Ngày soạn 15/11/2022 Ngày dạy 25/11/2022 BÀI 11 NHÀ LÝ XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN ĐẤT NƯỚC (1009 – 1225) I MỤC TIÊU 1 Về kiến thức Sau khi bài học xong này, HS có thể Trình bày được sự thành lập nhà Lý Đá[.]
Trang 1Ngày soạn: 15/11/2022
Ngày dạy: 25/11/2022
BÀI 11 NHÀ LÝ XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN ĐẤT NƯỚC (1009 – 1225)
I MỤC TIÊU
1 Về kiến thức
Sau khi bài học xong này, HS có thể:
- Trình bày được sự thành lập nhà Lý
- Đánh giá được sự kiện dời đô ra Đại La của Lý Công Uẩn.
- Mô tả được những nét chính về chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa, tôn giáo thời Lý.
- Giới thiệu được những thành tựu tiêu biểu về văn hoá, giáo dục thời Lý (Văn Miếu Quốc Tử Giám, mở khoa thi, )
2 Năng lực
- Năng lực chung:
+ Tự chủ và tự học: biết lắng nghe và chia sẻ ý kiến cá nhân với bạn, nhóm và GV Tích
cực tham gia các hoạt động trong lớp
+ Giao tiếp và hợp tác: có thói quen trao đổi, giúp đỡ nhau trong học tập; biết phối hợp
hoàn thành nhiệm vụ học tập theo sự hướng dẫn của thầy cô
- Năng lực riêng:
+ Khai thác và sử dụng được một số thông tin của một số tư liệu lịch sử trong bài học Nhà
Lý xây dựng và phát triển đất nước dưới sự hướng dẫn của GV.
+ Tìm kiếm, sưu tầm được tư liệu để phục vụ cho bài học và thực hiện các hoạt động thực hành, vận dụng
3 Phẩm chất
- Yêu nước, trân trọng những thành tựu văn hóa đặc sắc của quốc gia Đại Việt trong thời Lý
- Chăm chỉ học tập, tiếp nối, giữ gìn và phát huy truyền thống hiếu học của dân tộc Việt Nam nói chung và của đất học xứ Đông nói riêng
- Trách nhiệm trong việc bảo tồn, giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa của cha ông
II THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
1 Đối với giáo viên
- SGK, SGV, Sách Bài tập Lịch sử Địa lí 7 – phần Lịch sử
- Phiếu học tập
- Tranh ảnh, video liên quan đến chủ đề Nhà Lý xây dựng và phát triển đất nước
- https://www.youtube.com/watch?v=r9jfNDdzAQ4 Video Lý Công Uẩn – Người Sáng Lập Nhà Lý Và Công Trạng Dời Đô Lưu Danh Sử Sách
- Máy tính, máy chiếu (nếu có)
2 Đối với học sinh
- SGK
Trang 2- Tư liệu sưu tầm về bài học Nhà Lý xây dựng và phát triển đất nước.
III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
A HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG
a Mục tiêu: Tạo hứng thú cho HS vào bài học và giúp HS có sự kết nối với kiến thức đã
học để tìm hiểu bài học mới
b Nội dung: GV trình chiếu hình ảnh các mảnh ghép có chứa câu hỏi, sau khi học sinh lật
mở lần lượt hiện ra các câu hỏi; HS quan sát hình ảnh, và trả lời câu hỏi
c Sản phẩm học tập: HS trả lời
d Tổ chức hoạt động:
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập
- GV trình chiếu cho HS quan sát hình ảnh và yêu cầu HS trả lời câu hỏi:
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS quan sát hình ảnh và trả lời câu hỏi
- GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS (nếu cần thiết)
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- GV mời đại diện HS trả lời
1 Ngô Quyền lên ngôi vua, chính thức xác lập nhà nước phong kiến ở nước ta từ khi nào? ĐÁP ÁN Năm 939
2 Thời Đinh – Tiền Lê nước ta có quốc hiệu là gì?
ĐÁP ÁN Đại Cồ Việt
3 Kinh đô nước Đại Cồ Việt ở vùng đất nào?
ĐÁP ÁN Hoa Lư
4 Vua Đinh Tiên Hoàng cho đúc tiền để tiêu dùng trong nước có tên là gì?
ĐÁP ÁN Thái Bình hưng bảo
5 Vị vua nào là người đầu tiên thực hiện nghi lễ cày tịch điền ở nước ta?
ĐÁP ÁN Lê Đại Hành
- GV mời đại diện HS khác nhận xét, bổ sung
Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập
- GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức
- GV dẫn dắt HS vào bài học: Sau một thời gian trị vì đất nước ổn định, kinh tế vững vàng, nhưng đến cuối thời Lê (thế kỉ X) tình hình không còn như trước nữa sự suy yếu đã làm
cho nhà Tiền Lê sụp đổ Nhà Lý đã ra đời và mở đầu cho thời kì phát triển hưng thịnh nhất của quốc gia Đại Việt với nền văn hóa rực rỡ, tiêu biểu là văn hóa Thăng Long Bài 11: Nhà Lý xây dựng và phát triển đất nước ( 1009 – 1225)
B HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
Hoạt động 1: Nhà Lý thành lập và định đô ở Thăng Long
a Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS trình bày được những nét chính về sự thành lập nhà
Lý năm 1009
b Nội dung: GV trình bày vấn đề;HS đọc thông tin mục 1 SGK tr.52, làm việc theo cặp
đôi và trả lời câu hỏi
c Sản phẩm học tập: HS nêu và ghi được vào vở những nét chính về sự thành lập nhà Lý.
d Tổ chức hoạt động:
Trang 3HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN - HỌC SINH DỰ KIẾN SẢN PHẨM Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập
- GV yêu cầu HS làm việc cá nhân, HS đọc thông
tin mục 1 SGK tr.52 - 53, kết hợp với dự án học tập
đã chuẩn bị ở nhà để làm rõ các nội dung sau:
1 Nhà Lý được thành lập như thế nào?
2 Đóng vai Lý Công Uẩn ban chiếu dời đô
3 Nêu suy nghĩ của em khi kinh đô của nước ta
chuyển từ Hoa Lư ra Đại La và đổi tên là Thăng
Long
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS đọc thông tin mục 1 SGK tr.52 - 53, làm việc
theo nhóm bàn và trả lời câu hỏi
- GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- GV mời đại diện HS trình bày ngắn gọn về bối
cảnh và sự thành lập nhà Lý và sự kiện định đô ở
Thăng Long
- GV mời đại diện HS khác nhận xét, bổ sung
Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ
học tập
GV bổ sung 1 số thông tin tham khảo:
- Vua Lê Long Đĩnh ăn chơi sa đoạ -> mắc bệnh
(Lê Ngoạ Triều) nhân dân căm ghét
- Lý Công Uẩn làm con nuôi của nhà sư Vạn Hạnh,
là người khảng khái, có chữ lớn chữ nhỏ, làm quan
cho nhà tiền Lê được thăng đến chức Điện Tiền chỉ
huy sứ, khi Lê Ngoạ Triều mất 11/1009, vua Kế Tự
còn nhỏ Đào Cam Mộc nói “mới đây chúa thượng
là người mờ tối, tàn bạo, lòng trời ghét bỏ, con trẻ
thơ không cáng đáng nổi lúc nước nhà lâm hoạn nạn
dân tình đâu đẩy nhao nhao cũng muốn kiếm được
một vị chân chúa ” các quan đồng lòng suy tôn Lý
Công Uẩn lên làm vua
- Vòng thành được đắp năm 1010 có 4 cửa
Đông-Tây- Nam- Bắc
Long thành hay hoàng thành có nhiều cung điện làm
nơi ở nơi làm việc của vua, quan, quý tộc bên trong
1 Nhà Lý thành lập và định đô ở Thăng Long
- Năm 1009 sau khi Lê Long Đĩnh mất, nhà Tiền Lê chấm dứt Lý Công Uẩn được suy tôn lên làm vua
- 1010 Lý Công Uẩn quyết định dời đô về Đại La- Thăng Long -1054 Nhà Lý đổi tên nước là Đại Việt
Trang 4Vua Quan đại thần
hoành thành có cấm thành- vua- hoàng hậu
Bên ngoài hoàng thành là nơi ở của cư dân với hệ
thống chợ, bến, phố phường, cung cho hoàng thái tử
ở ngoài
GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức, chuyển
sang nội dung mới
Hoạt động 2:Tình hình chính trị
a Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS:
- Mô tả được những nét chính về chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa, tôn giáo thời Lý.
- Rút ra được sự khác biệt về tổ chức chính quyền thời Lý so với buổi đầu độc lập thời Ngô – Đinh – Tiền Lê
- Phân tích được ý nghĩa của bộ luật Hình thư và chính sách ngoại giao mềm dẻo nhưng kiên quyết của nhà Lý
b Nội dung: GV trình bày vấn đề, nêu yêu cầu;HS đọc thông tin mục 2a, 2b, 2c SGK
tr.53, và thực hiện yêu cầu
c Sản phẩm học tập: Bài thuyết trình, sơ đồ tư duy, HS nêu và ghi được vào vở những
nét chính về tình hình chính trị
d Tổ chức hoạt động:
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập
- GV dẫn dắt: Nhà Lý thành lập đã mở ra một
trang sử mới của nền độc lập tự chủ của đất nước
ta, là tiền đề để quốc gia Đại Việt phát triển thịnh
vượng nhất trong khu vực Đông Nam Á ở thế kỉ
XI.Vậy để cai trị và bảo vệ đất nwóc nhà Lý đã
kiện toàn bộ máy chính trị như thế nào ?
- GV chia HS thành 3 nhóm
- GV yêu cầu các nhóm đọc thông tin mục 2 kết
hợp với việc chuẩn bị bài ở nhà
- Nhóm 1 : Mô tả tổ chức chính quyền thời Lý
thông qua việc trình bày, vẽ sơ đồ tư duy
- Nhóm 2 : Trình bày về luật pháp và quân đội thời
Lý Nêu một số chính sách trong việc cai trị và bảo
vệ đất nước
- Nhóm 3 : Nêu chính sách ngoại giao của nhà Lý
Em học tập được điều gì từ chính sách đó ?
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS đọc thông tin mục 2 và trả lời các câu hỏi,
yêu cầu của nhóm
- GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- GV mời đại diện HS trình bày những nét chính
2 Tình hình chính trị
a) Tổ chức chính quyền
Nhà Lý xây dựng chính quyền trung ương-> địa phương
*Tổ chức chính quyền trung ương
*Tổ chức chính quyền địa phương
Trang 5Đại Việt
Xã
về tình hình chính trị thời Lý
- GV mời đại diện HS khác nhận xét, bổ sung
Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học
tập
Những quy định trong luật:
+Không được tự tiện vào cung
+ Cấm dân không được bán hay dấu con trai
+ Người cầm cố ruộng đất sau 20 năm được chuộc
lại
+ Tội trộm trâu bò bị xử nặng
=> Sự quy củ thống nhất, tránh tuỳ tiện, mọi người
đều phân biệt được phải trái cần làm và cần tránh
hoặc kêu oan Sự tiến bộ, văn minh hơn so với
trước (chưa có luật pháp, vua Đinh cho nuôi hổ
báo để trừng trị kẻ phạm tội, để chuông lớn cho
người đến kêu oan )
Chủ trương bảo vệ khối đoàn kết dân tộc của nhà
Lý: Thực hiện chính sách mềm dẻo, kiên quyết với
các tù trưởng dân tộc và các nước láng giềng (Ai
có ý định chống đối, tách khỏi Đại Việt thì trấn áp
ngay )
GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức, chuyển
sang nội dung mới
b, Xây dựng luật pháp và quân đội
-1042 Nhà Lý ban hành bộ luật hình thư-> bộ luật thành văn đầu tiên nước ta
-Luật quy định bảo vệ vua, kinh thành, trật tự xã hội, sản xuất nông nghiệp
- Quân đội: Gồm 2 bộ phận (cấm quân và quân địa phương)
-Thi hành Chính sách “ngụ binh ư nông”
->Tổ chức quy củ, chặt chẽ
c, Chính sách đối nội, đối ngoại
- Xây dựng khối đoàn kết dân tộc thực hiện chính sách mềm dẻo, kiên quyết
- Quan hệ láng giềng hoà hiếu
Hoạt động 3:Tình hình kinh tế - xã hội
a Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS:
- Mô tả được những nét chính về kinh tế, xã hội thời Lý.
- Giới thiệu được những đặc điểm của nông nghiệp, thủ công nghiệp, thương nghiệp thời Lý
b Nội dung: GV trình bày vấn đề;HS đọc thông tin mục 3a, 3b, 3c, quan sát Hình 3, 4, đọc
SGK tr.54-55 làm việc cá nhân, làm việc cặp đôi và trả lời câu hỏi
c Sản phẩm học tập: HS nêu và ghi được vào phiếu học tập những đặc điểm của nông nghiệp, thủ công nghiệp, thương nghiệp thời Lý
d Tổ chức hoạt động:
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập
- GV tổ chức cho HS làm việc cặp đôi theo bàn, đọc
SGK và hoàn thiện phiếu học tập
3 Tình hình kinh tế - xã hội
a) Tình hình kinh tế
Trang 6Lĩnh vực
Kinh tế
Nông nghiệp
Thủ công nghiệp
Thương nghiệp
Đặc điểm,
chính sách
Thành tựu
nổi bật
- GV tổ chức cho HS làm việc cặp đôi, đọc thông tin
trong SGK tr.54 - 55 và trả lời câu hỏi
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS đọc thông tin mục 3a, 3b quan sát Hình 4, 5,
đọc SGK tr.54-55 làm việc cá nhân, làm việc cặp
đôi và trả lời câu hỏi:
1 Hoàn thiện phiếu học tập theo nhóm bàn
2 Em hãy kể tên các giai cấp tầng lớp trong xã hội
thời Lý
- GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- GV mời đại diện HS trình bày về tình hình kinh tế
xã hội
- GV đưa ra giả định : nếu em sống ở thế kỉ XI nhà
Lý, em muốn mình thuộc giai cấp tầng lớp nào
trong xã hội, vì sao ? ( HS trình bày quan điểm,
muốn là quý tộc, địa chủ, nông dân, thợ thủ công…)
- GV mời đại diện HS khác nhận xét, bổ sung
Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ
học tập
GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức
Lĩnh vực Kinh tế
Nông nghiệp
Đặc điểm, chính sách
Chính sách ngụ binh ư nông, cày ruộng tịch điền, bảo vệ châu bò, khai khẩn đất hoang, đào kênh mương, đắp đê phòng lụt…
Thành tựu nổi bật
Mùa màng bội thu
Lĩnh vực Kinh tế
Thủ công nghiệp
Đặc điểm, chính sách
- Thủ công nghiệp nhà nước( đúc tiền, chế tạo binh khí, dệt lụa, làm phẩm phục của triều đình)
- Thủ công nghiệp nhân dân (làm đồ trang sức, làm giấy, xây dựng đền đài, cung điện,
Thành tựu nổi bật
Chuông Quy Điền, Tháp Báo Thiên
Lĩnh vực Kinh tế
Thương nghiệp
Đặc điểm, chính sách
- Hình thành các chợ và trung tâm trao đổi hàng hóa.
- Quan hệ buôn bán Việt – Tống khá phát triển
Thành tựu nổi bật
Cảng biển Vân Đồn
b) Tình hình xã hội
Trang 7- Gồm :
+ Tầng lớp quý tộc + Địa chủ
+ Nông dân, thợ thủ công, thương nhân
+ Nô tì
Hoạt động 4:Tình hình văn hóa, giáo dục
a Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS:
- Giới thiệu được những thành tựu tiêu biểu về văn hoá, giáo dục thời Lý (Văn Miếu Quốc Tử Giám, mở khoa thi, )
b Nội dung: GV trình bày vấn đề; HS đọc thông tin mục 4a, 4b, 4c, quan sát Hình 5, 6, 7
đọc SGK tr.56-57 làm việc cá nhân, làm việc cặp đôi và trả lời câu hỏi
c Sản phẩm học tập: HS vẽ sơ đồ tư duy những đặc điểm của tôn giáo, văn học – nghệ thuật, giáo dục thời Lý.
d Tổ chức hoạt động:
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập
- GV tổ chức cho HS làm việc cá nhân, vẽ sơ đồ tư
duy
- HS đọc thông tin trong SGK tr.54 - 55 và thực
hiện vẽ sơ đồ tư duy
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS đọc thông tin mục 4a, 4b, 4c quan sát Hình 5,
6, 7 đọc SGK tr.56-57 làm việc cá nhân
GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- GV mời đại diện HS trình bày về sơ đồ tư duy về
tình hình văn hóa, giáo dục thời Lý
- GV mời đại diện HS khác nhận xét, bổ sung
Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ
học tập
GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức
4 Tình hình văn hóa, giáo dục
Hs kẹp vào vở Sơ đồ tư duy a,Tôn giáo
- Phật giáo được tôn sùng và truyền bá rộng trong nhân dân
- Nho giáo được mở rộng, vai trò ngày càng quan trọng
- Đạo giáo được gắn kết với các tín ngưỡng dân gian
b, Văn học, nghệ thuật
- Văn học chữ Hán : Chiếu dời
đô, Nam quốc sơn hà…
- Hát chèo, múa rối nước, trò chơi dân gian phát triển
- Nghệ thuật kiến trúc : Cấm thành, chùa Một Cột, tượng Phật, hình rồng…
c, Giáo dục
- Năm 1070 xây dựng Văn Miếu
- Năm 1075 mở khoa thi đầu tiên
- Năm 1076 thành lập Quốc tử giám
=> Nhà Lý mở ra nền giáo dục khoa cử nước nhà, có nhiều chính sách tiến bộ quan tâm đến giáo dục đào tạo hiền tài cho đất
Trang 8nước
C HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP
a Mục tiêu: HS củng cố lại kiến thức, tri thức đã học
b Nội dung: GV yêu cầu HS trả lời câu 1 và 2 phần Luyện tập – Vận dụng SGK tr.57; HS
vận dụng kiến thức đã học, hoàn thành nhiệm vụ
c Sản phẩm học tập: HS vẽ được sơ đồ tư duy thể hiện những nét chính của phong trào
Cải cách tôn giáo (nguyên nhân, nội dung, tác động)
d Tổ chức thực hiện:
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập
- GV nêu yêu cầu: Vẽ sơ đồ tư duy (hoặc lập bảng hệ thống)thể hiện những nét chính của phong trào Cải cách tôn giáo (nguyên nhân, nội dung, tác động).
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS vận dụng kiến thức đã học và thực hiện nhiệm vụ
- GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS (nếu cần thiết)
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- GV mời đại diện 1-2 HS trình bày kết quả trước lớp:
- GV mời đại diện HS quan sát, nhận xét, bổ sung
Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập
- GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức
D HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG
a Mục tiêu: HS củng cố lại kiến thức đã học thông qua dạng câu hỏi thực hành, sưu tầm
tư liệu
b Nội dung: GV nêu yêu cầu; HS vận dụng hiểu biết thực tế để chơi trò chơi; HS thực
hành sưu tầm tư liệu và thuyết trình theo sự hướng dẫn của GV
c Sản phẩm học tập:
- HS tham gia trò chơi Ai là nhà thông thái: Dựa vào sách báo, internet HS giới thiệu về 1 thành tựu văn hóa tiêu biểu, các học sinh khác đoán xem bạn đang giới thiệu về thành tựu nào
- HS sưu tầm để giới thiệu (theo cách của em) vềmột công trình/tác phẩm/nhà văn hoá thời
Lý mà em ấn tượng nhất
d Tổ chức thực hiện:
Nhiệm vụ 1: Chơi trò chơi “Ai là nhà thông thái?”
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập
Trang 9- GV tổ chức cho HS chơi trò chơi “Ai là nhà thông thái?”.
- GV hướng dẫn, phổ biến cách chơi:
+ HS chia thành 3 đội ( theo dãy bàn)
+ GV mời đai diện học sinh mỗi đội thuyết minh về 1 công trình, thành tựu văn hóa tiêu biểu thời Lý để các bạn trong lớp cho biết đó là công trình nào.
+ Đội nào trả lời chính xác và nhanh nhất, nhiều nhất đội đó là người chiến thắng
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS vận dụng hiểu biết thức tế và chơi trò chơi
- GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS (nếu cần thiết)
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- GV mời 3 đội chơi trò chơi và trả lời câu hỏi:
Ví dụ: Công trình được xây dựng vào năm 1070 năm Thần Vũ thứ hai, đời vua Lý Thánh Tông làm nơi thời các Tiên thánh, Tiên sư của đạo Nho và còn là trường học Hoàng gia đầu tiên, nơi mà Thái tử Lý Càn Đức, con trai vua Lý Thánh Tông và Nguyên phi Ỷ Lan khi mới 5 tuổi đã theo học
Em hãy cho biết đó là công trình nào?
Đáp án: Văn Miếu
Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập
- GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức
* Hướng dẫn về nhà:
- Ôn lại kiến thức đã học
- Trả lời câu hỏi 3 phần Luyện tập SGK tr.22
Đọc và tìm hiểu trước Bài 12: Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống 1075
-1077
+ Tìm hiểu về anh hùng dân tộc Lý Thường Kiệt.
+ Tìm hiểu về nghệ thuật quân sự trong cuộc kháng chiến chống Tống của vua tôi nhà Lý
và nghệ thuật kết thúc chiến tranh của Lý Thường Kiệt, bài học cho thế hệ trẻ ngày nay.