Ơ TIỂU LUẬN MÔN QUAN HỆ QUỐC TẾ Đề tài THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ DỊCH BỆNH VÀ CÁC PHƯƠNG HƯỚNG GIẢI QUYẾT TRONG THẾ KỈ XXI DƯỚI CÁCH TIẾP CẬN CỦA QUAN HỆ QUỐC TẾ MỤC LỤC MỞ ĐẦU 3 NỘI DUNG 5 CHƯƠNG 1 MỘT SỐ KH[.]
Trang 1TIỂU LUẬN MÔN: QUAN HỆ QUỐC TẾ
Đề tài
THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ DỊCH BỆNH VÀ CÁC PHƯƠNG HƯỚNG GIẢI QUYẾT TRONG THẾ KỈ XXI DƯỚI CÁCH
TIẾP CẬN CỦA QUAN HỆ QUỐC TẾ
Trang 2M C L C ỤC LỤC ỤC LỤC
MỞ ĐẦU 3
NỘI DUNG 5
CHƯƠNG 1: MỘT SỐ KHÁI NIỆM CÔNG CỤ VỀ QUAN HỆ QUỐC TẾ 5
1.1 Khái niệm quan hệ quốc tế, chủ thể quan hệ quốc tế 5
1.2 Khái niệm sức mạnh quốc gia 6
1.3 Khái niệm về những vấn đề toàn cầu 7
1.4 Vai trò của các quốc gia trong vấn đề toàn cầu 8
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ DỊCH BỆNH TRONG THỂ KỈ XXI.11 2.1 Tình trạng đại dịch trong những năm gần đây 11
2.2 Hành động của các quốc gia trong phòng chống dịch bệnh 13
2.3 Hành động của các tổ chức phi chính phủ để phòng chống dịch bênh 17
CHƯƠNG 3: CÁC PHƯƠNG HƯỚNG GIẢI QUYẾT DỊCH BỆNH DƯỚI CÁCH TIẾP CẬN CỦA QUAN HỆ QUỐC TẾ 19
3.1 Các chủ thể quan hệ quốc tế đẩy mạnh nghiên cứu về y học 19
3.2 Các chủ thể quan hệ quốc tế phát triển kinh tế làm chỗ dựa và là nguồn lực để ứng phó với các đại dịch 19
3.3 Thành lập các tổ chức nghiên cứu y học chuyên sâu giữa các quốc gia để ứng phó kịp thời với dịch bệnh 20
3.4 Các chủ thể quan hệ quốc tế minh bạch trong việc công khai dịch bệnh, không che dấu 20
3.5 Bồi dưỡng, chăm lo cho đội ngũ những người làm y tế trên toàn cầu 20
KẾT LUẬN 22
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 23
Trang 3MỞ ĐẦU
1 Lý do nghiên cứu đề tài
Trong thời gian gần đây việc phòng và chống dịch bệnh là một trong những vấn
đề nóng đang được thực hiện một cách hài hòa và đồng bộ, giữa các quốc gia.Đặc biệt là khi coronavirus, một loại virus đường hô hấp mới, gây bệnh viêmđường hô hấp cấp ở người và cho thấy có sự lây lan từ người sang người Đây làchủng virus mới chưa được xác định trước đó, hiện nay chưa có thuốc đặc trị vàđang lấy đi tính mạng của nhiều người trên thế giới
Điều đó cho thấy công tác phòng chống dịch cần phải được thực hiện một cáchchủ động, tích cực và hiệu quả có ảnh hưởng về mặt quốc tế Trong bối cảnhhiện nay, dịch bệnh có từ bên ngoài có thể xâm nhập vào Việt Nam và các quốcgia khác bất kỳ lúc nào Hiện nay dịch bệnh từ các quốc gia xa xôi nhất có thểtheo người nhập cảnh, hàng hóa, phương tiện vào Việt Nam trong vòng 24 giờ.Trong nước cũng vậy, dịch có thể xâm nhập từ miền Nam ra miền Bắc cũng nhưngược lại chỉ vòng vài tiếng đồng hồ Việc giám sát chặt chẽ dịch bệnh, nắm bắtthông tin kịp thời, phát hiện ca bệnh đầu tiên tiến hành điều tra, khoanh vùng và
xử lý ngay để dịch không lan ra diện rộng trên cơ sở có hệ thống giám sát vàtriển khai các hoạt động phòng chống dịch có đầy đủ năng lực chính là vấn đề
mà các chủ thể trong quan hệ quốc tế cần phải chú trọng đến
Khi có đại dịch xảy ra các quốc gia trên thế giới phải chung tay phòng chốngdịch để từ đó có chính sách để hệ thống y tế nói chung và y tế dự phòng nóiriêng có đủ năng lực để tham mưu và triển khai tốt các hoạt động phòng chốngdịch một cách nhanh chóng nhất Đồng thời đẩy mạnh việc kiểm tra việc triểnkhai, thực hiện các hướng dẫn chuyên môn tại các vùng lãnh thổ
Chúng ta đang sống trong thế kỉ XXI, một thế giới hiện đại với sự phát triểnmạnh mẽ của khoa học kỹ thuật, đặc biệt là có nhiều sự phát minh trong lĩnhvực y tế Bởi vậy không những Việt Nam mà các quốc gia khác cũng phảichuẩn bị các phương án ứng phó kịp thời, khoa học và hiệu quả trên tinh thầntrách nhiệm, quyết tâm và quyết liệt Nhận thấy được vai trò quan quan trọng
Trang 4của các chủ thể quan hệ quốc tế khi các dịch bệnh xảy ra, sinh viên lựa chọn:
“Thực trạng vấn đề dịch bệnh và các phương hướng giải quyết trong thế kỉ XXIdưới cách tiếp cận của quan hệ quốc tế” để làm đề tài nghiên cứu
2 Mục đích nhiệm vụ nghiên cứu
Tiểu luận “Thực trạng vấn đề dịch bệnh và các phương hướng giải quyết trongthế kỷ XXI dưới góc độ quan hệ quốc tế được” sinh viên nghiên cứu để từ đórút ra được tầm quan trọng của quan hệ quốc tế trong các lĩnh vực toàn cầu Tiểu luận đi vào khái quát một số khái niệm cần biết trong quan hệ quốc tế Chỉ
ra thực trang dịch bệnh ngày này, sự phát triển của y học trong thế kỷ XXI vàcách xử lý của các quốc gia dân tộc Từ đó rút ra ý nghĩa tầm quan trọng củaquan hệ quốc tế trong giải quyết các dịch bệnh
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là những phương hướng giải quyết các dịchbệnh của các quốc gia là chủ thể của quan hệ quốc tế trong phạm vi toàn cầu vàtrong thế kỉ XXI
4 Phương pháp nghiên cứu
Để nghiên cứu tiểu luận này, sinh viên đã sử dụng các phương pháp phân tíchtài liệu bằng văn bản, phương pháp phân tích và tổng kết kinh nghiệm, phươngpháp lịch sử và các phương pháp nghiên cứu xã hội học khác như điều tra, quansát
5 Kết cấu của đề tài
Tiểu luận có kết cấu 3 chương 12 tiết
Trang 5NỘI DUNG
CHƯƠNG 1: MỘT SỐ KHÁI NIỆM CÔNG CỤ VỀ QUAN HỆ
QUỐC TẾ
1.1 Khái niệm quan hệ quốc tế, chủ thể quan hệ quốc tế
Để nói về định nghĩa của quan hệ quốc tế có rất nhiều nguồn tài liệu đưa ranhiều quan điểm Theo Wilipedia thì: “Quan hệ quốc tế là một ngành củachính trị học, nghiên cứu về ngoại giao và các vấn đề toàn cầu giữa cácnước thông qua những hệ thống quốc tế, bao gồm các quốc gia, tổ chức đachính phủ , tổ chức phi chính phủ, và các công ty đa quốc gia Bên cạnhchính trị học, quan hệ quốc tế còn quan tâm đến những lĩnh vực khác nhaunhư kinh tế, lịch sử, luật, triết học, địa lý, xã hội học, nhân loại học, tâm lýhọc, và văn hóa học Ngành này liên quan đến những vấn đề đa dạng nhưtoàn cầu hóa và những tác động đến xã hội và chủ quyền của các quốc gia,bảo vệ sinh thái, tăng trưởng hạt nhân, chủ nghĩa dân tộc, phát triển kinh tế,khủng bố, tội phạm có tổ chức, an ninh nhân loại, và nhân quyền.”
Theo giáo trình Quan hệ quốc tế của khoa Quan hệ quốc tế, học viện Báochí và Tuyên truyền định nghĩa: “ Quan hệ quốc tế là mối phạm vi trên toànthế giới, phạm vi nhân loại giữa các quốc gia, dân tộc, các tổ chức và phongtrào quốc tế, các vùng, khu vực” Đây là hình thức đặc biệt của quan hệ xãhội, gồm nhiều mặt quan hệ như chính trị, kinh tế, văn hóa, khoa học, quân
sự, luật pháp, tư tưởng, an ninh trong đó quan hệ chính trị là quan hệ cơ bản
và có thể xem như là quan trọng nhất Quan hệ quốc tế bao gồm các lĩnhvực chủ yếu: Quan hệ chính trị quốc tế; quan hệ kinh tế quốc tế; quan hệquốc tế về an ninh, quốc phòng; quan hệ quốc tế về văn hóa, y tế, giáo dục
và những vấn đề xã hội Khái niệm quan hệ quốc tế có liên quan mật thiếtvới một số khái niệm khác như quan hệ chính trị thế giới, nền chính trị thếgiới, đời sống chính trị thế giới…
Trang 6Quan hệ quốc tế theo nghĩa hẹp là mối quan hệ thông qua tổ chức thiết chế
xã hội nhất định trên thế giới, là sự tác động qua lại giữa các quốc gia Dovậy mục tiêu quan hệ quốc tế nhằm chỉ các mối quan hệ giữa các quốc gia
Do vậy mục tiêu mà quan hệ quốc tế nhắm chỉ các mối quan hệ giữa cácquốc gia- chủ thể thể cơ bản của quan hệ quốc tế
Nói về chủ thể quan hệ quốc tế ta có thể định nghĩa ngắn gọn chủ thế quan
hệ quốc tế là những thực thể chính trị- xã hội và cá nhân có hoạt động xuyênquốc gia, hoặc có các hoạt động có tác động, ảnh hưởng xuyên quốc gia,làm nảy sinh và và phát triển mối quan hệ quốc tế
Về phân loại, chủ thể quốc tế, theo tiêu chí, khả năng thực hiện và gánh váctrách nhiệm, nghĩa vụ và tác động Ta có thể phân thành:
- Quốc gia có chủ quyền
- Các tổ chức quốc tế và khu vực
- Các tổ chức chính trị- xã hội
- Các công ty xuyên quốc gia
-Các cá nhân có ảnh hưởng lớn
1.2 Khái niệm sức mạnh quốc gia
Quốc gia là một phạm vi lãnh thổ có tính độc lập về phương diện đối ngoại,trong đó hình thành các cơ cấu không thể tách rời là chính quyền, một cộngđồng ngưới với yếu tốt tập quán, thói quen,tín ngưỡng và các đoàn thể Từđịnh nghĩa về quốc gia, khái niệm về sức mạnh quốc gia có thể hiểu theo hainghĩa sau: Thứ nhất, đó là khả năng vật chất và tin thần có thể được khaithác và thực hiện lợi ích quốc gia, khả năng hiện có và tiềm năng Thứ hai,
là khả năng của giới lãnh đạo phát huy hiệu quả các khả năng đó trong hoạtđộng quốc tế, tạo ra hiệu quả cao nhất cho việc thực hiện mục tiêu quốc gia Sức mạnh quốc gia là khả năng tổng hợp của quốc gia, vô hình và hữu hình,nhân tố tự nhiên và nhân tố xã hội, nhân tố dân số và nhân tố lãnh đạo,nhằm tác động và ảnh hưởng ra bên ngoài nhằm thực hiện các lợi ích quốcgia
Trang 7Sức mạnh quốc gia được cấu thành bởi các yếu tố bên trong và các yếu tốbên ngoài, các yếu tố tự nhiên và yếu tố xã hội Các yếu tố cơ bản cấu thànhsức mạnh quốc gia gồm: Yếu tố tự nhiên, yếu tố về dân số, truyền thống vàtập quán, sức mạnh quân sự, sức mạnh kinh tế và khả năng của giới lãnhđạo.
1.3 Khái niệm về những vấn đề toàn cầu
Khái niệm Những vấn đề toàn cầu phổ biến từ đầu những năm 60 của thế kỷ
XX và đã được đề cập đến trong những công trình nghiên cứu, những bàidiễn văn của một số nhà lãnh đạo các quốc gia, trong văn kiện chính thứccủa nhiều nước, kể cả của Liên hợp quốc Những vấn đề toàn cầu ngày càngtrở nên bức xúc, cấp bách phải giải quyết vì chúng liên quan đến cuộc sốngcủa mọi người trên thế giới
Những vấn đề toàn cầu không chỉ gắn với những vấn đề kinh tế, khoa học,công nghệ mà có quan hệ với nhiều yếu tố xã hội khác Đó là một phức hợpcủa các vấn đề khoa học, kỹ thuật và các vấn đề chính trị - xã hội, bao gồm:
- Những vấn đề có quan hệ trực tiếp đến hoạt động sống của mọi người trêntrái đất, không phân biệt địa vị, giai cấp, chính trị - xã hội; đến sự phát triểncủa toàn thể nhân loại, đến vận mệnh quốc gia, dân tộc
- Những vấn đề toàn cầu đều thể hiện là nhân tố khách quan của sự pháttriển xã hội và thể hiện ở mọi nơi trên trái đất
- Tất cả những vấn đề toàn cầu đều đòi hỏi phải được giải quyết kịp thời, vìnếu giải quyết chậm chúng sẽ đe dọa phá hủy cơ sở tồn tại của chính conngười
- Việc giải quyết các vấn đề toàn cầu đòi hỏi phải có sự đầu tư về phươngtiện vật chất, kinh phí, nguồn nhân lực, sự nỗ lực hợp tác đối phó và phốihợp của cả cộng đồng quốc tế, của các quốc gia, dân tộc
Ngày nay có thể kể ra một số vấn đề toàn cầu cấp bách như:
- Vấn đề chiến tranh hạt nhân, chiến tranh hủy diệt và hòa bình thế giới;
- Vấn đề xung đột dân tộc và tôn giáo;
Trang 8- Vấn đề khủng bố và tội phạm xuyên quốc gia; an ninh mạng;
- Vấn đề đói nghèo và lạc hậu;
- Vấn đề dịch bệnh và sức khỏe con người;
- Vấn đề an ninh tài chính, an ninh năng lượng, an ninh lương thực, an ninhnguồn nước;
- Vấn đề khai thác tài nguyên, bảo vệ môi trường, chống biến đổi khí hậu,thiên tai;
- Vấn đề bất công trong xã hội và phân hóa giàu nghèo giữa các quốc gia;
- Vấn đề phát triển bền vững;
- Vấn đề tranh chấp tài nguyên, lãnh thổ, biển, đảo;
- Vấn đề buôn bán ma túy, tham nhũng và rửa tiền;
- Nạn buôn bán phụ nữ và trẻ em, nạn cướp biển có tổ chức,
Trên cơ sở những thông tin đó ta có thể định nghĩa những vấn đề toàn cầu
dùng để chỉ tổng thể những vấn đề cấp bách mà từ nguyên nhân nảy sinh, phát triển đến phạm vi, quy mô tác động và việc khắc phục những hậu quả của nó liên quan trực tiếp đến từng con người đến tất cả các dân tộc, quốc gia, đến toàn nhân loại.
1.4 Vai trò của các quốc gia trong vấn đề toàn cầu
Ngày nay, khi quá trình toàn cầu hóa và khu vực hóa diễn ra mạnh mẽ, cácquốc gia không còn là các ốc đảo riêng biệt, mà gắn bó với nhau ngày càngchặt chẽ thông qua vô vàn các mối liên kết khác nhau, từ chính trị, kinh tếđến văn hóa và giáo dục Trong mạng lưới liên kết này, quyết định và hànhđộng của một quốc gia, ngay cả khi chúng chỉ mang tính chất nội bộ, cũngtạo ra các hậu quả trực tiếp và gián tiếp đến các quốc gia khác và cộng đồngquốc tế Việc các quốc gia kiên quyết theo đuổi lợi ích vị kỉ của mình sẽ tạo
ra thế cạnh tranh gay gắt khiến họ mắc kẹt trong nhiều tình huống có thểlàm gia tăng căng thẳng, bất bình đẳng và hủy hoại môi trường sống toàncầu Trong bối cảnh đó, quan niệm truyền thống về chủ quyền quốc gia gặpnhiều thách thức to lớn Nhu cầu hợp tác đòi hỏi các cách tiếp cận mới đối
Trang 9với quan hệ quốc tế nói chung và chính sách đối ngoại của từng quốc gianói riêng, trong đó vấn đề chủ quyền và lợi ích quốc gia cần phải được xemxét trong một không gian rộng lớn hơn của xã hội các quốc gia và môitrường sinh thái toàn cầu, với tầm nhìn dài hạn hơn và đa diện hơn Cầnthiết phải xây dựng và đấu tranh cho một trật tự thế giới mới công bằng hơn,dân chủ và văn minh hơn trong đó quyền tự chủ và lợi ích của các quốc gialuôn gắn liền với trách nhiệm và bổn phận của quốc gia đối với cộng đồngquốc tế.
Là chủ thể của quan hệ quốc tế, các quốc gia có hai loại trách nhiệm riêngbiệt Một là trách nhiệm của quốc gia đối với các công dân của quốc gia đó
Về lý thuyết, quốc gia có trách nhiệm bảo vệ, cung cấp các dịch vụ công, vàbảo đảm an sinh xã hội cho cộng đồng cư dân thuộc quyền tài phán của nó.Hai là trách nhiệm của quốc gia đối với cộng đồng quốc tế Trách nhiệmquốc tế của một quốc gia thể hiện những đóng góp của quốc gia đó vào các
sự nghiệp chung của khu vực và toàn cầu, cơ bản là: duy trì hòa bình và anninh khu vực và trên thế giới; thúc đẩy thịnh vượng kinh tế và phát triển bềnvững; xây dựng các khuôn khổ hợp tác chính trị, kinh tế và văn hóa côngbằng, dân chủ và văn minh; đối phó với các mối hiểm họa khu vực và toàncầu
Theo đó, vai trò của các quốc gia trong vấn đề toàn cầu:
Thớ nhất, tôn trọng, tuân thủ các tiêu chuẩn, chuẩn mực, và thể chế quốc tếđược thừa nhận rộng rãi, và góp phần xây dựng, điều chỉnh các khuôn khổpháp lý và đạo đức phù hợp với điều kiện quốc tế cụ thể;
Thứ hai, xử lý một cách hài hòa giữa lợi ích quốc gia và lợi ích chung củacộng đồng quốc tế và lợi ích chính đáng của các quốc gia khác; luôn luôn ýthức về hậu quả của hành vi của mình đối với lợi ích của cộng đồng quốc tế
và lợi ích chính đáng của các quốc gia khác;
Trang 10Thứ ba, tham gia cung cấp các dịch vụ công quốc tế như duy trì hòa bình và
an ninh quốc tế, kiến tạo các khuôn khổ hợp tác chính trị, kinh tế theohướng công bằng hơn, dân chủ hơn và văn minh hơn;
Thứ tư, đóng góp phù hợp với năng lực và vị thế để giải quyết các vấn đềtoàn cầu, đặc biệt thông qua các chương trình do Liên Hợp Quốc khởixướng như Tuyên bố Thiên niên kỷ của Liên Hợp Quốc, Thỏa ước Toàncầu, Hiến chương Trái đất, Nghị định thư Kyoto về chống biến đổi khíhậu…
Trang 11CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ DỊCH BỆNH TRONG
THỂ KỈ XXI.
2.1 Tình trạng đại dịch trong những năm gần đây
Trong thời gian gần đây, sự xuất hiện của virus corona, nhắc chúng ta nhậnra: chúng ta đã quên rằng mối đe dọa lớn nhất cuộc sống của con ngườikhông phải là vũ khí hạt nhân hay bất cứ thứ gì khác, mà là đại dịch Người
ta đã nghĩ rằng: vì thế giới được kết nối như ngày nay, các bệnh truyềnnhiễm ít có cơ hội hơn bất kỳ thời điểm nào khác trong lịch sử Nó cũngđúng ở một mức độ nào đó, vì sự kết nối của chúng ta nâng cao kiến thứctập thể của chúng ta trong các lĩnh vực khác nhau, đặc biệt là y học
Hầu hết thời gian, chúng ta chỉ đơn giản là không có cách nào để phát hiện
ra vi-rút, vì chúng hầu như luôn luôn là những chủng chưa biết trước đâyhoặc biết rất ít Vì vậy, bây giờ, với các mạng lưới rộng lớn, được kết nốivới nhau để vận chuyển mọi người trên khắp thế giới nhưng không có cáchnào để biết liệu họ có bị nhiễm bệnh hay không, dịch bệnh có thể lan xa hơn
và phát triển trước khi chúng ta có thể phát hiện ra chúng Ví dụ, dịch cúmgia cầm là một loại virut mạnh, chưa được biết đến trước đây chỉ có ở chim
và có khả năng là một căn bệnh cổ xưa không phải là mối đe dọa cho đếnkhi nó xảy ra
Virus AIDS đã giết chết khoảng 40 triệu người Cúm (influenza ) gây ra
khoảng 80.000 – 100.000 ca tử vong hàng năm chỉ riêng ở Hoa Kỳ, chỉ làmột phần trong tổng số tử vong toàn cầu là 650.000 Trong lịch sử, đại dịchtoàn cầu cho đến nay là tác nhân hủy diệt hàng loạt lớn nhất mà chúng tatừng thấy
Dịch hạch Justinian, đã giết chết khoảng một trăm triệu người trong nhiều
thế kỷ Vào thời kỳ đỉnh cao khi nó lần đầu tiên nổ ra, nó nói rằng khoảng10.000 người đang chết dần mỗi ngày chỉ ở Constantinople Cúm Tây Ban