Pháp luật về hộ kinh doanh và thực tiễn áp dụng tại huyện lương sơn tỉnh hoà bình

Những nội dung pháp lý cơ bản về Hộ kinh doanh  Khái niệm về Hộ kinh doanh Về khái niệm Hộ kinh doanh, Nghị định số 27-HÐBT của Hội đồng bộ trưởng ngày 09/3/1988 ban hành “Bản quy địn

- -

ĐẶNG HỒNG QUANG

PHÁP LUẬT VỀ HỘ KINH DOANH VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG

TẠI HUYỆN LƯƠNG SƠN, TỈNH HÒA BÌNH

Chuyên ngành: Luật kinh tế

Mã ngành: 8380107

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học:TS Nguyễn Thu Ba

Hà Nội- 2019

Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật

Hà Nội, ngày … tháng … năm 2019

Tác giả luận văn

Đặng Hồng Quang

Sau một thời gian học tập, nhận được sự hướng dẫn, giảng dạy tận tình của các Thầy giáo, Cô giáo; sự quan tâm và động viên của gia đình, bạn bè, tôi đã hoàn thành Luận văn Thạc sĩ của mình Qua đây, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến:

Các Thầy giáo, Cô giáo Trường Đại học Kinh tế Quốc dân đã tận tình giảng dạy, truyền đạt những kiến thức và kinh nghiệm quý báu cho tôi trong suốt quá trình học tập tại trường

Đặc biệt, với lòng kính trọng và biết ơn, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến

Giảng viên, TS Nguyễn Thu Ba đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong suốt

quá trình hoàn thành Luận văn của mình

Cảm ơn Gia đình, bạn bè, đồng nghiệp, những người luôn động viên, khuyến khích, giúp đỡ tôi hoàn thành Luận văn

Hà Nội, ngày … tháng … năm 2019

Tác giả luận văn

Đặng Hồng Quang

LỜI CAM ĐOAN

LỜI CẢM ƠN

MỤC LỤC

DANH MỤC BẢNG

TÓM TẮT LUẬN VĂN i

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ HỘ KINH DOANH 6

1.1 Yêu cầu điều chỉnh pháp luật về Hộ kinh doanh 6

1.1.1 Tính tất yếu của chủ thể hộ kinh doanh 6

1.1.2 Yêu cầu điều chỉnh pháp luật về hộ kinh doanh 8

1.2 Những nội dung pháp lý cơ bản về Hộ kinh doanh 10

1.2.1 Khái niệm về Hộ kinh doanh 10

1.2.2 Đặc điểm của Hộ kinh doanh 13

1.2.3 Vai trò của Hộ kinh doanh 14

1.3 Pháp luật về Hộ kinh doanh 16

1.3.1 Điều kiện, thủ tục đăng ký thành lập Hộ kinh doanh 16

1.3.2 Tạm ngừng và chấm dứt hoạt động của hộ kinh doanh 22

1.3.3 Chuyển đổi hoạt động của Hộ kinh doanh 23

1.3.4 Quản lý nhà nước đối với Hộ kinh doanh 24

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 27

CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ HỘ KINH DOANH TẠI HUYỆN LƯƠNG SƠN, TỈNH HÒA BÌNH 28

2.1 Khái quát về tình hình kinh tế - xã hội huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình, hoạt động của Hộ kinh doanh trên địa bàn huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình 28 2.1.1 Điều kiện kinh tế - xã hội huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình 28

2.1.2 Khái quát về Hộ kinh doanh tại huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình 31

2.2 Thực tiễn áp dụng pháp luật về Hộ kinh doanh tại huyện Lương Sơn,

tỉnh Hòa Bình 38

2.2.1 Đăng ký Hộ kinh doanh 38

2.2.2 Thay đổi đăng ký Hộ kinh doanh 40

2.2.3 Chuyển đổi hộ kinh doanh thành doanh nghiệp 43

2.2.4 Vi phạm và xử lý vi phạm của Hộ kinh doanh 46

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 49

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ HỘ KINH DOANH VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG TẠI HUYỆN LƯƠNG SƠN, TỈNH HÒA BÌNH 51

3.1 Định hướng hoàn thiện pháp luật về Hộ kinh doanh 51

3.2 Kiến nghị hoàn thiện pháp luật về Hộ kinh doanh 58

3.3 Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về Hộ kinh doanh tại huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình 60

3.3.1 Hoàn thiện hệ thống chính sách khuyến khích đầu tư đối với Hộ kinh doanh 60

3.3.2 Giải pháp về vốn - tài chính 61

3.3.3 Giải pháp về thuế 62

3.3.4 Giải pháp về thị trường và chính sách về lao động 64

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 66

KẾT LUẬN 67

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 68

Bảng 2.1: Các chỉ tiêu kinh tế xã hội trên địa bàn huyện Lương Sơn 31 Bảng 2.2 Bảng chi tiết thành lập Hộ kinh doanh đăng ký từ năm 2017 đến 2019 32

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

- -

ĐẶNG HỒNG QUANG

PHÁP LUẬT VỀ HỘ KINH DOANH VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG

TẠI HUYỆN LƯƠNG SƠN, TỈNH HÒA BÌNH

Chuyên ngành: Luật kinh tế

Mã ngành: 8380107

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ

Hà Nội- 2019

TÓM TẮT LUẬN VĂN

1 Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài luận văn

Theo Tổng cu ̣c Thống kê (năm 2018), tính đến năm 2017, cả nước có trên 5,14 triệu Hộ kinh doanh Xét theo quá trình thì tổng số lượng Hộ kinh doanh liên tục tăng qua các năm Do đó, kinh tế Hộ kinh doanh đã góp phần quan trọng vào việc xóa đói giảm nghèo, ổn định và nâng cao đời sống nhân dân.Tuy nhiên, trên thực tế hoạt động của các Hộ kinh doanh của Việt Nam hiện nay chưa phát huy được hết các tiềm năng của mình, còn gặp nhiều khó khăn trong sản xuất kinh doanh như: quy mô nhỏ bé, phân tán, manh mún, vốn ít, công nghệ lạc hậu, trình độ tay nghề của người lao động thấp, sức cạnh của hàng hóa thấp Khó khăn này một phần do chủ thể này chưa có kinh nghiệm hoạt động trong nền kinh tế thị trường, chưa đủ năng động, sáng tạo trong kinh doanh Bên cạnh đó, Nhà nước cũng chưa

có chính sách cụ thể nhằm tạo điều kiện cho các Hộ kinh doanh phát huy hết khả năng của mình

Vấn đề đặt ra là tìm giải pháp điều chỉnh pháp lý về tổ chủc và hoạt động của

Hộ kinh doanh như thế nào cho phù hợp với những điều kiện của nền kinh tế thị trường mới được xác lập ở nước ta Đây cũng là một trong những vấn đề cần được nghiên cứu và làm sáng tỏ.Xuất phát từ thực tế này, tôi đã chọn đề tài nghiên cứu

"Pháp luật về Hộ kinh doanh và thực tiễn áp dụng tại huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa

Bình" lựa chọn làm luận văn thạc sĩ Luật học

2 Kết cấu của luận văn

Chương 1: Những vấn đề lý luận và pháp luật về Hộ kinh doanh

Chương 2: Thực tiễn áp dụng pháp luật về Hộ kinh doanh tại Huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình

Chương 3: Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về Hộ kinh doanh và nâng cao hiệu quả áp dụng tại huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình

CHƯƠNG 1:

NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT

VỀ HỘ KINH DOANH

1.1 Yêu cầu điều chỉnh pháp luật về Hộ kinh doanh

 Tính tất yếu của chủ thể hộ kinh doanh

Về kinh tế- xã hội, thời kỳ phong kiến, pháp luật thương mại không được biết đến, kinh doanh buôn bán không phát triển do chính sách nông nghiệp, bế quan tỏa cảng và ảnh hưởng của Khổng giáo, chế độ đại gia đình gia trưởng Do vậy, thời

kỳ này các hình thức kinh doanh không được chú ý, nếu như có quan hệ mua bán thương mại thì hộ gia đình là thành phần lấn át

Về mặt pháp lý, để đáp ứng nhu cầu bức bách của toàn xã hội, ngay sau Hội

nghị, Hội đồng Bộ trưởng lúc đó đã ra Nghị định số 27- HÐBT ngày 9/3/1988 ban hành Bản quy định về “ chính sách đối với kinh tế cá thể, kinh tế tư doanh sản xuất công nghiệp, dịch vụ công nghiệp xây dựng, vận tải nhằm mục đích thể chế hóa các chủ trương mới đã nêu trong Nghị quyết Đại hội lần thứ VI Đảng Cộng sản Việt Nam và Nghị quyết Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Ðảng đối với kinh tế cá thể, kinh tế tư doanh sản xuất công nghiệp, dịch vụ công nghiệp

Kể từ khi Bộ chính trị ban hành Nghị quyết số 10/NQ-TW ngày 5/4/1988 về

“đổi mới quản lý kinh tế nông nghiệp” với mục đích giải phóng sức sản xuất trong nông nghiệp, nông thôn, chuyển giao đất đai và các tư liệu sản xuất khác cho hộ nông dân qurn lý và sử dụng lâu dài thì các hộ nông dân dã trở thành các đơn vị tự chủ trong sản xuất nông nghiệp, tức là thừa nhận hộ gia đình là đơn vị kinh tế Từ

đó, hộ gia đình được tự chủ trong sản xuất kinh doanh, được toàn quyền trong điều hành sản xuất, sử dụng lao động, mua sắm vật tư kỹ thuật, hợp tác sản xuất và tiêu thụ sản phẩm của họ làm ra

 Yêu cầu điều chỉnh pháp luật về hộ kinh doanh

Pháp luật tạo ra khuôn khổ pháp lý nhằm hướng dẫn các cá nhân lựa chọn

mô hình tổ chủc phù hợp với ý tưởng và điều kiện kinh doanh của họ Hộ kinh

doanh với sự tồn tại từ trước khi hình thành nên các doanh nghiệp đã đóng một vai trò quan trọng trong nền kinh tế

Quyền tự do kinh doanh là một trong những quyền cơ bản của công dân Việc khẳng định xự xuất hiện và vai trò của Hộ kinh doanh trong nền kinh tế nhằm góp phần thực hiện quyền tự do kinh doanh trong nền kinh tế thị trường

Hộ kinh doanh như một chủ thể doanh nghiệp không tồn tại trong Luật doanh nghiệp hiện hành, nhưng Hộ kinh doanh thực chất đã có tư cách pháp lý trong rất nhiều văn bản quy phạm pháp luật từ rất lâu rồi, nổi bật là trong Bộ luật dân sự

1.2 Những nội dung pháp lý cơ bản về Hộ kinh doanh

 Khái niệm về Hộ kinh doanh

Về khái niệm Hộ kinh doanh, Nghị định số 27-HÐBT của Hội đồng bộ

trưởng ngày 09/3/1988 ban hành “Bản quy định vềchính sách đối với kinh tế cá

thể, kinh tế tư doanh sản xuất công nghiệp, dịch vụ công nghiệp xây dựng, vận tải”

là văn bản đầu tiên quy định về các hình thức tổ chủc sản xuất kinh doanh

Khái niệm Hộ kinh doanh cá thể xuất hiện lần đầu tiên tại Điều 123 Luật

doanh nghiệp năm 1999: “Chính phú hướng dẫn và tạo điều kiện thuận lợi để Hộ

kinh doanh cá thể có quy mô lớn đang hoạt động theo Nghị định số 66/HÐBT ngày

02 tháng 3 năm 1992 của Hội đồng Bộ trướng chuyển thành doanh nghiệp, đăng ký kinh doanh và hoat động theo quy định của Luật này”

Khoản 1 điều 66 nghị định 78/2015/NĐ-CP định nghĩa về Hộ kinh doanh như

sau: “Hộ kinh doanh do một cá nhân hoặc một nhóm người gồm các cá nhân là công

dân Việt Nam đủ 18 tuổi, có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, hoặc một hộ gia đình làm chủ, chỉ được đăng ký kinh doanh tại một địa điểm, sử dụng dưới mười lao động

và chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh”

Đồng thời, điều 101 Bộ luật dân sự 2015 quy định: “Trường hợp hộ gia

đình, tổ hợp tác, tổ chủc khác không có tư cách pháp nhân tham gia quan hệ dân sự thì các thành viên của hộ gia đình, tổ hợp tác, tổ chủc khác không có tư cách pháp

nhân là chủ thể tham gia xác lập, thực hiện giao dịch dân sự hoặc ủy quyền cho người đại diện tham gia xác lập, thực hiện giao dịch dân sự”

 Đặc điểm của Hộ kinh doanh

Thứ nhất, hộ kinh doanh không có tư cách pháp nhân Hộ kinh doanh do

một cá nhân thành lập có bản chất là cá nhân kinh doanh, do đó không thể là pháp nhân

Thứ hai, Hộ kinh doanh là hình thức kinh doanh quy mô nhỏ hẹp Đặc điểm

này không xuất phát từ bản chất bên trong của hình thức kinh doanh này mà xuất phát từ các quy định của pháp luật Việt Nam căn cứ vào số lượng lao động được sử dụng trong Hộ kinh doanh, địa điểm kinh doanh

Thứ ba, chủ Hộ kinh doanh chịu trách nhiệm vô hạn đối với các khoản nợ

của Hộ kinh doanh Hộ kinh doanh không phải là một thực thể độc lập, tách biệt với chủ nhân của nó Nên về nguyên tắc chủ nhân của Hộ kinh doanh phải chịu trách nhiệm vô hạn đối với khoản nợ của Hộ kinh doanh, có nghĩa là chủ nhân của Hộ kinh doanh phải chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình kể cả tài sản không đưa vào kinh doanh

 Vai trò của Hộ kinh doanh

Trước hết, Hộ kinh doanh có tác động tích cực đến công tác xóa đói giảm nghèo,

tạo công ăn việc làm cho người lao động, góp phần giải quyết các vấn đề xã hội Theo Tổng cục Thống kê, số lao động làm việc trong khu vực Hộ kinh doanh tăng nhanh theo thời gian, từ trên 8,6 triệu người năm 2017 tăng lên gần 10,8 triệu người năm 2018

Thứ hai, Hộ kinh doanh cũng được xem là một trong những động lực thúc

đẩy tinh thần kinh doanh và phát triển kinh tế thị trường Hộ kinh doanh được xem

là bước trung gian tốt hơn để các cá thể khởi nghiệp vững chắc, đặc biệt là ở những ngành, lĩnh vực kinh doanh truyền thống

Thứ ba, Hộ kinh doanh có nhiều đóng góp cho việc tăng trưởng kinh tế

(GDP) Không chỉ tạo việc làm, tăng thu nhập và xoá đói giảm nghèo trực tiếp cho chính chủ sở hữu, Hộ kinh doanh còn có vai trò đáng kể trong tạo ra của cải vật chất, hàng hóa, dịch vụ cho xã hội, trực tiếp đóng góp cho tăng trưởng kinh tế

Thứ tư, hiệu quả sử dụng các nguồn lực của Hộ kinh doanh so với các loại hình doanh nghiệp khác ngày càng nâng cao, tác động tích cực đến hiệu quả chung của nền kinh tế Với rào cản tham gia thị trường thấp hơn đáng kể so với rào cản của khu vực doanh nghiệp, Hộ kinh doanh có thể là bước trung gian tốt hơn để các

cá thể khởi nghiệp vững chắc, đặc biệt là ở những ngành, lĩnh vực kinh doanh truyền thống

1.3 Pháp luật về Hộ kinh doanh

 Điều kiện, thủ tục đăng ký thành lập Hộ kinh doanh

Thứ nhất, phải đáp ứng điều kiện về quốc tịch Điều kiện này thể hiện ở việc quy định Hộ kinh doanh do một cá nhân hoặc một nhóm người gồm các cá nhân là công dân Việt Nam Công dân Việt Nam ở đây được hiểu là những người mang quốc tịch Việt Nam, quy định này nhằm hạn chế việc cá nhân, nhóm cá nhân không

có quốc tịch Việt Nam hoặc không mang quốc tịch thì không được quyền đăng ký thành lập hộ kinh doanh

Thứ hai, phải đáp ứng điều kiện về độ tuổi và năng lực hành vi dân sự đầy

đủ Năng lực hành vi dân sự ở đây được quy định tại Bộ Luật Dân sự 2015 là khả năng của cá nhân bằng hành vi của mình xác lập, thực hiện quyền, nghĩa vụ dân sự Như vậy, việc quy định về độ tuổi và năng lực hành vi dân sự của cá nhân khi đăng

ký thành lập hộ kinh doanh phù hợp với quy định của Bộ Luật Dân sự 2015 về xác lập quan hệ trong giao dịch dân sự

Thứ ba là điều kiện về địa điểm kinh doanh của hộ kinh doanh phải được đặt tại một địa điểm cụ thể Địa điểm kinh doanh phải được đặt cố định tại một địa điểm xác định, chủ hộ kinh doanh phải chứng minh được quyền sở hữu hoặc quyền

sử dụng hợp pháp địa chỉ nhằm mục đích kinh doanh của mình

Thứ tư phải đáp ứng điều kiện về quy mô, Hộ kinh doanh có sử dụng từ mười lao động trở lên phải đăng ký thành lập doanh nghiệp theo quy định Quy định này hạn chế việc đăng ký Hộ kinh doanh trong trường hợp kinh doanh quy mô vừa

và lớn Điều này xuất phát từ những ưu điểm về thuế trong việc áp dụng việc đăng

ký Hộ kinh doanh Mặt khác, việc hạn chế đăng ký Hộ kinh doanh trong trường hợp

sử dụng nhiều lao động cũng nhằm khuyến khích việc đăng ký chuyển đổi sang hình thức doanh nghiệp, thúc đẩy sự phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế

 Tạm ngừng và chấm dứt hoạt động của hộ kinh doanh

 Tạm ngừng hoạt động của hộ kinh doanh

 Chấm dứt hoạt động của hộ kinh doanh

 Chuyển đổi hoạt động của Hộ kinh doanh

Trình tự các bước chuyển hộ kinh doanh thành doanh nghiệp

Bước 1: Nộp hồ sơ tại phòng đăng ký kinh doanh cấp tỉnh nơi hộ kinh doanh đặt trụ sở;

Bước 2: Phòng đăng ký kinh doanh xem xét hồ sơ và cấp đăng ký doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh;

Bước 3: Khắc dấu và công bố mẫu dấu cho doanh nghiệp mới chuyển đổi từ

hộ kinh doanh

 Quản lý nhà nước đối với Hộ kinh doanh

Nhà nước quản lý hoạt động kinh doanh đối với Hộ kinh doanh thông qua việc ban hành khung pháp lý được quy định trong các văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh Nhà nước quản lý thông qua việc ban hành chính sách pháp luật và theo dõi thi hành các chính sách pháp luật đó

Quản lý thuế đối với Hộ kinh doanh được thực hiện theo quy định về pháp luật quản lý thuế Bên cạnh đó, Thông tư 92/2015/TT-BTC về hướng dẫn thực hiện thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân đối với cá nhân cư trú có hoạt động kinh doanh; hướng dẫn thực hiện một số nội dung sửa đổi

Đối với hộ kinh doanh, quản lý về lao động thông qua việc pháp luật quy định việc hộ kinh doanh có sử dụng từ mười lao động trở lên thì phải đăng ký thành lập doanh nghiệp

Nhà nước quản lý các giao dịch kinh doanh của hộ kinh doanh thông qua các hợp đồng dân sự được ký kết giữa hộ kinh doanh với các cá nhân, tổ chức, các đơn

vị kinh tế trong và ngoài nhà nước

CHƯƠNG 2:

THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ HỘ KINH DOANH

TẠI HUYỆN LƯƠNG SƠN, TỈNH HÒA BÌNH

2.1 Khái quát về tình hình kinh tế - xã hội huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình, hoạt động của Hộ kinh doanh trên địa bàn huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình

 Điều kiện kinh tế - xã hội huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình

Theo số liệu do UBND huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình cung cấp, tình hình sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp năm 2018 có mức tăng trưởng khá; giá trị sản xuất công nghiệp – xây dựng ước đạt 10.097 tỷ đồng (theo giá so sánh năm 2010), đạt 100% so với kế hoạch tỉnh giao, tăng 26% so với cùng kỳ năm 2017

Về thương mại – dịch vụ, thị trường hàng hóa trên địa bàn huyện Lương Sơn tiếp tục được duy trì ổn định Tổng mức luân chuyển hàng hoá và doanh thu dịch vụ ước đạt 4.215 tỷ đồng, đạt 100% kế hoạch, tăng 16% so với cùng kỳ năm 2017 Kim ngạch xuất khẩu ước đạt 385 triệu USD, đạt 100% kế hoạch, tăng 5,5% so với cùng kỳ năm 2017

Về du lịch: Tích cực chỉ đạo các hoạt động triển khai kế hoạch phát triển du lịch năm 2018 Trong năm, khách du lịch đến huyện ước đạt 110.000 lượt người, doanh thu du lịch ước đạt 183,3 tỷ đồng, tổng thu nhập du lịch ước đạt 333 tỷ đồng

Về sản xuất nông, lâm nghiệp, thủy sản: Giá trị sản xuất nông, lâm nghiệp, thủy sản ước đạt 1.823,4 tỷ đồng (theo giá so sánh năm 2010), đạt 100% kế hoạch,

và bằng 102,5% so với cùng kỳ

 Khái quát về Hộ kinh doanh tại huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình

Bảng 2.2 Bảng chi tiết thành lập Hộ kinh doanh đăng ký từ năm 2017 đến 2019

trọng lớn nhất Công nghiệp- xây dựng Thương mại- dịch vụ Thương mại- dịch vụ

(Theo số liệu Phòng tài chính- Kế hoạch - Ủy ban nhân dân huyện Lương Sơn

 Đánh giá hiệu quả kinh tế của Hộ kinh doanh tại huyện Lương Sơn,

tỉnh Hòa Bình

Thứ nhất, số lượng Hộ kinh doanh qua các năm không ngừng tăng lên về mặt

số lượng, đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn hoạt động và phù hợp theo quy định pháp luật hiện hành, thúc đẩy sự phát triển kinh tế tại địa phương

Thứ hai, các Hộ kinh doanh hoạt động trên địa bàn huyện đã góp phần thúc

đẩy kinh tế của huyện phát triển nhanh và bền vững đi đôi với quan tâm giải quyết các vấn đề xã hội như vấn đề việc làm cho người lao động, nâng cao đời sống vật chất, văn hóa và tinh thần của nhân dân, bảo đảm an ninh chính trị, trật tự an toàn

xã hội, củng cố và tăng cường quốc phòng; tăng cường sự gắn kết giữa Đảng với nhân dân; chú trọng công tác bảo vệ tài nguyên môi trường, tạo nền tảng vững chắc

để xây dựng huyện thành vùng kinh tế động lực năng động của tỉnh Hòa Bình nói chung và của huyện Lương Sơn nói riêng

Thứ ba, các Hộ kinh doanh cũng góp phần làm đa dạng hóa các thành phần

kinh tế trên địa bàn huyện với sự cộng tác, hỗ trợ giữa các Hộ kinh doanh với nhau,

Hộ kinh doanh với các doanh nghiệp, tận dụng được tối đa mọi nguồn lực về nhân lực và vật lực cùng với quyền tự do kinh doanh được quy định trong Hiến pháp

2013 và tại Luật doanh nghiệp 2014

Thứ tư, với đặc trưng của mỗi vùng miền, mỗi khu vực với nhiều lợi thế khác

nhau trên địa bàn huyện về nông lâm thủy sản, tiểu thủ công nghiệp, việc lập Hộ kinh doanh là phù hợp với thực tiễn, xu hướng phát triển trên địa bàn huyện

2.2 Thực tiễn áp dụng pháp luật về Hộ kinh doanh tại huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình

 Đăng ký Hộ kinh doanh

Bước 1 Cá nhân, nhóm cá nhân hoặc người đại diện hộ gia đình nộp hồ sơ đăng ký Hộ kinh doanh theo quy định tại Phòng Tài chính- Kế hoạch ( hoặc Phòng đăng ký Hộ kinh doanh cấp huyện- nơi đã thành lập) xem xét giải quyết

Bước 2 Khi tiếp nhận hồ sơ, cơ quan đăng ký Hộ kinh doanh cấp huyện xem xét nếu đủ điều kiện thì viết Giấy biên nhận và cấp Giấy chứng nhận đăng ký Hộ

kinh doanh cho Hộ kinh doanh trong thời hạn năm ngày làm việc, kể từ ngày nhận

hồ sơ

Bước 3 Trả Giấy biên nhận và Giấy chứng nhận cho người yêu cầu

 Thay đổi đăng ký Hộ kinh doanh

Bước 1: Hướng dẫn thủ tục và tiếp nhận hồ sơ

Bước 2: Trả kết quả thủ tục

 Chuyển đổi hộ kinh doanh thành doanh nghiệp

Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển của kinh tế thị trường, khu vực hộ kinh doanh không ngừng phát triển và lớn mạnh Mặc dù có đóng góp không nhỏ vào sự phát triển của kinh tế - xã hội đất nước nhưng số thu thuế của hộ kinh doanh lại chiếm tỷ trọng rất nhỏ trong tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn Huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình

Một thực tế nữa, đó là có những trường hợp không muốn lên doanh nghiệp

để tìm cách tránh thuế bởi khi hoạt động dưới hình thức hộ kinh doanh họ vẫn được hưởng chế độ thuế khoán

Hiện nay, trên địa bàn huyện Lương Sơn nói riêng cũng như trên cả nước nói chung, việc chuyển đổi hộ kinh doanh thành doanh nghiệp đang được khuyến khích với những chính sách hỗ trợ về thủ tục chuyển đổi cũng dễ dàng hơn trước rất nhiều

 Vi phạm và xử lý vi phạm của Hộ kinh doanh

Thứ nhất, không nộp hồ sơ đăng ký thuế Theo quy định của Điều 22 Luật quản lý thuế năm 2006 (Luật quản lý thuế sửa đổi, bổ sung năm 2012) thì kể từ khi nhận được giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, trong thời hạn 10 ngày làm việc phải nộp hồ sơ đăng ký thuế lên cơ quan thuế

Thứ hai là chậm nộp hồ sơ khai thuế Khi bắt đầu hoạt động kinh doanh, Hộ kinh doanh phải nộp hồ sơ khai thuế lên cơ quan thuế, hành vi không nộp hồ sơ khai thuế sẽ bị xử lý vi phạm theo quy định tại Điều 9 Thông tư 166/2013/TT-BTC;

Thứ ba là không nộp thuế Trong quá trình hoạt động kinh doanh, nếu Hộ kinh doanh có phát sinh nghĩa vụ thuế phải nộp thì sẽ bị xử lý vi phạm hành chính theo quy định tại Điều 41 Thông tư 166/2013/TT-BTC

CHƯƠNG 3:

MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ

HỘ KINH DOANH VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG

TẠI HUYỆN LƯƠNG SƠN, TỈNH HÒA BÌNH

3.1 Định hướng hoàn thiện pháp luật về Hộ kinh doanh

Trong nền kinh tế thị trường, Hộ kinh doanh cũng thực hiện các hoạt động sản xuất, kinh doanh, phân phối, lưu thông hàng hóa, dịch vụ cũng giống như doanh nghiệp tư nhân và các loại hình doanh nghiệp khác Hộ kinh doanh cũng có các quyền và nghĩa vụ cơ bản giống như các doanh nghiệp khác và đều bình đẳng trước pháp luật

Luật Doanh nghiệp được đánh giá là một trong những luật trong lĩnh vực kinh tế có chất lượng tốt nhất của Việt Nam kể từ khi bắt đầu Đổi mới Tuy nhiên,ý tưởng đưa hộ kinh doanh vào Luật Doanh nghiệp cũng có thể làm phá vỡ cấu trúc của Luật Bởi xét trên nhiều phương diện về khoa học pháp lý và về thực tiễn, Hộ kinh doanh mặc dù cũng là một loại hình kinh doanh như doanh nghiệp nhưng bản chất và quy mô hoàn toàn khác nhau nên có sự điều chỉnh khác nhau về mặt phương diện pháp lý

Chính vì vậy, chúng ta cần nhìn nhận lại yêu cầu cấp thiết hiện nay là đưa hộ kinh doanh vào Luật doanh nghiệp thông qua việc đổi tên hộ kinh doanh thành doanh nghiệp mà không làm mất đi bản chất của khu vực hộ kinh doanh

Việc hạn chế Hộ kinh doanh chỉ được sử dụng dưới 10 lao động mà không được thuê 100 công nhân, thậm chí hơn, vấn đề là do bị hạn chế chứ không phải do

3.2 Kiến nghị hoàn thiện pháp luật về Hộ kinh doanh

Tăng cường vai trò quản lý nhà nước đối với Hộ kinh doanh

Đổi mới việc nghiên cứu, ban hành chính sách pháp luật và theo dõi thi hành các chính sách pháp luật đó, việc ban hành các văn bản hướng dẫn của các bộ, ngành phải quán triệt đường lối đổi mới, quy định những điều khoản có lợi cho Hộ kinh doanh, khắc phục khuynh hướng vì lợi ích cục bộ của các bộ, ban, ngành

Xây dựng quy hoạch và trợ giúp đào tạo cán bộ quản lý cho Hộ kinh doanh; giám sát, thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật, chế độ, chính sách nhà nước của Hộ kinh doanh, nắm chắc tình hình đăng ký kinh doanh và hoạt động của các

Hộ kinh doanh

Thực hiện cơ chế phối hợp giữa các cơ quan hành chính với các tổ chủc như Phòng thương mại công nghiệp Việt Nam, các hiệp hội thương mại, cơ quan thông tin đại chúng để tổ chủc mở các cuộc hội thảo, trao đổi ý kiến, qua đó cơ quan hành chính ban hành chính sách nắm được đối tượng chính sách, từ đó cân nhắc các điều khoản cụ thể của văn bản

Đổi mới các dịch vụ hành chính, đơn giản hóa các thủ tục đăng ký kinh doanh theo đúng quy định tại Nghị định số 78/2015/NĐ-CP của Chính phủ về đăng

ký kinh doanh, người dân "được làm những gì pháp luật không cấm" Nhà nước công bố những ngành nghề cấm kinh doanh, những ngành nghề kinh doanh có điều kiện, những ngành nghề cần có vốn pháp định

3.3 Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về Hộ kinh doanh tại huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình

 Hoàn thiện hệ thống chính sách khuyến khích đầu tư đối với Hộ

KẾT LUẬN

Với chủ trương và chính sách đổi mới, trong thời gian qua Nhà nước đã có những nỗ lực to lớn nhằm xây dựng một hệ thống pháp luật kinh tế hướng tới môi trường pháp lý bình đẳng và thuận lợi cho sự phát triển của các chủ thể kinh doanh Nổi bật lên trong đó là các văn bản liên quan đến khu vực tư nhân và Hộ kinh doanh, qua đó không những Hộ kinh doanh được chính thức thừa nhận với các quyền tự do kinh doanh, chủ động trong kinh doanh và bình đẳng trước pháp luật

mà địa vị của nó cũng được xác lập cụ thể

Trong khuôn khổ của đề tài, luận văn đã khẳng định vai trò quan trọng của

Hộ kinh doanh đối vớinền kinh tế xã hội cũng như sự cần thiết phải hoàn thiện hệ thống pháp luật về Hộ kinh doanh ở Việt Nam hiện nay nói chung và trên địa bàn huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình nói riêng Trình bày lý luận chung về Hộ kinh doanh, phân tích cụ thể, đầy đủ các quy định của pháp luật hiện hành về Hộ kinh doanh, tù đó đưa ra những giải pháp hoàn thiện pháp luật về vấn đề này Luận văn

đã nghiên cứu tương đối đầy đủ về hệ thống pháp luật Hộ kinh doanh tại Việt Nam qua các thời kỳ và đề xuất những giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về Hộ kinh doanh trong giai đoạn hiện nay đề từ đó sớm khắc phục được thực trạng vướng mắc hiện nay đang gặp phải

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

- -

ĐẶNG HỒNG QUANG

PHÁP LUẬT VỀ HỘ KINH DOANH VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG

TẠI HUYỆN LƯƠNG SƠN, TỈNH HÒA BÌNH

Chuyên ngành: Luật kinh tế

Mã ngành: 8380107

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học:TS Nguyễn Thu Ba

Hà Nội- 2019

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài luận văn

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng Cộng Sản Việt Nam (11/1986) đã đề ra đường lối đổi mới toàn diện, trong đó trọng tâm là đổi mới kinh

tế nhằm tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Với chủ trương đó, nền kinh tế đất nước ta đã có bước chuyển mình từ cơ chế quản lý tập chung, bao cấp sang nền kinh tế thị trường đa dạng về các thành phần kinh tế cùng các hoạt động kinh doanh, góp phần mạnh mẽ vào việc giải phóng thị trường, tăng quyền tự chủ kinh doanh của công dân Vấn đề xây dựng và hoàn thiện pháp luật về đăng ký kinh doanh cho doanh nghiệp luôn được Đảng và nhà nước ta đặc biệt quan tâm Luật Doanh nghiệp năm 2014 được ban hành thực sự là một bước đột phá mới và nó có ý nghĩa quan trọng trong điều kiện kinh tế đổi mới của Đảng ta về vấn đề doanh nghiệp nói riêng và phát triển kinh tế thị trường nói chung, khẳng định một chủ trương phù hợp trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp và mọi công dân đầu tư, phát triền sản xuất

Thực hiện đường lối, chính sách đổi mới của Đảng và Nhà nước, được sự đồng tình hưởng ứng tích cực của nhân dân, Hộ kinh doanh đã phát triển rộng khắp trong cả nước; đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế, huy động các nguồn lực

xã hội vào sản xuất, kinh doanh, tạo thêm việc làm, cải thiện đời sống nhân dân, tăng ngân sách nhà nước, góp phần giữ vững ổn định chính trị - xã hội của đất nước Cùng với các loại hình kinh doanh khác, sự phát triển của Hộ kinh doanh đã góp phần giải phóng lực lượng sản xuất, thúc đẩy phân công lao động xã hội, chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, tăng thêm số lượng công nhân, lao động và doanh nhân Việt Nam, thực hiện các chủ trương xã hội hóa y tế, văn hóa, giáo dục

Theo Tổng cu ̣c Thống kê (năm 2018), tính đến năm 2017, cả nước có trên

5,14 triệu Hộ kinh doanh Xét theo quá trình thì tổng số lượng Hộ kinh doanh liên tục tăng qua các năm Do đó, kinh tế Hộ kinh doanh đã góp phần quan trọng vào

việc xóa đói giảm nghèo, ổn định và nâng cao đời sống nhân dân.Tuy nhiên, trên thực tế hoạt động của các Hộ kinh doanh của Việt Nam hiện nay chưa phát huy được hết các tiềm năng của mình, còn gặp nhiều khó khăn trong sản xuất kinh doanh như: quy mô nhỏ bé, phân tán, manh mún, vốn ít, công nghệ lạc hậu, trình độ tay nghề của người lao động thấp, sức cạnh của hàng hóa thấp Khó khăn này một phần do chủ thể này chưa có kinh nghiệm hoạt động trong nền kinh tế thị trường, chưa đủ năng động, sáng tạo trong kinh doanh Bên cạnh đó, Nhà nước cũng chưa

có chính sách cụ thể nhằm tạo điều kiện cho các Hộ kinh doanh phát huy hết khả năng của mình

Vấn đề đặt ra là tìm giải pháp điều chỉnh pháp lý về tổ chủc và hoạt động của

Hộ kinh doanh như thế nào cho phù hợp với những điều kiện của nền kinh tế thị trường mới được xác lập ở nước ta Đây cũng là một trong những vấn đề cần được nghiên cứu và làm sáng tỏ.Xuất phát từ thực tế này, tôi đã chọn đề tài nghiên cứu

"Pháp luật về Hộ kinh doanhvà thực tiễn áp dụng tại huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa

Bình" lựa chọn làm luận văn thạc sĩ Luật học

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Tính đến thời điểm hiện tại, ở Việt Nam cũng đã có rất nhiều các công trình khoa học nghiên cứu về Hộ kinh doanh nhưng phần lớn đều tiếp cận vấn đề này ở mức độ, khía cạnh khác nhau và khá chungchung

Qua quá trình nghiên cứu, tôi nhận thấy rằng việc nghiên cứu của các nhà khoa học pháp lý ở vấn đề này thể hiện qua các khía cạnh:

Trước hết, ở các trung tâm nghiên cứu, các trường Đại học đào tạo về luật

mà trong chương trình nghiên cứu các vấn đề về Hộ kinh doanh hiện nay đều là một

bộ phận trong quá trình giảng dạy về luật kinh tế và mức độ nghiên cứu chưa sâu do thời lượng giảng dạy và đối tượng giảng dạy khá rộng Có thể dễ dàng tìm kiếm các

vấn đề pháp lý về Hộ kinh doanh trong Giáo trình Luật thương mại, Trường Đại học Luật Hà Nội, Nhà xuất bản Công an nhân dân, Hà Nội, 2006; Giáo trình Luật

kinh tế, Khoa Luật Đại học quốc Gia Hà Nội, Hà Nội, 2001 Hoặc các bài viết được

công bố trên tạp chí chủyên khảo ngành pháp lý, trong đó có bài: Phân tích pháp

luật về Hộ kinh doanh để tìm ra các bất cập, TS Ngô Huy Cương, Tạp chí Khoa

học, Đại học quốc gia Hà Nội, số 25 (2009), Hoàng Minh Sơn (2015), Một số vấn

đề pháp lý về Hộ kinh doanh ở Việt Nam hiện nay, thực trạng và một số kiến nghị,

Tạp chí Pháp luật & Phát triển, Hội luật gia Việt Nam,

Ngoài các giáo trình, các bài viết trên phải kể đến hai công trình nghiên cứu

sau mang tính thực tiễn cao gồm: (1) PGS.TS Ngô Huy Cương (2013), Giáo trình

Luật Thương mại phần chung và thương nhân, NXB Đại học quốc gia Giáo trình

cung cấp các thông tin đa chiều và các vấn đê lí luận cơ bản về phần chung và phần chế định thương nhân của luật thương mại trong đó chủ thể Hộ kinh doanh được đề cập ở Chương 3 (Hộ kinh doanh và doang nghiệp tư nhân); (2) TS Nguyễn Hợp Toàn, TS Dương Nguyệt Nga (2017), Giáo trình Pháp luật kinh tế của Khoa Luật Trường Đại học kinh tế quốc dân, NXB Đại học kinh tế quốc dân Phần 5.3 Chương

5 về Hộ kinh doanh (trang 290-297) Nội dung nêu khái niệm, đặc điểm Hộ kinh doanh, thủ tục thành lập Hộ kinh doanh và những quy định liên quan trong quá trình hoạt động của Hộ kinh doanh

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu khoa học pháp lý về Hộ kinh doanh nêu trên đã nghiên cứu rất chi tiết và cụ thể và toàn diện các khía cạnh pháp lý về

Hộ kinh doanh cũng như thực tiễn áp dụng pháp luật về Hộ kinh doanh ở Việt Nam Tuy nhiên trong bối cảnh có sự thay đổi quy định về các chủ thể kinh doanh thì vẫn chưa có công trình nào nghiên cứu về thực tiễn áp dụng tại địa phương cụ thể Vì vậy, việc nghiên cứu pháp luật về Hộ kinh doanh một cách đầy đủ, cụ thể tại một địa phương nhằm minh chứng rõ nét nhất cho thực tiễn thi hành pháp luật về Hộ kinh doanh hiện nay nhằm so sánh thực tiễn với các quy định hiện hành để kịp thời phát hiện ra những vướng mắc nhằm khắc phục, đồng thời tạo ra những chính sách

ưu đãi, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư phát triển kinh tế là rất cần thiết hiện nay

3 Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích việc nghiên cứu là nhằm làm sáng tỏ các vấn đề pháp lý về Hộ kinh doanh, nội dung của các quy định pháp luật hiện hành về Hộ kinh doanh trong thực tiễn thi hành tại địa phương cụ thể để từ đó tìm ra các bất cập, hạn chế nhằm đề

xuất ra các biện pháp khắc phục và hướng hoàn thiện pháp luật về Hộ kinh doanh hiện nay Xuất phát từ mục đích nêu trên, nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài là nghiên cứu các vấn đề lý luận về Hộ kinh doanh và thực tiễn áp dụng pháp luật về Hộ kinh doanh tại Huyện Lương Sơn, Hòa Bình, đề xuất các kiến nghị hoàn thiện pháp luật

về Hộ kinh doanh nói chung và thúc đẩy hoàn thiện thực thi pháp luật về Hộ kinh doanh tại Huyện Lương Sơn, Hòa Bình nói riêng

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là hệ thống các quy định pháp luật về Hộ kinh doanh và thực tiễn áp dụng các quy định tại Huyện Lương Sơn, Hòa Bình, trong đó trọng tâm là nghiên cứu các quy định của Bộ Luật dân sự 2015 quy định về đăng ký doanh nghiệp và các văn bản liên quan đến hoạt động chungcủaHộ kinh doanh

Phạm vi nghiên cứu: Đề tài tập trung chủ yếu nghiên cứu các quy định pháp luật hiện hành về Hộ kinh doanh hiện nay và thực tiễn áp dụng tại Huyện Lương Sơn, Hòa Bình, từ đó tìm ra các điểm bất cập, hạn chế của pháp luật và đề xuất phương hướng, giải pháp hoàn thiện pháp luật phù hợp với bối cảnh kinh tế Việt Nam hiện nay và tại Huyện Lương Sơn, Hòa Bình

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Để làm rõ các vấn đề cần nghiên cứu, luận văn sử dụng kết hợp nhiều phương pháp nghiên cứu khoa học khác nhau như tổng hợp, phân tích, so sánh và đối chiếu, phương pháp thống kê,

Phương pháp phân tích được dùng để làm rõ khái niệm Hộ kinh doanh, bản chất và những đặc điểm của Hộ kinh doanh, làm rõ những điều chỉnh của pháp luật Việt Nam về hoạt động của Hộ kinh doanh

Phương pháp so sánh, tác giả xem xét, đối chiếu các quy định của pháp luật đối với Hộ kinh doanh và và thực tiễn áp dụng các quy định pháp luật tại huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình từ đó làm nổi bật lên vị trí, vai trò của Hộ kinh doanh

Phương pháp lịch sử được sử dụng để xem xét quá trình hình thành và phát triển của Hộ kinh doanh ở Việt Nam và quá trình hoàn thiện pháp luật của Hộ kinh doanh ở Việt Nam

Phương pháp hệ thống được sử dụng nhằm mục đích đánh giá thực trạng về việc áp dụng các quy định pháp luật của Hộ kinh doanhtại huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình để tìm ra những bất cập

Phương pháp tổng hợp được sử dụng để khái quát hóa nhằm đưa ra những đề xuất, kiến nghị của luận văn

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Xét về mặt lý luận, luận văn phân tích những quy định pháp luật điều chỉnh hoạt động của Hộ kinh doanh để tìm ra những bất cập và đề ra những giải pháp tháo

gỡ nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật về Hộ kinh doanh ở Việt Nam

Với những đóng góp của luận văn qua quá trình nghiên cứu lý luận và thực tiễn được đúc rút, luận văn góp phần bổ sung thêm vào tài liệu tham khảo cho việc giảng day, học tập tại các cơ sở đào tạo luật kinh tế và quản lý nhà nước ở nước ta hiện nay

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chương chính:

Chương 1: Những vấn đề lý luận và pháp luật về Hộ kinh doanh

Chương 2: Thực tiễn áp dụng pháp luật về Hộ kinh doanh tại Huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình

Chương 3: Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về Hộ kinh doanh và nâng cao hiệu quả áp dụng tại huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình

CHƯƠNG 1:

NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT

VỀ HỘ KINH DOANH

1.1 Yêu cầu điều chỉnh pháp luật về Hộ kinh doanh

1.1.1 Tính tất yếu của chủ thể hộ kinh doanh

Về kinh tế- xã hội, thời kỳ phong kiến, pháp luật thương mại không được biết đến, kinh doanh buôn bán không phát triển do chính sách nông nghiệp, bế quan tỏa cảng và ảnh hưởng của Khổng giáo, chế độ đại gia đình gia trưởng Do vậy, thời

kỳ này các hình thức kinh doanh không được chú ý, nếu như có quan hệ mua bán thương mại thì hộ gia đình là thành phần lấn át Ðến thời kỳ Pháp thuộc, xuất hiện các thương nhân đơn lẻ, hình thành và hoạt động theo chế định của Luật thương mại Pháp Khi xây dựng nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, quan liêu bao cấp, với chế

độ công hữu hóa về tư liệu sản xuất, tầng lớp thương nhân không có cơ hội phát triển thậm chí bị dập tắt Xã hội thời kỳ này chỉ còn một số người chạy chợ lo cơm

ăn hàng ngày, người bán hàng rong và một số người kinh doanh nhỏ lẻ ở một số ngành nghề liên quan đến tiêu dùng hoặc thành phần đang trong cải tạo xã hội chủ nghĩa Sau khi giải phóng Miền Nam thống nhất đất nước, việc cải tạo công thương nghiệp để xây dựng nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp đã dẫn đến nhiều hệ lụy và nan giải về kinh tế Nhân dân túng thiếu, đói kém, kinh tế trì trệ, lạc hậu Việc xây dựng nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung đã đi ngược lại quy luật phát triển, không đảm bảo được nguyên tắc tự nguyện, cùng có lợi và quản lý dân chủ, thủ tiêu quyền tài sản thiêng liêng của mỗi công dân, làm mất đi động lực phát triển kinh tế - xã hội Sai lầm về đường lối làm cho nền kinh tế suy kiệt, hiệu quả sản xuất và đầu tư thấp; phân phối lưu thông rối ren, nhân dân đói kém Ðứng trước tình hình đó, Ðảng đã phân tích nguyên nhân và xây dựng đường lối, chính sách khắc phục Nghị quyết Ðai hội VI của Ðảng đưa ra giải pháp:“Khuyến khích phát triển kinh tế gia đình Sử dụng khả năng tích cực của kinh tế tiểu tư sản xuất hàng hóa, đồng thời vận dụng và tổ chủc những người lao động cá thể vào các hình thức

làm ăn tập thể để nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh, cải tạo và sử dụng tiểu thương, giúp đỡ những người không cần thiết trong lĩnh vực lưu thông chuyển sang sản xuất và dịch vụ Sử dụng kinh tế tư bản tư nhân (tư sản nhỏ) trong một số ngành, nghề, đi đôi với cải tạo họ từng bước bằng nhiều hình thức tư bản Nhà nước, xóa bỏ thương nghiệp tư bản tư nhân Mở rộng nhiều hình thức liên kết giữa các

thành phần kinh tế theo nguyên tắc cùng có lợi” [17]

Về mặt pháp lý, để đáp ứng nhu cầu bức bách của toàn xã hội, ngay sau Hội

nghị, Hội đồng Bộ trưởng lúc đó đã ra Nghị định số 27- HÐBT ngày 9/3/1988 ban hành Bản quy định về “ chính sách đối với kinh tế cá thể, kinh tế tư doanh sản xuất công nghiệp, dịch vụ công nghiệp xây dựng, vận tải nhằm mục đích thể chế hóa các chủ trương mới đã nêu trong Nghị quyết Đại hội lần thứ VI Đảng Cộng sản Việt Nam và Nghị quyết Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Ðảng đối với kinh tế cá thể, kinh tế tư doanh sản xuất công nghiệp, dịch vụ công nghiệp, xây dựng, vận tải; để giải phóng mọi lực lượng sản xuất, phát huy khả năng của mọi thành phần kinh tế, đồng thời huy động khả năng của nhân dân phát triển sản xuất hàng hóa và dịch vụ sản xuất phục vụ đời sống và phục vụ xuất khẩu; để phát triển kinh tế cá thể, kinh tế tư doanh, kết hợp chặt chẽ kinh tế cá thể, kinh tế tư doanh với kinh tế quốc doanh và kinh tế tập thể” [9].Nghị định này đưa ra các tuyên ngôn mang tính cách mạng bởi nó công nhận sự tồn tại và các tác dụng lâu dài của các thành phần kinh tế cá thể, kinh tế tư doanh mà tại đó Nhà nước tạo điều kiện cho các thành phần kinh tế này hoat động và phát triển Nhà nước công nhận và bảo hộ quyền sở hữu, quyền thừa kế tài sản và thu nhập hợp pháp của các đơn vị kinh tế và của công dân thuộc thành phần kinh tế này “Nhà nước công nhận tư cách pháp

nhân của các đơn vị kinh tế thuộc các thành phần kinh tế này trong xã hội” [9]

Theo Bản quy định ban hành kèm theo Nghị định 27- HÐBT, các đơn vị kinh tế cá thể, kinh tế tư doanh được xem là các đơn vị kinh tế tự quản có tư liệu sản xuất và các vốn khác, tự quyết định mọi vấn đề sản xuất kinh doanh, tự chịu trách nhiệm về thu nhập, lỗ, lãi Các đơn vị kinh tế này được tổ chủc theo những hình thức: hộ cá thể; hộ tiểu công nghiệp; và xí nghiệp tư doanh Từ các hình thức này dẫn đà tiến

tới Hộ kinh doanh, doanh nghiệp tư nhân và các công ty ngày nay ở Việt Nam Theo Bản quy định này, hộ cá thể có các điều kiện sau: tư liệu sản xuất và các vốn khác thuộc quyền sở hữu của người đứng tên đăng ký kinh doanh, chủ hộ đăng ký kinh doanh phải là người lao động trực tiếp; những người lao động khác phải là bố

mẹ, vợ chồng, con hoặc những người thân khác có tên trong sổ đăng ký hộ khẩu của người đứng tên đăng ký kinh doanh; thu nhập sau khi đóng thuế thuộc quyền sở hữu của chủ hộ Có thể hiểu đây chính là cá nhân kinh doanh hay thương nhân thể nhân tiến hành hoat dộng kinh doanh cho chính mình Dấu ấn gia đình Việt Nam và dấu

ấn quan niệm về các thành phần kinh tế trong cơ chế cũ vẫn còn đó Và thậm chí cho đến ngày nay, người ta vẫn gọi cá nhân kinh doanh là “Hộ kinh doanh” Văn bản này chính nền tảng, cơ sở pháp lý đầu tiên để hình thành, phát triển Hộ kinh doanh ở Việt Nam

Kể từ khi Bộ chính trị ban hành Nghị quyết số 10/NQ-TW ngày 5/4/1988 về

“đổi mới quản lý kinh tế nông nghiệp” với mục đích giải phóng sức sản xuất trong nông nghiệp, nông thôn, chuyển giao đất đai và các tư liệu sản xuất khác cho hộ nông dân qurn lý và sử dụng lâu dài thì các hộ nông dân dã trở thành các đơn vị tự chủ trong sản xuất nông nghiệp, tức là thừa nhận hộ gia đình là đơn vị kinh tế Từ

đó, hộ gia đình được tự chủ trong sản xuất kinh doanh, được toàn quyền trong điều hành sản xuất, sử dụng lao động, mua sắm vật tư kỹ thuật, hợp tác sản xuất và tiêu thụ sản phẩm của họ làm ra

1.1.2 Yêu cầu điều chỉnh pháp luật về hộ kinh doanh

Pháp luật tạo ra khuôn khổ pháp lý nhằm hướng dẫn các cá nhân lựa chọn

mô hình tổ chủc phù hợp với ý tưởng và điều kiện kinh doanh của họ Hộ kinh doanh với sự tồn tại từ trước khi hình thành nên các doanh nghiệp đã đóng một vai trò quan trọng trong nền kinh tế Do vậy, pháp luật điều chỉnh hộ kinh doanh là xu thế tất yếu cần đặt ra hiện nay Pháp luật về hộ kinh doanh sẽ tạo ra cơ sở pháp lý để đăng ký thành lập, hoạt động của hộ kinh doanh trong khuôn khổ pháp luật Đây cũng là cơ sở để Nhà nước quản lý hộ kinh doanh Mặc dù hoat động kinh doanh của các Hộ kinh doanh có phát triển đáng kể, tuy nhiên hiện nay vẫn còn nhiều hạn

chế Quy mô sản xuất kinh doanh của Hộ kinh doanh còn manh mún nhỏ lẻ, khó áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật Cơ cấu ngành nghề kinh doanh còn lac hậu, Hộ kinh doanh vẫn hoat động kinh doanh nông nghiệp là chủ yếu nên rủi ro rất dễ gặp phải, đời sống của các Hộ kinh doanh còn nhiều bấp bênh Thị trường sản phẩm bị hạn hẹp, bị động Các Hộ kinh doanh nông nghiệp phải đối mặt với thực tế sản phẩm làm ra khó tiêu thụ Tỷ lệ sản phẩm, dịch vụ mà Hộ kinh doanh cung ứng ra thị trường thường không thông qua hợp đồng mà chỉ bằng lời nói, để gặp rủi ro và

bị ép giá hoặc thanh toán chậm trễ

Quyền tự do kinh doanh là một trong những quyền cơ bản của công dân Việc khẳng định xự xuất hiện và vai trò của Hộ kinh doanh trong nền kinh tế nhằm góp phần thực hiện quyền tự do kinh doanh trong nền kinh tế thị trường Việc đưa

Hộ kinh doanh vào quy định pháp luật về doanh nghiệp để thừa nhận đây giống như một doanh nghiệp là vấn đề cấp thiết Tuy nhiên theo cách hiểu về Hộ kinh doanh hiện nay đang có sự nhầm lẫn giữa khái niệm pháp lý và khái niệm kinh tế đối với

Hộ kinh doanh Do vậy, cần xem xét đến việc pháp luật nào sẽ xây dựng nền tảng cho Hộ kinh doanh theo khái niệm kinh tế, chúng ta phải xem xét đến tính chất của

Hộ kinh doanh để điều chỉnh cho đúng

Hộ kinh doanh như một chủ thể doanh nghiệp không tồn tại trong Luật doanh nghiệp hiện hành, nhưng Hộ kinh doanh thực chất đã có tư cách pháp lý trong rất nhiều văn bản quy phạm pháp luật từ rất lâu rồi, nổi bật là trong Bộ luật dân sự Cũng cần tính đến thực tế Hộ kinh doanh là khái niệm sinh ra từ thực tiễn mang tính truyền thống và văn hóa của Việt Nam, bắt đầu từ “hộ gia đình” Các Hộ kinh doanh là doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ nhưng không được coi là doanh nghiệp thì đó chính là thiếu sót lớn của pháp luật Việt Nam Nhưng thực tế pháp luật Việt Nam chưa bao giờ loại bỏ những chủ thể này khỏi pháp luật, mà ngược lại, đã thừa nhận vị trí pháp lý của Hộ kinh doanh từ rất lâu và bền vững Như vậy, mặc dù Hộ kinh doanh về bản chất không phải là doanh nghiệp nhưng có vai trò quan trọng trong nền kinh tế thị trường

Xuất phát từ việc coi Hộ kinh doanh là doanh nghiệp không chỉ sai, mà còn nhầm lẫn về mục đích của Luật doanh nghiệp, đồng thời lờ đi mục tiêu và biện pháp đúng đắn cho việc phát triển kinh tế tư nhân, và cuối cùng là làm rối rắm một cách không cần thiết nhiều khái niệm pháp lý đã lâu đời và bền vững Điều này đặt ra yêu cầu cần phải điều chỉnh pháp luật về Hộ kinh doanh nhằm có cơ sở pháp lý để

áp dụng trên thực tiễn Việc xây dựng pháp luật về Hộ kinh doanh cần phải phù hợp với các nguyên tắc và các quy định về đầu tư và liên doanh và cần phải đảm bảo tính chặt chẽ trong quản lý Nhà nước

1.2 Những nội dung pháp lý cơ bản về Hộ kinh doanh

1.2.1 Khái niệm về Hộ kinh doanh

Về khái niệm Hộ kinh doanh, Nghị định số 27-HÐBT của Hội đồng bộ

trưởng ngày 09/3/1988 ban hành “Bản quy định vềchính sách đối với kinh tế cá

thể, kinh tế tư doanh sản xuất công nghiệp, dịch vụ công nghiệp xây dựng, vận tải”

là văn bản đầu tiên quy định về các hình thức tổ chủc sản xuất kinh doanh Nghị định này thừa nhận ba hình thức tổ chủc sản xuất kinh doanh bao gồm hộ cá thể, hộ tiêu thụ công nghiệp (xưởng, cửa hàng) và xí nghiệp tự doanh Trong đó hộ cá thể

được giải thích: “Hộ cá thể: Tư liệu sản xuất và vốn là sở hữu của người chủ đứng

tên đăng ký kinh doanh; Chủ đăng ký kinh doanh phải là người lao động trực tiếp Những người lao động khác phải là bố mẹ, vợ chồng, các con và nếu là người thân thì phải có tên trong sổ đăng ký hộ khẩu của chủ đăng ký kinh doanh,có thể thuê mướn thêm lao động thời vụ; Thu nhập sau khi đã đóng thuế thuộc sở hữu của chủ hộ” Quan niệm về hộ cá thể theo Nghị định này được hiểu là các cá nhân tự kinh

doanh, thương nhân, thể nhân thực hiện hoat động kinh doanh và là người lao động trực tiếp cho chính mình

Khái niệm Hộ kinh doanh cá thể xuất hiện lần đầu tiên tại Điều 123 Luật

doanh nghiệp năm 1999: “Chính phú hướng dẫn và tạo điều kiện thuận lợi để Hộ

kinh doanh cá thể có quy mô lớn đang hoạt động theo Nghị định số 66/HÐBT ngày

02 tháng 3 năm 1992 của Hội đồng Bộ trướng chuyển thành doanh nghiệp, đăng ký kinh doanh và hoat động theo quy định của Luật này” Nghị định số

02/2000/NÐ-CP ngày 03/02/2000 của Chính phủ về đăng ký kinh doanh quy định

cụ thể về khái niệm Hộ kinh doanh cá thể: “Hộ kinh doanh cá thể do một cá nhân

hoặc một hộ gia đình làm chủ, kinh doanh tại một địa điểm cố định, không thường xuyên thuê lao động, không có con dấu và chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh” Điều 24 Nghị định 109/2004/NÐ-CP của

Chính phủ ngày 02/4/2004 về đăng ký kinh doanh tiếp tục ghi nhận khái niệm Hộ

kinh doanh cá thể theo Nghị định số 02/2000/NÐ-CP

Các bộ luật dân sự năm 1995, 2005 đều có quy định về hộ gia đình và tổ hợp tác, tức mặc nhiên thừa nhận sự tồn tại của “hộ” có chức năng kinh doanh Tuy từ

“hộ” không còn giá trị trong mối quan hệ hiện đại và khái niệm hộ đã bị loại bỏ khỏi

Bộ luật dân sự 2015 nêu trên (coi “hộ” chỉ là nhóm những cá nhân) Tìm hiểu quá trình hình thành Hộ kinh doanh thì có thể thấy “hộ” kinh doanh đã tồn tại rất lâu trong thế giới pháp luật chúng ta và là một thực tiễn sống động không thể phủ nhận

Nghiên cứu về Hộ kinh doanh chúng ta cũng cần so sánh Hộ kinh doanh với doanh nghiệp tư nhân Trước đây theo Nghị định 66/HĐBT thì người kinh doanh dưới mức vốn pháp định được hiểu là những chủ thể kinh doanh có mức vốn thấp hơn vốn pháp định quy định cho doanh nghiệp tư nhân trong cùng ngành nghề kinh doanh Khi Luật doanh nghiệp ban bành, vấn đề vốn pháp định đối với doanh nghiệp tư nhân đã có sự thay đổi cơ bản, theo đó chỉ doanh nghiệp tư nhân, công ty hoạt động trong một số ngành nghề nhất định phải thỏa mãn điều kiện vốn pháp định Quy định này đã làm thay đổi cách hiểu về cá nhân và nhóm kinh doanh theo Nghị định số 66/HĐBT, vốn pháp định không còn là căn cứ để phân biệt giữa cá nhân và nhóm kinh doanh với doanh nghiệp tư nhân trong mọi ngành nghề như trước nữa [8]

Khoản 1 điều 66 nghị định 78/2015/NĐ-CP định nghĩa về Hộ kinh doanh như

sau: “Hộ kinh doanh do một cá nhân hoặc một nhóm người gồm các cá nhân là công

dân Việt Nam đủ 18 tuổi, có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, hoặc một hộ gia đình làm chủ, chỉ được đăng ký kinh doanh tại một địa điểm, sử dụng dưới mười lao động

và chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh”

Đồng thời, điều 101 Bộ luật dân sự 2015 quy định: “Trường hợp hộ gia

đình, tổ hợp tác, tổ chủc khác không có tư cách pháp nhân tham gia quan hệ dân sự thì các thành viên của hộ gia đình, tổ hợp tác, tổ chủc khác không có tư cách pháp nhân là chủ thể tham gia xác lập, thực hiện giao dịch dân sự hoặc ủy quyền cho người đại diện tham gia xác lập, thực hiện giao dịch dân sự”

Theo đó, Hộ kinh doanh không phải là một chủ thể pháp lý Các thành viên

là cá nhân tham gia Hộ kinh doanh đó mới là chủ thể pháp lý Hộ kinh doanh chỉ là

cách gọi chung cho những nhóm cá nhân kinh doanh với trách nhiệm vô hạn (“chịu

trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh”)

Vì tất cả những điều đó, cá nhân kinh doanh là một chủ thể khác với công ty kinh doanh, dù trong khái niệm kinh tế thì hai chủ thể đều là doanh nghiệp, nhưng trong khái niệm pháp lý, những cơ chế và yêu cầu pháp lý đối với hai chủ thể này là khác hẳn Có thể so sánh hai loại hình kinh doanh này giống như gạo nếp, gạo tẻ, tuy cùng là gạo nhưng không thể cho chung vào nấu trong một nồi, vì mỗi loại có chức năng và lý do tồn tại riêng

Hộ kinh doanh là loại hình kinh doanh tương đối phổ biến và được phát triển

ở nhiều nước trên thế giới Sự trường tồn của hình thức kinh doanh này đang tự chuyển mình để trở thành một thành phần kinh tế của xã hội phát triển - xã hội, góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế-xã hội của mỗi nước Ở Việt Nam, mô hình Hộ kinh doanh cũng có vai trò và ý nghĩa to lớn, bởi vì nước ta bước vào nền kinh tế thị trường với gần 80% dân số đang sinh sống ở nông thôn với xuất phát điểm thấp, mô hình Hộ kinh doanh đang là một đơn vị sản xuất kinh doanh phổ biến Đây là mô hình kinh tế có vị trí quan trọng trong quá trình chuyển dịch cơ cấu nền kinh tế vĩ mô, nhằm huy động mọi nguồn lực tiến hành sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Hiện nay, mô hình Hộ kinh doanh không phải là một thành phần kinh tế, nhưng là một loại hình để phân biệt với các hình thức tổ chủc kinh tế khác Một trong các thành viên của kinh tế hộ gia đình mô hình Hộ kinh doanh đồng thời là chủ Hộ kinh doanh Trong hoạt động kinh tế, mô hình Hộ kinh doanh có thể tiến hành tất cả các khâu của quá trình sản xuất và tái sản xuất Chủ

Hộ kinh doanh điều hành toàn bộ mọi quá trình sản xuất kinh doanh và chịu trách nhiệm vô hạn về mọi hoạt động của mình Ở nước ta, mô hình Hộ kinh doanh phát triển chủ yếu ở nông thôn, thường gọi là kinh tế hộ gia đình nông dân, ở thành thị thì gọi là các Hộ kinh doanh cá thể Mô hình Hộ kinh doanh hiện đang phát triển và hoạt động trong nhiều lĩnh vực khác nhau như nông nghiệp, vận tải, xây dựng, thương mại dịch vụ và các ngành nghề tiểu thủ công nghiệp, kinh doanh…

Các loại hình doanh nghiệp và mô hình Hộ kinh doanh này đã tạo ra nhiều ngành nghề thu hút nhiều lao động, sản xuất ra nhiều sản phẩm hàng hoá phục vụ tiêu dùng và xuất khẩu, tăng nguồn thu ngân sách Nhà nước; góp phần làm cho nền kinh tế phát triển sôi động và linh hoạt hơn, khai thác được nguồn lực còn tiềm ẩn trong dân cư phục vụ cho chiến lược phát triển kinh tế xã hội của đất nước Tại một

số địa phương, đã hình thành các trang trại gia đình có quy mô sản xuất lớn, mang lại nguồn thu ngân sách lớn cho đất nước, góp phần phát triển kinh tế chung

1.2.2 Đặc điểm của Hộ kinh doanh

Giống với doanh nghiệp, Hộ kinh doanh về bản chất là một đơn vị được thành lập và hoạt động kinh doanh nhằm mục đích sinh lời Về đặc điểm, Hộ kinh doanh có một số đặc điểm như sau:

Thứ nhất, hộ kinh doanh không có tư cách pháp nhân Hộ kinh doanh do

một cá nhân thành lập có bản chất là cá nhân kinh doanh, do đó không thể là pháp nhân Mọi tài sản trong của Hộ kinh doanh đều là tài sản của cá nhân tạo lập

nó Cá nhân tạo lập hộ kinh doanh hưởng toàn bộ lợi nhuận (sau khi đã thực hiện các nghĩa vụ tài chính và thanh toán theo quy định của pháp luật) và gánh chịu mọi nghĩa vụ Trường hợp Hộ kinh doanh được tạo lập bởi hộ gia đình, thì Hộ kinh doanh có bản chất là hộ gia đình kinh doanh Do đó Hộ kinh doanh cũng không phải là pháp nhân Tuy nhiên pháp luật Việt Nam hiện nay đổ dồn tất cả quyền lợi và gánh nặng quản trị hộ gia đình vào chủ hộ

Thứ hai, Hộ kinh doanh là hình thức kinh doanh quy mô nhỏ hẹp Đặc điểm

này không xuất phát từ bản chất bên trong của hình thức kinh doanh này mà xuất phát từ các quy định của pháp luật Việt Nam căn cứ vào số lượng lao động được sử

dụng trong Hộ kinh doanh, địa điểm kinh doanh Ðây cũng là đặc điểm cơ bản để phân biệt Hộ kinh doanh đối với doanh nghiệp Trên thực tế, Hộ kinh doanh được thành lập bởi một cá nhân, hoặc hộ gia đình thực hiện kinh doanh chủ yếu ở nông thôn trong các lĩnh vực nông, lâm, thủy sản, quy mô sản xuất nhỏ, vốn đầu tư thấp Sản xuất của Hộ kinh doanh đơn giản, chủ yếu dựa vào sức lao động thủ công và công cụ lao động truyền thống, năng suất lao động thấp Hiện nay trên thực tế thì

Hộ kinh doanh không còn được phân biệt bởi tiêu chí vốn pháp định bởi chỉ có doanh nghiệp hoạt động trong các ngành, nghề kinh doanh có điều kiện mới cần phân biệt bởi vốn pháp định

Thứ ba, chủ Hộ kinh doanh chịu trách nhiệm vô hạn đối với các khoản nợ

của Hộ kinh doanh Hộ kinh doanh không phải là một thực thể độc lập, tách biệt với chủ nhân của nó Nên về nguyên tắc chủ nhân của Hộ kinh doanh phải chịu trách nhiệm vô hạn đối với khoản nợ của Hộ kinh doanh, có nghĩa là chủ nhân của Hộ kinh doanh phải chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình kể cả tài sản không đưa vào kinh doanh Theo đó, người đăng ký thành lập Hộ kinh doanh

và Hộ kinh doanh không còn là hai chủ thể độc lập, tách biệt nhau nên họ phải chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình Nếu cá nhân đứng ra làm chủ hộ kinh doamh thì họ phải chịu trách nhiệm vô hạn đối với các khoản nợ của Hộ kinh doanh, trách nhiệm cá nhân người đứng tên thành lập Hộ kinh doanh đồng nhất với trách nhiệm của Hộ kinh doanh Nếu Hộ kinh doanh do nhóm cá nhân đăng ký thì nhóm cá nhân phải chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình Nghĩa vụ này được coi là nghĩa vụ liên đới và được quy định trong Bộ Luật Dân sự 2015

1.2.3 Vai trò của Hộ kinh doanh

Hộ kinh doanh là loại hình kinh kinh doanh tương đối phổ biến và được phát triển ở nhiều nước trên thế giới Sự trường tồn của hình thức kinh doanh này đang

tự chuyển mình để trở thành một thành phần kinh tế của xã hội phát triển - xã hội, góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế-xã hội của mỗi nước Ở Việt Nam,

mô hình Hộ kinh doanh cũng có vai trò và ý nghĩa to lớn, bởi vì nước ta bước vào nền kinh tế thị trường với gần 80% dân số đang sinh sống ở nông thôn với xuất phát

điểm thấp, mô hình Hộ kinh doanh đang là một đơn vị sản xuất kinh doanh phổ biến Đây là mô hình kinh tế có vị trí quan trọng trong quá trình chuyển dịch cơ cấu nền kinh tế vĩ mô, nhằm huy động mọi nguồn lực tiến hành sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Dù là một chủ thể có quy mô nhỏ trong nền kinh tế thị trường song Hộ kinh doanhđã có những đóng góp tích cực cho nền kinh tế, nổi bật như:

Trước hết, Hộ kinh doanhcó tác động tích cực đến công tác xóa đói giảm nghèo,

tạo công ăn việc làm cho người lao động, góp phần giải quyết các vấn đề xã hội Theo Tổng cục Thống kê, số lao động làm việc trong khu vực Hộ kinh doanh tăng nhanh theo thời gian, từ trên 8,6 triệu người năm 2017 tăng lên gần 10,8 triệu người năm

2018 Số lượng lao động làm việc trong khu vực Hộ kinh doanh giai đoạn 2010-2018 chiếm khoảng từ 59%-82% so với số lao động làm việc trong khu vực doanh nghiệp Nếu chỉ so với số lao động làm việc trong các doanh nghiệp thuộc khu vực tư nhân thì

số lao động làm việc trong khu vực Hộ kinh doanh trong 2 năm gần đây là tương đương Trong giai đoạn trước đó, số lao động làm việc trong khu vực Hộ kinh doanh cao hơn tương đối so với số lao động làm việc trong các doanh nghiệp ngoài nhà nước, khoảng từ 3%-32% Hộ kinh doanh cũng góp phần gián tiếp cải thiện cuộc sống cho những người có thu nhập thấp ở cả thành thị và nông thôn khi được tiếp cận các hàng hóa, dịch vụ bình dân do Hộ kinh doanh cung cấp Hơn nữa, Hộ kinh doanh còn là nơi tiếp nhận người lao động không đủ kỹ năng làm việc cho khu vực doanh nghiệp, khu vực hành chính sự nghiệp chuyển sang Ngoài ra, một bộ phận không nhỏ Hộ kinh doanh đang hoạt động tại các làng nghề đã góp phần rất lớn trong việc gìn giữ, bảo tồn

và phát triển các ngành nghề truyền thống - một phần của văn hoá dân tộc Việt Nam

Thứ hai, Hộ kinh doanh cũng được xem là một trong những động lực thúc

đẩy tinh thần kinh doanh và phát triển kinh tế thị trường.Hộ kinh doanh được xem

là bước trung gian tốt hơn để các cá thể khởi nghiệp vững chắc, đặc biệt là ở những ngành, lĩnh vực kinh doanh truyền thống

Thứ ba, Hộ kinh doanh có nhiều đóng góp cho việc tăng trưởng kinh tế

(GDP) Không chỉ tạo việc làm, tăng thu nhập và xoá đói giảm nghèo trực tiếp cho

chính chủ sở hữu, Hộ kinh doanh còn có vai trò đáng kể trong tạo ra của cải vật chất, hàng hóa, dịch vụ cho xã hội, trực tiếp đóng góp cho tăng trưởng kinh tế

Thứ tư, hiệu quả sử dụng các nguồn lực của Hộ kinh doanh so với các loại hình doanh nghiệp khác ngày càng nâng cao, tác động tích cực đến hiệu quả chung của nền kinh tế Với rào cản tham gia thị trường thấp hơn đáng kể so với rào cản của khu vực doanh nghiệp, Hộ kinh doanh có thể là bước trung gian tốt hơn để các

cá thể khởi nghiệp vững chắc, đặc biệt là ở những ngành, lĩnh vực kinh doanh truyền thống Thực tế cho thấy, Hộ kinh doanh là mô hình khởi sự kinh doanh phổ biến ở Việt Nam nhờ vào sự đơn giản về thủ tục gia nhập thị trường, ít ràng buộc về

tổ chủc quản lý, phù hợp với nhiều thành phần, lứa tuổi, vùng miền và không quá đòi hỏi cao về năng lực tài chính, chi phí vốn thấp Nhờ vậy mà Hộ kinh doanh có nhiều đóng góp cho tăng trưởng kinh tế Các loại hình doanh nghiệp và mô hình Hộ kinh doanh này đã tạo ra nhiều ngành nghề thu hút nhiều lao động, sản xuất ra nhiều sản phẩm hàng hoá phục vụ tiêu dùng và xuất khẩu, tăng nguồn thu ngân sách Nhà nước; góp phần làm cho nền kinh tế phát triển sôi động và linh hoạt hơn, khai thác được nguồn lực còn tiềm ẩn trong dân cư phục vụ cho chiến lược phát triển kinh tế

xã hội của đất nước Tại một số địa phương, đã hình thành các trang trại gia đình có quy mô sản xuất lớn, mang lại nguồn thu ngân sách lớn cho đất nước, góp phần phát triển kinh tế chung

1.3 Pháp luật về Hộ kinh doanh

1.3.1 Điều kiện, thủ tục đăng ký thành lập Hộ kinh doanh

a Điều kiện đăng ký thành lập Hộ kinh doanh

Điều kiện đăng ký thành lập Hộ kinh doanh theo quy định pháp luật hiện hành được quy định tại Điều 66 Nghị định số 78/2015/NĐ-CP về đăng ký doanh nghiệp Theo đó, điều kiện để đăng ký thành lập Hộ kinh doanh phải đáp ứng 3 điều kiện cụ thể sau:

Thứ nhất, phải đáp ứng điều kiện về quốc tịch Điều kiện này thể hiện ở việc quy định Hộ kinh doanh do một cá nhân hoặc một nhóm người gồm các cá nhân là công dân Việt Nam Công dân Việt Nam ở đây được hiểu là những người mang

quốc tịch Việt Nam, quy định này nhằm hạn chế việc cá nhân, nhóm cá nhân không

có quốc tịch Việt Nam hoặc không mang quốc tịch thì không được quyền đăng ký thành lập hộ kinh doanh

Thứ hai, phải đáp ứng điều kiện về độ tuổi và năng lực hành vi dân sự đầy

đủ Năng lực hành vi dân sự ở đây được quy định tại Bộ Luật Dân sự 2015 là khả năng của cá nhân bằng hành vi của mình xác lập, thực hiện quyền, nghĩa vụ dân sự Như vậy, việc quy định về độ tuổi và năng lực hành vi dân sự của cá nhân khi đăng

ký thành lập hộ kinh doanh phù hợp với quy định của Bộ Luật Dân sự 2015 về xác lập quan hệ trong giao dịch dân sự

Thứ ba là điều kiện về địa điểm kinh doanh của hộ kinh doanh phải được đặt tại một địa điểm cụ thể Địa điểm kinh doanh phải được đặt cố định tại một địa điểm xác định, chủ hộ kinh doanh phải chứng minh được quyền sở hữu hoặc quyền

sử dụng hợp pháp địa chỉ nhằm mục đích kinh doanh của mình

Thứ tư phải đáp ứng điều kiện về quy mô, Hộ kinh doanh có sử dụng từ mười lao động trở lên phải đăng ký thành lập doanh nghiệp theo quy định Quy định này hạn chế việc đăng ký Hộ kinh doanh trong trường hợp kinh doanh quy mô vừa

và lớn Điều này xuất phát từ những ưu điểm về thuế trong việc áp dụng việc đăng

ký Hộ kinh doanh Mặt khác, việc hạn chế đăng ký Hộ kinh doanh trong trường hợp

sử dụng nhiều lao động cũng nhằm khuyến khích việc đăng ký chuyển đổi sang hình thức doanh nghiệp, thúc đẩy sự phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế

Tóm lại, các quy định về điều kiện đăng ký thành lập hộ kinh doanh nhằm tạo khung pháp lý chung để các chủ thể muốn kinh doanh muốn tham gia vào các quan hệ kinh doanh thương mại tương ứng với mô hình Hộ kinh doanh có cơ sở để hoạt động Đồng thời việc ban hành các quy định trên cũng nhằm giúp Nhà nước quản lý các hoạt động của Hộ kinh doanh được chặt chẽ ngay từ khi mới khai sinh

b Thủ tục đăng ký thành lập Hộ kinh doanh

Thủ tục đăng ký thành lập Hộ kinh doanh cá thể được quy định tại Điều 71 Nghị định 78/2015/NĐ-CP Theo đó, cá nhân, nhóm cá nhân hoặc người đại diện hộ gia đình gửi giấy đề nghị đăng ký Hộ kinh doanh cá thể đến cơ quan đăng ký kinh

doanh cấp huyện nơi đặt địa điểm kinh doanh Hồ sơ gồm: 1) Giấy đề nghị đăng ký

Hộ kinh doanh có ghi nội dung tên Hộ kinh doanh, địa chỉ địa điểm kinh doanh; ngành, nghề kinh doanh; số vốn đăng ký kinh doanh; họ, tên, số và ngày cấp giấy chứng minh nhân dân, địa chỉ nơi cư trú và chữ ký của các cá nhân thành lập Hộ kinh doanh đối với Hộ kinh doanh do nhóm cá nhân thành lập, của cá nhân đối với

Hộ kinh doanh do cá nhân thành lập hoặc đại diện hộ gia đình đối với trường hợp

Hộ kinh doanh do hộ gia đình thành lập; 2) Bản sao giấy chứng minh nhân dân của các cá nhân tham gia Hộ kinh doanh hoặc người đại diện hộ gia đình và biên bản họp nhóm cá nhân về việc thành lập Hộ kinh doanh đối với trường hợp Hộ kinh doanh do một nhóm cá nhân thành lập

Cơ quan đăng ký kinh doanh cấp quận/ huyện là cơ quan chịu trách nhiệm về việc cấp phép hoạt động cho hộ kinh doanh Căn cứ theo Nghị định 78/2015/NĐ-

CP Về đăng ký doanh nghiệp quy định tại Điều 13 Khoản 1 Điểm b như sau: Phòng Tài chính – Kế hoạch thuộc Ủy ban nhân dân cấp huyện thực hiện nhiệm vụ đăng

ký hộ kinh doanh quy định tại Điều 15 Nghị định này (sau đây gọi chung là cơ quan đăng ký kinh doanh cấp huyện).”

Cụ thể, hiện nay khi muốn đăng ký thành lập hộ kinh doanh cá thể thì phải nộp hồ sơ tại Bộ phận một cửa/ Bộ phận tiếp nhận hồ sơ - thủ tục hành chính trong

Ủy ban nhân dân quận/huyện nơi hộ kinh doanh đặt địa chỉ kinh doanh Sau khi tiếp nhận hồ sơ thì hồ sơ sẽ được chuyển cho Phòng Tài chính – Kế hoạch để thẩm duyệt hồ sơ Sau khi tiếp nhận hồ sơ, cơ quan đăng ký kinh doanh cấp quận/huyện trao giấy biên nhận Trường hợp hồ sơ không hợp lệ, trong thời hạn năm ngày làm việc, kể từ ngày nhận hồ sơ, cơ quan đăng ký kinh doanh phải thông báo rõ nội dung cần sửa đổi, bổ sung bằng văn bản cho người thành lập Hộ kinh doanh Trường hợp hồ sơ hợp lệ, cơ quan đăng ký kinh doanh cấp Giấy chứng nhận đăng

ký Hộ kinh doanh cho Hộ kinh doanh trong thời hạn năm ngày làm việc, kể từ ngày nhận hồ sơ

Nếu sau năm ngày làm việc, kể từ ngày nộp hồ sơ đăng ký Hộ kinh doanh

mà không nhận được Giấy chứng nhận đăng ký Hộ kinh doanh hoặc không nhận

được thông báo yêu cầu sửa đổi, bổ sung hồ sơ đăng ký Hộ kinh doanh thì người đăng ký Hộ kinh doanh có quyền khiếu nại theo quy định của pháp luật về khiếu nại, tố cáo

Mã số hộ đăng ký kinh doanh được quy định tại Điều 3 Thông tư số 20/2015/TT-BKHĐT hướng dẫn về đăng ký doanh nghiệp, theo đó, cơ quan đăng

ký kinh doanh cấp huyện ghi mã số đăng ký hộ kinh doanh trên Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh theo cấu trúc sau:Mã cấp tỉnh: 02 ký tự, theo Phụ lục VII-2 ban hành kèm theo Thông tư này;Mã cấp huyện: 01 ký tự, theo Phụ lục VII-2 ban hành kèm theo Thông tư này;Mã loại hình: 01 ký tự, 8 = hộ kinh doanh;Số thứ tự hộ kinh doanh: 06 ký tự, từ 000001 đến 999999

Các quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh được thành lập mới sau ngày Thông tư này có hiệu lực thi hành được chèn mã tiếp, theo thứ tự của bảng chữ cái tiếng Việt.Trường hợp tách quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh sau ngày Thông tư này có hiệu lực thi hành, đơn vị bị tách giữ nguyên mã chữ cũ và đơn vị được tách được chèn mã tiếp, theo thứ tự của bảng chữ cái tiếng Việt.Sở Kế hoạch

và Đầu tư thông báo bằng văn bản cho Bộ Kế hoạch và Đầu tư mã mới của cấp huyện được thành lập mới hoặc được tách

Về mẫu văn bản để đăng ký hộ kinh doanh được áp dụng theo quy định tại Thông tư 02/2019/TT-BKHĐT sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 20/2015/TT-BKHĐT ngày 01 tháng 12 năm 2015 của Bộ Kế hoạch và Đầu tư hướng dẫn về đăng ký doanh nghiệp Trong đó quy định cụ thể với trường hợp đăng

ký hộ kinh doanh và đăng ký thay đổi thông tin đăng ký hộ kinh doanh

Sau khi thành lập Hộ kinh doanh, Hộ kinh doanh cá thể thực hiện theo phương thức kê khai thuế trực tiếp và nộp thuế khoán trên doanh thu Điều 1 Thông

tư 92/2015/TT-BTC về hướng dẫn thực hiện thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập

cá nhân đối với cá nhân cư trú có hoạt động kinh doanh quy định về người nộp thuế

như sau: “Người nộp thuế theo hướng dẫn tại Chương I Thông tư này là cá nhân cư

trú bao gồm cá nhân, nhóm cá nhân và hộ gia đình có hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ thuộc tất cả các lĩnh vực, ngành nghề sản xuất, kinh doanh

theo quy định của pháp luật (sau đây gọi là cá nhân kinh doanh) Lĩnh vực, ngành nghề sản xuất, kinh doanh bao gồm cả một số trường hợp sau: a) Hành nghề độc lập trong những lĩnh vực, ngành nghề được cấp giấy phép hoặc chứng chỉ hành nghề theo quy định của pháp luật b) Làm đại lý bán đúng giá đối với đại lý xổ số, đại lý bảo hiểm, bán hàng đa cấp của cá nhân trực tiếp ký hợp đồng với công ty xổ

số kiến thiết, doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp bán hàng đa cấp c) Hợp tác kinh doanh với tổ chủc d) Sản xuất, kinh doanh nông nghiệp, lâm nghiệp, làm muối, nuôi trồng, đánh bắt thuỷ sản không đáp ứng điều kiện được miễn thuế hướng dẫn tại điểm e, khoản 1, Điều 3 Thông tư số 111/2013/TT-BTC ngày 15/8/2013 của

Bộ Tài chính 2 Người nộp thuế nêu tại khoản 1 Điều này không bao gồm cá nhân kinh doanh có doanh thu từ 100 triệu đồng/năm trở xuống."

Như vậy, Hộ kinh doanh cá thể phải nộp thuế thu nhập cá nhân theo quy định trên

Về nguyên tắc áp dụng trong đăng ký hộ kinh doanh được quy định tại Điều

69 Nghị định 78/2015/NĐ-CP về đăng ký kinh doanh, theo đó:

Hộ kinh doanh, người thành lập hộ kinh doanh tự kê khai hồ sơ đăng ký hộ kinh doanh và chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính hợp pháp, trung thực và chính xác của các thông tin kê khai trong hồ sơ đăng ký hộ kinh doanh

Cơ quan đăng ký kinh doanh cấp huyện chịu trách nhiệm về tính hợp lệ của

hồ sơ đăng ký hộ kinh doanh, không chịu trách nhiệm về những vi phạm pháp luật của người thành lập hộ kinh doanh, hộ kinh doanh

Cơ quan đăng ký kinh doanh cấp huyện không giải quyết tranh chấp giữa các

cá nhân trong hộ kinh doanh với nhau hoặc với tổ chức, cá nhân khác

Về chủ thể thực hiện hoạt động đăng ký hộ kinh doanh, căn cứ theo quy định tại Điều 67 Nghị định 78/2015/NĐ-CP về đăng ký kinh doanh, chủ thể có quyền thành lập hộ kinh doanh gồm: Công dân Việt Nam đủ 18 tuổi, có năng lực pháp luật

và năng lực hành vi dân sự đầy đủ; các hộ gia đình có quyền thành lập hộ kinh doanh và có nghĩa vụ đăng ký hộ kinh doanh theo quy định Trong đó, cá nhân, hộ gia đình trên chỉ được đăng ký một hộ kinh doanh trong phạm vi toàn quốc và được