Kiến thức: Sau khi học xong bài học này, học sinh sẽ: - Trình bày được những nét chính về sự thành lập nhà Lý.. - Đánh giá ý nghĩa của sự kiện rời đô ra Đại La của Lý Công Uẩn - Mô tả đư
Trang 1Tuần:
Tiết:
Ngày soạn: Ngày dạy:
BÀI 11: NHÀ LÝ XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN ĐẤT NƯỚC ĐẠI VIỆT
(2 tiết)
I MỤC TIÊU BÀI HỌC
1 Kiến thức:
Sau khi học xong bài học này, học sinh sẽ:
- Trình bày được những nét chính về sự thành lập nhà Lý.
- Đánh giá ý nghĩa của sự kiện rời đô ra Đại La của Lý Công Uẩn
- Mô tả được những nét chính về chính trị, kinh tế, xã hội, văn hoá, tôn giáo thời Lý
- Giới thiệu được những thành tựu tiêu biểu về văn hoá, giáo dục
2 Năng lực
- Năng lực chung: Năng lực giao tiếp và hợp tác; tự học; giải quyết vấn đề
- Năng lực chuyên biệt
+ Tái hiện kiến thức lịch sử, xác định mối quan hệ giữa các sự kiện, hiện tượng lịch sử
+ Rèn luyện kĩ năng so sánh lịch sử
3 Phẩm chất:
- Giáo dục cho các em lòng tự hào và tinh thần yêu nước, yêu nhân dân.- Giáo dục học sinh hiểu pháp luật nhà nước là cơ sở cho việc xây dựng và bảo vệ đất nước
II THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
- Giáo viên :
+Kế hoạch bài dạy, SGK, SGV, SBT Lịch sử 7
+ Máy tính, phiếu học tập, bảng hoạt động nhóm…
+ Một số tư liệu, hình ảnh có liên quan
- Học sinh
+ SGK, SBT sử 7
+ Đọc trước sách giáo khoa
III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC
A Hoạt động khởi động
a Mục tiêu: Giúp khơi gợi tính tò mò của HS Sau đó đưa học sinh vào tìm
hiểu nội dung bài học, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới
b Nội dung: Giáo viên giới thiệu thông tin liên quan đến bài học cho HS nghe.
HS quan sát, lắng nghe giáo viên thuyết trình
c Sản phẩm: Học sinh lắng nghe, định hướng nội dung học tập và biết được
các vấn đề cần khám phá trong bài học qua việc trả lời câu hỏi đặt vấn đề GV đưa ra Mỗi HS trả lời theo sự hiểu biết của mình với các mức độ khác nhau
d Tổ chức thực hiện: hoạt động cá nhân.
* Bước 1 Chuyển giao nhiệm vụ
Trang 2- GV chiếu cho HS quan sát hình 1 (SGK trang 52):
GV nêu câu hỏi yêu cầu HS trả lời:
?Em hãy cho biết nhân vật được nhắc đến trong bức ảnh? Trình bày những hiểu biết của em về nhân vật này.
* Bước 2 Thực hiện nhiệm vụ
- Học sinh: Nghiên cứu, trao đổi
- Giáo viên: quan sát, lắng nghe
* Bước 3: Báo cáo kết quả
- GV yêu cầu HS trả lời.
- HS trả lời (có thể đúng, có thể sai)
- Dự kiến sản phẩm:
+ Nhân vật được nhắc đến là Lý Thái Tổ( tên thật là Lý Công Uẩn)
+ Lý Công Uẩn là vị hoàng đế sáng lập nhà Lý trong lịch sử Việt Nam, trị vì từ năm 1009 đến khi qua đời vào năm 1028
+ HS có thể trình bày về cuộc đời, sự nghiệp của Lý Thái Tổ thông qua việc tìm hiểu của mỗi HS
- Các HS còn lại theo dõi, nhận xét, đánh giá và bổ sung cho bạn (nếu cần)
* Bước 4 Đánh giá, chốt kiến thức.
- Giáo viên nhận xét, đánh giá, cho ra lời giải đáp câu hỏi trên Chiếu hình ảnh cho HS quan sát
=> Giáo viên dẫn dắt vào bài học mới: Hình trên đây là tượng đài vua Lý Thái
Tổ Năm 1009 nhà Lý được thành lập Không lâu sau khi lên ngôi Lý Công Uẩn quyết định rời đô từ Hoa Lư về Đại La Vậy sự kiện này có ý nghĩa như
Trang 3thế nào đối với lịch sử dân tộc Nhà Lý đã làm gì để xây dựng phát triển đất nước chúng ta sẽ cùng khám phá trong bài học hôm nay.
- HS lắng nghe, tiếp nhận
B Hoạt động hình thành kiến thức
1 Nhà Lý thành lập và định đô ở Thăng Long
a Mục tiêu:
- Trình bày được những nét chính về sự thành lập nhà Lý.
- Đánh giá ý nghĩa của sự kiện rời đô ra Đại La của Lý Công Uẩn
b Nội dung: Học sinh dưới sự hướng dẫn của giáo viên sẽ trả lời câu hỏi theo
yêu cầu của giáo viên
c Sản phẩm: Năm 1009 nhà Lý thành lập Năm 1010 dời đô từ Hoa Lư về Đại
La và đổi tên thành Thăng Long
d Tổ chức thực hiện
Hoạt động của thầy và trò Sản phẩm dự kiến
Bước 1 Chuyển giao nhiệm vụ học tập
HS đọc phần 1 và trả lời các câu hỏi sau
? Nhà Lý được thành lập như thế nào?
? Khai thác tư liệu 1, tìm những từ, cụm từ
miêu tả về thành Đại La Những thông tin đó
chứng tỏ điều gì về vùng đất này? Từ đó, hãy
cho biết ý nghĩa của sự kiện dời đô của Lý
Công Uẩn
Bước 2 Thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS đọc SGK và thực hiện yêu cầu GV
khuyến khích học sinh hợp tác với nhau khi
thực khi thực hiện nhiệm vụ học tập
Bước 3 Báo cáo kết quả hoạt động
- HS lần lượt trả lời các câu hỏi
? - Năm 1005, Lê Hoàn mất Lê Long Đĩnh
nối ngôi đã thi hành nhiều chính sách tàn bạo
- Năm 1009, Lê Long Đĩnh mất, giới sư sãi và
đại thần đã tôn Lý Công Uẩn lên ngôi vua
Nhà Lý được thành lập
- Năm 1010, Lý Công Uẩn lấy niên hiệu là
Thuận Thiên và quyết định dời đô từ Hoa Lư
về thành Đại La (Hà Nội ngày nay), sau đó đổi
tên là Thăng Long
? - Thành Đại La cũ có những đặc điểm sau:
+ Là kinh đô cũ của Cao Vương, ở giữa khu
vực trời đất, có thế rồng cuộn hổ ngồi, chính
giữa nam bắc đông tây, tiện nghi núi sông sau
trước
+ Vùng này mặt đất rộng và rất bằng phẳng,
thế đất cao mà sáng sủa, dân cư không khổ vì
1 Nhà Lý thành lập và định
đô ở Thăng Long
- Năm 1005, Lê Hoàn mất Lê Long Đĩnh nối ngôi đã thi hành nhiều chính sách tàn bạo
- Năm 1009, Lê Long Đĩnh mất, giới sư sãi và đại thần đã tôn Lý Công Uẩn lên ngôi vua Nhà Lý được thành lập
- Năm 1010, Lý Công Uẩn lấy niên hiệu là Thuận Thiên và quyết định dời đô từ Hoa Lư về thành Đại La (Hà Nội ngày nay), sau đó đổi tên là Thăng Long
Trang 4ngập lụt, muôn vật hết sức tươi tốt, phồn
thịnh
+ Khắp trên đất nước thì đây được xem là
thắng địa, thuận lợi cho việc giao thông, giao
thương bốn phương và là nơi đáp ứng đầy đủ
những yếu tố để xây dựng kinh đô lâu dài
- Ý nghĩa việc dời đô của Lý Công Uẩn:
+ Bắt đầu chuyển sang giai đoạn phát triển,
mở mang cơ nghiệp của vương triều Lý và gây
dựng nên vị thế của của nước Việt tại vùng đất
bằng phẳng, thế đất sông núi trước sau, rồng
chầu hổ phục
+ Chuyển sang thế phát triển lâu dài, đặt nền
móng cho việc xây dựng kinh đô Thăng Long
trở thành đô thị phát triển thịnh vượng, là
trung tâm của đất nước về sau, mở ra bước
ngoặt mới cho sự phát triển của dân tộc
Bước 4 Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm
vụ học tập
HS phân tích, nhận xét, đánh giá kết quả
GV bổ sung phần phân tích nhận xét, đánh giá,
kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập của học
sinh Chính xác hóa các kiến thức đã hình
thành cho học sinh
2 Tình hình chính trị
a Mục tiêu: - Mô tả được những nét chính về chính trị thời Lý.
b Nội dung: Học sinh dưới sự hướng dẫn của giáo viên sẽ trả lời câu hỏi theo
yêu cầu của giáo viên
c Sản phẩm: Nhà Lý xây dựng hệ thống chính quyền từ trung ương đến địa
phương
d Tổ chức thực hiện
Hoạt động của thầy và trò Sản phẩm dự kiến
Bước 1 Chuyển giao nhiệm vụ học tập
- HS đọc SGK và trả lời câu hỏi:
? Trình bày về tổ chức chính quyền thời Lý
? Nêu nét chính về quân đội và luật pháp, chính
sách đối nội đối ngoại
Bước 2 Thực hiện nhiệm vụ học tập
HS đọc SGK và thực hiện yêu cầu GV khuyến
khích học sinh hợp tác với nhau khi thực khi
thực hiện nhiệm vụ học tập
? Trình bày về tổ chức chính quyền thời Lý
- Nhà Lý xây dựng hệ thống chính quyền từ
2 Tình hình chính trị
a Tổ chức chính quyền
- Nhà Lý xây dựng hệ thống chính quyền từ trung ương đến địa phương
- Đứng đầu là vua, dưới có các quan đại thần (quan văn, quan võ) giúp việc
- Vua ở ngôi theo chế độ cha truyền con nối Nhà Lý cất
cử những người thân tín nắm
Trang 5trung ương đến địa phương
- Đứng đầu là vua, dưới có các quan đại thần
(quan văn, quan võ) giúp việc
- Vua ở ngôi theo chế độ cha truyền con nối Nhà
Lý cất cử những người thân tín nắm giữ các chức
vụ cao trong triều
- Nhà Lý chia cả nước thành 24 lộ, phủ, ở miền
núi gọi là châu Dưới lộ (phủ, châu) là hương,
huyện Đơn vị cấp cơ sở là xã
? Nêu nét chính về quân đội và luật pháp, chính
sách đối nội đối ngoại
- Luật pháp: Bộ luật Hình thư được ban hành
năm 1042 là bộ luật thành văn đầu tiên của nước
ta
- Quân đội: được tổ chức quy củ gồm 2 bộ
phận:
+ Cấm quân
+ Quân địa phương
- Chính sách đối nội, đối ngoại: Mềm dẻo, khôn
khéo nhưng cũng quyết liệt
Bước 3 Báo cáo kết quả hoạt động
- HS trình bày kết quả
Bước 4 Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ
học tập
GV phân tích, nhận xét, đánh giá kết quả của học
sinh
GV bổ sung phần phân tích nhận xét, đánh giá,
kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập của học sinh
Chính xác hóa các kiến thức đã hình thành cho
học sinh
giữ các chức vụ cao trong triều
- Nhà Lý chia cả nước thành
24 lộ, phủ, ở miền núi gọi là châu Dưới lộ (phủ, châu) là hương, huyện Đơn vị cấp cơ
sở là xã
b Xây dựng luật pháp và quân đội
- Luật pháp: Bộ luật Hình thư được ban hành năm 1042
là bộ luật thành văn đầu tiên của nước ta
- Quân đội: được tổ chức quy củ gồm 2 bộ phận:
+ Cấm quân + Quân địa phương
c Chính sách đối nội, đối ngoại
- Mềm dẻo, khôn khéo nhưng cũng quyết liệt
- Với nhà Tống: giữ quan hệ hoà hiếu
- Cham pa: trở lại bình thường
3 Tình hình kinh tế, xã hội
a Mục tiêu: - Mô tả được những nét chính về tình hình kimh tế, xã hội thời Lý.
b Nội dung: Học sinh dưới sự hướng dẫn của giáo viên sẽ hoàn thành phiếu
học tập theo nhóm bàn
c Sản phẩm: Tình hình kinh tế, xã hội.
d Tổ chức thực hiện
Hoạt động của thầy và trò Sản phẩm dự kiến
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập
- HS quan sát Hình 3,4 và thông tin mục 3: Tình
hình kinh tế, xã hội (SGK/T54,55).
- GV hướng dẫn HS để trả lời phiếu học tập sau:
PHIẾU HỌC TẬP
3 Tình hình kinh tế, xã hội
a Tình hình kinh tế
- Nông nghiệp:
+ Ruộng đất gồm ruộng công làng xã; ruộng phong cấp cho
Trang 6Họ và tên HS:………
Nông nghiệp ………
Thủ công nghiệp ………
Thương nghiệp ………
Xã hội ………
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập.
- HS quan sát hình ảnh, đọc SGK và hoàn thành
phiếu học tập
- GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần
thiết
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động
- GV mời 2-3 nhóm bàn trả lời các câu
hỏi
- GV mời nhóm khác nhận xét, bổ sung.
Bước 4: Đánh giá, chuẩn kiến thưc
GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức,
bổ sung, chuyển sang nội dung khác
con cháu, và người có công; ruộng khai hoang
+ Nhà vua làm lễ tế thần Nông, xong tự cầm cày - lễ Tịch Điền
+ Nông nghiệp phát triển được mùa liên tục
- Thủ công nghiệp:
+ Thủ công nghiệp nhà nước: Đúc tiền, chế tạo binh khí, dệt lụa, làm phẩm phục triều đình,…
+ Thủ công nghiệp nhân dân: Làm đồ trang sức, làm giấy, đúc đồng, ươm tơ, dệt lụa, làm đồ gốm, xây dựng đền đài, cung điện,…
+ Chuông Quy Điền, tháp Báo Thiên là những di vật, công trình nổi tiếng do thợ thủ công thời Lý tạo nên
- Thương nghiệp:
+ Hình thành nên các chợ và một số trung tâm trao đổi hàng hóa
+ Quan hệ buôn bán giữa Đại Việt với Trung Quốc khá phát triển, nhiều chợ biên giới được hình thành Cảng biển Vân Đồn (Quảng Ninh ngày nay) trở thành nơi buôn bán với nước ngoài rất sầm uất
b Tình hình xã hội:
- Xã hội:
+ Xu hướng phân hóa ngày càng sâu sắc
+ Tầng lớp quý tộc (vua, quan) có nhiều đặc quyền Một số ít dân thường có nhiều ruộng đất trở thành địa chủ
+ Nông dân chiếm đa số dân
cư, nhân ruộng đất công làng
xã để cày cấy và nộp thuế,
Trang 7thực hiện nghĩa vụ với nhà nước
+ Thợ thủ công và thương nhân khá đông đảo
+ Nô tì có địa vị thấp kém nhất, phục vụ trong triều đình và gia đình quan lại
4 Tình hình văn hoá, giáo dục
a Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS giới thiệu được những thành tựu tiêu
biểu về văn hoá, giáo dục
b Nội dung: Học sinh dưới sự hướng dẫn của giáo viên sẽ trả lời câu hỏi theo
yêu cầu của giáo viên
c Sản phẩm: Thành tựu tiêu biểu về văn hoá, giáo dục.
d Tổ chức thực hiện
Hoạt động của thầy và trò Sản phẩm dự kiến
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập:
- Học sinh quan sát H5,H6, H7 và thông
tin mục 4/SGK/T56,57
- GV chia lớp thành 3 nhóm, yêu cầu mỗi
nhóm thảo luận một nhiệm vụ:
+ Nhóm 1: Tìm hiểu về tôn giáo thời Lý
+ Nhóm 2: Tìm hiểu về văn học, nghệ
thuật thời Lý
+ Nhóm 3: Tìm hiểu về giáo dục thời Lý
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS quan sát hình ảnh, đọc thông tin
SGK, thảo luận nhóm và trả lời câu hỏi
- GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu
cần thiết
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo
luận
- GV gọi đại diện từng nhóm trả lời trước
lớp, các nhóm khác lắng nghe, bổ sung và mở
rộng thêm
Bước 4: Đánh giá, chuẩn kiến thức
GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức,
bổ sung, chuyển sang nội dung mới
4 Tình hình văn hoá, giáo dục
a Tôn giáo
+ Phật giáo được các vua Lý tôn sùng và truyền bá rộng rãi trong nhân dân
+ Nho giáo bắt đầu được mở rộng và ngày càng có vai trò trong xã hội
+ Đạo giáo khá thịnh hành, được kết hợp với các tín ngưỡng dân gian
b Văn học, nghệ thuật
+ Văn học chữ Hán bước đầu phát triển, xuất hiện một số tác phẩm có giá trị tiêu biểu như Chiếu dời đô, Nam quốc sơn hà,…
+ Các trò chơi dân gian rất được ưa chuộng Loại hình hát chèo, múa rối nước đều phát triển
+ Một số công trình kiến trúc
có quy mô tương đối lớn và độc đáo như Cấm thành, chùa Một Cột,… Trình độ điêu khắc tinh vi, thanh thoát được thể hiện trên các tượng
Trang 8Phật, ở hình trang trí rồng,…
c Giáo dục:
+ Nhà Lý chú ý đến việc học tập, thi cử để tuyển chọn những người tài bổ sung vào
bộ máy chính quyền
+ Năm 1070, nhà Lý cho dựng Văn Miếu Năm 1075, cho mở khoa thi đầu tiên để tuyển chọn quan lại
+ Năm 1076, Quốc Tử Giám được thành lập, là nơi học tập cho con em quý tộc, sau
đó mở rộng đến con quan lại
và những người giỏi trong nước
C Hoạt động luyện tập
a Mục tiêu: Nhằm củng cố, hệ thống hóa, hoàn thiện kiến thức mới mà HS đã
được lĩnh hội ở hoạt động hình thành kiến thức
b Nội dung: GV tổ chức cho HS lập bảng hệ thống (hoặc sơ đồ tư duy) thể
hiện những nét chính về tình hình chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa thời Lý
c Sản phẩm: Câu trả lời của HS
d.Tổ chức thực hiện:
HS thực hiện theo yêu cầu của GV
Sản phẩm dự kiến:
Trang 9D Hoạt động vận dụng
a Mục tiêu: Giúp học sinh nắm lại các kiến thức vừa tìm hiểu để vận dụng
b Nội dung: Các câu hỏi sau khi hình thành kiến thức mới.
Hãy sưu tầm sách, báo và internet về một thành tựu văn hóa, giáo dục tiêu biểu thời Lý Việt đoạn văn ngắn (7 – 10 câu) giới thiệu về thành tựu đó
c Sản phẩm
Chùa Một Cột còn được gọi với những cái tên khác là chùa Mật, chùa Diên Hựu hay Liên Hoa Đài.Theo sử xưa, chùa được vua Lý Thái Tông cho xây dựng vào mùa đông năm 1049 Tích xưa còn lưu lại câu chuyện vua Lý Thái Tông nằm chiêm bao thấy Phật Quan Âm tọa thiền trên tòa hoa sen sáng rực, đưa tay dắt vua lên đài.Tỉnh mộng vua đã cho dựng chùa Một Cột với lối kiến trúc tựa như trong giấc mơ Từ đó người ta thấy một ngôi chùa với kết cấu một cột độc đáo, dáng tựa đài sen vươn lên giữa mặt hồ Linh Chiểu ở kinh thành Thăng Long.Lúc này quần thể chùa (bao gồm chùa Một Cột và ngôi chùa mới) có tên là Diên Hựu với ý nghĩa “phước bền dài lâu”
d Tổ chức thực hiện
GV giao nhiệm vụ cho HS về nhà thực hiện
Học sinh làm bài tập đầy đủ, học bài tốt Chuẩn bị bài sau