Pháp luật về quản lý khai thác khoáng sản là vật liệu xây dựng và thực tiễn áp dụng tại tỉnh hoà bình

Thực hiện quan điểm chỉ đạo: Khoáng sản là tài nguyên không tái tạo, thuộc tài sản quan trọng quốc gia, phải được quản lý, bảo vệ, khai thác, sử dụng hợp lý, tiết kiệm, có hiệu quả nhằm

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

- -

NGUYỄN XUÂN BÌNH

PHÁP LUẬT VỀ QUẢN LÝ KHAI THÁC KHOÁNG SẢN LÀ VẬT LIỆU XÂY DỰNG VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG TẠI TỈNH HÒA BÌNH

Chuyên ngành: Luật kinh tế

Mã số: 8380107

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS TRẦN VĂN NAM

Hà Nội, năm 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật

Tác giả luận văn

Nguyễn Xuân Bình

LỜI CÁM ƠN

Luận văn là kết quả của quá trình học tập, nghiên cứu kết hợp với kinh nghiệm thực tiễn trong quá trình công tác và sự hướng dẫn nhiệt tình của cô giáo Hướng dẫn khoa học

Tôi xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn đến PGS.TS Trần Văn Nam đã tận tình hướng dẫn tôi trong suốt quá trình viết và hoàn thành luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô trong khóa học, các anh chị trong Viện Sau Đại Học trường Đại học kinh tế quốc dân và Khoa Luật đã đào tạo, hỗ trợ

và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập

Mặc dù với sự nỗ lực cố gắng của bản thân, luận văn không tránh khỏi những thiếu sót Tôi mong nhận được sự góp ý của quý thầy cô, đồng nghiệp, bạn bè và các độc giả để luận văn được hoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn!

Tác giả luận văn

Nguyễn Xuân Bình

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN

LỜI CÁM ƠN

MỤC LỤC

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ, HÌNH VẼ

LỜI MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT VỀ KHOÁNG SẢN VÀ PHÁP LUẬT KHAI THÁC KHOÁNG SẢN 5

1.1 Khoáng sản và khai thác khoáng sản 5

1.1.1.Khái niệm, đặc điểm khoáng sản, khai thác khoáng sản 5

1.1.2.Đặc điểm của khoáng sản 6

1.1.3.Vai trò và ý nghĩa của khai thác khoáng sản 9

1.2 Khái quát pháp luật về khai thác khoáng sản 10

1.2.1.Lược sử pháp luật về quản lý khai thác khoáng sản 10

1.2.2 Vai trò của pháp luật trong hoạt động khai thác khoáng sản 11

1.2.3.Các chủ thể quản lý nhà nước về khai thác khoáng sản 12

1.3 Quyền và nghĩa vụ quản lý nhà nước về khai thác khoáng sản của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh 16

1.3.1.Phê duyệt quy hoạch thăm dò, khai thác, sử dụng khoáng sản của địa phương theo quy định 16

1.3.2.Gia hạn, thu hồi giấy phép thăm dò, khai thác khoáng sản 17

1.3.3.Cho thuê đất hoạt động khoáng sản, sử dụng hạ tầng kỹ thuật và các vấn đề khác có liên quan 18

1.3.4.Bảo vệ môi trường, khoáng sản, tài nguyên chưa khai thác 19

1.3.5.Đảm bảo an ninh, trật tự an toàn xã hội trong khai thác khoáng sản 19

1.3.6.Thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật về khoáng sản 21

1.4 Kinh nghiệm thực tiễn quản lý nhà nước về khai thác khoáng sản của một số địa phương 21

CHƯƠNG 2 THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ QUẢN LÝ KHAI THÁC KHOÁNG SẢN LÀ VẬT LIỆU XÂY DỰNG TẠI TỈNH HÒA BÌNH 25 2.1 Đặc điểm tự nhiên, kinh tễ - xã hội tỉnh Hòa Bình 25

2.1.1.Điều kiện tự nhiên 252.1.2.Đặc điểm kinh tế - xã hội 27

2.2.Thực tiễn hoạt động quản lý về khai thác khoáng sản là vật liệu xây dựng trên địa bàn tỉnh Hòa Bình 28

2.2.1 Sơ lược hoạt động quản lý về khai thác khoáng sản là vật liệu xây dựng tỉnh Hòa Bình trước năm 2015 282.2.2 Thực tiễn hoạt động quản lý về khai thác khoáng sản là vật liệu xây dựng trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2015 – 2018 31

2.3 Đánh giá hoạt động áp dụng pháp luật về quản lý, khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Hòa Bình 45

2.3.1.Thành công trong công tác quản lý nhà nước về khai thác khoáng sản tỉnh Hòa Bình 452.3.2.Hạn chế và nguyên nhân 51

CHƯƠNG 3 MỘT SỐ ĐỀ XUẤT TĂNG CƯỜNG HIỆU QUẢ PHÁP LUẬT QUẢN LÝ KHAI THÁC KHOÁNG SẢN TẠI TỈNH HÒA BÌNH 56 3.1 Định hướng hoàn thiện pháp luật về quản lý nhà nước khai thác khoáng sản 56 3.2 Giải pháp hoàn thiện pháp luật về quản lý nhà nước khai thác khoáng sản 57

3.2.1 Hoàn thiện pháp luật, chính sách, quy định của Nhà nước về khai thác khoáng sản và việc thực hiện trên địa bàn tỉnh Hòa Bình 573.2.2 Hoàn thiện quy hoạch, kế hoạch khai thác khoáng sản trên địa bàntỉnh Hòa Bình 633.2.3 Hoàn thiện cơ cấu bộ máy quản lý khai thác khoángsản 643.2.4 Hoàn thiện chính sách, quy định thực hiện quy hoạch, kế hoạch khai thác khoángsản 65

3.2.5 Hoàn thiện công tác thanh tra, kiểm tra hoạt động khai thác khoángsản tại

tỉnh Hòa Bình 67

3.3 Đề xuất nhằm tăng cường hiệu quả công tác quản lý nhà nước về khoáng sản tại tỉnh Hòa Bình 68

3.3.1.Các kiến nghị đối với UBND tỉnh Hòa Bình 68

3.3.2.Đối với Bộ tài nguyên và môi trường 69

3.2.3.Đối với các cơ quan hữu quan khác 69

KẾT LUẬN 70

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 72

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

HĐND Hội đồng nhân dân

TNMT Tài nguyên môi trường

UBND Ủy ban nhân dân

VLXD Vật liệu xây dựng

DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ, HÌNH VẼ

Bảng 2.1 Đội ngũ cán bộ công chức trực tiếp thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước

về khai thác khoáng sản 33Bảng 2.2 Các văn bản của UBND tỉnh Hòa Bình về khai thác khoáng sảngiai đoạn

2015 – 2018 34Bảng 2.3 Quy hoạch khai thác khoáng sản (làm VLXD thông thường) tỉnh Hòa Bình đến năm 2025 36Bảng 2.4 Quy hoạch các khu vực không đấu giá hoạt động khoáng sản 37Bảng 2.5 Kế hoạch khai thác khoáng sản là vật liệu xây dựng tại tỉnh Hòa Bìnhgiai đoạn 2015 – 2018 38Bảng 2.6 Điều kiện của chủ thể khai thác và chuyển nhượng quyềnkhai thác khoáng sản 39Bảng 2.7 Danh sách khu vực cấm hoạt động khoáng sảnđể đảm bảo cảnh quan môi trường 40Bảng 2.8 Kết quả xử lý doanh nghiệp, cá nhân vi phạm trong khai thác khoáng sản tỉnh Hòa Bình 42Bảng 2.9 Số lượt đơn vị bị xử phạt theo nguyên nhân vi phạm tại tỉnh Hòa Bình 43giai đoạn 2015 – 2018 43Bảng 2.10 Chỉ số phát triển tổng sản phẩm và chỉ số phát triển ngành khai khoáng giai đoạn 2015 – 2018 46Bảng 2.12 Thu ngân sách trong hoạt động khoáng sản là vật liệu xây dựng tại tỉnh Hòa Bình giai đoạn 2015 – 2018 49Bảng 2.13 Lượng khí thải trung bình do khai thác 300.000 m3 đá xây dựng theo quy định của Nhà nước 50Bảng 2.14 Lượng khí thải trung bình do vận tải 300.000 m3 đá xây dựng theo quy định của Nhà nước 50Bảng 2.15 Lượng bụi thải trung bình do khai thác 300.000 m3 đá xây dựng theo quy định của Nhà nước 51

Hình 1.1 Mô hình quản lý nhà nước về khai thác khoáng sản 16Hình 2.1 Sơ đồ tổ chức bộ máy nhà nước về khoáng sản trên địa bàn tỉnh Hòa Bình 32

Biểu đồ 2.1 Tỷ trọng ngành khai khoáng trong tổng sản phẩm tỉnh Hòa Bìnhgiai đoạn 2015 – 2018 46Biểu đồ 2.2 Giá trị sản xuất ngành công nghiệp khai khoáng và sản xuất sản phẩm

từ khoáng sản phi kim loại tỉnh Hòa Bình giai đoạn 2015 – 2018 47Biểu đồ 2.3 Tổng lao động trong các doanh nghiệp ngành khai khoáng tại tỉnh Hòa Bình giai đoạn 2015 – 2018 48Biểu đồ 2.4 Tổng thu nhập của lao động trong các doanh nghiệp ngành khai khoáng tại tỉnh Hòa Bình giai đoạn 2015 – 2018 48

- -

NGUYỄN XUÂN BÌNH

PHÁP LUẬT VỀ QUẢN LÝ KHAI THÁC KHOÁNG SẢN LÀ VẬT LIỆU XÂY DỰNG VÀ THƢ̣C TIỄN ÁP DỤNG TẠI TỈNH HÒA BÌNH

Chuyên ngành: Luật kinh tế

Mã số: 8380107

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ

Hà Nội, năm 2019

i

LỜI MỞ ĐẦU

Tài nguyên khoáng sản là những sản phẩm của tự nhiên mà con người có thể khai thác, chế biến, sử du ̣ng cho nhiều mu ̣c đích khác nhau trong quá trình tồn ta ̣i và phát triển của xã hội Mô ̣t trong những mu ̣c đích sử du ̣ng phổ biến của nhiều loa ̣i tài nguyên khoáng sản được khai thác là để sản xuất những loa ̣i vâ ̣t liê ̣u xây dựng khác nhau, được sử du ̣ng trực tiếp như ga ̣ch , đá, cát hay sử dụng sau quá trình chế biến tinh luyê ̣n như sắt , thép, xi măng Khai thác khoáng sản để làm vâ ̣t liê ̣u xây dựng cũng là một hoạt động diễn ra sôi động tại nhiều địa phương trong nước và đóng góp vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế cả nước

Tỉnh Hòa Bình nằm ở cửa ngõ phía tây của Hà Nội , kết nối Hà Nội với những tỉnh lớn phía Tây Bắc nước ta như Sơn La , Điê ̣n Biên hay phía Nam như Thanh Hóa Với đi ̣a hình trung du và đồi núi lâu đời , trên đi ̣a bàn tỉnh Hòa Bình cũng chứa lượng lớn khoáng sản có thể làm vâ ̣t liê ̣u xây dựng , đă ̣c biê ̣t là cát , đá và kim loa ̣i Hoạt động khai thác các khoáng sản này ở Hòa Bình cũng diễn ra tấp nập

Tuy nhiên, hoạt động khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng ở nước ta hiê ̣n nay cũ ng như ta ̣i tỉnh Hòa Bình chưa được quản lý một cách có hiê ̣u quả , dẫn tới nhiều thực tra ̣ng tiêu cực Chẳng ha ̣n, viê ̣c khai thác cát, đá tràn lan ở một số đi ̣a phương dẫn tới su ̣t lở đất ven sông hay đất đồi , hoặc viê ̣c quả n lý khai thác các quă ̣ng kim loa ̣i chưa tốt khiến cho hoa ̣t đô ̣ng khai thác làm môi trường xung quanh

bị ô nhiễm nặng Có nhiều nguyên nhân dẫn tới thực trạng trên , nhưng lý do quan trọng nhất là hệ thống pháp luật về quản lý khai thác khoáng sản làm vâ ̣t liê ̣u xây dựng còn nhiều vấn đề và chưa phát huy hiê ̣u quả

Thực hiện quan điểm chỉ đạo: Khoáng sản là tài nguyên không tái tạo, thuộc tài sản quan trọng quốc gia, phải được quản lý, bảo vệ, khai thác, sử dụng hợp lý, tiết kiệm, có hiệu quả nhằm đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, phát triển bền vững kinh tế - xã hội trước mắt, lâu dài; những năm gần đây, hoạt động quản lý nhà nước về khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh đã được tăng cường, dần đi vào nề nếp, đạt một số kết quả tích cực, tuy nhiên vẫn còn những tồn tại, hạn chế như để xảy ra hiện tượng khai thác khoáng sản trái phép (khai thác không phép, khai thác vượt mốc giới, khai thác quá thời gian quy định), khai thác

không đúng thiết kế cơ sở được duyệt, không thực hiện đúng cam kết bảo vệ môi trường trong khai thác, chưa quản lý hiệu quả khối lượng cát, sét gạch ngói khai thác , do vậy cần nghiên cứu để đưa ra được giải pháp khắc phục, nâng cao hiệu quả quản lý

Do đó , luâ ̣n văn nà y lựa chọn chủ đề “ Pháp luật về quản lý khai thác khoáng sản là vật liệu xây dựng và thực tiễn áp dụng tại tỉnh Hòa Bình ” nhằm

làm rõ hơn quan điểm trên , để tỉnh có sơ sở tham khảo cho mục đích nâng cao hiệu quả hoạt đô ̣ng quản lý ta ̣i đi ̣a bàn

CHƯƠNG 1.KHÁI QUÁT VỀ KHOÁNG SẢN VÀ PHÁP

LUẬT KHAI THÁC KHOÁNG SẢN 1.1 Khoáng sản và khai thác khoáng sản

1.1.1 Khái niệm, đặc điểm khoáng sản, khai thác khoáng sản

1.1.1.1 Khái niệm tài nguyên khoáng sản

Theo từ điển tiếng Việt định nghĩa “tài nguyên là nguồn của cải thiên nhiên chưa khai thác hoặc đang tiến hành khai thác”

Tài nguyên khoáng sản là tích tụ vật chất dưới dạng hợp chất hoặc đơn chất trong vỏ trái đất, mà ở điều kiện hiện tại con người có đủ khả năng lấy ra các nguyên tố có ích hoặc sử dụng trực tiếp chúng trong đời sống hàng ngày

Tài nguyên khoáng sản thường tập trung trong một khu vực gọi là mỏkhoáng sản Tài nguyên khoáng sản có ý nghĩa rất quan trọng trong sự phát triển kinh tế của loài người và khai thác sử dụng tài nguyên khoáng sản có tác động mạnh mẽ đến môi trường sống Một mặt, tài nguyên khoáng sản là nguồn vật chất để tạo nên các dạng vật chất có ích và của cải của con người

1.1.2 Đặc điểm của khoa ́ ng sản

- Tính hữu hạn, không tái tạo

- Tính rủi ro địa chất

- Lợi thế so sánh (“địa tô chênh lệch”)

- Quan hệ hữu cơ với tài nguyên đất

- Quan hệ hữu cơ với tài nguyên nước

iii

- Tính “đa dụng”, “đa mục đích”, “đa khoáng” và thay đổi giá trị dụng theo

thời gian, trình độ phát triển của khoa học công nghệ

- Tác động trực tiếp tới môi trường trong hoạt động khoáng sản

1.1.3 Vai trò và ý nghĩa của khai thác khoáng sản

- Tài nguyên khoáng sản là một phần quan trọng trong các nguồn tài nguyên thiên nhiên, sản phẩm của hoạt động khai thác khoáng sản là vật liệu một nền tảng quan trọng cho sự phát triển của xã hội loài người

- Bên cạnh việc trở thành những sản phẩm phục vụ cho cuộc sống, các sản phẩm của tài nguyên khoáng sản thô là những thành phần cần thiết của nền kinh tế toàn cầu của thế giới, nguyên liệu là cơ sở của tất cả các nền kinh tế công nghiệp hiện đại Tài nguyên khoáng sản là nguyên liệu để sản xuất các sản phẩm giá trị gia tăng

- Sự phát triển của nền kinh tế thế giới dẫn đến tăng trưởng tiêu thụ tài nguyên khoáng sản trong suốt thế kỷ 20 Giữa năm 1960 và 1995, kinh tế thế giới sử dụng tài nguyên khoáng sản gấp 2,5 lần

1.2 Khái quát pháp luật về khai thác khoáng sản

Luật Khoáng sản năm 1996 được ban hành, lần đầu tiên chúng ta đã cóvăn bản luật - văn bản pháp lý cao nhất để quản lý tài nguyên khoáng sản và đã đánh dấu một bước phát triển mới, quan trọng trong quản lý nhà nước vềkhoáng sản Từ khi Luật khoáng sản năm 1996 có hiệu lực từ tháng 9 năm 1996 đến nay về cơ bản thể chế quản lý khoáng sản đã được hoàn thiện, tạo hành lang pháp lý quan trọng để quản lý, bảo vệ, khai thác, sử dụng hợp lý, tiết kiệm nguồn lực này để phát triển kinh tế - xã hội đất nước Theo đó, cùng với Luật khoáng sản năm 2010 (thay thế Luật khoáng sản năm 1996 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều Luật khoáng sản năm 2005); Thi hành Luật khoáng sản và Luật bảo vệ môi trường đến nay, Chính phủ và các Bộ liên quan đã ban hành 143 văn bản quy phạm pháp luật, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành văn bản chỉ đạo điều hành quản lý, gồm: 02 Nghị quyết, 06 Nghịđịnh của Chính Phủ; 08 Chỉ thị, 05 Quyết định của Thủ tướng Chính phủ; 120văn bản Quyết định, Thông tư, Thông tư liên tịch của các Bộ ngành; 32 văn bản

QPPL về bảo vệ môi trường trong khai thác khoáng sản (gồm: 01 Nghịquyết, 10 Nghị định của Chính phủ; 02 Quyết định của Chính phủ, 19 Quyết định, Thông tư, Thông tư liên tịch của các Bộ, ngành liên quan)

1.2.2 Vai trò của pháp luật trong hoạt động khai thác khoáng sản

Một là, hạn chế tác động xấu của hoạt động khai thác khoáng sản đến môi trường

Hai là, bảo vệ quyền sở hữu toàn dân đối với khoáng sản mà Nhà nước là đại diện

Thứ ba, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương

1.3 Quyền và nghĩa vụ quản lý nhà nước về khai thác khoáng sản của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh

 Phê duyệt quy hoạch thăm dò, khai thác, sử dụng khoáng sản của địa phương theo quy định

 Gia hạn, thu hồi giấy phép thăm dò, khai thác khoáng sản

 Cho thuê đất hoạt động khoáng sản, sử dụng hạ tầng kỹ thuật và các vấn đề khác có liên quan

 Bảo vệ môi trường, khoáng sản, tài nguyên chưa khai thác

 Đảm bảo an ninh, trật tự an toàn xã hội trong khai thác khoáng sản

 Thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật về khoáng sản

v

CHƯƠNG 2 THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ QUẢN LÝ KHAI THÁC KHOÁNG SẢN LÀ VẬT LIỆU XÂY DỰNG

TẠI TỈNH HÒA BÌNH 2.1 Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội tỉnh Hòa Bình

2.1.1 Điều kiện tự nhiên

2.1.1.1 Vị trí địa lý

Hòa Bình là một tỉnh miền núi phía Tây Bắc Việt Nam, nằm ở tọa độ 200019' - 210008' vĩ độ Bắc, 104048' - 105040' kinh độ Đông, thủ phủ là thành phố Hòa Bình cách thủ đô Hà Nội 73 km về phía Tây Nam theo Quốc lộ 6 Phía Bắc Hoà Bình giáp Phú Thọ và Hà Nội, phía Nam giáp Ninh Bình và Thanh Hoá, phía Đông giáp Hà Nội và Hòa Bình, phía Tây giáp Sơn La

2.1.1.2 Khí hậu

Hòa Bình có khí hậu nhiệt đới gió mùa, mùa động lạnh, ít mưa; mùa hè nóng, mưa nhiều Nhiệt độ trung bình hàng năm trên 230C Tháng 7 có nhiệt độ cao nhất trong năm, trung bình 27 - 290C, ngược lại tháng 1 có nhiệt độ thấp nhất, trung bình 15,5 - 16,50C

2.1.1.3 Đặc điểm địa hình

Hòa Bình là tỉnh miền núi, tiếp giáp với phía Tây đồng bằng sông Hồng, Hòa Bình có địa hình núi trung bình, chia cắt phức tạp, độ dốc lớn và theo hướng Tây Bắc - Đông Nam, phân chia thành 2 vùng: vùng núi cao nằm về phía Tây Bắc có độ cao trung bình từ 600 – 700 m, địa hình hiểm trở, diện tích 212.740 ha, chiếm 44,8% diện tích toàn vùng; vùng núi thấp nằm ở phía Đông Nam, diện tích 262.202

ha, chiếm 55,2% diện tích toàn tỉnh, địa hình gồm các dải núi thấp, ít bị chia cắt, độ dốc trung bình từ 20 – 250 m, độ cao trung bình từ 100 – 200 m Địa hình Hoà Bình chủ yếu là núi rừng, xen kẽ giữa các sườn núi là các thung lũng hẹp

Các đường giao thông quan trọng trên địa bàn tỉnh như Quốc lộ số 6 đi qua các huyện Lương Sơn, Kỳ Sơn, thị xã Hòa Bình, huyện Tân Lạc, Mai Châu; Quốc

lộ 15A đi từ huyện Mai Châu nối Quốc lộ 6 với các huyện vùng cao tỉnh Thanh Hóa; Quốc lộ 12B đi qua các huyện Tân Lạc, Lạc Sơn, Yên Thuỷ và tỉnh Ninh

Bình, nối Quốc lộ 6 với Quốc lộ 1; Quốc lộ 21 đi từ thị trấn Xuân Mai (Hà Nội) qua các huyện Lương Sơn, Kim Bôi, Lạc Thuỷ nối với Quốc lộ 12B tại huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình Hệ thống sông ngòi thuỷ văn: Hoà Bình có mạng lưới sông suối phân bổ tương đối dày và đều khắp ở các huyện Sông Ðà là sông lớn nhất chảy qua tỉnh có lưu vực 15.000 km2 chảy qua các huyện Mai Châu, Ðà Bắc, Tân Lạc, Kỳ Sơn và thị xã Hòa Bình với tổng chiều dài là 151 km Hồ sông Ðà có dung tích 9,5 tỷ m3 nước; sông Bưởi bắt nguồn từ xã Phú Cường, huyện Tân Lạc, dài 55km; sông Bôi bắt nguồn từ xã Thượng Tiến, huyện Kim Bôi, dài 125 km; sông Bùi bắt nguồn từ xã Lâm Sơn huyện Lương Sơn, dài 32 km; sông Lãng bắt nguồn

từ xã Bảo Hiệu huyện Yên Thuỷ, dài 30 km

2.2.Thƣ ̣c ti ễn hoạt động quản lý về khai thác khoáng sản là vật liệu xây dựng trên địa bàn tỉnh Hòa Bình

2.2.1 Sơ lược hoạt động quản lý về khai thác khoáng sản là vật liệu xây dựng tỉnh Hòa Bình trước năm 2015

Về công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật về khoáng sản và khai thác tài nguyên khoáng sản, Luật Khoáng sản năm 1996 được ban hành, lần đầu tiên Việt Nam đã có văn bản luật - văn bản pháp lý cao nhất để quản lý tài nguyên khoáng sản và đã đánh dấu một bước phát triển mới, quan trọng trong quản lý nhà nước về khoáng sản Từ khi Luật khoáng sản năm 1996 có hiệu lực từ tháng 9/1996 đến nay về cơ bản thể chế quản lý khoáng sản đã được hoàn thiện, tạo hành lang pháp lý quan trọng để quản lý, bảo vệ, khai thác, sử dụng hợp lý, tiết kiệm nguồn lực này để phát triển kinh tế - xã hội đất nước nói chung và tỉnh Hòa Bình nói riêng

2.2.2 Thực tiễn hoạt động quản lý về khai thác khoáng sản là vật liệu xây dựng trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2015 – 2018

2.2.2.1 Tổ chức và bộ máy quản lý nhà nước về khoáng sản trên địa bàn tỉnh 2.2.2.2 Công tác ban hành văn bản quản lý, chỉ đạo điều hành về khoáng sản 2.2.2.3 Công tác lập, phê duyệt, quy hoạch khoáng sản

2.2.2.4 Công tác cấp phép khai thác khoáng sản

2.2.2.5 Công tác bảo vệ khoáng sản chưa khai thác

vii

2.2.2.6 Công tác thanh tra kiểm tra, xử phạt vi phạm hành chính

2.3 Đánh giá hoạt động áp dụng pháp luật về quản lý, khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Hòa Bình

2.3.1 Thành công trong công tác quản lý nhà nước về khai thác khoáng sản tỉnh Hòa Bình

- Đã hoàn thành Quy hoạch khoáng sản, khoanh định và phê duyệt khu vực không đấu giá quyền khai thác khoáng sản, tạo nền tảng, là cơ sở cho công tác quản

lý và lập lại trật tự trong hoạt động khai thác khoáng sản; là cơ sở định hướng để chuyển khai thác ngắn hạn, thủ công, hiệu quả thấp, nguy cơ cao mất an toàn lao động sang khai thác chế biến quy mô công nghiệp, công nghệ tiêntiến,hiệuquảcaohơnvàđảmbảoantoànlaođộnghơn

- Tổ chức bộ máy quản lý Nhà nước về khai thác khoáng sản:Đãphân định rõ nhiệm vụ của từng cơ quan quản lý, cơ chế phối hợp, khắc phục tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm, góp phần nâng cao hiệu quả quảnlý

- Tỉnh đã quan tâm ban hành một số chính sách, quy định phù hợp thực tiễn địa

phương, góp phần tạo hành lang pháp lý cơ bản đồng bộ để thực thi Luật khoáng sản năm 2010, quy hoạch, kế hoạch khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh đảm bảo ngày càng chặt chẽ, hiệuquả

- Công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm về khai thác khoáng sản được đẩy mạnh, có hiệu quả hơn giai đoạn trước, góp phần hạn chế trườnghợpviphạmtrongkhaitháckhoángsản,nângcaoýthứctuânthủ pháp luật về khoáng sản của các tổ chức, cá nhân, người dân và các cơ quan, tổ chức

hiện trạng) dẫn đến lãng phí tài nguyên (nếu không được gia hạn tiếp) và mặt bằng sau khi khai thác khi sử dụng vào mục đích khác phải tiếp tục cải tạo hạcốt

Nguyên nhân: sự phối hợp giữa Sở Xây dựng, UBND các huyện, Sở Tài nguyên và Môi trường trong cấp phép khai thác chưa đồng bộ, chặt chẽ

- Về đấu giá quyền khai thác khoángsản:

Tồn tại, hạn chế: đến nay tỉnh chưa có mỏ nào thực hiện đấu giá quyền khai thác khoáng sản

Nguyên nhân: quy định về đấu quyền khai thác khoáng sản (trong Luật Khoáng sản 2010 và Nghị định 22/2012/NĐ-CP) có điểm chưa phùhợp; ThôngtưliêntịchcủaliênBộ:TàinguyênvàMôitrường,Tàichínhhướngdẫn chi tiết Điều 4 Nghị định 22/2012/NĐ-CP ngày 26/3/2012 của Chính phủ quy định về đấu giá quyền khai thác khoáng sản ban hành chậm (ngày 09/9/2014), ảnhhưởngđếntiếnđộtriểnkhaitrênđịabàntỉnh

- Về quản lý khối lượng khoáng sản khaithác:

Tồn tại, hạn chế: tiến độ thực hiện đo mỏ của doanh nghiệp chậm; côngtáckiểmtra,xửlýcácdoanhnghiệpđomỏhàngnămít.Tỉnhchưaquản lý hiệu quả khối lượng khai thác cát, sét làm gạchngói

Nguyên nhân: do ý thức chấp hành pháp luật của một số đối tượng và doanh nghiệp khai thác khoáng sản hạn chế; mặt khác do đội ngũ cán bộ quảnlýnhànướcvềkhoángsảncònmỏngvềsốlượngvàyếuvềchấtlượng; sự phối hợp giữa các cấp, các ngành hiệu quả chưacao

- Về thu tiền cấp quyền khai thác khoángsản:

Tồn tại, hạn chế: không thu được tiền cấp quyền khai thác khoáng sản từ

01/7/2015 đến 20/01/2018

Nguyên nhân: ngày 28/11/2013 Chính phủ mới ban hành Nghị định số 203/2013/NĐ-CP quy định phương pháp tính, mức thu tiền cấp quyền khai thác khoáng sản (có hiệu lực ngày 20/01/2014); mặt khác do đội ngũ cán bộ quảnlýnhànướcvềkhoángsảncònmỏngvềsốlượngvàyếuvềchấtlượng nên không tham mưu triển khai ngay khi Luật Khoáng sản 2010 có hiệu lực (trong khi tỉnh Thanh Hóa đã có Quyết định triển khai từ 25/7/2011, kết quả đã ban hành Quyết định để

ix

thu tiền cấp quyền với 297 điểm mỏ với tổng số tiền 77.784 triệu đồng, hết năm

2014 đã thu được 45.459 triệuđồng)

2.3.2.2 Xây dựng quy hoạch, kế hoạch khai thác khoángsản

- Tồn tại, hạn chế: chậm điều chỉnh các quy hoạch liên quan đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất Chưa thực hiện được việc cắm mốc để bảo vệ khu vực cấm, khu vực chưa khai thác để các ngành, địa phương, doanh nghiệp, nhân dân biết và giám sát thực hiện UBND tỉnh còn chậm di dời các mỏ đảm bảo phù hợp với Quy hoạch đã được phêduyệt

- Nguyên nhân: tỉnh Hòa Bình còn khó khăn, thu chi ngân sách còn mất cân đối nên kinh phí đầu tư cho hoạt động quản lý khoáng sản chưa đáp ứng được nhu cầu; mặt khác do sự phối hợp giữa các cấp, các ngành và chấtlượng,tráchnhiệmđộingũcánbộquảnlýnhànướcvềkhoángsảnhạn chế

2.3.2.3 Tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về khai thác khoángsản

- Tồn tại, hạn chế: bộ máy quản lý nhà nước về khai thác khoáng sản, nhất là những đơn vị được giao chủ trì quản lý còn mỏng về số lượng và yếu về chấtlượng

- Nguyên nhân: quy định về tổ chức bộ máy, về biên chế khiến việc tăng số lượng cán bộ, công chức quản lý nhà nước về khai thác khoáng sản còn gặp khó khăn; chưa có cơ chế rõ ràng để phát huy trách nhiệm người đứng đầu các cơ quan quản lý nhà nước về khoáng sản dẫn đến việc lựa chọn, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ trực tiếp quản lý chưa được quan tâm đúng mức

2.3.2.4 Ban hành chính sách, qui định thực hiện quy hoạch, kế hoạch khai thác khoángsản

- Tồn tại, hạn chế: tỉnh Hòa Bình chưa ban hành một số chính sách, quy định

đã được xác định trong giải pháp thực hiện Quy hoạch khoáng sản Chính sách khuyến khích đầu tư thiết bị, công nghệ tiên tiến thu hồi triệt để nguồn tài nguyên khoáng sản, nâng cao giá trị của khoáng sản; khuyến khích đào tạo nâng cao trình

độ, năng lực cho đội ngũ cán bộ, công nhân kỹ thuật hoạt động trong lĩnh vực khai thác khoáng sản

- Nguyên nhân: đội ngũ cán bộ quản lý nhà nước về khoáng sản còn mỏng nên chưa chủ động tham mưu; mặt khác ngân sách tỉnh còn khó khăn nênchưaquantâmđúngmứcđếnviệcbanhànhcácchínhsáchnêutrên;

2.3.2.5 Thanh tra, kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm pháp luật về khai thác khoáng sản

- Tồn tại, hạn chế: thanh tra, kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm pháp luậtvềkhaitháckhoángsảnchưasâu,nhiềutrườnghợpviphạmchậm được phát hiện xử lý hoặc mức xử lý chưa đủ sức răn đe, đặc biệt công tác thanh tra, kiểm tra hoạt động khai thác cát trên các tuyến sông trong tỉnh, khai thác sét để sản xuất gạch tuynel chưa thường xuyên, chưa hiệu quả nên vẫn còn hiện tượng khai thác cát, sét gạch ngói trái phép (hiện nay tỉnh có 08 doanh nghiệp sản xuất gạch tuynel đang hoạt động mặc dù chưa được cấp vùng nguyên liệu) Chưa thực hiện tốt việc đôn đốc các doanh nghiệp khắc phục các tồn tại sau kết luận thanh tra nên hiệu quả của các cuộc thanh tra, kiểm tra chưacao

- Nguyên nhân: đội ngũ cán bộ quản lý nhà nước về khoáng sản còn mỏngvềsốlượngvàyếuvềchấtlượng;Sựphốihợpgiữacáccấp,cácngành trong tổ chức thực hiện, thanh tra, kiểm tra chưa đồng bộ, chặt chẽ, hiệu quảchưa cao; tỉnh Hòa Bình còn khó khăn, thu chi ngân sách còn mất cân đối nên phương tiện, kinh phí đầu tư công tác thanh tra, kiểm tra còn hạn chế, chưa đáp ứng được nhu cầu; khoáng

loại,phânbốtrênđịabànrộng,cóởđịabàngiápranh(chưađượcxácđịnhcụ thể về địa giới hành chính) là một nguyên nhân gây khó khăn cho công tác thanh tra, kiểm tra; Chưa huy động được sự tham gia tích cực của cộng đồng dân cư khu vực khai thác khoáng sản trong việc theo dõi, giám sát hoạt động của các doanh nghiệp khai khoáng; Ý thức chấp hành pháp luật của một số đối tượng và doanh nghiệp khai thác khoáng sản hạnchế

xi

CHƯƠNG 3 MỘT SỐ ĐỀ XUẤT TĂNG CƯỜNG HIỆU QUẢ PHÁP LUẬT QUẢN LÝ KHAI THÁC KHOÁNG SẢN TẠI

TỈNH HÒA BÌNH 3.1 Định hướng hoàn thiện pháp luật về quản lý nhà nước khai thác khoáng sản

- Ổn định công suất xi măng theo quy hoạch điều chỉnh, công suất khai thác

đá để đảm bảo môi trường; phát triển hợp lý về quy mô, công suất các sản phẩm công nghiệp vật liệu xây dựng không nung, cấu kiện bê tông

- Quản lý chặt chẽ khai thác tài nguyên, khoáng sản, chấm dứt tình trạng khai thác khoáng sản trái phép; thực hiện các biện pháp xử lý nhằm mục đích tiết kiệm tài nguyên, đảm bảo cảnh quan, môi trường, tăng nguồn thu ngân sách từ tài nguyên, góp phần phát triển kinh tế của tỉnh

Để hoàn thiện công tác quản lý nhà nước về khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Hòa Bình, cần bám sát các mục tiêu quản lý, căn cứ mục tiêu phát triển kinh tế xã hội giai đoạn 2020 – 2025, các định hướng phát triển để xác định mục tiêu cụ thể cho ngành khai khoáng của tỉnh, từ đó có các biện pháp, giải pháp quản

 Hoàn thiện cơ cấu bộ máy quản lý khai thác khoángsản

 Hoàn thiện chính sách, quy định thực hiện quy hoạch, kế hoạch khai thác khoángsản

 Hoàn thiện công tác thanh tra, kiểm tra hoạt động khai thác khoángsản tại tỉnh Hòa Bình

3.3 Đề xuất nhằm tăng cường hiệu quả công tác quản lý nhà nước về khoáng sản tại tỉnh Hòa Bình

3.3.1 Các kiến nghị đối với UBND tỉnh Hòa Bình

3.3.2 Đối với Bộ tài nguyên và môi trường

3.2.3 Đối với các cơ quan hữu quan khác

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

- -

NGUYỄN XUÂN BÌNH

PHÁP LUẬT VỀ QUẢN LÝ KHAI THÁC KHOÁNG SẢN LÀ VẬT LIỆU XÂY DỰNG VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG TẠI TỈNH HÒA BÌNH

Chuyên ngành: Luật kinh tế

Mã số: 8380107

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS TRẦN VĂN NAM

Hà Nội, năm 2019

LỜI MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Tài nguyên khoáng sản là những sản phẩm của tự nhiên mà con người có thể khai thác, chế biến, sử du ̣ng cho nhiều mục đích khác nhau trong quá trình tồn ta ̣i và phát triển của xã hội Mô ̣t trong những mục đích sử dụng phổ biến của nhiều loại tài nguyên khoáng sản được khai thác là để sản xuất những loa ̣i vâ ̣t liê ̣u xây dựng khác nhau, được sử du ̣ng trực tiếp như ga ̣ch , đá, cát hay sử dụng sau quá trình chế biến tinh luyê ̣n như sắt , thép, xi măng Khai thác khoáng sản để làm vâ ̣t liê ̣u xây dựng cũng là một hoạt động diễn ra sôi động tại nhiều địa phương trong nước và đóng góp vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế cả nước

Tỉnh Hòa Bình nằ m ở cửa ngõ phía tây của Hà Nội , kết nối Hà Nô ̣i với những tỉnh lớn phía Tây Bắc nước ta như Sơn La , Điê ̣n Biên hay phía Nam như Thanh Hóa Với đi ̣a hình trung du và đồi núi lâu đời , trên đi ̣a bàn tỉnh Hòa Bình cũng chứa lượng lớn khoáng sản có thể làm vâ ̣t liê ̣u xây dựng , đă ̣c biê ̣t là cát , đá và kim loa ̣i Hoạt động khai thác các khoáng sản này ở Hòa Bình cũng diễn ra tấp nập

Tuy nhiên, hoạt động khai thác khoáng sản làm vâ ̣t liê ̣u xây dựng ở nước ta hiê ̣n nay cũng như tại tỉnh Hòa Bình chưa đươ ̣c quản lý một cách có hiê ̣u quả , dẫn tới nhiều thực tra ̣ng tiêu cực Chẳng ha ̣n, viê ̣c khai thác cát, đá tràn lan ở một số đi ̣a phương dẫn tới su ̣t lở đất ven sông hay đ ất đồi , hoă ̣c viê ̣c quản lý khai thác các quă ̣ng kim loa ̣i chưa tốt khiến cho hoa ̣t đô ̣ng khai thác làm môi trường xung quanh

bị ô nhiễm nặng Có nhiều nguyên nhân dẫn tới thực trạng trên , nhưng lý do quan trọng nhất là hệ thống p háp luật về quản lý khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng còn nhiều vấn đề và chưa phát huy hiê ̣u quả

Thực hiện quan điểm chỉ đạo: Khoáng sản là tài nguyên không tái tạo, thuộc tài sản quan trọng quốc gia, phải được quản lý, bảo vệ, khai thác, sử dụng hợp lý, tiết kiệm, có hiệu quả nhằm đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, phát triển bền vững kinh tế - xã hội trước mắt, lâu dài; những năm gần đây, hoạt động quản lý nhà nước về khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh đã được tăng cường, dần đi vào nề nếp, đạt một số kết quả tích cực, tuy nhiên vẫn còn những tồn

2

tại, hạn chế như để xảy ra hiện tượng khai thác khoáng sản trái phép (khai thác không phép, khai thác vượt mốc giới, khai thác quá thời gian quy định), khai thác không đúng thiết kế cơ sở được duyệt, không thực hiện đúng cam kết bảo vệ môi trường trong khai thác, chưa quản lý hiệu quả khối lượng cát, sét gạch ngói khai thác , do vậy cần nghiên cứu để đưa ra được giải pháp khắc phục, nâng cao hiệu quả quản lý

Do đó , luâ ̣n văn này lựa chọn chủ đề “ Pháp luật về quản lý khai thác khoáng sản là vật liệu xây dựng và thực tiễn áp dụng tại tỉnh Hòa Bình ” nhằm

làm rõ hơn quan điểm trên , để tỉnh có sơ sở tham khảo cho mục đích n âng cao hiê ̣u quả hoạt động quản lý tại địa bàn

2 Tổng quan vấn đề nghiên cƣ ́ u

Hòa Bình có diện tích tự nhiên lớn , đi ̣a hình bi ̣ chia cắt bởi nhiều thung lũng với hàng trăm con sông , suối lớn nhỏ ta ̣o nên những cánh đồng t ương đối bằng phẳng và màu mỡ, bên ca ̣nh đó là những vùng núi cao hiểm trở nằm ở phía tây bắc tỉnh với độ cao trung bình 600 – 700m so với mă ̣t nước biển và độ dốc 30 – 35%, có nơi đô ̣ dốc trên 40%, trên các dải cao nguyên đá vôi cha ̣y từ Phong Thổ – Lai Châu đến bờ biển Ninh Bình , hoạt động cacxto hóa diễn ra mạnh Cấu ta ̣o đi ̣a hình ta ̣o ra nhiều vùng khoáng sản trên đi ̣a bàn , bao gồm, cát, đất, đá và nhiều kim loa ̣i làm vâ ̣t liê ̣u xây dựng

Hoạt đô ̣ng khai thác khoáng sản là vâ ̣t liê ̣u xây dựng trong đi ̣a bàn tỉnh diễn

ra ma ̣nh mẽ , tuy nhiên chưa được quản lý hiê ̣u quả Mă ̣c dù chưa có nhiều nghiên cứu cu ̣ thể ta ̣i đi ̣a bàn để làm rõ vấn đề này , nhưng thực tra ̣ng tỉnh ph ải liên tục can thiê ̣p, vào cuộc dẹp bỏ hoặc thu hồi giấy phép khai thác nhiều đơn vị trong thời gian gần đây đã cho thấy điều đó

Ngày 17/01/2018, UBND tỉnh Hòa Bình ban hành Quyết đi ̣nh số UBND về Phương án bảo vê ̣ khoáng sản chưa khai thác trên địa bàn tỉnh Hòa Bình ,

104/QĐ-là một nỗ lực nhằm siết chặt quản lý hoạt động khai thác khoáng sản tại địa bàn Cùng với đó, Sở Tài nguyên môi trường tỉnh Hòa Bình cũng thường xuyên tổ chức

các hội thảo về Quản lý khai thác tài nguyên khoáng sản ta ̣i tỉnh nhằm tổng kết , rút kinh nghiê ̣m và nâng cao hiê ̣u quả

Về khía ca ̣nh pháp luâ ̣t quản lý khai thác khoáng sản là vâ ̣t liê ̣u xây dựng trong nước, chưa có những nghiên cứu cụ thể được công khai Tuy nhiên, có một số nghiên cứu về viê ̣c cải thiê ̣n hê ̣ thống pháp luâ ̣t về bảo vê ̣ môi trường hoă ̣c về hoa ̣t quản lý khai thác khoáng sản nói chung tại Việt Nam được thực hiện

3 Mục tiêu nghiên cứu

Thư ́ nhất, luâ ̣n văn nghiên cứu lý luâ ̣n chung về tài nguyên khoáng sản , các

quy đi ̣nh hiê ̣n hành của Pháp luâ ̣t Nhà nước về quản lý khai thác tài nguyên khoáng sảnnói chung cũng như đối với các loại khoáng sản là vật liệu xây dựng nói riêng

Thứ hai, phân tích , đánh giá tổng quan và phân tích thực trạng khai thác

khoáng sản là vật liệu xây dựng tại tỉnh Hòa Bình và thực tra ̣ng pháp luâ ̣t quan lý hoạt động này Từ đó, luâ ̣n văn đánh giá những k ết quả đạt được , các thành tựu và chỉ ra những tồn tại, hạn chế và vướng mắc cũng như nguyên nhân của chúng

Thứ ba, từ các phân tích thực tra ̣ng , luâ ̣n văn đề ra các giải pháp nhằm hoàn

thiê ̣n mô ̣t số điểm ha ̣n chế của h ệ thống pháp luật về quản lý khai thác khoáng sản

là vật liệu xây dựng trên địa bàn tỉnh Hòa Bình

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu :các quy định pháp luật về quản lý khai thác khoáng sản là vật liệu xây dựng

Phạm vi nghiên cứu : các hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Hòa Bình và sự phát triển của hệ thống pháp luật quy định hoạt động quản lý khai thác khoáng sản là vật liệu x ây dựng ta ̣i Hòa Bình trong 4 năm trở la ̣i đây

5 Phương pháp nghiên cứu

Luâ ̣n văn này sử du ̣ng phương pháp nghiên cứu dữ liệu thứ cấp, chủ yếu là tổng hơ ̣p thông tin , thu thâ ̣p văn bản pháp luâ ̣t , dữ liê ̣u thống kê , so sánh và phân tích, đánh giá hiê ̣u quả quản lý trong li ̣ch sử

4

Trong quá trình phân tích dữ liê ̣u , luâ ̣n văn cũng sử du ̣ng các công cu ̣ thống

kê mô tả được sử du ̣ng phổ biến như bảng tính excel , hê ̣ thống các bảng, biểu đồ để phân tích, so sánh, khái quát hóa, tổng hợp các chỉ tiêu nghiên cứu

Luâ ̣n văn này cũng tâ ̣p trung nghiên cứu những nội dung cơ bản của pháp luâ ̣t về hoa ̣t đô ̣ng khai thác và chế biến khoáng sản theo Luâ ̣t khoáng sản năm 2010

Vì vậy, luận văn không đề câ ̣p đến sự điều chỉnh của pháp luâ ̣t trong lĩnh vực khai thác và chế biến dầu khí, cũng như các loại nước thiên nhiên khác

6 Kết cấu của luận văn

Nô ̣i dung chính của luâ ̣n văn bao gồm ba chương

Chương 1.Pháp luật điều chỉnh hoạt động quản lý khai thác khoáng sản Chương 2 Thực tiễn áp dụngpháp luật về quản lý khai thác khoáng sản là vật liê ̣u xây dựng ta ̣i tỉnh Hòa Bình

Chương 3.Một số đề xuất tăng cường hiệu quả pháp luật quản lý khai thác khoáng sản tại tỉnh Hòa Bình

CHƯƠNG 1.KHÁI QUÁT VỀ KHOÁNG SẢN VÀ PHÁP

LUẬT KHAI THÁC KHOÁNG SẢN 1.1 Khoáng sản và khai thác khoáng sản

1.1.1 Khái niệm, đặc điểmkhoáng sản, khai thác khoáng sản

1.1.1.1 Khái niệm tài nguyên khoáng sản

Theo từ điển tiếng Việt định nghĩa “tài nguyên là nguồn của cải thiên nhiên chưa khai thác hoặc đang tiến hành khai thác”

Tài nguyên khoáng sản là tích tụ vật chất dưới dạng hợp chất hoặc đơn chất trong vỏ trái đất, mà ở điều kiện hiện tại con người có đủ khả năng lấy ra các nguyên tố có ích hoặc sử dụng trực tiếp chúng trong đời sống hàng ngày

Tài nguyên khoáng sản thường tập trung trong một khu vực gọi là mỏkhoáng sản Tài nguyên khoáng sản có ý nghĩa rất quan trọng trong sự phát triển kinh tế của loài người và khai thác sử dụng tài nguyên khoáng sản có tác động mạnh mẽ đến môi trường sống Một mặt, tài nguyên khoáng sản là nguồn vật chất để tạo nên các dạng vật chất có ích và của cải của con người Bên cạnh đó, việc khai thác tài nguyên khoáng sản thường tạo ra các loại ô nhiễm như bụi, kim loại nặng, các hóa chất độc và hơi khí độc (SO2, CO, CH4 v.v )

Tài nguyên khoáng sản được phân loại theo nhiều cách:

- Theo dạng tồn tại: rắn, khí (khí đốt, Acgon, He), lỏng (Hg, dầu, nước khoáng);

- Theo nguồn gốc: nội sinh (sinh ra trong lòng trái đất), ngoại sinh (sinh ra trên

bề mặt trái đất);

- Theo thành phần hóa học: khoáng sản kim loại (kim loại đen, kim loại màu, kim loại quý hiếm), khoáng sản phi kim (vật liệu khoáng, đá quý, vật liệu xây dựng), khoáng sản cháy (than, dầu, khí đốt, đá cháy)

1.1.1.2 Khái niệm khai thác tài nguyên khoáng sản

Theo quy định tại khoản 7 Điều 2 Luật khoáng sản năm 2010, khái niệm

“khai thác khoáng sản” là hoạt động nhằm thu hồi khoáng sản, bao gồm xây dựng

cơ bản mỏ, khai đào, phân loại, làm giàu và các hoạt động khác có liên quan

6

Khai thác khoáng sản là hoạt động có sự tham gia của tất cả các chủ thểliên quan đến khoáng sản gồm: Nhà nước - Người dân - Doanh nghiệp Kết quả của hoạt động này là chuyển hóa khoáng sản từ ở dạng “tiềm năng” thành hàng hóa; là giai đoạn chuyển hóa giá trị “tiềm năng” của khoáng sản thành giá trị hiện thực, đem lại nguồn lợi thực tế cho phát triển kinh tế - xã hội đất nước cũng như doanh nghiệp và người dân Do đó, hoạt động này cần có sựquản lý, giám sát chặt chẽ để tài sản do thiên nhiên ban tặng được khai thác, sử dụng một cách có hiệu quả nhất

1.1.2 Đặc điểm của khoáng sản

Để làm rõ vấn đề QLNN về khai thác tài nguyên khoáng sản cũng cần đánh giá đầy đủ những đặc điểm chung cũng như đặc điểm riêng của tài sản “khoáng sản”, các đặc điểm này đó là:

- Tính hữu hạn, không tái tạo Khoáng sản được hình thành tích tụtrong quá

trình hoạt động địa chất rất lâu dài hàng triệu năm trước đó và không phải là vô hạn Hầu hết các loại khoáng sản (trừ một số loại khoáng sản như nước khoáng, nước nóng thiên nhiên) khi đã được khai thác để sử dụng đều “không thể tái tạo” Chính

vì vậy, khi khai thác, sử dụng khoáng sản trong từng thời kỳ cần cân nhắc kỹ để tối

đa hóa lợi ích phục vụ phát triển kinh tế - xã hội trước mắt cũng như lâu dài Nói cách khác, khoáng sản phải được khai thác, sử dụng triệt để, hợp lý, tiết kiệm có hiệu quả cao nhất

- Tính rủi ro địa chất Khi đầu tư kinh doanh vào bất kỳ lĩnh vực nào cũng đều

có những rủi ro ở mức độ nhất định Tuy nhiên, đầu tư vào lĩnh vực khoáng sản có mức độ rủi ro cao hơn bởi có một rủi ro khác xuất phát từ đặc điểm của loại tài sản này Mỏ khoáng sản là thực tại khách quan, nằm ngoài ý muốn của con người Khi thực hiện các hoạt động như điều tra, đánh giá, thăm dò khoáng sản là con người mong muốn có các thông tin đầy đủ hơn về mỏkhoáng sản đó trước khi đầu tư khai thác Tuy nhiên, trong thực tế, kể cả trong trường hợp một mỏ khoáng sản đã được thăm dò tỉ mỉ thì vẫn có những khu vực không có công trình thăm dò, khi khai thác

sự thay đổi chiều dày, hàm lượng v.v… và chất lượng, thậm chí không có quặng nằm ngay tại những khu vực này Đây chính là tính “rủi ro địa chất” của khoáng sản

(nằm ngoài ý muốn của con người) Tính rủi ro địa chất của các loại khoáng sản khác nhau cũng khác nhau Thường khoáng sản quý, hiếm có mức độ rủi ro cao hơn Ngược lại,những loại khoáng sản thông thường như khoáng sản làm vật liệu xây dựng có độ rủi ro thấp hơn Khoáng sản có độ rủi ro càng cao về địa chất thì mức độđầu tư cho hoạt động tìm kiếm, thăm dò cũng càng lớn và ngược lại Đây là đặc điểm cần quan tâm của khoáng sản không giống với các loại tài sản hữu hình khác

- Lợi thế so sánh (“địa tô chênh lệch”) Tương tự như đối với một sốloại tài

nguyên thiên nhiên khác như tài nguyên đất, tài nguyên rừng, khi đầu tư khai thác cùng loại khoáng sản nhưng mỏ có vị trí thuận lợi, có điều kiện địa chất - mỏ thuận lợi hơn thì cũng có lợi thế hơn (chi phí sản xuất thấp hơn, có lợi nhuận cao hơn lợi nhuận trung bình) so với các mỏ có điều kiện khó khăn, phức tạp Trường hợp này cũng tương tự như trong nông nghiệp khi sản xuất trên mảnh đất có điều kiện tự nhiên khác nhau mà thường được gọi là “địa tô chênh lệnh” Lợi thế so sánh phụ thuộc vào đặc điểm mỏ khoáng sản, thay đổi theo thời gian, không gian cũng như sự phát triển của trình độ khoa học - công nghệ khai thác, chế biến loại khoáng sản đó Cùng một loại khoáng sản, cùng một điều kiện địa chất mỏ như nhau, nhưng mỏ có

vị trí địa lý thuận lợi (gần đường giao thông chính, gần các yêu cầu phải đáp ứng như: tài nguyên nước, lao động v.v ) thì sẽ có chi phí thấp hơn, sinh ra lợi nhuận cao hơn so với một mỏ khoáng sản cùng loại nhưng có vị trí không thuận lợi, nằm ở vùng sâu, vùng xa, hạ tầng cơ sở vật chất, xã hội thấp kém v.v

- Quan hệ hữu cơ với tài nguyên đất Khoáng sản luôn gắn liền và có quan hệ

hữu cơ với tài nguyên đất Khi khai thác khoáng sản luôn phải sửdụng một diện tích đất mặt nhất định, kể cả khi khai thác khoáng sản bằng phương pháp hầm lò Do đó, khi giải quyết vấn đề sở hữu về khoáng sản, cũng như khi đưa ra các giải pháp nhằm quản lý, bảo vệ tốt khoáng sản chưa khai thác chúng ta cũng phải giải quyết

cả vấn đề liên quan giữa quyền quản lý, bảo vệ, khai thác khoáng sản với quyền sử dụng đất đai, những vấn đề vềlợi ích khác có liên quan

8

- Quan hệ hữu cơ với tài nguyên nước Tương tự như đối với tài nguyên đất,

khoáng sản cũng có mối quan hệ hữu cơ với tài nguyên nước Khi tiến hành khai thác một số loại khoáng sản, chúng ta phải sử dụng một lượng nước mặt cũng như nước ngầm để phục vụ công tác khai thác (nước sinh hoạt, nước phục vụ khai - tuyển v.v ) Trong nhiều trường hợp, thân khoáng sản gắn liền với nguồn tài nguyên nước nên khi khai thác đã ảnh hưởng trực tiếp tới nguồn tài nguyên nước nằm trong khu vực khai thác khoáng sản Khi đó, trongquá trình khai thác cũng phải giải quyết vấn đề pháp lý khi sử dụng, tácđộng đến tài nguyên nước

- Tính “đa dụng”, “đa mục đích”, “đa khoáng” và thay đổi giá trịdụng theo

thời gian, trình độ phát triển của khoa học công nghệ Tùy theo nhu cầu sử dụng

của nền kinh tế quốc dân mà khoáng sản được sử dụng cho các mục đích khác nhau

Đá vôi với chất lượng khác nhau có thể sử dụng đểrải đường, xây dựng công trình dân dụng, công nghiệp hoặc dùng làm nguyên liệu xi măng Đá hoa trắng có chất lượng tốt, độ trắng cao được chế biến làm đá vôi dạng bột, dạng hạt cung cấp làm phụ gia trong sản xuất giấy, cao su, sơn v.v Khoáng sản nói chung, nhất là khoáng sản kim loại thường là khoáng sản đa khoáng nên cần sử dụng tổng hợp, hợp lý có hiệu quả các khoáng vật, thành phần có ích đi kèm với khoáng sản chính Mặt khác, một loại khoáng sản khi nằm độc lập thì có thể được xem là khoáng sản chính nhưng lại được coi là đất đá thải khi khai thác đồng thời với một loại khoáng sản khác.Chẳng hạn, khi khai thác than lộ thiên, đá vôi hoặc đá vật liệu xây dựng thông thường được coi là đất đá thải, nhưng nếu biết và sử dụng hợp lý thì nó lại là nguyên liệu đầu vào cho mục đích khác như: rải đường, nguyên liệu sản xuất xi măng, v.v Hoặc, do trình độ công nghệ tuyển thấp, hàm lượng biên của quặng titan sa khoáng (năm 1993) khoảng 10 -15 kg/m3, nhưng đến năm 2011, đã giảm xuống còn khoảng 5 kg/m3 do trình độ tuyển khoáng đã phát triển

- Tác động trực tiếp tới môi trường trong hoạt động khoáng sản Hoạt khai

thác khoáng sản có tác động tiêu cực và trực tiếp tới môi trường, thậm chí rất lớn (hủy hoại đất mặt, thủy sinh, môi trường nước, môi trường không khí v.v ) Tác động này không chỉ ảnh hưởng trong phạm vi khu vực khai thác khoáng sản mà còn

ảnh hưởng tới phạm vi rộng lớn hơn ở xung quanh hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản Do đó, khi xây dựng các chế định pháp lý quản lý khoáng sản cần phải giải quyết các vấn đề pháp lý liên quan đến môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sản

1.1.3 Vai trò và ý nghĩa của khai thác khoáng sản

Khai thác tài nguyên khoáng sản có vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội, thể hiện ở một số nội dung sau:

- Tài nguyên khoáng sản là một phần quan trọng trong các nguồn tài nguyên thiên nhiên, sản phẩm của hoạt động khai thác khoáng sản là vật liệumột nền tảng quan trọng cho sự phát triển của xã hội loài người Vỏ trái đất trữ lượng một khối lượng lớn tài nguyên khoáng sản và từ thời cổ đại đến nay, nhân loại đã biết khai thác, chuyển đổi tài nguyên khoáng sản thành nguyên liệu sản xuất ra các công cụ kim loại, máy móc và thiết bị, linh kiện, xe có động cơ, các tế bào năng lượng mặt trời, tuabin gió, máy tính, internet, truyền thông vệ tinh, và cả tên lửa; chúng xuất hiện trong thiết bị y tế và vô số các sản phẩm khác cho phép loài người nâng cao chất lượng cuộc sống theo nhiều cách khác nhau Những sản phẩm được sản xuất từ tài nguyên khoáng sản đã trở nên quen thuộc và trở thành một nhu cầu thiếu yếu đối với xã hội ngày nay

- Bên cạnh việc trở thành những sản phẩm phục vụ cho cuộc sống, các sản phẩm của tài nguyên khoáng sản thô là những thành phần cần thiết của nền kinh tế toàn cầu của thế giới, nguyên liệu là cơ sở của tất cả các nền kinh tế công nghiệp hiện đại Tài nguyên khoáng sản là nguyên liệu để sản xuất các sản phẩm giá trị gia tăng Nếu một quốc gia không sở hữu hoặc không thểnhập khẩu các tài nguyên khoáng sản làm nguyên liệu ban đầu thông qua con đường thương mại quốc tế, quốc gia đó không thể sản xuất và xuất khẩu hàng hóa hoặc sử dụng lực lượng lao động của mình một cách hiệu quả Chẳng hạn, phần lớn nền kinh tế Mỹ đã được xây dựng vào nguồn tài nguyên khoáng sản trong nước, từ nguồn tài nguyên khoáng sản, người Mỹ xây dựng đường sắt, tàu hỏa, máy bay, động cơ xe Và từ các ngành công nghiệp, người Mỹ tạo ra hàng triệu công ăn việc làm được trả lương cao và đào tạo cơ bản

10

- Sự phát triển của nền kinh tế thế giới dẫn đến tăng trưởng tiêu thụ tài nguyên khoáng sản trong suốt thế kỷ 20 Giữa năm 1960 và 1995, kinh tế thếgiới sử dụng tài nguyên khoáng sản gấp 2,5 lần Tuy vậy tài nguyên khoáng sản là nguồn tài nguyên hữu hạn, không tái tạo được vì vậy tất cả các nước phát triển và đang phát triển trên thế giới phải đối mặt với những thách thức từ thực tế là dân số và nền kinh

tế tiếp tục phát triển nhưng nguồn tài nguyên khoáng sản ngày càng cạn kiệt Thách thức hiện nay với mỗi quốc gia và toàn thế giới là để có được nguồn tài nguyên khoáng sản đủ cần thiết để duy trì tăng trưởng kinh tế nhưng cũng cần phải đảm bảo phát triển bền vững và bảo vệ môi trường

1.2 Khái quát pháp luậtvề khai thác khoáng sản

1.2.1 Lược sử pháp luật về quản lý khai thác khoáng sản

Luật Khoáng sản năm 1996 được ban hành, lần đầu tiên chúng ta đã cóvăn bản luật - văn bản pháp lý cao nhất để quản lý tài nguyên khoáng sản và đã đánh dấu một bước phát triển mới, quan trọng trong quản lý nhà nước vềkhoáng sản Từ khi Luật khoáng sản năm 1996 có hiệu lực từ tháng 9 năm 1996 đến nay về cơ bản thể chế quản lý khoáng sản đã được hoàn thiện, tạo hành lang pháp lý quan trọng để quản lý, bảo vệ, khai thác, sử dụng hợp lý, tiết kiệm nguồn lực này để phát triển kinh tế - xã hội đất nước Theo đó, cùng với Luật khoáng sản năm 2010 (thay thế Luật khoáng sản năm 1996 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều Luật khoáng sản năm 2005); Thi hành Luật khoáng sản và Luật bảo vệ môi trường đến nay, Chính phủ và các Bộ liên quan đã ban hành 143 văn bản quy phạm pháp luật, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành văn bản chỉ đạo điều hành quản lý, gồm: 02 Nghị quyết, 06 Nghịđịnh của Chính Phủ; 08 Chỉ thị, 05 Quyết định của Thủ tướng Chính phủ; 120văn bản Quyết định, Thông tư, Thông tư liên tịch của các Bộ ngành; 32 văn bản QPPL về bảo vệ môi trường trong khai thác khoáng sản (gồm: 01 Nghịquyết, 10 Nghị định của Chính phủ; 02 Quyết định của Chính phủ, 19 Quyết định, Thông tư, Thông tư liên tịch của các Bộ, ngành liên quan)

Luật khoáng sản năm 2010 đã được Quốc hội khóa XII thông qua tại kỳhọp thứ tám vào ngày 17 tháng 11 năm 2010 Theo đó, hệ thống văn bản quản lý đến

nay cơ bản được hoàn thiện Đến nay Chính phủ đã ban hành được 06 Nghị định hướng dẫn thi hành Luật khoáng sản; 03 Quyết định của Thủ tướng Chính phủ; 20 Thông tư, Thông tư liên tịch hướng dẫn thi hành Luật khoáng sản và các Nghị định của các Bộ Tài nguyên và Môi trường, Công Thương, Xây dựng, Tài chính và gần

10 văn bản khác liên quan đến lĩnh vực khoáng sản ban hành trước ngày 01 tháng

07 năm 2011 đang còn hiệu lực đã tại nên hành lang pháp lý khá đầy đủ trong công tác quản lý nhà nước về khoáng sản nói chung và khai khác tài nguyên khoáng sản

Bộ Tài nguyên và Môi trường đã chủ trì dự thảo trình Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ ban hành và ban hành, phối hợp ban hành theo thẩm quyền 26 văn bản, trong đó có: 01 Luật của Quốc hội (Luật sửa đổi, bổsung một số điều của Luật Khoáng sản); 03 Nghị định của Chính phủ; 01 Quyết định và 03 Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ; ban hành theo thẩm quyền 01 Thông tư, 11 Quyết định của

Bộ trưởng và phối hợp ban hành 06Thông tư liên tịch liên quan đến quản lý nhà nước về khoáng sản

1.2.2 Vai trò của pháp luật trong hoạt động khai thác khoáng sản

Trong đời sống xã hội, pháp luật có vai trò đặc biệt quan trọng Nó là phương tiện không thể thiếu đảm bảo cho sự tồn tại và vận hành bình thường của xã hội

Trong quá trình phát phát triển của nhân loại, cùng với Nhà nước và pháp luật ra đời nhằm điều chỉnh các mối quan hệ xã hội khác nhau Cũng giống như nhiều lĩnh vực pháp luật khác, pháp luật quản lý khai thác khoáng sản cũng có vai trò hết sức quantrọng, cụ thể:

Một là, hạn chế tác động xấu của hoạt động khai thác khoáng sản đến môi trường Khoáng sản là thành phần của môi trường, là yếu tố tạo thành môi trường nên việc khai thác khoáng sản có ảnh hưởng rất lớn đến môi trường.Cả về lý thuyết

và thực tiễn đều cho thấy khai thác khoáng sản là một trong những hoạt động có tác động xấu đến môi trường (chất thải rắn; ô nhiễm nước, ô nhiễm không khí, ô nhiễm đất; làm ảnh hưởng đến đa dạng sinh học; gây tiếng ồn và chấn động…) Do vậy, hạn chế tác động của khai thác khoáng sản đến môi trường sinh thái là một vai trò quan trọng của quản lý nhà nước về khai thác khoáng sản

12

Hai là, bảo vệ quyền sở hữu toàn dân đối với khoáng sản mà Nhà nước là đại diện.Trên cơ sở khoáng sản thuộc sở hữu toàn dân mà Nhà nước là đại diện chủ sở hữu, các quy định pháp luật về khoáng sản, khai thác khoáng sản phải thể hiện rõ các quyền của chủ sở hữu

Thứ ba, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương Mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội là cái đích cần đạt tới của quản lý nhà nước Để đạt được mục tiêu tổng thể chung, Nhà nước (chủ thể quản lý) phải đặt ra mục tiêu cụ thể đối với từng lĩnh vực quản lý Vai trò quản lý này không phải bất biến mà mỗi giai đoạn phát triển có những mục tiêu quản lý riêng, phù hợp

Có thể khẳng định, hiệu quả kinh tế xã hội là tiêu chuẩn quan trọng nhất của

sự phát triển Hiệu quả kinh tế - xã hội được thể hiện qua các chỉ tiêu về thu ngân sách, giải quyết việc làm, nâng cao đời sống người lao động và tái phân phối lợi tức

xã hội Công tác quản lý của nhà nước chặt chẽgóp phần điều chỉnhhoạt động khai thác khoáng sản đảm bảo tiết kiệm, hiệu quả, tránh rơi vào hiện tượng “lời nguyền tài nguyên” (các quốc gia giàu tài nguyên có tốc độ tăng trưởng kinh tế và thành tựu phát triển xã hội thấp hơn các quốc gia nghèo tài nguyên)

1.2.3 Các chủ thể quản lý nhà nước về khai thác khoáng sản

Theo quy định của Luật Khoáng sản năm 2010, hệ thống các cơ quan chịu trách nhiệm quản lý nhà nước về khoáng sản bao gồm: Chính phủ, BộTài nguyên và Môi trường, bộ, cơ quan ngang bộ và Ủy ban nhân dân các cấp, trách nhiệm của các

cơ quan

Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về khoáng sản;

Bộ Tài nguyên và Môi trường chịu trách nhiệm trước Chính phủ thực hiện

quản lý nhà nước về khoáng sản trong phạm vi cả nước, có trách nhiệm:

- Ban hành theo thẩm quyền hoặc trình cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành và tổ chức thực hiện văn bản quy phạm pháp luật về khoáng sản; ban hành quy chuẩn kỹ thuật, định mức, đơn giá trong điều tra cơ bản địa chất về khoáng sản, thăm dò khoáng sản;

- Lập, trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt chiến lược khoáng sản; lập, trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt quy hoạch khoáng sản theo sự phâncông của Chính phủ;

- Khoanh định và công bố các khu vực khoáng sản theo thẩm quyền; khoanh định và trình Thủ tướng Chính phủ quyết định khu vực không đấu giá quyền khai thác khoáng sản theo thẩm quyền;

- Tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về khoáng sản; đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực cho công tác điều tra cơ bản địa chất về khoáng sản và hoạt động khoáng sản;

- Cấp, gia hạn, thu hồi Giấy phép thăm dò khoáng sản, Giấy phép khai thác khoáng sản; chấp thuận trả lại Giấy phép thăm dò khoáng sản, Giấy phép khai thác khoáng sản, trả lại một phần diện tích khu vực thăm dò, khai thác khoáng sản; tổ chức đấu giá quyền khai thác khoáng sản thuộc thẩm quyền;

- Hướng dẫn, tổ chức thực hiện việc đăng ký hoạt động điều tra cơ bản địa chất về khoáng sản; thống kê, kiểm kê trữ lượng khoáng sản;

- Tổng hợp kết quả điều tra cơ bản địa chất về khoáng sản, tình hình hoạt động khoáng sản; quản lý thông tin, mẫu vật địa chất, khoáng sản;

- Công bố, xuất bản các tài liệu, thông tin điều tra cơ bản địa chất vềkhoáng sản;

- Thường trực Hội đồng đánh giá trữ lượng khoáng sản quốc gia;

- Thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật về khoáng sản theothẩm quyền

Bộ Công Thương, Bộ Xây dựng có trách nhiệm lập và trình phê duyệt quy

hoạch về khoáng sản theo phân công của Chính phủ (quy định tại Điều 8 Nghị định

số 15/2012/NĐ-CP ngày 09 tháng 3 năm 2012 của Chính phủ quy định chi tiết một

số điều của Luật Khoáng sản); đồng thời phối hợp với BộTài nguyên và Môi trường trong quản lý nhà nước về khoáng sản

- Trách nhiệm chính của Bộ Công thương trong quản lý khoáng sản là việc lập, trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt quy hoạch khoáng sản (trừ quy hoạch

14

khoáng sản thuộc thẩm quyền lập của Bộ Xây dựng và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh);

tổ chức, kiểm tra việc thực hiện quy hoạch khoáng sản và quy định điều kiện xuất khẩu khoáng sản thuộc thẩm quyền; ban hành quy chuẩn kỹ thuật trong khai thác, chế biến khoáng sản.Khoản 2 Điều 15 Luật khoáng sản năm 2010 quy định, trong phạm vi trách nhiệm của mình, sau khi quy hoạch khoáng sản thuộc thẩm quyền lập

đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, trong vòng 30 ngày Bộ Công thương phải

tổ chức công bố công khai quy hoạch khoáng sản

- Trách nhiệm của Bộ Xây dựng chủ trì lập, trình Thủ tướng Chính phủphê duyệt quy hoạch thăm dò, khai thác, chế biến, sử dụng khoáng sản làm vật liệu xây dựng, nguyên liệu sản xuất xi măng; tổ chức thực hiện, kiểm tra thực hiện quy hoạch sau khi được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt; quy định điều kiện xuất khẩu khoáng sản và ban hành quy chuẩn kỹ thuật trong khai thác, chế biến khoáng sản thuộc thẩm quyền.Tương tự như trên, trách nhiệm công bố công khai quy hoạch khoáng sản thuộc thẩm quyền lập đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, trong vòng 30 ngày của Bộ Xây dựng cũng được quy định tại khoản 2 Điều 15 Luật khoáng sản năm 2010

Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình có

trách nhiệm:

- Ban hành theo thẩm quyền văn bản hướng dẫn thực hiện các quy định của Nhà nước về quản lý, bảo vệ khoáng sản và quản lý hoạt động khoáng sản tại địa phương;

- Khoanh định và trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt khu vực cấm hoạt động khoáng sản, khu vực tạm thời cấm hoạt động khoáng sản; quyết định khu vực không đấu giá quyền khai thác khoáng sản theo thẩm quyền;

- Lập, trình cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt quy hoạchthăm dò, khai thác, sử dụng khoáng sản của địa phương theo quy định của Chính phủ;

- Công nhận chỉ tiêu tính trữ lượng khoáng sản; phê duyệt trữ lượng khoáng sản; thống kê, kiểm kê trữ lượng khoáng sản thuộc thẩm quyền cấp giấy phép;

- Cấp, gia hạn, thu hồi Giấy phép thăm dò khoáng sản, Giấy phép khai thác khoáng sản, Giấy phép khai thác tận thu khoáng sản; chấp thuận trả lại Giấy phép thăm dò khoáng sản, Giấy phép khai thác khoáng sản, Giấy phép khai thác tận thu khoáng sản, trả lại một phần diện tích khu vực thăm dò, khai thác khoáng sản; tổ chức đấu giá quyền khai thác khoáng sản thuộc thẩm quyền;

- Giải quyết theo thẩm quyền việc cho thuê đất hoạt động khoáng sản, sử dụng

hạ tầng kỹ thuật và các vấn đề khác có liên quan cho tổ chức, cá nhân được phép hoạt động khoáng sản tại địa phương theo quy định của pháp luật;

- Thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường, khoáng sản chưa khai thác, tài nguyên thiên nhiên khác theo quy định của pháp luật; bảo đảm an ninh, trật tự an toàn xã hội tại khu vực có khoáng sản;

- Báo cáo cơ quan quản lý nhà nước về khoáng sản ở Trung ương vềtình hình hoạt động khoáng sản trên địa bàn;

- Tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về khoáng sản;

- Thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật về khoáng sản theo thẩm quyền

Ủy ban nhân dân cấp huyện, Ủy ban nhân dân cấp xã trong phạm vi nhiệm

vụ, quyền hạn của mình có trách nhiệm:

- Giải quyết theo thẩm quyền cho thuê đất hoạt động khoáng sản, sửdụng hạ tầng kỹ thuật và các vấn đề khác có liên quan cho tổ chức, cá nhân được phép hoạt động khoáng sản tại địa phương theo quy định của pháp luật;

- Thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường, khoáng sản chưa khai thác, tài nguyên thiên nhiên khác theo quy định của pháp luật; bảo đảm an ninh, trật tự an toàn xã hội tại khu vực có khoáng sản;

- Báo cáo Ủy ban nhân dân cấp trên trực tiếp tình hình hoạt động khoáng sản trên địa bàn;

- Tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về khoáng sản;

- Thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật về khoáng sản theo thẩm quyền

Mô hình Quản lý nhà nước về khoáng sản

16

Hình 1.1 Mô hình quản lý nhà nước về khai thác khoáng sản

Nguồn: Luật Khoáng sản Việt Nam

1.3 Quyền và nghĩa vụ quản lý nhà nước về khai thác khoáng sản của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh

1.3.1 Phê duyệt quy hoạch thăm dò, khai thác, sử dụng khoáng sản của địa phương theo quy định

Quy hoạch là cơ sở cho việc cấp phép, cho thuê đất, đấu giá quyền khai thác khoáng sản và quản lý hoạt động khai thác khoáng sản

Theo quy định, Quy hoạch khai thác khoáng sản tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương được lập đối với các loại khoáng sản sau: khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường, than bùn; khoáng sản ở khu vực có khoáng sản phân tán, nhỏ lẻ

đã được Bộ Tài nguyên và Môi trường khoanh định và công bố; khoáng sản ở bãi thải của mỏ đã đóng cửa

Việc lập quy hoạch khai thác khoáng sản tỉnh, thành phố trực thuộctrung ương phải bảo đảm các nguyên tắc sau đây: phù hợp với chiến lược khoáng sản, quy hoạch khai thác khoáng sản của cả nước; phù hợp với quy hoạch tổng thể phát triển

kinh tế - xã hội cấp tỉnh; bảo đảm an ninh, quốc phòng trên địa bàn; bảo đảm khai thác khoáng sản hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả phục vụ nhu cầu hiện tại, đồng thời có tính đến sự phát triển khoa học, công nghệ và nhu cầu khoáng sản trong tương lai; bảo vệ môi trường, cảnh quan thiên nhiên, di tích lịch sử văn hóa, danh lam thắng cảnh và các tài nguyên thiên nhiên khác

Căn cứ để lập quy hoạch khai thác khoáng sản tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương gồm: quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, quy hoạch vùng; chiến lược khoáng sản; quy hoạch khai thác khoáng sản của cả nước; nhu cầu

về khoáng sản trong kỳ quy hoạch; tiến bộ khoa học và công nghệ trong khai thác khoáng sản; kết quả thực hiện quy hoạch kỳ trước

Quy hoạch khai thác khoáng sản tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương phải

có các nội dung chính sau: điều tra, nghiên cứu, tổng hợp, đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và thực trạng hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn địa phương; đánh giá kết quả thực hiện quy hoạch kỳ trước; xác định phương hướng, mục tiêu khai thác khoáng sản trong kỳ quy hoạch; khu vực cấm hoạt động khoáng sản, khu vực tạm thời cấm hoạt động khoáng sản; khoanh định chi tiết khu vực mỏ, loại khoáng sản cần khai thác và tiến độ khai thác; xác định quy mô, công suất khai thác, yêu cầu về công nghệ khai thác; giải pháp, tiến độ tổ chứcquy hoạch

Kế hoạch khai thác khoáng sản thường không được thể hiện trong một văn bản riêng, độc lập mà lồng ghép trong Kế hoạch phát triển kinh tế xã hội chung, của ngành Tài nguyên và Môi trường

1.3.2 Gia hạn, thu hồi giấy phép thăm dò, khai thác khoáng sản

Trong việc thực hiện pháp luật, chính sách, quy định của Nhà nước vềkhai thác khoáng sản, có một số nội dung quan trọng là cấp phép khai thác, đấu giá quyền khai thác khoáng sản, quản lý khối lượng khai thác khoáng sản,thu tiền cấp quyền khai thác khoáng sản

- Cấp phép khai thác tạo cơ sở cho hoạt động khai thác khoáng sản được triển khai Về thẩm quyền, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh cấp Giấy phép khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường, than bùn, khoáng sản tại các khu vực có