫu n h iê n , Do v ệ y chúng

t ô i co th e h ie u ve đ iề u t r a chọn mẫu như sa u : "Đ iều t r a chọn mau l à đ i ề u t r a không to a n b ộ , t r o n g đó c h ỉ đ i ề u t r a một bộ phận đo*n v ị th u ộ c đ ố i tưọ-ng n g h iê n cứ u Bộ phân đo*n

V ị nay duuj’c chpn t h e o q u i t ấ c ngâu n h iê n K ẽt qua đ iề u t r a thuo’ng đưọ*c dung đê t i n h to á n v à su y rộn g th àn h c á c đ>íc đ ijm chúng cúa to à n bộ tổ n g t h ề

I I - uu DIEM CO BAK cua ĐIEU ĨRA chon mau

Đ ie u t r a chpn mầu đa được s ư dung tr o n ơ r ẩ t n h iề u

l i n h vực k h ac nhau cua đo*ỉ số n g k in h t ẽ — xa h ộ i c h ín h bỏ*i

v ì nhưng ưu điếm n ổ i b ậ t' cúa no', đo' l à :

- Đ iề u t r a chọn mau t i ễ t kiệm sứ c n g ư ờ i, t i ề n củ a và

th o ’i g ia n ch u n g t a đều b i ể t r a n g , đ i ề u t r a chọn miu l à c h i

t i ể n hành t r ê n một s ổ n h ấ t đ ịn h t r o n g to à n bộ tổ n g t h ể r ồ i dung k ể t quá th u đưọ*c t í n h t o á n và su y rộ n g th à n h c á c đ ặc điểm chung của c á tố n g t h ể n g h iê n cứ u Thực t ể t r o n g c á c

cu ộ c đ iề u t r a ch ọn mấu n g ư ờ i ta c h ỉ đ iề u t r a 5-1 0 % h oấc

n h iề u lam l a 25% s ố đo*n v ị tố n g t h ể ch u n g , thậm c h í n h iề u

tr u ờ n g hp*p chả đ i ề u t r a một s ố r ấ t í t đo*n v ị (c h ọ n mau n h ỏ ) , ỉíhư v â y k h ổ i lư ự n g cô n g v i ệ c t r o n g đ iề u t r a chpn mẫu í t ho*n

r ỗ t n h iề u s o v ớ i đ i ề u t r a to à n b ộ Nểu không k | đ ến c á c đ i ề u

k iệ n k h á c , t a t h ấ y ra n g c h i p h í cần t h i ể t cho một c u ộ c đ iề u

t r a chpn mau ( g i ổ y t ờ , b i | u mẫu, th u la o cho nhân v i ê n đ iề u

t r a ) s o vo*i c u ộ c đ i ề u t r a t o a n bộ vo*ỉ cung mpc đ í c h v a

h iệ n tư ợ n g , c ó t h ể giảm đ i í t n h ỗ t b a , bồn l ề n RÕ rà n g đ iề u

•'í! m ít t h ờ i g i a n cũng v ệ y , do s8 lu ơ n g dơn v ị d i ề u

t r a í t , k h ó i lư ọ -n g c ô n g v i ệ c ít nên ca'c khâu t i ễ n h'anh s i

s o n ho-n e o v ớ i d iề u t r a to à n b ộ T h ò i g ia n chuẩn b ị và t h ờ i

s ị a n đ iề u t r a co' t h l r ú t ngẩn v ì v ậ y s ỉ nhanh cho'ng th u duỊyc

k é t qua d iề u t r a , pkpc V|Ị k ịp t h ờ i cho y ê u cầu của l i n h đ e o

~ L iề u t r a ohtin m®u &-Ú.p chúng t a n g h iê n cứu bản c h ấ t

h iê n tuo-ng một c á ch sâ u s ấ c V A s õ đơn v ị đ iê u t r a í i co'

t h ể mò’ r ô n g n ô i dung d iê u t r a , t ú c l à d iề u t r a n h iề u t i ê u

th ứ c hơn, t r o n g đo' bao gồm cả n h ỉn g t i ê u th ứ c p h ể c t ạ p , kho'

t r a l ò ’i

S i ề u t r a chpn miu c ó khả năng cho t a k ế t quả v ớ i

t r i n h độ c h ín h xa'c c a o Trong đ i ề u t r a chọn mẫu sS nhân v i ê n

d iề u t r a í t , co' t h ế chpn đuực những n g u ờ i co' t r i n h độ ch u yên

môn vững v à n g , nẩm ch ấ c đu ?c đ ổ i tu ự n g đ iề u t r a và phuo-n*

pha'p làm co' khả nan g g h i chép chiTnh x á c Ho*n nữ a, do s ố do-n

n đ ỉề u t r a £ t nêũ s ố b iể u cần g h i chép cũ n g í t , c ó d iề u

k iệ n k iểm t r a t ỷ mỉ và co' hệ th ổ n g v i ệ c g h i che'p, k ịp t h ờ i

p h á t h iệ n s a i s ố , va hạn ch ể s a i s ố đến mức th ăp n h ấ t.

- D iề u t r a chọn miu co' t h ể a'p dpng d ổ i vo'i nhĩkig h iệ n

tuự n g kho' h o s e k h ôn g th ể dìrng d i ề u t r a to à n bộ để th u thâp

80 l i ệ u Chẳng hạn đ ố i v ớ i những h iệ n tu ự n g co' s ố do-n v ị qua'

l ớ n , cá c t i ê u th ứ c cần n g h iê n cứu l a i kho' g h i c h é p nểu

d i ề u t r a to à n bộ s ; ggp r ấ t n h iề u kho' khẩn và k ể t quẩ s ;

không c h ín h xác (như đ i ề u t r a g i á c ả c á c l o ạ i hàng h o á t r ê n

t h i trư ờ n g hay k h i kiểm t r a c h ỗ t lu v n g sả n p h ẩ m nểu đ iề u

t r a to ầ n bộ s ẽ p h á i phá h ủ y t ỗ t cả mọi sẩ n phẩm T ron g những trư ờ n g hợp đ ó , chúng t a c h ỉ c ó th e chọn n g lu n h iê n một s ố

sả n phẩm để kiểm t r a r ồ i tư đó dánh g i á c h ỗ t lư ự n g chung của

to à n bộ sả n phẩm ( t í n h t ỷ l ệ p h ễ phẩm ch u n g) c á c h làm đ ó

c h in h l à đ iề u t r a chọn mâu.

v ớ i n ộ i dung CO’ ban và cá c ưu điếm đã nêu c ó t h | th ỗ y

ra n g phương pháp chpn mâu l à một phưo’ng pháp khoa h p c , đưọ’c

sử dụng l i n h h o a t đề n g h iê n cứu th ố n g kê c á c h o ạ t động va quá t r i n h k in h t ế xã h ộ i Thực t ẽ chứng t ỏ rằ n g phưo-ng pháp chpn mâu n gay cang dưyc sử dụng r ô n g r ã i t r o n g mpi l ĩ n h vự c

n g h iê n cứu k in h t ể - x ã h ộ i T ron g côn g n g h iệp phương pháp chọn mau được dung dễ kiểm t r a c h ẩ t lưọTLg sảnphẩm lậ p v a k i|m

t r a cá c đ ịn h mức k in h t ể k ỹ th u ậ t n g h iê n cứu t r i n h đô sử

dpng thò’i g i a n l a o dộng của côn g n h ân , n g h iê n cứu nẵng s u ẩ t

la o động va th u l a o l a o đ ộ n g , t i n h h ln h sử dpng t h i ế t b ị , năng lưọ*ng, n gu yên v ậ t l i ê u

T rong x â y dựng c ó th ể dùng phương pháp chọn mau để kiểm t r a t i ể n độ sẩ n x u ỗ t x a y dựng kiểm t r a c h ỗ t lư ự n g s ẩ n phẩm.

T ron g g i a á th ô n g vận t ả i , phương pháp chọn mâu dược dung để n g h iê n cứu lu ồ n g hầnh k h ách v à lu ồ n g hầng hoá v ệ n chuyển t r ê n c á c tu y ễ n đường.

T ron g nông n g h iệ p thư ờn g dung phương pháp chọn miu

để xác đ ịn h ngng s u ổ t v a sả n lư ợ n g c â y t r ồ n g

l à p h ả i nắm t h é t ch ẩc l ý lu â n khoa hpc v ề phương pha'p n à y

MOT SO V * N đ e l y l u a n y s £) ĩ £ tJ Tldn ciic:: LhiU

Mpc đ í c h cua đ iề u t r a chpn mẫu thư ờn g l à th ô n g qua

c a c đ g c d iêm củ a bp phận cá c đơn v ị đ iề u t r a đ | su y đ oán

th a n h c a c đ g c điểm tư ơ n g ứng chung của to à n bộ h iệ n tư ơ n g

n g h iê n cữ u

Tư nhưng c h i t i ê u Cua to n g th ể mẫu su y r a những c h ỉ

t i ê u của t ổ n g t h e ch u n g Nhưng mgt lư ơ n g cúa c á c h iậ n tư ơ n g

k in h t ế c á b i ệ t th ư ờ n g c h ịu t á c độn g cúa r ỗ t n h iề u nhân t ố

t r o n g đo' co' những nhân t ổ bẩn c h ỗ t , t ỗ t n h iê n , v à cũng co' những nhân t ổ k h ôn g bẫn c h ấ t n g iu n h iê n Mức độ và phương hương t á c đpng củ a những nhân t ổ này l ê n h iệ n tư ợ n g c á b i ệ t

l à h ể t sứ c khác n h au , v ì v ậ y t í n h qui l u â t của th õ n g kê c h ỉ co' th ế t h ể h iệ n đ ổ i v ớ i hàng l o ạ t h iệ n tư ợ n g chứ không p h ầ i

đ ố i v ơ i tư n g h i ệ n tư ơ n g r i ê n g b i ệ t

iluốn tìm r a t í n h q u ỉ l u ậ t của th ố n g k ê , p h a i đ iề u

t r a n g h iê n cứu s ổ ld*n c á c h iệ n tư ợ n g

V£y đ ỉề u t r a chpn raiu muổn dảm bảo t í n h khoa hpc no

p h á i duy’c dựa t r ê n CO’ sở l ý lu â n của t r i ể t hpc và l ý t h u y ể t

x á c s u ỗ t , d ó l à q u i l u ậ t sS lo^n, v ì nó b iể u h iệ n mổi l i ê n hệ

b iệ n chứng g i^ a t ỗ t n h iê n và ngẫu n h iê n , th e o c u i l u g t này: nếu n g h iê n cứu ảnh hưởng của một s ố tư ơ n g đ ố i l ớ n h iệ n tuự n g

t h l những b iế u h iệ n ngau n h iê n , những đặc th ù của h iệ n tư ợ n g đo’n n h ỗ t s ’ẽ bu t r ừ và t r i ệ t t i ê u cho nhau và tx n h c u i l u ậ t được b iể u h iệ n n ó

Lý t h u y ế t xe*c s u ấ t dã chứng minh ra n g : hầu như ch ẩ c chẩn r a n g 3ự s a i khác g iữ a s õ b in h ouân của một s ố r ỗ t l o ’n

c á c đ a i lư ợ n g n gầu n h iê n vó*i k y v ọn g tó n của nó ( s ố b in h auân)

s u ỗ t chúng t a c ó th ể đánh g i á ch ên h l ệ c h g iũ a k ể t quả đ iề u

t r a ch ọn mau và k ế t quả th ự c t ể vó’i độ t i n cậ y cho t r ư ớ c

4) Tọn,g t h ể chung và t ổ n r th e m lu

+ Tổng th ể chung bao gồm N dơn v ị , nó đưực tệ p hợp l ạ i

- 1 6

-t h e o mộ-t -t i ê u -th ứ c nao đ ó , đứng -t r ê n g i á c Q$ -t i ê u -th ứ c X nào

đ ố t h i c á c đo’n v ị của tổ n g t h ể chung l a đ ồn g n h ấ t , nhưng v ề m£t lư ơ n g t h ì mỗi dơn v ị t ể n g th ể c ó nhưng g i é t r ị khác nhau, ỉỉeu như ta b i ế t đưọ’c t ỗ t cả c á c t r ị s ổ cụ th ể va tù ’ dó t í n h

ra được các tham s ỗ mô t ẻ tổ n g t h l chung

p = —p— (M : s ổ do*n v ị mang dấu

h iệ u cần n g h iê n cứu

th e o một phương pháp tổ chức chpn mẫu nào d ó

v ì chọn c á c do*n v ị tổ n g t h l mẫu một c á c h ngẫu n h iê n nén bản th â n tổ n g th ể mẵu cũng mang t i n h c h ế t ngẫu n h iê n , t u y

n h iê n d ố i v ớ i mỗi mau cụ th ể chọn ra t h i c ó th ể t í n h được c á c tham s ố mlu c ụ th ể x á c đ ịn h

líểu t a chọn duq’c n đơn v ị lậ p th a n h một tổ n g th ể m lu,

g ọ i x^ ( ỉ = 1 ,n ) l à t r ị số cụ t h ể của đơn v ị tổ n g th e mẫu, sa u

k h i đ iề u t r a c ố th ể t í n h được c á c tham s ổ mô t ả của tổ n g th ể man, đ ó l a c á c tham s ổ chủ yếu sa u :

K

X

n K

„ I < * i

-n Thông th ư ờ n g phương s a i miu đưọ’c t i n h t h e o cô n g th ứ c

1 8

T ron g tr ư ờ n g hơp c ầ n n g h iê n cứu một t y l ê nao đo t h ì cần t í n h :

_ TÍ l ệ màu f = E (m : sổ đơn v ị c ó mang dấu

h iệ u cần n g h iê n cứu) Tổng t h ể chung t ồ n t ạ i một c á c h kh ách quan c á c tham

sổ của ch ú n g cũ n g tồ n t ộ i một e a c h k h ach quan.

Tư tổ n g th ể chung c ó t h ể x ằ y dựng n h iề u tổ n g t h ể miu khác n h au , g i á s ứ moi t o n g th e mâu co số đơn v ị l a n , moi

tổ n g t h i mau ể y dều ch ọn một c á ch n g lu n h iê n , nên c á c tham

số của nó ( s ố b in h quân mẫu, t ỷ l ệ mẫu phương s a i mẫu) l à những đ ạ i lư ợ n g ngâu n h iê n tu â n t h e o nhưng q u i l u ậ t phan p h ỗ i

n h ẫ t đ ịn h

Có t h ể tim dư<j*c c á c kỳ vọn g to á n va phương s a i của

c á c tham s ổ mau, đ | t ừ đ ó r ú t r a nhưng nhân x é t v ề raổi l i ê n

hê cp th ể g iư a c a c tham s ố Cua to n g th e mâu va c a c tham sổ

cùa t ô n g th ê c h u n g

a ) Kỳ v p n g to á n của số b ìn h quân mau

MX = X Phương s a i của cá c s o b in h quân mâu

b) Ky v ọn g t o á n của các t ỉ l ệ mlu

Mf = p Phương s a i của t ý l ệ mẫu

vân đam bao c h in h x a c

Kều tổ n g th ê ch u n g được p h ên p h ố i t h e o c u i l u ệ t chuan

v ớ i kỳ v ọ n g ban g X v a phưo*ng s a i & t h ì s ố b in h quaD mau

- 20

đuryc phân p h ổ i t h e o q u ỉ l u ậ t chuan

X— N ội dung cơ ban cua phương phap chọn mâu l a p h a i dựa VSO sự h iể u b i ễ t v ề cá c tham sỗ Cua to n g t h e mâu da t i n h

r e Q U T J 'C , d ể su y lu ậ n v ề tham sỗ C u a to n g th a ch u n g, v i ệ c su y

lu â n như v ậ y c ó th ể g ọ i l à ước lư ợ n g

CÓ n h iề u phưo'ng pháp UỚC lư ợ n g , de co duực nhưng ươc

lư ợ n g cho s ự xẽp x ỉ t ồ t n h ất v ớ i cá c tham Su cua t o n g t h e

chung t h i cá c tham sC của miu p h ả i th o ả mãn đ iề u k i ệ n :

- ý củ a tổ n g t h ể mẫu l a ước lư ọ’ng không ch ên h của

-ệ~ (tham số cua tô n g th ê chung) k h ỉ no th o a man

- đ | ước lư y n g phương s a i chung (T , t a dung phương

s a i mẫu đ iề u c h ỉn h £ u lam ước lư ợ n g

uớc lư ợ n g như v ậ y ch ẩ c chắn x u ễ t h iệ n một s a i s o , v l

v ậ y cầ n p h ả i ch u yển ước lưtyng diểm s a n g ước lư ợ n g kh oảng nham nâng ca o độ t i n c ậ y của cá c k ễ t lu ậ n

Khoảng c ó khả năng chứa tham s ổ # của tồ n g t h ể chung

g p i l à k h oản g t i n c ậ y của ước lu ự n g , nó php th u ộ c v à o g i á t r ị

cp t h ể củ a V và phụ th u ộ c v à o độ c h ín h xác của uức lư y n g hay còn g ọ i l à n ham v i s a i s ỗ chon m?u ( 6 ) , như v ậ y kh oản g t ỉ n

c ậ y của ước lưt}’ng l à khoảng ( t r-'Ế V t ỉr ) , k h oản g t i n

cậ y mang t i n h ngau n h iê n , cho nên cần t h i ể t p h ả i đánh g i á x á c

s u ỗ t của n ó , tứ c l a đánh g i á khả năng khoảng t i n c ậ y d ó chứa đưực ■ừ' của t ổ n g th ể ch u n g , x á c s u ẩ t này c h ín h l à t r i n h đô dán, t i n CSV c u e ước lu ự n g ( ỵ )

- 22

hàm dược tham sổ t y của tổ n g th ể chung — ) tứ c l a tìm khoảng

s a o cho t i ' - o < V t t nếu b i ế t tr ư ớ c s ổ mau

(n ) và y ê u cầu t r ì n h độ đáng t i n c ậ y l à ) /

- P h a i x á c đ ịn h k í c h th ư ớ c mẫu Cu) l a bao n h iê u t h ì

k ể t quả ước lu v n g s ẽ không s a i l ệ c h quá một lư ợ n g l a 6 va

dán g t i n c ậ y đ ế n mức độ Y

2 uy t h e o tham sỗ ty của tổ n g th ể chung l a l o ạ i c h ỉ

t i ê u nào ( s ổ b ìn h q u ln , h ay t y l ệ , hay phưo’ng s a i ) đe nhau

x é t v ề q u i l u ậ t phân p h ố i cụ t h ể của d ạ i lưp-ng ngẫu n h iê n

Torn l a i v i ệ c dung c á c c h í t i ê u th u đưọ’c tư d iề u t r a

bộ ph ận dể s u y r a cá c c h ỉ t i ê u cua to n g th e chung l a khoa hpc

VI đ ã dựa t r ê n CO’ sỏ’ l ý lu â n dúng đ ắ n

Tuy v ệ y , do c h ỉ đ iề u t r a một bộ phân đo’n v ị nen k e t

quả đ iề u t r a s o vd’i k ế t quả th ự c t ể cúa h iệ n tuq'ng n g h iê n

cứu S q c ó sự ch ên h l ê c h — đo c h in h l a s a i s o , đe tim h ie u

cụ t h ế t a s ẽ d i s â u n g h iê n cứu s a i s ố t r o n g đ iề u t r a chọn mau.

•2 ) S a i s ỗ tr o n g d iề u t r a chon ml ụ

B gt k y một cu ộc đ iề u t r a nao cung đeu co th e p n a t

s i n h s a i s ổ - S a i s ổ t r o n g đ iề u t r a chọn mâu l à s a i l ệ c h g iữ a

g i á t r i ch ân th ự c ty va g i a t r ị do t i n h đưq*c t i tu ’ so l i ệ u

của t ổ n g t h ể mau (c h ê n h l ệ c h g iữ a sỗ b ìn h quản mau v ớ i sổ

b ìn h quán ch u n g; hay l à ch ên h l ệ c h g iữ a t y l ệ mâu vo*i t y l ệ

chun g)

CÓ t h ề n ố i ra n g s a i sỗ th ư ờ n g l a không b i ẽ t đusyc, v ì

+ S a i s ổ c ó hề th õ n g :

Đây l a s a i s ổ pha't s i n h do v i phạm n gu yên t ẩ c ch ọn ngảu n h iê n , do r ỗ t n h iề u nguyên nhân g â y r a , mà mỗi n g u y ên *■ nhân này l ạ i lam cho k ể t quả đ iề u t r a lu ô n lu ô n ch ên h l ệ c h

so v ớ i sỗ l i ệ u th ự c K hi chọn mâu đã kh ôn g dam bao t i n h c h ỗ t

k h ách quan, đ i ề u nầy thư ờn g x ả y r a v ớ i những trư ờ n g hợp :

muốn dấu diểm s ự t h a t , h oac n g ạ i khó h o £ c vô t r á c h nhiệm ( t h í

dụ : nhầm những do’n v ị t i ê n t i ế n h oăc nhưng đơn v ị l ạ c hau

đe ch ọn )

N gư ời d i ề u t r a c ó dụng ý tr ư ớ c nên k ễ t quả l u ô n lu ô n

l ệ c h v ề 1 hướng n h iề u hơn hogc i t hơn s o th ự c t ể

S a i s 6 c ó hệ th ổ n g l a kh ẩc phuc đuayc, muồn k h ac ph ục

nó cần p h ả i dám bảo n gu yên t ẩ c khoa h ọc t r o n g đ iề u t r a

- 24

S a i số ngẫu n h iê n l à s a i số c h ỉ x u ỗ t h iê n t r o n g trư ờ n g hợp ca'c đo’n v ị của tổ n g th ể chung đều c ó CO’ h ộ i dư}’c ch ọn như nhau t h e o q u i t ắ c ngau n h iê n , và không th ễ b i ể t trưo*c đưực

s ẽ l ệ c h v ề p h i á n ầ o , s a ỉ sỗ nầy s ẽ t ự d iề u c h ỉn h k h i tă n g s ỗ dơn v ị d iề u t r a - ĐÓ c h ín h l à s a i sổ chọn mẫu.

Như v ậ y oigc du cuộc d iề u t r a chọn mâu dưọ’c t o chưc khoa học v à chu đáo t h ì s a i sổ chọn miu vẫn l a d iề u kh ông th ể

tr á n h k h ỏ i.

Tuy n h iê n ta v i n c ó th ể khống chề nó t r o n g một phạm

v i n h ẫ t đ ịn h , b an g cá c b iệ n pháp khác nhau, muon v ậ y cầ n nắm

vữ n g cá c nhân t ổ ảnh hưởng đễn s a i s ố chpn mau như s a u :

S a i sốvmẫu lớ n hay nhỏ tr ư ớ c h ế t phụ th u ộ c v à o s ố dơn v ị tổ n g t h ề mâu dươc chọn n h iề u hay i t Ro ra n g l a t r o n g những đ iề u k i ệ n như nh au, s ổ đo’n v ị d i ề u t r a cang n h iề u th x

t í n h c h ỗ t đ ạ i b iể u của tổ n g t h e mẫu càn g cao và s a i số chpn mẫu cầ n g n h ỏ v ớ i cùng một đô t i n cậ y t h ì b in h phương của s a i

sồ chọn mâu t ỷ l ệ n g h ic h v ớ i s ổ do’n v ị đ iề u t r a Nễu muổn

giảm s a i s ổ ch ọn mẫu, t a c h ỉ v i ệ c tă n g sỗ do’n v ị tổ n g t h ê mẫu Nhưng nễu cứ t i ể p t uc tă n g s ổ do’n v ị tổ n g th ể mlu dẫn t ớ i

b an g Bồ dơn v ị t ổ n g t h | chung (n = N) t h i d ie u t r a chọn mâu

b iể n th à n h d i ề u t r a to à n bộ va s a i s ổ chọn mâu không co n nữa

đó l à t á c dụng củ a q u i l u ậ t số l o ’n , th e o q u i l u ậ t n a y , k h i

S Ổ quan s á t n c à n g lớ n t h ì sự khác b i | t g iữ a s ổ t r u n g b ìn h

cộ n g v à g i á t r ị ch ân th ự c ca n g nh o, tu y n h iê n t r o n g th ự c t ể ,

t a không t h ể l ế y sổ dơn v ị tổ n g t h i mẫu quá n h iề u , v l như v ậ y

s ẽ mất t á c dung củ a v i g c n g h iê n cứu bang phương pháp đ i ề u t r a

ch on mẫu Yêu cầu đ a t ra l à p h ả i chpn s ổ do’n v ị mêu n h iề u đ ễn mức vìra đu d | vìra đáp ứng dutj’c y êu C Ề U của q u i l u ậ t s ổ l ớ n , vìra dáp ứng đưyc yêu cầu của phương án n g h iê n cửu v ề độ c h ín h

x á c , v ề c á c đ i ề u k iệ n nhân t à i , v ậ t lự c .

c h ấ t đồn g đều củ a tổ n g th ể ch u n g Tổng th e chung ca n g c ó k ế t cău phức t ạ p , c á c lư ợ n g b iế n của t i ê u th ứ c n g h iê n cứu càng

b iề n t h i ê n n h iề u t h ì s a i s ố chọn mau ca n g lớ n , tứ c l à s a i sổ

ch ọn mâu t ỷ l ệ th u ậ n v ớ i phương s a i của tổ n g th ễ n g h iê n cứ u

T ron g tr ư ờ n g họ*p này muổn hạn ch ề s a i s ổ , p h ả i phên c h i a c á c đo’n v ị của h iệ n tu ự n g n g h iê n cứu th a n h c á c t ổ sa o cho t r o n g mồi tổ c á c đo’n v ị dồng dều v ề c h ấ t , chênh l ệ c h g iữ a c ẩ c lư y n g

b iể n í t đ i , s a u đó n ớ i ch ọn c á c đơn v ị đ iề u t r a t r o n g mỗi t ổ

pháp t ổ chức chpn mâu, sử dụng phương pháp chọn mau t h í c h ho*p

t h ể dung phương pháp chon cả k h ố i

Chọn 1 l ầ n t h ì s a i sỗ th ư ờ n g lo'n hơn k h i chọn n h iề u

(2J S a i s õ chọn mâu IÓ tl hay nhỏ con php th u ộ c v à o t í n h

C u ổi cung s a i số chọn mâu cồn phụ th u ộ c v à o phương

Luc đ í c h đ iề u t r a chọn mâu l à dùng c á c tham s ổ của

tổ n g t h ế mẵu ( k ể t quả đ iề u t r a chọn mẫu) đe su y ra c á c tham

s ổ cúa t ố n g t h ể ch u n g

Khi s u y rộn g t ầ i l i ệ u d iề u t r a chpn mau, nểu su y r ộ n g

c h ín h x á c ( ư ớ c lưQ’ng không c h ệ c h ) t h i kỳ vpng to á n của c á c tham s ố mẫu b an g cá c tham sổ của tổ n g t h ể chun g.

Tức l a

M (X ) = X

M ( f ) = p

tl( c ) = V

Như v ậ y muốn su y r ộ n g chxnh x á c p h á i đ iề u t r a K tố n g

th ể mâu, r ồ i t í n h b in h quân của c á c tham s ổ , đ iề u này không nên v à không t h e làm đưọ*c nểu như tổ n g t h ề l a quá l ớ n

T ro n g th ự c t ế n g ư ờ i t a c h i c&n đ iề u t r a 1 mẫu tư c l a

su y t ừ số b in h quân của 1 mlu r a số b in h quân chung (X —ỳ X)

Hogc tir t ỷ l ệ 1 mẫu ra t ỷ I f chung ( f -1> p ) Suy rộ n g như v ậ y ch ắ c chắn S e c ó s a i sổ v ì v ậ y đ ó l à s a i s 5 chọn m ê U o

S a i SỐ chọn mâu l à một d ạ i lu ự n g ngẫu n h iê n nhân c á c

b ìn h quan ch u n g S g nhỏ tu y ý nếu d iề u t r a 1 sỗ lo T L do’n v ị

t : độ t i n c ậ y ứng v ớ i một x á c s u ẩ t n h ẩt đ ịn h

Á - Đ ịn h l ý B é c n u li cho b i ễ t :

Nếu đ iề u t r a 1 s ố lớ n do*n v ị t h l xác s u ă t dể cho

p q

( n h i ề u l ầ n ) n

h a y •'

( ĩ - ầ x)í- ĩ ố Ũ + A p

3 ) x á c đ i n h q u i mô t ồ n g t h ề m ẫ u

xác định qui mô mãu tức l à càn chon ra bao n h iê u

aơn v ị d ế đ i ê u t r a - D ây l à một vãn d è quan t r ọ n g , v ì có xẩc đ ịn h dược nả ta mối t h i ẽ t l ậ p dược một tống thê mẫu ^

i - v ( 1 - - i )

N t

" á ^ N + t 2 C 2

TrOng khi xây dựng phưcmg án đ iề u t r a , xuất phat tư mục

đ íc b yêu cầu và đ iều k iện cụ th ễ ngưẻrỉ ta phảỉ xẩc định

3 0 trươc tr ìn h đ ộ dáng t in cậy ( t ) v à đ ộ ch ín h xác c A )

- Neu chon th eo cách cho không tr a l ạ i

Tr ong k h i xây dựng phương án, người ta dã xuẫt phat tư jnục

đ íc h n ghiên cứu và những yêu cầu, đ iề u k iện cụ the ma xac định trước độ t i n cệy ( t ) và đọ chính xác ( A p)

* Kiếm t r a tín h chẵt d a i b le u của t&ng thề mầu

Sau k h ỉ dã chpn được số mãu đê đ ỉều t r a , cần p h a i kỉem tr a tín h ch ẫ t d ại b ỉề u của s ố mẩu đó.

v iê c kiêm tr a này được t i ế n hành beng each so sanh đặc diêm của t&ng thễ mẩu và tỗng thề chung theo những

t i ê u thức quan -fcpong tron g phương án đ iều t r a Nếu so sanh giữa các ch ỉ t i ê u của tòn g thê mẩu và t^ng th ề chung chênh

lệ c h nhau qúa n h iều (vượt qúa phạm v i cho phép 3-5 ^ ) t h ỉ

c o i như tồn g th ê mẩu đã chọn chưa có đu t£nh ch ất dại

b ỉề u , p hải thay th ễ hoặc phải tẵng thêm sỗ đcm v ị vào mẩu.

4 ) các phương pháp tổ chức chon mâu.

3 2 Môt tro n g những yêu cầu cơ bản cùa phương phap chpn mẫu l à những đơn v ị t5ng thê mãu phầỉ dược chọn ra một

-cách hoàn toàn ngẩu n h ỉê n

Trong k hỉ chon mẫu ta cũng thường có haỉ each chọn :

- Chọn n h iềư lầ n (lặ p ) : các đơn v ỉ được chọn ra

đề đ iều t r a l ạ i dược tr ả về tỗng thê chung và t ỉễ p tụ c

tham gia vào lầ n chọn sa u Như vây mõi đơn v ị của tồ n g thề chung dều có khả năng dươc chọn nhiều lằn và xác su ỗ t được chon của t ã t cả các đơn v ị l a không thay đ o i.

•

_ Chon môt lầ n là các đơn v ị đã được chọn ra đ iều

tr a không dược tham g ia vào lằn chọn t i ế p , mồi đơn v ị ch i

có khả năng đươc chon môt lầ n ; Xac su ẫ t được chọn cua moi dơn v ị cứ tăng dần lê n sau moi làn chọn* Co th e phan lam

5 phương pháp tồ chức chon mâu như sau :

(^ 1 ) C h ọn mẫu n g ẵ u n h i ê n d o n t h u â n

Phuơng pháp này có thề chọn th eo cách r ú t thẩm, mõi dơn v ị tỗng th ể đều được dánh ký h iệ u vầ v i ế t vào một

l á p hiếu ( l á thăm) hoàn toàn giốn g nhau Những l á thẵm này được cho vào 1 hộp xáo trộn đều vầ r ú t ra số tham

S a i s ỗ c h o n mẫu /£■*= - - (c h ^ p / l ? p )

7

Phương pháp này c h ỉ nên dùng d ố ỉ vơ ỉ tỗng the tương dõỉ đồng đều, nếu tỗng thê có k ế t cẫu phức tạp t h ì không nêu dùng v ì t in h ch ất d ại b ỉề u của t5ng thê mau s ê không cao.

Nếu tòng th ê chung có auỉ mô lớn t h i cũng không nên dùng phương pháp này v ì v i ê c đặt số l i ệ u cho t ẽ t ca các đơn v ị s ẽ găp khó khẵn

( 2 ) Phương pháp chọn may móc

ĐÓ l à cách chọn các dơn v ị từ tồng thê chung dược

t iể n hành th eo môt t r ệ t tự máy móc nào đ ó, sau k h i các dơn v ị củạ tồn g thê chung dược x lp xếp th eo 1 t r ệ t tự

n h ất định t h i cứ cách 5» 10» 1 5 • • • đơn v ị l ạ i chọn ra mọt đơn v ị đ l đ iề u t r a các dơn v ị của tSng th ề chung đưỢc sắp xếp th e o một t i ê u thức h ất kỳ, nếu các đơn v ị cua to n g thê chung được xắp xếp th eo những t iê u thức không lÊản auan trư c t i ế p đển t i ê u thưc nghiên cưu t h ỉ se co s a ỉ so ngẩu n h iê n Nếu dươc sếp xếp th eo t i ê u thưc n g h iên cưu

t h ì sẽ có s a i số có hệ th ốn g, s a i s ố này lớ n hay nhỏ phụ thuôc vào v i ê c chọn đon v ị dầu t i ê n (dơn v ị này ở cang gần giữa khoảng cách dầu t h ì s a i sỗ hệ thống càng nhỏ)

Phương pháp này vừa khoa học l ạ i vừa dễ làm , cho

k ết quả t ổ t hơn chpn ngêu nhiên dơn thuần ( v i t ín h ch ất dại b iê u của tồng thê mẵu cao hơn)

( 3 ) Phương pháp chọn phân l o ạ i

La phương pháp chpn tổng thê mau khỉ ton g th e

chung dược phân ch ia thành cac to th eo cac t i ê u thưc nao

3 4

Khi phân tỗ , các tồ thường có qui mô khác nhau,

nếu chpD số đơn v ị mãu tron g mỗi t ê tương ứng với t ỉ trong cùa nó chiếm tron g tồn g th ê t h ì g o ỉ l à chon phân l o ạ i theo

tỷ l ê , nếu chpn sỗ dơn v ị mẫu tron g mõỉ tồ đều bằng nhau

Trống phương pháp n ày, moi lần chpn sồ mãu dưọ’c

rút ra không p h ải l à l ẻ t ễ từng đơn v ị , mà l à từng nhóm (kh'6i) dơn v ị , mõi nhóm dơn v ị được chon ra deu đươc đ iều

tr a h ễ t , không bổ s ó t đơn v ị nào

TArớc h ế t tĩ>ng thễ chung phải dược phân c h ia thành các k h ổi có qui mô bằng hoẩc khác nhau.

Phương pháp này gon, t i ế t kỉêm hơn các phương pháp khác, nhưng do s ố đơn v ị chpn ra c h ỉ tâp trung vào một khỗi

và sỗ khối chpn ra l a i qúa í t nên s a ỉ sỗ chpn mẩu trong phương phập này có thề lớn hơn s a ỉ sồ trong các phương

S a i sỗ bình auân chon mẩu

/ ■

R : tSng thè khốỉ trong tồng th ề chung

r : Tồng thề khoỉ tron g t$ng th ề mậu

4 ^ : phương s a ỉ các sổ b in h quân khốỉ tong the

chung X2 : phương s a i các sổ b inh quân k h oỉ tòng the

tống thề Chung đươc c h ia thành các k h ố i, chọn mọt sổ khồi cần t h i ế t , sau đó chọn ngãu nhiên các dơn v ị tron g các