Viết thuê đề tài giá rẻ trọn gói KB Zalo/Tele 0973 287 149 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN MINH HOÀNG VƯƠNG GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP HỢP ĐỒNG MUA BÁN HÀNG HÓA TỪ THỰ[.]
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP HỢP ĐỒNG MUA BÁN HÀNG HÓA TẠI TOÀ ÁN NHÂN DÂN
Khái niệm, đặc điểm tranh chấp hợp đồng mua bán hàng hóa và giải quyết
1.1.1 Khái niệm tranh chấp hợp đồng mua bán hàng hóa
Hầu hết các chủ thể tham gia quan hệ mua bán hàng hóa mong muốn duy trì mối quan hệ hợp tác lâu dài để đảm bảo sự ổn định và đoàn kết trong kinh doanh Tuy nhiên, các yếu tố khác nhau có thể gây ra mâu thuẫn và tranh chấp trong quan hệ thương mại, đặc biệt là từ các tranh chấp phát sinh từ hợp đồng mua bán hàng hóa Để hiểu rõ về tranh chấp hợp đồng mua bán hàng hóa, cần làm rõ các khái niệm liên quan như tranh chấp, hợp đồng và hoạt động mua bán hàng hóa.
Trong quan hệ kinh tế, các chủ thể không tránh khỏi mâu thuẫn và bất đồng, dẫn đến tranh chấp phát sinh từ những khác biệt này Theo triết học Mac-Lê nin, mâu thuẫn là quy luật chung của xã hội, là nguồn gốc và động lực thúc đẩy sự phát triển Sự tồn tại của mâu thuẫn là yếu tố quan trọng giúp hình thành và duy trì sự phát triển của xã hội, đồng thời phản ánh tính tất yếu của mâu thuẫn trong mọi lĩnh vực của cuộc sống.
Tranh chấp được định nghĩa là những xung đột xảy ra do các bên mâu thuẫn hoặc bất đồng về lợi ích mong muốn đạt được Các tranh chấp thường phát sinh từ các xung đột lợi ích, khi những bên tranh chấp không đồng thuận về mục tiêu hoặc quyền lợi của mình Hiểu rõ về tranh chấp giúp nhận diện nguyên nhân và tìm cách giải quyết hiệu quả các mâu thuẫn pháp lý hoặc lợi ích giữa các bên.
1.1.1.2 Hợp đồng Ở các nước khác nhau trên thế giới thì những định nghĩa cũng khác nhau về hợp đồng Nếu xét về khía cạnh bảo vệ quyền, lợi ích của các chủ thể khi tham gia trong hoạt động kinh tế, thương mại các quốc gia và vùng lãnh thổ đều đã đưa ra nhiều khái niệm về hợp đồng như: Singapore, Nhật Bản, Hàn Quốc,
Các quốc gia như Hoa Kỳ, Pháp, Ấn Độ, Na Uy và Anh đều có các quan điểm khác nhau về hợp đồng Trong đó, Hoa Kỳ nhấn mạnh rằng hợp đồng là tổng hợp các nghĩa vụ pháp lý phát sinh từ “thỏa thuận” của các bên Trong khi đó, Bộ luật của Trung Quốc quy định rằng hợp đồng là sự thỏa thuận về việc xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền và nghĩa vụ dân sự giữa các chủ thể bình đẳng tự nhiên hoặc các tổ chức khác Điều này cho thấy sự khác biệt rõ rệt trong quan điểm pháp lý về hợp đồng giữa các quốc gia, ảnh hưởng đến cách điều chỉnh và thực thi hợp đồng trong các hệ thống pháp luật khác nhau.
Việt Nam có nhiều quan điểm khác nhau về hợp đồng, bao gồm khái niệm dân sự rộng (gồm cả kinh doanh, thương mại, lao động) và nghĩa hẹp không bao gồm các lĩnh vực này Đặc điểm cơ bản của hợp đồng là thể hiện sự thỏa hiệp giữa các bên dựa trên nguyên tắc hiệp ý, phản ánh tự do hợp đồng Các bên tham gia hợp đồng có quyền tự do thỏa thuận, quy định nội dung và phạm vi quyền, nghĩa vụ theo đúng quy định pháp luật Tự do hợp đồng không phải là tự do tuyệt đối mà phải tuân theo pháp luật, đảm bảo sự cân bằng quyền lợi và nghĩa vụ của các bên tham gia.
Hợp đồng là sự thỏa thuận giữa hai hoặc nhiều bên nhằm xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền và nghĩa vụ của các bên Khi giao kết hợp đồng, các bên thể hiện ý chí pháp lý nhằm tạo ra các quyền và nghĩa vụ pháp lý phát sinh từ thoả thuận đó Giao kết hợp đồng là một hành vi pháp lý quan trọng phản ánh ý chí của các bên để đảm bảo quyền lợi và nghĩa vụ của mỗi bên trong quan hệ hợp tác.
Theo từ điển Việt Nam, mua là hành vi trao đổi tiền để lấy hàng hóa hoặc đồ vật Bán là hoạt động đổi vật hoặc hàng hóa lấy tiền hoặc cung cấp các mặt hàng nhằm thu lợi nhuận Hiểu rõ các khái niệm này giúp khách hàng và doanh nghiệp nắm bắt rõ quy trình giao dịch mua bán Việc nắm vững các nghĩa của từ mua bán còn hỗ trợ trong việc tối ưu hóa chiến lược kinh doanh và nâng cao hiệu quả tiếp thị.
Hàng hóa là sản phẩm của quá trình lao động của con người, có khả năng thỏa mãn nhu cầu của con người thông qua trao đổi hoặc buôn bán Theo định nghĩa của Từ điển Việt Nam, hàng hóa là một phạm trù cơ bản của kinh tế chính trị Trong nghĩa hẹp, hàng hóa là các vật chất có hình dạng xác định trong không gian và có thể dùng để trao đổi, mua bán Ở nghĩa rộng hơn, hàng hóa bao gồm tất cả những gì có thể đem ra trao đổi, mua bán trên thị trường.
Theo học thuyết về kinh tế chính trị của Mác-Lênin, hàng hóa được hiểu là sản phẩm của quá trình lao động qua hoạt động trao đổi, mua bán Hàng hóa có thể tồn tại dưới dạng hữu hình như vàng bạc, bàn ghế, hoặc dưới dạng vô hình như sức lao động, phản ánh mối quan hệ phức tạp trong sản xuất và lưu thông hàng hóa trong nền kinh tế thị trường.
Mua bán hàng hóa theo pháp luật một số nước:
Theo luật Thương mại thống nhất Mỹ:
Mua là hoạt động thực hiện quyền sở hữu bằng cách bán, cho thuê, chiết khấu, đàm phán thế chấp hoặc bảo đảm tài sản, phát hành hoặc phát hành lại, tặng quà hoặc thông qua các giao dịch tự nguyện khác nhằm tạo ra sự quan tâm và chuyển giao quyền sở hữu đối với tài sản.
Người bán là người kinh doanh hàng hóa hoặc có kiến thức và kỹ năng đặc biệt liên quan đến các hàng hóa hoặc thực hành giao dịch Họ có thể đóng vai trò là đại lý, người môi giới hoặc trung gian khác, dựa trên chuyên môn hoặc nghề nghiệp của mình Tư cách này thể hiện rõ qua việc người bán tự nhận thức rõ về kiến thức và kỹ năng liên quan đến ngành nghề hoặc loại hàng hóa mà họ giao dịch.
Hàng hóa bao gồm tất cả mọi thứ có thể di chuyển tại thời điểm hợp đồng mua bán, bao gồm cả hàng hóa đặc biệt, chứng khoán đầu tư và những thứ đang hoạt động Ngoài ra, hàng hóa còn gồm những con non chưa sinh của động vật, sản phẩm trồng trọt và các vật thể liên quan khác phù hợp với thực tế Các loại hàng hóa này được mô tả rõ ràng trong các điều khoản liên quan đến hàng hóa bị cắt đứt từ thực tế.
Khoản 8 Điều 3 Luật Thương mại năm 2005 (sau đây gọi tắt là LTM
Mua bán hàng hóa là hoạt động thương mại, trong đó bên bán có nghĩa vụ giao hàng, chuyển quyền sở hữu hàng hóa cho bên mua và nhận thanh toán, còn bên mua có nghĩa vụ thanh toán, nhận hàng và quyền sở hữu hàng hóa theo thỏa thuận Hợp đồng mua bán hàng hóa có thể được thể hiện bằng lời nói, bằng văn bản hoặc qua hành vi cụ thể, phù hợp với quy định của pháp luật Trong những trường hợp pháp luật quy định hợp đồng này phải lập thành văn bản, bên liên quan phải tuân thủ quy định đó để đảm bảo tính hợp pháp và rõ ràng trong giao dịch.
Luật Thương mại năm 2005 quy định rằng hợp đồng thương mại phải dựa trên nguyên tắc tự nguyện, bình đẳng giữa các bên, nhằm phục vụ mục đích kinh doanh Trong nền kinh tế thị trường, hợp đồng thương mại là hình thức pháp lý chủ yếu giúp các quan hệ kinh tế diễn ra ổn định, an toàn và bình ổn hơn.
Những yếu tố ảnh hưởng hoạt động giải quyết tranh chấp hợp đồng mua bán hàng hóa của Tòa án nhân dân
Hoạt động xét xử của Toà án nhân dân, đặc biệt trong giải quyết tranh chấp về kinh doanh và mua bán, là quá trình thực thi pháp luật nhằm đảm bảo quyền lợi các bên Chủ thể có quyền áp dụng pháp luật tại các Toà án nhân dân gồm các Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân và Hội đồng xét xử, góp phần tạo nên kết quả cuối cùng là bản án và quyết định của Toà án Hiện nay, giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại qua Toà án là phương thức phổ biến và hiệu quả nhất tại Việt Nam Theo quy định của Bộ luật tố tụng dân sự (BLTTDS) năm 2005 và 2015, các tranh chấp về mua bán hàng hoá thuộc thẩm quyền của Toà án, bao gồm nhiều lĩnh vực hoạt động kinh doanh khác nhau Để đảm bảo hiệu quả và chất lượng trong việc áp dụng pháp luật, việc giải quyết tranh chấp kinh doanh tại Toà án nhân dân cần phải có những điều kiện nhất định.
Một yêu cầu quan trọng trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền
Xã hội Chủ nghĩa thể hiện sự hoàn thiện của hệ thống pháp luật, đảm bảo các quy định pháp luật trong giải quyết tranh chấp kinh doanh tại Toà án nhân dân được áp dụng chính xác và hiệu quả Thẩm phán và Hội đồng xét xử phải tuân thủ Hiến pháp, pháp luật Tố tụng Dân sự và các văn bản pháp luật liên quan như Bộ Luật Lao động, Luật Thương mại, Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư để đưa ra các quyết định đúng pháp luật và hiệu quả cao Chất lượng công tác xét xử sẽ bị ảnh hưởng tiêu cực nếu hệ thống pháp luật liên quan chưa hoàn thiện, làm giảm hiệu quả và hiệu lực của quyết định dân sự Để nâng cao hiệu quả trong hoạt động giải quyết tranh chấp thương mại tại Toà án nhân dân, cần đảm bảo sự hoàn thiện của hệ thống pháp luật, cơ chế thực hiện và ý thức pháp luật của cán bộ, công chức ngành Tòa án và nhân dân.
Mức độ hoàn thiện của hệ thống pháp luật thực định, đặc biệt là các quy định về Luật Thương mại, Luật Đầu tư, Luật Kinh doanh bảo hiểm và Luật Doanh nghiệp, được đánh giá qua các tiêu chuẩn quan trọng như tính toàn diện, tính đồng bộ, tính phù hợp, hiệu lực, hiệu quả và trình độ kỹ thuật pháp lý của hệ thống pháp luật.
Thay đổi về giá cả, tỷ giá và cung cầu của từng quốc gia có ảnh hưởng khác nhau theo từng giai đoạn, tác động mạnh mẽ đến lợi ích của các bên liên quan Những biến động này có thể làm gia tăng rủi ro tranh chấp thương mại và kinh tế giữa các quốc gia Việc hiểu rõ sự biến động của các yếu tố này là yếu tố quan trọng để phòng tránh các tranh chấp phát sinh từ các thay đổi không đồng bộ trong thị trường quốc tế.
Các sự kiện bất khả kháng như thiên tai, dịch bệnh xảy ra ngẫu nhiên sau khi hai bên đã ký kết hợp đồng mà không thuộc trường hợp miễn trách nhiệm có thể gây ra tranh chấp Trong các tranh chấp hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế, nguyên nhân còn bao gồm việc hợp đồng liên quan đến nhiều hệ thống pháp luật của các quốc gia khác nhau, cũng như các tập quán quốc tế điều chỉnh quan hệ hợp đồng quốc tế Ngoài ra, việc các bên ký kết mà không nghiên cứu kỹ lưỡng dẫn đến hợp đồng không đúng hoặc thiếu sót, gây ra hiểu lầm và tranh chấp Thêm vào đó, sự thay đổi chính sách và pháp luật liên quan đến thương mại quốc tế cũng là nguyên nhân phát sinh tranh chấp trong hoạt động mua bán hàng hóa quốc tế.
Hoạt động truyền thông, phổ biến và giáo dục pháp luật trong xã hội đóng vai trò quan trọng trong nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ, công chức và nhân dân Chất lượng của các văn bản pháp luật, công tác tổ chức, cũng như năng lực và phẩm chất của đội ngũ cán bộ, công chức trực tiếp tham gia áp dụng pháp luật ảnh hưởng lớn đến hiệu quả thực thi pháp luật Để nâng cao hoạt động áp dụng pháp luật, cần chú trọng hoàn thiện hệ thống pháp luật một cách toàn diện và hiệu quả hơn.
- Do các bên chủ quan không xem xét kỹ, thảo luận kỹ khi giao kết hợp đồng mua bán.
Ý chí chủ quan của các bên trong hợp đồng có thể dẫn đến vi phạm nghĩa vụ, đặc biệt khi một bên cố ý không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ các thỏa thuận đã ký kết, gây thiệt hại cho bên còn lại Trong trường hợp này, bên bị vi phạm bắt buộc phải khởi kiện ra Tòa để yêu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình Việc xác định ý chí chủ quan của các chủ thể hợp đồng đóng vai trò quan trọng trong việc xem xét trách nhiệm pháp lý và hình thức xử lý phù hợp.
Trong các tranh chấp hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế, ngoài các nguyên nhân chính, còn xuất hiện do năng lực của doanh nghiệp trong quan hệ mua bán quốc tế còn nhiều hạn chế, gây khó khăn trong việc thực hiện và đảm bảo quyền lợi Bên cạnh đó, sự thiếu hiểu biết về pháp luật và tập quán mua bán quốc tế cũng là yếu tố góp phần làm gia tăng tranh chấp, ảnh hưởng đến quá trình thương thảo và thực thi hợp đồng.
Hiệu quả hoạt động áp dụng pháp luật của Toà án phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó yếu tố then chốt là chất lượng nhân sự ngành Toà án, đặc biệt là trình độ chuyên môn nghiệp vụ, phẩm chất đạo đức và tinh thần trách nhiệm của đội ngũ Thẩm phán Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân là những người tham gia xét xử các vụ tranh chấp, nhân danh quyền lực Nhà nước để bảo vệ pháp luật và quyền lợi hợp pháp của các bên, do đó họ cần có tố chất nghề nghiệp phù hợp Chất lượng của cán bộ xét xử được đánh giá dựa trên các tiêu chuẩn về trình độ chuyên môn, đạo đức, phẩm chất chính trị và khả năng hoàn thành nhiệm vụ theo quy định của pháp luật và ngành Chính vì vậy, việc trang bị đầy đủ năng lực cho những người tham gia xét xử là yếu tố quyết định đến hiệu quả của hoạt động tố tụng và công bằng trong giải quyết các tranh chấp kinh doanh, thương mại.
Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân đóng vai trò quan trọng trong hoạt động xét xử tại Toà án, yêu cầu hiểu biết sâu rộng về pháp luật, trình độ chuyên môn cao và kỹ năng xét xử tốt Thẩm phán có nhiệm vụ xét xử các vụ án và giải quyết các công việc thuộc thẩm quyền của Toà án, nhận nhiệm vụ theo quy định của pháp luật Công việc xét xử phức tạp yêu cầu người làm công tác này có trình độ chuyên môn về pháp luật, tinh thần trách nhiệm cao, kỹ năng sống và khả năng nắm bắt các diễn biến phức tạp của vụ việc Do đó, ngoài các điều kiện luật định, thẩm phán và Hội thẩm nhân dân còn cần trang bị các kỹ năng đặc biệt được hình thành qua quá trình công tác, như kỹ năng phân tích, đánh giá và đưa ra quyết định chính xác.
Hiểu rõ các quy định pháp luật liên quan đến lĩnh vực được phân công đảm nhiệm giúp đảm bảo tuân thủ pháp luật hiệu quả Việc tiếp nhận và xử lý thông tin chính xác, kịp thời là yếu tố quan trọng để thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn được giao Điều này không chỉ nâng cao hiệu quả công việc mà còn góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của tổ chức, đáp ứng yêu cầu về pháp lý và nâng cao uy tín.
Có khả năng quan sát, phân tích và đánh giá chính xác các tài liệu, chứng cứ để đảm bảo quá trình ban hành phán quyết phù hợp với thực tiễn Việc này giúp nâng cao hiệu quả xét xử, đảm bảo tính khách quan và chính xác trong các quyết định pháp lý Khả năng xử lý thông tin một cách toàn diện góp phần thúc đẩy công tác xét xử công bằng, minh bạch và đúng quy trình.
Có khả năng lập luận, phản biện và tranh luận một cách chuyên nghiệp, giúp thu thập lời khai chính xác từ những người tham gia tố tụng Đồng thời, phản ứng kịp thời để giải quyết các tình huống phát sinh bất ngờ tại phiên toà, đảm bảo tuân thủ đúng các quy định của pháp luật.
Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân không chỉ cần đáp ứng các điều kiện về chuyên môn nghiệp vụ mà còn phải có trình độ lý luận chính trị, liên tục rèn luyện đạo đức nghề nghiệp Đạo đức nghề nghiệp đóng vai trò quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động xét xử và được xem là yếu tố then chốt trong công tác tuyển dụng, bổ nhiệm và đào tạo cán bộ ngành Tòa án Những giá trị đạo đức của họ được thể hiện rõ nét nhất qua hoạt động nghề nghiệp và trong đời sống hàng ngày, góp phần nâng cao uy tín và hiệu quả của hệ thống tư pháp.
Trong hoạt động nghề nghiệp, người thực thi công lý phải đảm bảo yếu tố công – minh – liêm - chính, dựa trên lý trí và tình cảm Sự công bằng, vô tư và khách quan là những giá trị cốt lõi của nền tư pháp dân chủ Họ cần kiên quyết tôn trọng nguyên tắc này trong suốt quá trình xét xử, không để các tác động khách quan ảnh hưởng đến quyết định hay bản án, nhằm đảm bảo tính khách quan, công bằng và đúng qui định của pháp luật Ngoài ra, xét xử đòi hỏi người thẩm phán có lương tâm, tinh thần cầu thị, sẵn sàng nhận và sửa chữa sai sót, đồng thời giữ vững niềm tin vào công lý để đảm bảo quyền lợi của mọi người trong xã hội.
1.3.3 Yếu tố cơ sở vật chất:
Kinh nghiệm của một số nước về giải quyết tranh chấp hợp đồng mua bán hàng hóa bằng hệ thống Tòa án và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
Việc giải quyết các tranh chấp về hợp đồng mua bán hàng hóa tại Tòa án nhân dân tuân thủ các nguyên tắc của Hiến pháp và Luật Tổ chức Tòa án nhân dân Các nguyên tắc chung bao gồm nguyên tắc pháp chế Xã hội chủ nghĩa và nguyên tắc khi xét xử, nhằm đảm bảo công bằng, minh bạch và tôn trọng pháp luật trong quá trình giải quyết tranh chấp.
Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân độc lập, chỉ tuân theo pháp luật, thực hiện nguyên tắc xét xử tập thể, công khai và quyết định theo đa số, đảm bảo người dân được thể hiện tiếng nói và chữ viết của dân tộc trước tòa Đối với giải quyết tranh chấp hợp đồng mua bán hàng hóa, bên cạnh các nguyên tắc chung, còn có nguyên tắc tôn trọng quyền tự định đoạt của các đương sự, thể hiện sự tôn trọng quyền của các bên trong việc đưa ra quyết định phù hợp với ý chí của mình trong quá trình thương lượng và ký kết hợp đồng.
Nguyên tắc quyền tự định đoạt của đương sự được quy định rõ trong Điều 5 BLTTDS năm 2015, đảm bảo các đương sự có thể lựa chọn phương thức hiệu quả nhất để bảo vệ quyền và lợi ích của mình Quyền quyết định và định đoạt trong tố tụng dân sự bắt đầu từ quyền khởi kiện và yêu cầu thông qua việc gửi đơn đến TAND, đó là quyền cơ bản được thừa nhận suốt quá trình giải quyết vụ việc dân sự Nguyên tắc này là điểm chung trong pháp luật tố tụng dân sự của các quốc gia trên thế giới, bất kể hệ thống pháp luật nào, đặc biệt trong giải quyết tranh chấp hợp đồng mua bán hàng hóa Đặc biệt, để bảo vệ hợp đồng mua bán hàng hóa lâu dài, Nhà nước không can thiệp vào hoạt động sử dụng đất của các bên, và khi xảy ra tranh chấp, các đương sự có quyền tự giải quyết và quyết định các biện pháp phù hợp.