Lễ táng Koryo - một kiểu chôn cha mẹ già thời xưa, tục hiến người cho thủy thần là những phong tục rất cổ, này được thể hiện khá rõ nét trong những truyện cổ tích và truyện kể dân gi
Trang 1Đặc điểm dan tộc
qua truyện cổ tích thần kỳ Hàn Quốc
JEONG BORA
1 Một số nét khái
quát về tính dân tộc Hàn
Quốc
Là đất nước chịu ảnh
hưởng của nhiều nền văn
hóa và pha trộn nhiều
chúng tộc do tình trạng di
dân từ lục địa châu Á từ
thời cổ xưa, nhưng Hàn
Quốc vẫn giữ được bản sắc
văn hóa độc đáo rất riêng
của mình qua tín ngưỡng,
phong tục tập quán, trang
phục Lễ táng Koryo - một
kiểu chôn cha mẹ già thời
xưa, tục hiến người cho
thủy thần là những phong
tục rất cổ, này được thể
hiện khá rõ nét trong
những truyện cổ tích và
truyện kể dân gian khác
Tính dân tộc là kết quả
của phát triển văn hóa,
biểu hiện bằng đặc trưng,
đặc thù trong quá trình
một dân tộc phát sinh, phát
triển
Hàn Quốc thuộc vùng ôn
đới, 3 phía xung quanh là
biển, có 4 mùa rõ rệt nên
người dân làm nghề ruộng
và luôn lo lắng, tôn trọng thiên nhiên Họ xây dựng
nhà bằng đất và đá, chăm nom thần thiên nhiên có quan hệ mùa như thần Mặt
Một trong những đặc „
trung tính dân tộc của người Hàn Quốc là 'tính PETA RI me Cee TT đương hải hòa với tính lục địa d0 ảnh hưởng của yếu
tổ địa lý đặc thù Tính hùa
bình và tỉnh cuổng nhiệt
thành tính đân lộc của nuời Hàn Quốc tác động
Pe Ser eC ger húa, lịch sử vá địa lý với 5
Ủặc trưng: lính cuống nhiét, tinh thich ung, tinh
bản thú, tinh tiếp Hu và tính khôn ngoan
trời, thần Mưa, thần Đất, thần Mặt trăng Dân tộc Hàn Quốc thích thiên
nhiên và có thiên hướng sống một cách ấm cúng với môi trường thiên nhiên của
mình, vì thế họ có tính lạc quan Trên thực tế người Hàn Quốc xưa không thích
di chuyển so với người
phương Tây Họ cho con
đường là lối đi của ma quỷ, sống gần đường dễ gặp bệnh dịch, vì thế họ ngại
sống ở bên cạnh đường
Chủ yếu làm nông nghiệp,
người Hàn Quốc quan tâm
đến thiên nhiên và dựa
theo thiên nhiên Ngoài ra,
Hàn Quốc có phong cảnh
đẹp và yên bình vì có đỉnh
núi vòng tròn tạo cảm giác mềm mại Dân tộc Hàn Quốc chan hòa với thiên
nhiên nên đễ gần gũi và
thật thà
Về tôn giáo, tín ngưỡng Hàn Quốc phụ thuộc vào
văn hóa Siberia và có yếu tố Shaman rất mạnh, còn khuynh hướng Nho giáo
được coi là một phần của
tính dân tộc Người Hàn
Quốc thông qua tiếp xúc
không ngừng với Trung Quốc đã tiếp nhận Nho giáo
từ nhiều thế hệ tổ tiên, Tín
VENT se ›so i
Thang 7 - 2008
Trang 2v_A_N H Oo ¢
ngưỡng Shaman là một
hiện tượng tôn giáo mà đặc
trưng là sự sùng bái thiên
nhiên và tin vào sự tổn tại,
khả năng giao tiếp với linh
hồn Sự ảnh hưởng của
Shaman rất mạnh mẽ nên
có liên quan đến tôn giáo
Nho, Phật Tín ngưỡng
Shaman vẫn tổn tại sâu
trong lòng nhân dân, chẳng
hạn việc thờ thần núi ở
chùa, một đối tượng cầu
nguyện hết lòng của phụ
nữ Hàn Quốc bị nước ngoài
xâm lược 931 lần trong lịch
sử Sự bị xâm lược thường
xuyên như thế là lý do để
đân tộc Hàn hình thành
tính cách vội vàng và thiếu
điểm tĩnh `
Về tư duy, có thể thấy
được đặc trưng tiêu biểu
của tính đân tộc của người
Hàn (phân biệt với dân tộc
khác)
Thứ nhất, có thể nói, suy
nghĩ của người Hàn Quốc
mang nặng chủ nghĩa nhân
đạo
Thứ hai, ý thức thống
nhất theo bây đoàn khá bền
vững, có thể xúc tiến chế độ
gia đình trị (phe cánh) và
bè phái, độc quyển
Thứ ba, đức tính nhún
nhường là nền tảng tạo nên
các quy tắc đạo đức, khiêm
tốn và kính trọng người lớn
tuổi
Thứ tư, người Hàn có
khả năng trực quan và thể
hiện cá tính, đây là nền
tảng tạo nên tài năng xuất
sắc nhưng có mặt lại quá
bản năng, bốc đồng dựa vào
tình cảm
m VHNT se 2so
Tháng 7 - 2008
Cuối cùng, người Hàn
Quốc không những hiển
lành mà còn nghiêm túc và thông minh Dân tộc Hàn
Quốc tự duy trì lịch sử của mình hơn 5.000 năm chống đối với Trung Quốc và Nhật Bản Hàn Quốc bị nước ngoài xâm lược nhưng vẫn
giữ được văn hóa của mình
bằng thái độ nghiêm túc và đầy trí tuệ
2 Tính dân tộc biểu hiện trong truyện cổ
tích thần kỳ Hàn Quốc Văn học truyền miệng trong xã hội truyền thống hài hòa với cuộc sống của nhân dân Hoạt động sống
thường ngày như lao động,
trò chơi và nghỉ lễ có quan
hệ chặt chẽ với văn học dân
gian Trong đó, truyện cổ tích được kể khi những
người bình dân nghỉ ngơi sau giờ làm việc Như vậy
truyện cổ tích được cấu thành như một phần quan
trọng trong cuộc sống bình
dan của xã hội truyển thống như một sinh hoạt
mở rộng, có sự tham dự rộng rãi của cộng đồng chủ
thể Khi kể chuyện hay nghe chuyện, không có sự
giới hạn Bất cứ người nào
cũng được tham gia nhóm
kể chuyện và phụ họa cùng những người khác theo người kể Hơn nữa, truyện
cổ tích không phải chỉ là của dân chúng Những người quý tộc cũng truyền
bá các truyện phản ánh quan niệm và kinh nghiệm
của họ Tức là, truyện cổ
tích trong văn học dân gian
gắn liền với cuộc sống của
người Hàn và có liên quan
tới các sinh hoạt của dân tộc Hàn Người Hàn Quốc
nào cũng có thể tụ họp,
cũng trao đổi, kể chuyện về kinh nghiệm, đàm đạo về thực tế liên quan đến sự
kiện xã hội Những câu chuyện trí tuệ, tri thức
phong phú của người kể được xuất phát từ kinh
nghiệm vì vậy có thể là một
sự giáo dục sinh động Như vậy tính dân tộc
của truyện cổ tích thần kỳ
sẽ là sự biểu hiện của những đặc điểm văn hóa đân tộc mà chủ yếu là tính
cách dân tộc thông qua người kể (đồng thời cũng là người sáng tạo) truyện Tính dân tộc của truyện phụ thuộc vào yếu tố chủ
quan của người kể bình dân hay quý tộc nhưng họ đều
có những nét chung trong nhận thức và tình cảm, trong tư duy sáng tạo
truyện cổ tích
Yếu tố tự nhiên cũng
như điều kiện lịch sử, xã hội cũng tác động, thông qua người kể, để tạo nên tính dân tộc trong thể loại folklore Dưới đây là những
nội dung cấu thành đặc điểm dân tộc của truyện cổ tích thần kỳ Hàn Quốc
Ý chí khắc phục thử thách
Bất cứ thử thách nào
cũng được nhân vật trong
truyện cổ tích khắc phục và thành công thông qua nỗ lực, trí tuệ, đũng cảm chiến đấu và tỉnh thần lạc quan
Trang 3Truyện cổ tích có nội dung
nhân vật chính gặp khó
khăn trước lễ cưới chiếm số
lượng nhiều Khắc phục thử
thách trước lễ cưới, sau đó
được hạnh phúc Khắc phục
thử thách, thông qua thử
thách, con người có thể
phát triển được thành con
người tuyệt vời Như vậy ý
thức dân chúng được khẳng
định là đúng đắn trong
truyện cổ tích Hàn Quốc
Ý thức đối lập con người
0à phi con người
Vì dân chúng Hàn đã
sống và bị thiên nhiên đe
dọa không ngừng từ xưa
nên họ có ý thức đối lập với
phi nhân cách, Ở đây, thể
hiện con người là thiện, phi
con người là ác Nếu con
người và phi con người kết
hôn với nhau thì luôn theo
sự cấm ky Phá vỡ sự cấm
ky này, họ không thể sống
hạnh phúc được
Nhưng có trường hợp hết
lòng tôn kính cha mẹ hay
ban đặc ân cho người khác
thì có cái phi con người đối
xử hữu nghị với con người
Nhân vật phi con người là
con hổ, con chuột, yêu quái,
ma quỷ, con rùa, con rồng,
con rét
Sự thắng lợi của phái yếu
Ý thức chống đổi người
mạnh (được hiểu là có của
cải và quyền lực) là vấn để
xã hội đặc trưng cho
truyện cổ tích thần kỹ
Người mạnh đối mặt với
người yếu như người giàu
và người nghèo, kẻ thống
trị và bị trị, người chủ và
người hầu Người mạnh
thường ngu dốt, độc ác và
thích đàn áp, còn người yếu
là thiện, có trí tuệ và luôn
thắng lợi bằng khuất phục
được người mạnh Có tâm
lý mong muốn người yếu có phẩm chất thông minh và
trí tuệ, kèm theo là ý thức
chống đối người mạnh
Mưu cầu hạnh phúc
Hạnh phúc là được thưởng như được chức vụ
cao, đồ vật quý báu, tài sản, kết hôn sau khi người được thưởng đã sống hiếu thảo, trí tuệ, nỗ lực, đũng cảm chiến đấu trong trường hợp
chạm trán với người mạnh,
phi con người hoặc sự khắc
phục thử thách Được hạnh
phúc bất ngờ không phải là
sự may mắn mà là kết quả của hoạt động tích cực
Hạnh phúc bất ngờ cũng có
thể có được bằng nỗ lực,
hiếu thảo Gia đình được gìn giữ hòa thuận, đó cũng
là hạnh phúc
Sự chống đối quan niệm
cũ
Quyền lực của người mạnh bị hạ thấp trước mặt người yếu do sự vô giáo dục của họ Từ đó xuất hiện ý thức chống đối quan niệm
cũ, bảo thủ, lạc hậu mà người mạnh lại là đại diện
Tóm lại, ý thức đân tộc
trong truyện cổ tích là một
triết lý lâu đời, phổ biến,
đúng đắn, chân thật Điều quan trọng là mối quan hệ
giữa dân chúng và người
thù địch của họ Và dân
chúng được hạnh phúc,
không phải chỉ thông qua chiến đấu mà chính là nhờ
V Ă N H O ỐC
phát huy tính đũng cảm, khắc phục thử thách bằng trí tuệ, sự nỗ lực Như vậy
để mưu cầu hạnh phúc, họ mong muốn có được sự may mắn bất ngờ nếu sống hiển lành và hiếu thảo với cha
mẹ Đây là ý thức dân tộc của người Hàn
8o sánh với truyện cổ
tích Việt Nam, chúng tôi
thấy có những điểm khác
biệt, Truyện cổ tích Việt Nam
đã phản ánh một thiên nhiên đất Việt với những
cánh cò khoan thai, bóng
tre mắt rượi, ánh nắng chói
chang, những danh lam
thắng cảnh, những khung cảnh bình dị, gần gũi với người lao động bình dân
Truyện cổ tích Việt Nam
còn phản ánh những sinh
hoạt vật chất của người
Việt như lối sống hàng
ngày, cung cách làm ăn bao đời của nhân dân, những
phong tục tập quán, nếp nghĩ, nếp sống của người
dân Việt
Tính dân tộc thể hiện rõ nét nhất ở tâm hồn dân tộc Truyện cổ tích Việt Nam phan ánh tỉnh thần lạc quan của người dân Việt: ham sống, vui vẻ, ham đấu tranh, tin tưởng ở giống nồi, tin tưởng ở thiên nhiên, tin tưởng ở tương lai Truyện cổ tích Việt Nam có
sự hấp dẫn vì nó xây dựng bằng trí tưởng tượng phong
phú cùng những quan niệm
thẩm mĩ lớn lao nhưng vẫn
mang trong nó chất liệu
của đời sống xã hội xưa,
VENT so 280 Bri
Thang 7 - 2008
Trang 4vV_A_N H QO ¢
biểu tượng cho cái hài hòa,
nhân ái hay tính chuẩn
mực trong tâm lý dân tộc
Vệ đẹp của văn hóa cổ
truyền là sự kết hợp của ba
yếu tế chân - thiện - mi
Cuộc đời đau khổ trong xã
hội bất công không vùi dap
được con người có bản lĩnh,
tự tin vào bản thân, luôn
bộc lộ bản chất tốt đẹp là
yêu đời, có lòng yêu thương
tha thiết con người, yêu
thiên nhiên và tỉnh thần tự
lập Tỉnh thần Việt Nam
Truyện cổ tích thể hiện
lý tưởng nhân đạo sâu sắc
của dân tộc Việt Lạc quan
và yêu đời là nội dung cơ
bản của nhân sinh quan và
là cơ sở của lòng thương người Chủ nghĩa nhân đạo
mang đậm phong cách dân tộc vì nhân vật cổ tích xuất
hiện nhiều với cả điện mạo
và tâm hồn, tình cảm, nhu
cầu và khát vọng về cuộc sống của mình Ngay cả những khát khao về hạnh
phúc lứa đôi, tình cảm trai
Troni phương diện lý luận về truyén cổ tích, các nhà khoa
hoc Hàn Quốc và Việt Nam có những gặn gỡ nhất định Sự
khác nhau chủ yếu là ở kết quả phân loại truyện cổ tích Có
loại cổ tích có ử Việt Nam nhưng không co ở Hàn uốc như
truyện cổ tích về lnài vật Pó loại cổ tích có ở Hàn Quốc nhưng
lại không có ở Việt Nam như truyện cổ tích hài kịch tính tân
tộc Nhìn từ gúc độ lý luận khái quát, giữa Hàn Quốc và Việt
Nam không có nhiều xa cách Tuy nhiên do huàn cảnh tự
nhién va lich sử, tính dân tộc cú những khác biệt
mỗi khi bị đè nén đều tìm
cách vùng lên, mỗi khi gặp
đớn đau lại cố tìm cách xoa
dịu, luôn khỏe khoắn chứ
không đấm đuối, ủy mị
Tỉnh thần đấu tranh trong
xã hội được truyện cổ tích
chuyển hóa thành cuộc đấu
tranh không khoan nhượng
giữa hai thế lực thiện và ác
Tỉnh thần Việt Nam bất
khuất được thể hiện tập
trung và rõ nét trong
truyện Tấm Cám Hình
tượng cô Tấm phản ánh
tỉnh thần truyền thống của
dân tộc, tình thần đấu
tranh quyết liệt và đẻo dai
để bảo vệ cuộc sống, bảo vệ
lẽ phải
Fl VHNT szzao
Tháng 7 - 2008
gái, vợ chồng cũng được quan tâm tỉ mỉ Có thể thấy truyền thống nhân đạo tiểm tảng trong đời sống
tâm linh của dân tộc đã được các tác giả dân gian bộc lộ một cách viên mãn
Trước hết, truyện cổ tích
bộc lộ lòng yêu thương, thái
độ trân trọng của người xưa
với những con người chịu nhiều thua thiệt, bất hạnh
Chính vì đành sự quan tâm
đến những con người nhỏ
bé, rất đổi bình thường
trong cuộc sống nên ta thấy
cổ tích Việt Nam nói nhiều
đến những người em,
những đứa trẻ mồ côi trong
gia đình Ở ngoài xã hội, đó
là những kẻ đi ở, đi làm thuê cho bọn địa chủ, phú ông Tác giả dân gian thấu hiểu được những nỗi bất hạnh của họ từ vật chất cho
tới tỉnh thần Sự thấu hiểu sâu sắc này cũng chính là
biểu hiện của lòng thương
người, của truyển thống thương người như thể thương thân của dân tộc
Việt Nam
Khi những nhân vật trong truyện cổ tích gặp phải bế tắc không giải
quyết được trong cuộc sống
thỉ các nhân vật phù trợ
xuất hiện để giúp họ vượt
qua khó khăn hoặc nếu không có lực lượng phù trợ
thì tác giả sắp đặt cho họ gặp được nhiều may mắn
một cách ngẫu nhiên trong
cuộc sống để tháo gõ cái vòng luẩn quấn của số phận Sau nhiều giải pháp
khác nhau, các tác giả để
cho những nhân vật bất hạnh có được một cuộc sống
hạnh phúc sung sướng và giàu có,
Lý tưởng nhân đạo trong
truyện cổ tích còn là tiếng nói phê phán, lên án gay
gắt những thiết chế xã hội
hà khắc, vùi đập cuộc sống
của con người Những kể tham lam, độc ác, nham
hiểm, những kể cậy quyền cậy thế ức hiếp đân lành,
những lão quan tham,
những kể lừa thầy phan
bạn đều có một kết cục bĩ
thảm hoặc không thể tốt
đẹp Như vậy, truyện cổ tích phản ánh chi tiết đời
sống tâm hồn, tình cảm của
Trang 5dân tộc Qua truyện cổ tích
chúng ta nhìn vào bể sâu
lịch sử dân tộc, tìm kiếm lại
bóng dáng sự sống nhiều vẻ
và đầy hoạt động của hình
thái xã hội Việt Nam cổ xưa
thông qua quy luật thẩm
mỹ Truyện cổ tích đã soi rõ
hơn vẻ đẹp và sức sống của
tâm hồn, trí tuệ dân gian
Việt Nam
3 Đặc điểm dân tộc
của truyện cổ tích và
vấn đề giao lưu văn hóa
Đặc điểm dân tộc được
hình thành theo hướng tự
sinh Truyén cổ tích thường
không có tác giả cụ thể mà
là sáng tác mang tính tập
thể, có tính truyền miệng
nên trong quá trình lưu
truyền, kết cấu câu truyện
có thể bị thay đổi, thêm bớt
và dẫn hoàn thiện theo tính
cách của mỗi dân tộc Vì
vậy, các câu truyện bầy td
một cách trung thực, rõ nét
những suy nghĩ chung và
phản ánh tỉnh thần của
mỗi đân tộc
Đặc điểm dân tộc được
hình thành trong giao lưu
uốn hóa Trong nền văn học
của mỗi nước, văn học
truyền miệng được hình
thành thông qua câu
truyện được kể bằng miệng
trong dân gian trong một
thời gian dài nên có đặc
tính hình thành trong đó
những đặc điểm văn héa co
bản của một dân tộc
Truyện cổ được các nhà tu
hành, các thương nhân, các
sứ thần kể cho người bản
địa nghe, cho nên được
truyền bá dé dang và rộng
rãi Giao lưu văn hóa Hàn
Quốc và Việt Nam trước đây, do điểu kiện địa lý,
nên không nhiều Nhưng theo ghi chép về sự qua lại
trực tiếp hay gián tiếp thì
có thể thấy giao lưu văn
hóa có khả năng do truyền
bá truyện cổ giữa hai nước, thông qua những lần các
thương nhân Việt Nam đến
Hàn Quốc hay ngược lại
Năm 1685, vào đời vua Túc
Tông (1674-1770) có 74
người dân đảo Chê Ju đi thuyển đến gần đảo Chu Ja
thì gặp gió bão nên đã
phiêu dạt đến Hội An Việt Nam và cư trú ở một hòn đảo gần đó trong một thời gian Họ chung sống với người dân địa phương và được tiếp đãi tử tế Những
người dân đảo Chê Ju thay
rằng hình dáng, đầu tóc, khí hậu, phong tục, chế độ
có nhiều điểm tương đồng
Năm 1597, cuộc gặp gõ giữa
hai đoàn sứ thần được ở
chung trong quần Ngọc Hà
(Bắc Kinh - Trung Quốc)
hơn 50 ngay được coi là đặc biệt nhất Tuy không thể nói chuyện với nhau do bất
đồng ngôn ngữ nhưng vì cùng viết chung chữ Hán nên hai sứ thần là Phùng
Khắc Khoan của Việt Nam
và Lý Chi Phong cua Han
Quốc đã làm thơ xướng hoa với nhau về chế độ khoa cử,
khí hậu, vị trí của hai
nước Như vậy, qua những
lần gặp gỡ và chung sống
với nhau giữa người Hàn Quốc và Việt Nam, khả
năng truyền bá giao -luu
truyện cổ dân gian có thể đã xảy ra và hai bên cũng đã
hiểu biết phần nào về
những câu truyện dân gian
thường được lưu truyền
Hơn nữa, con đường
truyền bá còn có thể được
thông qua truyển bá tôn giáo, đặc biệt là Phật giáo Phật giáo Việt Nam được
truyền từ Ấn Độ bằng
đường biển do các hoạt động thương mại giữa Ấn
Độ - Đông Nam Á - Trung
Quốc khá nhộn nhịp, rồi ảnh hưởng sang phía Nam Trung Quốc Đến thế kỷ
thứ 23 thì Phật giáo Trung
Quốc ảnh hưởng mạnh trở
lại Việt Nam Phật giáo
Hàn Quốc được truyền vào
từ Trung Quốc Để truyền
bá Phật giáo một cách dễ hiểu, rất có thể các tăng lữ
thường kể các truyện cổ tích trên cơ sở thuyết luân hổi, tức truyện sự tích động
vật Các truyện sự tích loại
này được truyền bá theo
con đường Phật giáo từ Ấn
Độ sang Việt Nam, Trung
Quốc và Hàn Quốc
Nghiên cứu truyện cổ tích sẽ góp phần cho việc nghiên cứu văn học hai nước Quan hệ giao lưu văn hóa Hàn - Việt hiện nay phát triển mạnh, công việc
nghiên cứu này sẽ góp phần tìm hiểu sâu hơn về văn hóa truyển thống, những nét tính cách nguyên sơ của
hai đân tộc và trong tương
lai sẽ góp phần để hai nước tìm hiểu sâu hơn, tin tưởng
lẫn nhau hơn z
J.B
VHNT so 289 ah
Thang 7 - 2008