Facebook @Dethivaonganhang www facebook com/dethivaonganhang www ThiNganHang com S Á C H – T À I L I Ệ U T H I T U Y Ể N Trang 1 NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG CHO CHÍNH PHỦ VAY ĐỂ GIẢI QUYẾT NHỮNG KHÓ KHĂN VỀ[.]
Trang 1Facebook: @Dethivaonganhang www.facebook.com/dethivaonganhang
www.ThiNganHang.com S Á C H – T À I L I Ệ U T H I T U Y Ể N Trang 1
NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG CHO CHÍNH PHỦ VAY
ĐỂ GIẢI QUYẾT NHỮNG KHÓ KHĂN VỀ NGÂN SÁCH: KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VÀ BÀI HỌC
CHÍNH SÁCH
***
1 Thông lệ trên thế giới trong việc Chính phủ vay Ngân hàng Trung ương khi gặp khó khăn về ngân sách
Trên thế giới, việc Ngân hàng Trung ương (NHTW) cho Chính phủ vay để giải quyết những khó khăn về tài khóa được quy định theo các điều khoản pháp lý khác nhau Khảo sát toàn cầu của Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) tại 152 nước theo các trình độ phát triển, vị trí địa lý và chế độ tỷ giá khác nhau cho thấy kết quả như sau: có tới 51/152 nước được khảo sát cấm NHTW cho Chính phủ vay; 41/152 (27%) nước được phép cho Chính phủ vay và 57/152 (37,5%) cho Chính phủ ứng trước, nói cách khác, có 98 nước hay gần 2/3 số nước được khảo sát được phép cho Chính phủ vay dài hạn và ứng trước (vay ngắn hạn); còn lại chỉ
có 3 quốc gia là không có điều khoản pháp lý quy định về vấn đề này
Dưới đây chi tiết hóa các quy định cụ thể
a) Ngăn cấm hoàn toàn Tại nhiều quốc gia, NHTW bị cấm không được cấp vốn cho chi tiêu của Chính phủ tại thị trường sơ cấp, hoặc không được cung cấp các khoản vay không an toàn Thậm chí, nhiều NHTW còn bị cấm mua trái phiếu chính phủ tại các thị trường thứ cấp, vì hành động đó cũng được coi là cấp vốn gián tiếp Việc cấm đoán này được thực hiện theo một số cách, ví dụ như đặt ra mức trần cho số lượng tương đối các trái phiếu chính phủ mà NHTW được phép giữ trong bảng cân đối của mình Các quốc gia cho phép NHTW cấp vốn cho Chính phủ trong những trường hợp đặc biệt cũng được đưa vào trong nhóm này b) Tiếp cận ngắn hạn hoặc các khoản ứng trước từ nguồn vốn của NHTW Các điều khoản tương đối ít chặt chẽ hơn cho phép Chính phủ đôi khi được cấp vốn
từ NHTW Về cơ bản, số tiền này bao gồm những khoản ứng trước hoặc thấu chi trong tài khoản của Chính phủ tại NHTW, nhằm mục đích bù đắp cho những thâm hụt theo mùa vụ của nguồn thu Chính phủ Thông thường, có quy định đưa ra mức trần cho các khoản vay và đòi hỏi Chính phủ phải trả lại ngay trong năm tài khóa đó Mức trần có thể là một giá trị tiền chính xác nào đó, hoặc tỷ lệ phần trăm nào đó của các khoản thu/chi Chính phủ trong những năm tài khóa trước, hoặc một bộ phận trên tổng số nợ của NHTW Lãi suất có thể được áp dụng, hoặc cũng
có thể không được đề cập rõ ràng theo luật (chi tiết xem dưới đây)
Trang 2Facebook: @Dethivaonganhang www.facebook.com/dethivaonganhang
www.ThiNganHang.com S Á C H – T À I L I Ệ U T H I T U Y Ể N Trang 2
c) Tín dụng hoặc cấp vốn dài hạn tại thị trường sơ cấp Nhóm này bao gồm các điều luật cho phép NHTW được cung cấp tiền trực tiếp cho Chính phủ với kỳ hạn dài hơn một năm, hoặc mua trái phiếu chính phủ trên thị trường sơ cấp, bất kể NHTW có được trao quyền ứng trước hay không Luật cũng có thể (hoặc không) bao gồm cả nhiều điều kiện tài chính cho các khoản vay hoặc những hạn chế về
số lượng tiền cho vay Những quốc gia có điều luật cho phép NHTW thay mặt hoặc cung cấp vốn cho Chính phủ trả nợ nước ngoài, hoặc các điều luật đòi hỏi NHTW phải cung cấp tiền cho Chính phủ – ví dụ như cung cấp dự trữ ngoại tệ – cũng được đưa vào nhóm này
d) Không có điều khoản quy định nào về việc NHTW cho chính phủ vay Tại một
số (3) quốc gia không có điều luật nào cấm NHTW cho Chính phủ vay
e) Một số hình thức khác của việc cấp vốn NHTW Nhóm cuối cùng là các quốc gia với những điều luật cho phép NHTW cấp vốn cho Chính phủ dưới những hình thức cụ thể, ví dụ những khoản vay cho các hoạt động kinh tế với sự tham gia của nhà nước, hoặc cấp vốn cho các định chế bảo hiểm tiền gửi thuộc sở hữu nhà nước hoặc Chính phủ để đối phó với các khủng hoảng tài chính Các điều luật cho phép NHTW chuyển các khoản lãi chưa thực hiện (unrealized profits) cho Chính phủ – cùng với những điều chỉnh về tỷ giá hối đoái giữa các đồng tiền trong giỏ dự trữ ngoại tệ – cũng được gộp vào trong nhóm này
– Theo vị trí địa lý
Đáng lưu ý là tại châu Âu (41 nước được khảo sát) có tới 36/41 nước hay 88% cấm NHTW cho Chính phủ vay với nhiều hạn định được quy định trong các thỏa thuận của Cộng đồng châu Âu (Điều 101)
Ngược lại, châu Phi (37 nước) và châu Á – Thái Bình Dương (CATBD) (19 nước)
có vẻ "dễ dãi" hơn nhiều, tương ứng chỉ có 1 và 2 nước cấm tín dụng từ NHTW
Về khoảng trống pháp lý, lưu ý là châu Á Thái Bình Dương, châu Âu có lần lượt
2 và 1 nước không hề có quy định về việc NHTW cho Chính phủ vay; trong khi
đó, tất cả các nước châu Phi, Trung Đông và Trung Á (25 nước) và Tây Bán cầu (29 nước) lại có quy phạm pháp luật về vấn đề này Các nước 2 khu vực sau cũng
“dung hòa” hơn trong việc cho Chính phủ vay từ NHTW khi chỉ có tương ứng gần 35% và 50% số nước cấm hoạt động này
Riêng với các nước Tây Bán cầu, các nước Mỹ Latin và Caribê có chính sách cấm nghiêm ngặt hơn nhiều Một số nước như Brazil, Guatemala hay Chile thậm chí còn đưa các điều khoản cấm NHTW cho Chính phủ vay vào Hiến pháp Việc các quốc gia châu Âu và Mỹ Latin có chính sách cấm nghiêm ngặt nhất có lẽ xuất phát từ các biến cố lớn xảy ra trong quá khứ, ví dụ như lạm phát tăng nhanh do NHTW cấp vốn liên tục để bù đắp cho thâm hụt ngân sách của Chính phủ