Xu hướng phát triển báo chí đa nền tảng hiện nay” (khảo sát các tờ báo washinton post, reuter, vietnamplus và vtv6)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN BÙI ĐỨC TIỆP XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN BÁO CHÍ ĐA NỀN TẢNG HIỆN NAY (Nghiên cứu các trường hợp Washington Post[.]

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC

GIA HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

BÙI ĐỨC TIỆP

XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN BÁO CHÍ ĐA NỀN TẢNG HIỆN NAY

(Nghiên cứu các trường hợp Washington Post, Reuter, Vietnamplus và VTV6)

Chuyên ngành : Quản lý báo chí truyền thông

Mã số : 8320101

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS,TS ĐỖ THỊ THU HẰNG

HÀ NỘI - 2021

Luận văn đã được chỉnh sửa theo khuyến nghị của Hội đồng chấm luận văn Thạc sĩ.

Hà Nội, ngày tháng năm 2021

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG

PGS,TS Nguyễn Ngọc Oanh

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn thạc sĩ với đề tài “Xu hướng phát triển báo chí đa nền tảng hiện nay” (Khảo sát các tờ báo Washinton post, Reuter, Vietnamplus và VTV6) , là công trình nghiên cứu của riêng tôi, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS,TS Đỗ Thị Thu Hằng Kết quả nghiên cứu, phát hiện mới của luận văn trung thực và không trùng với các đề tài nghiên cứu khác Luận văn có sử dụng, phát triển, kế thừa một số tư liệu, kết quả nghiên cứu từ các sách, giáo trình, tài liệu, bài báo khoa học,… liên quan đến nội dung đề tài và đều được ghi rõ nguồn khi trích dẫn

Tác giả luận văn

Bùi Đức Tiệp

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình thực hiện luận văn này, tôi nhận được nhiều sự quan tâm, giúp đỡ của thầy giáo, cô giáo Viện Báo chí - Học viện Báo chí và Tuyên truyền, sự giúp đỡ của lãnh đạo và đồng nghiệp tại 4 tờ báo trong diện khảo sát

Đặc biệt, tôi nhận được sự quan tâm, hướng dẫn tận tình của PGS,TS Đỗ Thị

Xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, ngày tháng năm 2021

Tác giả luận văn

Bùi Đức Tiệp

1.2 Quan điểm của Đảng, Nhà nước về báo chí truyền thông đa nền tảng 17 1.3 Chủ thể, đối tượng, nội dung, phương thức phát triển báo chí

Chương 2: THỰC TRẠNG RA ĐỜI VÀ PHÁT TRIỂN BÁO CHÍ

TRUYỀN THÔNG ĐA NỀN TẢNG Ở THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM 25 2.1 Thực trạng ra đời báo chí truyền thông đa nền tảng trên thế giới 25

2.2 Thực trạng ra đời báo chí đa nền tảng ở Việt Nam 38

Chương 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM

NÂNG CAO HIỆU QUẢ PHÁT TRIỂN BÁO CHÍ TRUYỀN

3.1 Phát triển và ứng dụng của báo chí truyền thông đa nền tảng trên

3.2 Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả phát triển báo chí

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Sự hội tụ của kỹ thuật số, sự phát triển vô cùng mạnh mẽ của Internet

và sự ra đời của hàng loạt công nghệ truyền thông mới trong một thập niên vừa qua đã có ảnh hưởng to lớn đến cách thức sản xuất và phát hành nội dung báo chí trong thế kỷ 21, đồng thời nó đang tái định hình toàn bộ nguyên lý kinh tế của ngành công nghiệp truyền thông

Có một thực tế rõ ràng rằng, để có thể vươn lên dẫn đầu trong bối cảnh hiện nay thì một cơ quan báo chí phải có khả năng phục vụ độc giả ở bất cứ nơi đâu và bất cứ khi nào độc giả muốn Là một chuyên gia chỉ trong một kênh giờ đây là không đủ và một cơ quan báo chí chỉ có thể đạt được ảnh hưởng thực sự bằng cách áp dụng một mô hình kinh doanh truyền thông đa nền tảng - multi-platform

Nhu cầu, thị hiếu cũng như hành vi của độc giả và khán thính giả đã thay đổi, vì thế việc phát hành nội dung báo chí trong thời đại hiện nay không còn bó hẹp trong một phương thức - ví dụ chỉ là báo in, phát thanh truyền hình hoặc điện tử - mà thay vào đó là việc chuyển tải bằng nhiều dạng thức và các phiên bản trên rất nhiều nền tảng kỹ thuật số Xu hướng đa nền tảng cũng ảnh hưởng đến các nguồn đầu tư và các phương thức sử dụng nguồn lực, nó cũng giúp các cơ quan truyền thông khai thác tối đa tài nguyên của mình trong khi tiết kiệm được chi phí, và phục vụ khán thính giả một cách hiệu quả hơn

Đó là lý do một tờ báo in nay phải chiếm lĩnh cả lĩnh vực kỹ thuật số -

dù là website, ứng dụng cho tablet hay mobile - để độc giả dù sử dụng nền tảng nào cũng không bị đứt đoạn thông tin Thậm chí nếu độc giả đang xem website và dừng ở một đoạn nhất định thì phải đọc tiếp đúng đoạn đó khi họ

chuyển sang điện thoại di động hay máy tính bảng Truyền hình cũng không thể yên chí với cách thức tiếp cận độc giả truyền thống vốn thu hút khán giả

mà phải hiện diện trên Internet, trên smartphone Có thể chỉ ra bốn yếu tố cốt lõi của báo chí truyền thông đa nền tảng như sau:

Thứ nhất, thông tin tự tìm đến công chúng Mô hình báo chí đa nền

tảng hướng tới phục vụ độc giả trên những nền tảng tiên tiến nhất.Thống kê của Hiệp hội Báo chí Xuất bản thế giới (WAN-IFRA) cho thấy, những trang web được xem nhiều nhất thế giới hiện nay là các kênh tiếp nhận, tìm kiếm thông tin tổng hợp (Google, Wikipedia), mạng xã hội (Facebook,Twitter, ), giải trí và tương tác video (YouTube), kênh thương mại điện tử (Amazon)

Chỉ cần ngồi trước màn hình máy tính hoặc sử dụng điện thoại thông minh, người dùng có thể thỏa mãn mọi nhu cầu của bản thân,từ tiếp nhận thông tin, giao tiếp xã hội, giải trí và thực thi các nhu cầu cá nhân Lúc này mọi tin tức sẽ chủ động được cung cấp tới độc giả, bạn đọc phải tự chủ động tìm kiếm thông tin

Thứ hai, hình thức thể hiện phù hợp Do đặc thù của mỗi nền tảng mà

nội dung và hình thức trình bày khác nhau Đối với nền tảng di động (ứng dụng di động) nhiều quan niệm cho rằng, đây là phiên bản thu nhỏ của nền tảng website Tuy nhiên, màn hình điện thoại di động dù to đến đâu cũng không thể bằng màn hình máy tính, nên người đọc báo trên di động có những đặc điểm khác so với đọc trên máy tính

Chính vì vậy, báo chí trên nền tảng di động yêu cầu mỗi tòa soạn báo phải thay đổi cách viết, cách trình bày, sao cho ngắn gọn, súc tích, phù hợp với người sử dụng, đáp ứng yêu cầu đa phương tiện trong một tác phẩm

Thứ ba, nền tảng kỹ thuật, khả năng kết nối Khi hoạt động theo mô

hình báo chí đa nền tảng đòi hỏi các cơ quan báo chí phải làm chủ công nghệ

nhằm kết hợp các nền tảng trong một chỉnh thể thống nhất Đây là đặc điểm quan trọng trong mô hình báo chí đa nền tảng Điều này cho phép một cơ quan báo chí khi phát hành nội dung trên các nền tảng khác nhau được liên kết thống nhất với sự tương tác của độc giả Độc giả đang đọc một bài báo trên máy tính xách tay và bỏ dở thì khi mở điện thoại di động, máy tính bảng, có thể đọc tiếp tin tức, họ phải đọc tiếp được đúng đoạn đó trên các thiết bị này

Có thể nói, mô hình báo chí đa nền tảng đòi hỏi tận dụng tối đa các chất liệu làm báo khác nhau để tăng tính cạnh tranh cho sản phẩm báo chí Nếu cơ quan báo chí đa nền tảng làm chủ được công nghệ và thiết lập được các công nghệ sẽ khiến hoạt động của mô hình trở nên tiện lợi, hiệu quả hơn và trong

xu thế người đọc muốn tiết kiệm thời gian tối đa thì đây được xem là đòi hỏi tất yếu

Thứ tư, làm báo trên nền tảng thứ ba (distributed content) Đây là điểm

khác biệt của mô hình báo chí đa nền tảng, khi các cơ quan báo chí trao nội dung cho các nền tảng như Facebook hay Twitter mà không cần gắn kết trở lại với website để người dùng có thể truy cập một cách nhanh chóng Người đọc click vào đường link một bài báo được dẫn link trên mạng xã hội, đường link sẽ không dẫn về trang báo điện tử mà hiện thành một trang mới, tiết kiệm

từ 2 - 5 giây cho độc giả

Snapchat là nền tảng đầu tiên áp dụng xu hướng này với tính năng Discover được tung ra vào tháng 1/2015 Sáu tháng sau, Facebook cho ra mắt Instant Articles (bài viết nhanh, trên nền tảng di động, giúp hiển thị nhanh hơn tới 10 lần so với web di động thông thường), sau đó thêm Google, Instagram nhanh chóng nhảy vào cuộc đua nền tảng truyền thông xã hội Đây

là kết quả của việc người dùng Internet di chuyển sang các thiết bị di động dành thời gian để đọc tin qua các ứng dụng mạng xã hội hơn truy cập

vào website Tuy nhiên, làm báo trên nền tảng thứ ba đang gây ra nhiều ý kiến trái chiều từ các chuyên gia, nhà quản lý báo chí

Có thể nhận thấy, mặt trái của việc cung cấp nội dung trên nền tảng thứ

ba thu hút một lượng lớn công chúng quan tâm, tương tác nhưng doanh thu quảng cáo của cơ quan báo chí sẽ giảm mạnh khi phải qua tay Facebook hoặc Google Facebook với số lượng người dùng cao hơn cả quốc gia đông dân nhất thế giới và Google gần như độc quyền về tìm kiếm, sẽ tạo ra một hình thức độc quyền mới về thông tin Đặc biệt, vấn đề tin giả (Fake News) là những thông tin gây nhiễu, gây hiểu nhầm, thao túng người đọc nhằm đạt mục đích chính trị hay thương mại Vấn đề tin giả hiện nay không chỉ xảy ra trên mạng xã hội, báo điện tử mà còn ở cả báo in và truyền hình

Thực tế này cho thấy việc đa nền tảng trong ngành báo chí truyền thông hiện nay là một xu hướng tất yếu Xuất phát từ thực trạng này, tác giả lựa

chọn đề tài “Xu hướng phát triển báo chí đa nền tảng hiện nay” (Khảo sát các tờ báo Washinton post, Reuter, Vietnamplus và VTV6) làm luận văn tốt

nghiệp thạc sĩ chuyên ngành Quản lý báo chí- truyền thông

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Hiện nay, cũng rất ít các khóa luận tốt nghiệp, luận văn hay luận án tiến

sĩ tại Việt Nam nghiên cứu về báo chí đa nền tảng, nếu có thì cũng chỉ là một phần rất nhỏ của từng nền tảng riêng biệt, có thể kể đến ở đây như:

- Luận văn: “Việc sử dụng mạng xã hội facebook của cơ quan báo chí Việt Nam hiện nay” của thạc sĩ Lê Tuấn Dung năm 2017 [13];

- Luận văn: “Ứng dụng truyền thông đa phương tiện trong việc thể hiện tác phẩm báo chí” của thạc sĩ Nguyễn Thị Kim Dung năm 2009 [14];

- "Sự tương đồng và khác biệt giữa ngôn ngữ tin quốc tế và ngôn ngữ tin trong nước” của Nguyễn Phương Anh, khóa luận cử nhân báo chí, khoa Báo chí Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, năm 2000 [1];

- Luận văn thạc sỹ chuyên ngành Báo chí học (Nguyễn Hà Thu, bảo vệ

tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền năm 2013): “Tổ chức thông tin thời sự quốc tế trên kênh truyền hình VOVTV” (năm 2013) [49]: Luận văn đã phân

tích thực trạng tổ chức thông tin thời sự quốc tế và đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đưa tin, viết tin trên kênh truyền hình VOVTV

- Sách “Những sáng tạo trong báo chí - Báo cáo toàn cầu 2018-2019” được Thông tấn xã Việt Nam phát hành bản tiếng Việt Đây là cuốn sách nghiên cứu hiếm hoi trên quy mô toàn cầu về lĩnh vực báo chí được dịch sang tiếng Việt, nhằm cung cấp những xu hướng mới nhất về báo chí hiện đại trên thế giới, thông qua những ví dụ cụ thể về thành công của nhiều tòa soạn, là cuốn cẩm nang hữu ích dành cho các nhà lãnh đạo quản lý báo chí, các phóng viên, biên tập viên cũng như những người làm truyền thông doanh nghiệp trong môi trường báo chí đang thay đổi nhanh chóng Một nội dung rất quan trọng của cuốn sách “Những sáng tạo trong báo chí - Báo cáo toàn cầu 2018 - 2019” là phần nói về sáu loại hình công nghệ truyền thông được dự báo sẽ rất phát triển trong tương lai gần là: Trí tuệ nhân tạo, trợ lý riêng kích hoạt bằng giọng nói, chatbot, internet vạn vật (IoT), tìm kiếm bằng hình ảnh và thực tế ảo

Tổng hợp các công trình nghiên cứu trên có thể thấy, thông tin quốc tế mới chỉ được nghiên cứu ở một vài khía cạnh mà việc nghiên cứu trên đa nền tảng và định nghĩa đúng và đủ thì chưa có công trình nào trực tiếp bàn tới Do vậy, đề tài luận văn của tác giả là không trùng lặp với các công trình nghiên cứu trước đó Đây sẽ là nguồn tài liệu tham khảo quý báu để tác giả hoàn thành luận văn của mình

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

- Hệ thống hóa các vấn đề lý thuyết căn bản về báo chí truyền thông đa nền tảng

- Phân tích xu hướng hoạt động đa nền tảng của báo chí quốc tế và Việt Nam Cụ thể, tác giả sẽ phân tích mẫu tờ Washington Post và Reuter của quốc tế và tờ Vietnamplus cùng chương trình truyền hình Bữa trưa vui

vẻ của VTV6 thuộc hệ thống của Đài truyền hình Việt Nam Từ đó nhận định các giải pháp phát triển báo chí đa nền tảng cho các cơ quan báo chí Việt Nam

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được các mục đích đã nhắc tới ở bên trên thì luận văn cần hoàn thành được những nhiệm vụ cơ bản sau đây:

- Thiết lập hệ thống cơ bản liên quan đến khái niệm nghiên cứu, làm rõ

cơ sở lý luận và thực tiễn về báo chí truyền thông đa nền tảng trên thế giới và Việt Nam

- Phân tích, đánh giá thực trạng đa nền tảng của các tờ báo, hãng tin quốc tế

- Trên cơ sở thu thập, xử lý thông tin, phân tích các bộ công cụ trên các nền tảng khác nhau để đưa ra những nhận định khách quan và phù hợp với mục đích nghiên cứu của đề tài

- Đề xuất các giải pháp, gợi ý các nền tảng công nghệ mới, đưa ra một

số khuyến nghị với các cơ quan báo chí của Việt Nam

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu báo chí truyền thông đa nền tảng trên báo Washington Post, hãng tin Reuter của quốc tế, còn ở Việt Nam sẽ nghiên cứu

tờ báo Vietnamplus và chương trình truyền hình Bữa trưa vui vẻ của kênh

VTV6 - Đài truyền hình Việt Nam

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi thời gian: Từ ngày 1/1/2019 đến ngày 1/6/2019

- Phạm vi khảo sát: Đề tài này tiến hành nghiên cứu, khảo sát các nền

tảng Truyền hình (TV), Mạng xã hội (Social Media), ứng dụng di động

(Mobile App) và Website

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Đề tài được nghiên cứu trên cơ sở nghiên cứu những lý luận về báo chí truyền thông đa nền tảng, báo chí truyền thông đa phương tiện, báo chí truyền thông liên loại hình; Bên cạnh đó có tham khảo các sách, tài liệu liên quan đến lý luận báo chí, quản lý báo chí

5.2 Phương pháp nghiên cứu

- Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu chủ yếu là thống kê, phân tích, tổng hợp, quy nạp, diễn dịch, so sánh, đối chiếu Bên cạnh đó, luận văn còn sử dụng một vài phương pháp khác như:

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: tác giả tập hợp các tài liệu liên quan

đến lý luận và thực tiễn về báo chí truyền thông đa nền tảng ở Việt Nam

- Phương pháp phỏng vấn chuyên gia: Tác giả chuẩn bị các chủ đề, nội dung câu hỏi, thời gian, địa điểm, phương thức, đối tượng trả lời phỏng vấn (các nhà quản lý tại cơ quan báo chí; các chuyên gia, nhà khoa học; nhà báo), biên bản cuộc phỏng vấn Phương pháp này nhằm thu thập những đánh giá khách quan về thực trạng vấn đề nghiên cứu

- Phương pháp điều tra xã hội học: Sử dụng bảng hỏi điều tra trên 400 độc giả của các báo khảo sát để nhằm tìm hiểu các nội dung liên quan đến báo

chí truyền thông đa nền tảng

6 Đóng góp mới của luận văn

Luận văn là công trình nghiên cứu khoa học, chuyên sâu về báo chí truyền thông đa nền tảng dưới dạng luận văn thạc sĩ, do vậy tác giả sẽ tập trung chỉ ra định nghĩa của truyền thông đa nền tảng, phân biệt các loại nền

tảng và việc ứng dụng phối hợp các nền tảng khác nhau Đồng thời, trên cơ sở nghiên cứu lý luận và khảo sát thực tiễn, luận văn đề xuất một số hướng đi

mới cho nền báo chí và truyền thông trong nước trong thời gian tới

7 Ý nghĩa lý luận và giá trị thực tiễn của luận văn

7.1 Ý nghĩa lý luận

Luận văn sẽ hệ thống hóa các vấn đề lý luận quan trọng liên quan đến

báo chí truyền thông đa nền tảng góp phần bổ sung lý luận vào quá trình đa

nền tảng hóa hệ thống thông tin trên báo chí và các cơ sở truyền thông

7.2 Giá trị thực tiễn

Luận văn tập trung làm rõ thực trạng báo chí truyền thông đa nền tảng

ở quốc tế và Việt Nam, từ rút ra các bài học về việc phát triển đa nền tảng ở

Việt Nam nói chung

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, Luận văn kết cấu 3 chương, 9 tiết

Chương 1

LÝ THUYẾT BÁO CHÍ TRUYỀN THÔNG ĐA NỀN TẢNG

1.1 Một số quan niệm chung

1.1.1 Khái niệm chung

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Dững (2006) thì “truyền thông là quá trình liên tục trao đổi thông tin, tư tưởng, tình cảm…chia sẻ kỹ năng và kinh nghiệm giữa hai hoặc nhiều người nhằm tăng cường hiểu biết lẫn nhau, thay đổi nhận thức, tiến tới điều chỉnh hành vi và thái độ phù hợp với nhu cầu phát triển của cá nhân, của nhóm, của cộng đồng và xã hội” [16]

Về bản chất, truyền thông là quá trình chia sẻ, trao đổi hai chiều, diễn

ra liên tục giữa chủ thể truyền thông và đối tượng truyền thông Quá trình chia

sẻ, trao đổi hai chiều có thể được hình dung qua nguyên tắc bình thông nhau Khi có sự chênh lệch trong nhận thức, hiểu biết…giữa chủ thể và đối tượng truyền thông gắn với nhu cầu chia sẻ, trao đổi thì hoạt động truyền thông diễ

ra Quá trình truyền thông vì vậy chỉ kết thúc khi đã đạt được sự can bằng trong nhận thức, hiểu biết giữa chủ thể và đối tượng truyền thông

Về mục đich, truyền thông hướng đến những hiểu biết chung nhằm thay đổi thái độ, nhận thức, hành vi của đối tượng truyền thông và tạo định hướng giá trị cho công chúng Truyền thông có ý nghĩa quan trọng đối với nhà báo Bản chất của việc làm báo là làm truyền thông Người làm báo sử dụng truyền thông để đạt được mục đích nghề nghiệp của mình Trong hoạt động tác nghiệp của mình, nhà báo phải nắm vững các kỹ năng truyền thông

để có thể đạt được hiệu quả truyền thông Các kỹ năng truyền thông như vậy

có vai trò là phương tiện giúp người làm báo tác nghiệp hiệu quả

Báo chí là môt bộ phận của truyền thông đại chúng, nhưng là bộ phận

chiếm vị trí trung tâm, vai trò nền tảng và có khả năng quyết định tính chất,

khuynh hướng, chi phối năng lực và hiệu quả tác động của truyền thông đại chúng Do đó, trong nhiều trường hợp, có thể dùng báo chí để chỉ truyền thông đại chúng; và ngược lại, nói đến truyền thông đại chúng - trước hết phải nói đến báo chí

Báo chí trong trường hợp này đươc dùng, đươc hiểu theo nghĩa rộng, bao gồm báo in, báo chí phát thanh, báo chí truyền hình, báo mạng điện tử (“phát hành” trên mạng internet) và hãng thông tấn

Báo chí là hiện tượng xã hội đa nghĩa, phức tạp và có nhiều cách tiếp cận không giống nhau trong các xã hôi có thể chế chính trị khác nhau

Khái niệm báo chí tiếp cận từ quan điểm hệ thống Khi nhìn nhận xã

hội như một hệ thống trong tổng thể đang vận hành, báo chí cũng cần được tiếp cận từ quan điểm hệ thống; nhìn nhận báo chí như một tiểu hệ thống cấu thành hệ thống xã hội nói chung; trong đó, báo chí là một bộ phận cấu thành

và chịu sự chi phối của hệ thống lớn cũng như sự tác động của các tiểu hệ thống (hoặc hệ thống con)

Từ góc độ lãnh đạo quản lý, tiếp cận từ quan điểm hệ thống, có thể nêu

ra khái niệm báo chí bao gồm các thành tố và mối quan hê giữa các thành tố

ấy như sau:

1.1.2 Truyền thông đa phương tiện

Cuối thể kỷ 20, thế giới chính thức bước vào giai đoạn xã hội hóa truyền thông đa phương tiện Multimedia

Đa phương tiện - Multimedia là sự tích hợp của văn bản, âm thanh, hình ảnh của tất các các loại và phần mềm có điều khiển trong một môi trường thông tin số Dữ liệu đa phương tiện được biết đến bao gồm các dữ liệu về: Văn bản, hình ảnh, âm thanh, hình động

Trước khi tìm hiểu truyền thông đa phương tiện là gì? Thì ta cần phải hiểu thế nào là phương tiện Trong suốt chiều dài lịch sử, trước khi chữ viết được sử dụng rộng rãi thì việc chuyển tải thông tin được thực hiện thông qua một phương tiện duy nhất đó là âm thanh, chẳng hạn như gióng nói cả con người Sau này con người bắt đầu kể chuyện và mô tả lại những thông tin về cuộc sống của mình thông qua các hình vẽ, các bức tranh ảnh Chính sự ra đời chủa chữ viết đã cung cấp thêm cho con người một phương tiện khác nữa để diễn đạt ý nghĩ của mình Ngày nay, để truyền tải thông tin đến người khác con người đã sử dụng nhiều phương tiện đa dạng như: lời nói, âm thanh, âm nhạc, văn bản, hình ảnh, đồ họa, hoạt ảnh hoặc video Những phương thức chuyển tải thông tin này tạo ra những loại phương tiện khác nhau và mỗi phương tiện thường được dùng để biểu đạt các loại thông tin nhất định Như vậy, có thể hiểu một cách đơn giản phương tiện là một cách thức để truyền đạt thông tin

Như vậy, truyền thông đa phương tiện là gỉ? Đã từ rất lâu con người đã phát hiện ra rằng các thông điệp sẽ có tính mạnh mẽ hơn (hay nói các khác là người tiếp nhận thông tin sẽ hiểu và nhớ chúng dễ hơn) khi chúng được biểu đạt thông qua sự kết hợp của các phương tiện khác nhau Sự kết hợp này chính là ý nghĩa của thuật ngữ truyền thông đa phương tiện

Truyền thông đa phương tiện là sử dụng nhiều hơn một loại phương tiện vào cùng một thời điểm Ví dự như việc sử dụng phim ảnh, truyền hình

kết hợp nhiều loại phương tiện (âm thanh, video, hoạt ảnh, hình ảnh tĩnh và chữ) để tạo ra nhiều loại thông điệp khác nhau có khả năng cung cấp thông tin cho người tiếp nhận

1.1.3 Truyền thông đa nền tảng

Tại Việt Nam, thuật ngữ “đa nền tảng” được nhắc đến nhiều bắt đầu từ các hội thảo báo chí quốc tế năm 2010 và thế giới đã và đang phát triển rất nhanh trong lĩnh vực này Có một thực tế đó là truyền thông xã hội, truyền thông di động, đang buộc báo chí phải thay đổi mạnh mẽ trước áp lực cạnh tranh thông tin cũng như thay đổi nền tảng tiếp cận người đọc của chính mình để phục vụ nhu cầu của độc giả ngày một khắt khe và thông tuệ hơn Nếu từ trước đến nay báo chí luôn được xã hội quan tâm vì là nơi đăng tải và cung cấp những tin tức nóng, mới, sốt dẻo nhờ vào những công cụ và phương tiện độc quyền của mình thì giờ đây, công chúng chính là những người đang sở hữu những công cụ đó và buộc báo chí phải tìm mọi cách để bắt kịp xu thể của những người tiêu dùng đang chuyển dịch dần sang sử dụng những công cụ kỹ thuật số và di động

Không gian mạng xã hội vẫn tiếp tục phát triển với 62 triệu người dùng (chiếm 64% dân số Việt Nam, tăng đến 7% so với năm 2018) Số tài khoản sử dụng mạng xã hội trên di động cũng tăng thêm 16% so với năm ngoái Mạng xã hội đang là công cụ truyền thông phổ biến của hầu hết tất cả doanh nghiệp Việt Nam Như vậy, ngoài những nền tảng cũ, sự xuất hiện ứng dụng trên thiết bị thông minh và mạng xã hội là những nền tảng mới thu hút công chúng, làm thay đổi căn bản thị trường báo chí truyền thông Việt Nam, với ba thành phần cốt lõi là: nhà sản xuất; hàng hóa, dịch vụ; công chúng/khách hàng

Theo một báo cáo của Hiệp hội báo chí Hoa kỳ cho biết những người chỉ dùng thiết bị di động để xem các nội dung báo chí điện tử đã tăng 53% trong tháng 3 năm 2015 so với cùng kỳ năm trước đó Tại Mỹ, Anh, Italy thời

gian người dùng dành cho điện thoại thông minh đang vượt qua thời gian lướt web trên máy tính Theo Pew research, điều tra trong 19 đên 25 trang tin tức hàng đầu nước Mỹ thì lượng truy cập từ điện thoại di động đã vượt qua lượt truy cập từ máy tính bàn ít nhất 10% Mặt khác, trong báo cáo kết quả kinh doanh quy 1 năm 2015 Facebook cho biết tổng doanh thu từ hoạt động quảng cáo đạt 3.32 tỷ USD, và có tới 73% doanh thu đến từ quảng cáo trên mobile Trong khi đó tại thời điểm năm 2014 con số này chỉ là 59%

Chính sự phát triển như vũ bão của truyền thông xã hội, truyền thông di động và sự lên ngôi của kỹ thuật số nên nền tảng mà báo chí phải sử dụng để tiếp cận bạn đọc một cách hiệu quả nhất hiện nay phải là hình thức báo chí đa nền tảng, trong đó theo thứ tự ưu tiên là nền tảng xã hội (social), tiếp đến là nền tảng di động (mobile/ipad/tablet) và cuối cùng mới là web first

Như vậy, báo chí đa nền tảng có thể được định nghĩa đơn giản nhất đó

là xu hướng báo chí mà người đọc có thể tiếp cận mọi lúc, mọi nơi trên tất cả các nền tảng khác nhau Để tiếp cận thông tin, độc giả thời nay có thể đọc báo

từ báo giấy, báo điện tử, đọc trên nhiều thiết bị từ máy tính, thiết bị cầm tay (Smartphone, Ipad, tablet, notebook, )

Tuy nhiên để chuyển đổi được một cách toàn diện sang một nền báo chí

đa nền tảng là một điều không hề dễ dàng Nhất là trong bối cảnh báo chí đa phương tiện (sự trộn lẫn, giao thoa của nhiều loại hình báo chí: báo in, báo mạng, phát thanh, truyền hình hay điện thoại di động) sản phẩm tiền thân của truyền thông đa nền tảng vẫn là khái niệm chưa thực sự đã được triển khai thực hiện một cách trọn vẹn tại nhiều nền báo chí

1.1.4 Truyền thông đa loại hình

Theo từ điển tiếng Việt thì loại hình có nghĩa là “tập hợp sự vật, hiện tượng cùng chung những đặc trưng cơ bản nào đó” [35] Tại điều 3, luật báo

chí đã đưa ra những quy định về các loại hình báo chí cụ thể như sau:

“Báo chí Việt Nam, gồm: báo in (báo, tạp chí, bản tin thời sự, bản tin thông tấn); báo nói (chương trình phát thanh); báo hình (chương trình truyền hình, chương trình nghe - nhìn thời sự được thực hiện bằng các phương tiện

kỹ thuật khác nhau), bằng tiếng Việt, tiếng các dân tộc thiểu số Việt nam, tiếng nước ngoài” [39] Từ những điều trên cho thấy, loại hình báo chí là tập

hợp các thể thức biểu hiện của báo chí Dưới đây là các định nghĩa cơ bản về các loại hình báo chí

 Báo in (báo giấy, báo viết)

Theo nghị định số 51/2002/NĐ-CP của chính phủ năm 2002 quy định

chi tiết thi hành luật báo chí thì “Báo in là tên gọi loại hình báo chí được thực hiện bằng phương tiện in (báo, tạp chí, bản tin thời sự, bản tin thông tấn”

Ngoài ra, theo tác giả Nguyễn Văn Dững - Đỗ Thị Hằng (2006) thì báo in

còn được hiểu là “Các ấn phẩm xuất bản định kỳ, đăng tải các sự kiện và vấn

đề thời sự, phát hành rộng rãi nhằm phục vụ công chúng - nhóm đối tượng nào đó với mục đích nhất định” [17]

Nếu đem so sánh loại hình báo in với các loại hình báo chí khác thì loại hình báo này là hình thức truyền thống và lâu đời nhất của lịch sử báo chí Loại hình này được thể hiện bằng văn bản, ký tự và hình ảnh tĩnh

 Báo nói (phát thanh)

Theo Nghị định số 51/2002/NĐ-CP của chính phủ năm 2002 quy định

chi tiết thi hành luật báo chí báo nói được định nghĩa “Là tên gọi loại hình báo chí thực hiện trên sóng phát thanh (chương trình phát thanh)” [10]

“Phát thanh là kênh truyền thông đại chúng sử dụng kỹ thuật sóng điện

tử và hệ thống truyền dẫn truyền đi âm thanh tác động trực tiếp vào thính giác người tiếp nhận Chất liệu chính của phát thanh là nghệ thuật sử dụng lời nói, tiếng động và âm nhạc trong việc phản ánh cuộc sống” (Nguyễn Văn

Dững, Đỗ Thị Hằng, 2006) [17]

Loại hình báo nói đạt đỉnh cao vào những năm 20,30 của thế kỷ 20

 Báo hình

Theo nghị định số 51/2002/NĐ-CP của chính phủ năm 2002 quy định

chi tiết thi hành luật báo chí báo hình được định nghĩa “Là tên gọi loại hình báo chí thực hiện trên sóng truyền hình (chương trình truyền hình, chương trình nghe - nhìn thời sự được thực hiện bằng các phương tiện khác nhau”

“Truyền hình là kênh truyền thông chuyển tải thông điệp bằng hình ảnh động với đầy đủ sắc màu vốn có từ cuộc sống cùng với lời nói, âm nhạc, tiếng động” (Nguyễn Văn Dững, Đỗ Thị Hằng, 2006) [17]

 Báo mạng điện tử

Theo nghị định số 51/2002/NĐ-CP của chính phủ năm 2002 quy định chi tiết thi hành luật báo chí báo mạng điện tử được định nghĩa “là tên gọi loại hình báo chí thực hiện trên mạng thông tin máy tính (internet, intranet)” [10]

 Báo di động

Trước khi smartphone phát triển mạnh mẽ thì điện thoại di động được biết đến như là một phương tiền thuần túy dùng để liên lạc cá nhân, là phương tiện truyền thông cá nhân, hay có thể nói cách khách là thông điệp truyền từ một người đến một người khác hoặc một nhóm rất ít người

Tuy nhiên, trước xu thế hội tụ thông tin của báo chí và trên cơ sở nền tảng phát triển của công nghệ thông tin, kỹ thuật số Ngày nay, chiếc điện thoại không đơn thuần chỉ có chức năng nghe và gọi mà nó còn bao gồm rất nhiều tiện ích như chức năng chụp ảnh, quay phim, ghi âm, truy cập internet,…và đối với người dùng chiếc điện thoại đang dần trở thành “chiếc máy tính thu nhỏ” Bằng chiếc điện thoại, người dùng có thể tìm hiểu được những thông tin cần thiết một cách đơn giản

Một số cơ quan báo chí tại Việt Nam trong vài năm trở lại đây đã bắt đầu cho phát hành những ấn phẩm, phiên bản báo di động của mình như

VnExpress, báo điện tử dân trí,…như một phần mềm ứng dụng trên điện thoại, góp phần giúp độc giả dễ dàng tiếp cận thông tin một cách nhanh chóng

Tuy nhiên, tính đến thời điểm hiện tại khái niệm báo di động vẫn còn khá mới mẻ và nó vẫn chưa được công nhận là một loại hình chính thống của báo chí tại Việt Nam Nhưng dựa trên những đặc thù về cách thức chuyển tải thông tin, phương thức thông tin, mục tin thông tin, đối tượng thông tin thì rất

có thể trong tương lai báo di động sẽ trở thành một loại hình báo chí đầy hứa hẹn Theo tờ Daily Telecom thì khái niệm của Mobile news hay báo di động

có thể được hiểu “là một loại hình thông tin có tính kinh tế, có nghĩa là khi các nhà mạng kết hợp với các công ty, tập đoàn truyền thông để cung cấp thông tin tới người sử dụng di động ở nhiều hình thức khác nhau Tin tức di dộng bao gồm thời sự, thể thao, giải trí, văn hóa, cuộc sống, kinh tế,…”

Khi độc giả hay người cầu thực hiện thao tác đăng ký dịch vụ đọc báo trên điện thoại di động thì họ sẽ nhận được những tin vắn hoặc phần tóm tắt những bài báo, trích từ những ấn phẩm mới nhất, phát hành hàng ngày Nếu người dùng muốn đọc một tin đầy đủ thì sẽ phải trả thêm tiền, lợi nhuận của dịch vụ này được chia sẻ giữa tờ báo và nhà cung cấp dịch vụ thông tin di động

Truyền thông đa loại hình được thể hiện bởi sự hội tụ các loại hình trong việc làm báo của cơ quan báo chí, sự đa dạng về loại hình và phương tiện Ví dụ như tại Việt Nam đại đa số tất cả các cơ quan báo chí đều có website song hành với các loại hình báo chí truyền thống Một số cơ quan báo chí đã xuất bản đồng thời nhiều loại hình sản phẩm báo chí khác như

1.1.5 Truyền thông Liên loại hình

Báo chí là tên gọi chung của các loại hình báo chí Các loại hình báo chí gồm có: Báo in, báo mạng điện tử, báo truyền hình, phát thanh, báo nói rong 4 loại hình báo chí thì báo in là loại hình ra đời sớm nhất, báo tin từng ở

thời đỉnh cao hoàng kim khi chiếm vị trí lớn trong việc đưa thông tin, sự việc đến với công chúng Có lẽ hầu hết chúng ta đều quá quen với các tờ báo nhân dân khổ lớn, ngày xưa để có tờ báo để đọc đôi lúc cũng là sự xa xỉ Vì ngày

ấy công nghệ thông tin chưa phát triển, đời sống bà con còn gặp nhiều khó khăn, thông tin báo đài cũng hạn chế Nhiều người mua được tờ báo cứ cất đọc đi đọc lại mãi hoặc truyền tay cho nhau mượn, có người thậm chí còn cất cẩn thận xem như báu vật

Nhưng ngày nay với sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật cũng như sự phát triển vũ bão của công nghệ thông tin thì những loại hình báo chí khác cũng ra đời nó có tốc độ lan truyền thông tin chóng mặt do đó độc giả có thể tiếp cận với thông tin mọi nơi mọi lúc

Từ “liên” trong từ điển tiếng việt được định nghĩa như sau “yếu tố gốc Hán dùng ghép trước để cấu tạo danh từ, có nghĩa là liên đến nhau ở cùng một cấp độ” [35]

Như vậy, truyền thông liên loại hình là sự kết hợp giữa các loại hình báo chí khác nhau Tại các cơ quan báo chí, báo mạng điện tử tích hợp các loại hình báo chí như báo in, báo hình, báo mạng điện tử, báo phát thanh Sản phẩm báo mạng điện tử là sản phẩm truyền thông số tùy biến cho các thiết bị tiếp nhận thông tin như: Máy tính, thiết bị di động, thiết bị thông minh

1.2 Quan điểm của Đảng, Nhà nước về báo chí truyền thông đa

nền tảng

Từ trước đến nay, Đảng và Nhà nước luôn coi báo chí là công cụ, là vũ khí quan trọng trên mặt trận tư tưởng - văn hóa, định hướng nhận thức và hướng dẫn hành động cho công chúng, cũng như là một công cụ tham gia quản lý xã hội, giám sát cán bộ, đảng viên về đạo đức lối sống

Nhận xét một cách khái quát thì nền báo chí nước ta đã và đang phát triển một cách nhanh chống, mạnh mẽ toàn diện Tăng mạnh cả về loại hình:

số lượng cơ quan báo chí; số đầu ấn phẩm, chương trình, chất lượng nội dung, hình thức, Cùng với sự gia tăng mạnh mẽ cả về lượng lẫ chất thì vai trò, đóng góp và ảnh hưởng xã hội của báo chí đối với công cuộc đổi mới, phát triển đất nước và thỏa mãn nhu cầu thông tin cho người dân cũng tăng lên

Mới đây nhất vào ngày 8/4/2020, Ban Bí Thư đã ban hành chỉ thị số

43-CT/TW về việc “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động của Hội Nhà Báo Việt Nam trong tình hình mới” Trong chỉ thị của Đảng cũng nêu rõ “Báo chí có nguy cơ bị truyền thông xã hội chi phối, lấn át, gây ra nhiều tác hại” [4]

1.3 Chủ thể, đối tượng, nội dung, phương thức phát triển báo chí truyền thông đa nền tảng

1.3.1 Chủ thể quản lý

Trong thời đại mới nhận thức của chủ thể quản lý truyền thông đối với

sự ảnh hưởng của báo chí - truyền thông 4.0 là rất quan trọng Theo đó, chủ thể quản lý cần bắt kịp các thay đổi cả về chất và lượng của các sản phẩm báo chí - truyền thông cũng như sự thay đổi của công chúng số Các sản phẩm báo chí - truyền thông đang dần hình thành như là một loại hàng hóa, dịch vụ tuân theo sự thay đổi và vận động tất yếu của nền kinh tế

1.3.2 Đối tượng quản lý

Trong công tác quản lý truyền thông báo chí đa nền tảng, ngoài đối tượng chính là các cơ quan, các sản phẩm báo chí truyền thông, Nhà nước cần quản lý các hoạt động của tất cả các loại hình truyền thông khác trên Internet Bởi xu thế phát triển mạnh mẽ về công nghệ, sức mạnh lan truyền liên kết của các mạng xã hội, như: Zalo, Facebook, Twitter, YouTube… thì báo chí điện

tử là loại hình báo chí được cập nhập nhanh nhất hiện nay Nếu Nhà nước chỉ quản lý báo chí điện tử mà buông lỏng các quy định về mạng xã hội thì chúng

ta sẽ không kiểm soát và làm chủ thông tin trên mạng xã hội

Điều đó vô cùng nguy hiểm đối với an ninh quốc gia và bài học ở Ai Cập, Tuynidi và một số nước Trung Đông và Bắc phi vào cuối năm 2011 là một minh chứng rõ ràng trong việc quản lý mạng xã hội Hai Tổng thống bị lật đổ (Ai Cập

và Tuynidi), một Tổng thống bị phế truất và chịu cái chết thảm khốc là Gaddafi của Libya, đều có sự tham gia của truyền thông trên Internet Những người tham gia vào cuộc bạo động đường phố vào tháng 8/2011 ở Anh, những cuộc xuống đường chiếm phố Wall ở Mỹ và hoạt động tương tự ở nhiều nước khác trong tháng 10 và tháng 11/2011 đều sử dụng vũ khí lợi hại là mạng xã hội

1.3.3 Nội dung quản lý

Nội dung và nguyên tắc quản lý truyền thông dần thay đổi theo hướng hiện đại hóa Cách mạng công nghiệp 4.0 với đặc trưng là sự tích hợp của công nghệ thông minh, trí thông minh nhân tạo và kết nối của các thiết bị thông qua môi trường số và môi trường Internet Chính vì vậy, nguyên tắc quản lý truyền thông truyền thống dần bị thay đổi và chi phối bởi các nền tảng công nghệ, trong đó các hệ thống quản lý thông minh dần dần thay thế sự can thiệp của con người trong chế định vấn đề tổ chức, quản lý sản xuất các sản phẩm truyền thông Sự thay đổi này đòi hỏi các nhà quản lý phải đối mặt với

sự thay đổi của công chúng Việc quản lý báo chí - truyền thông sẽ đối mặt với các thay đổi của dòng chảy thông tin hơn là quản lý theo định hướng Quá trình này đòi hỏi thông tin mặc dù được tạo ra rất nhanh chóng, kịp thời nhưng tính chính xác và sự tin cậy lại cần được kiểm chứng một cách khắt khe hơn khi các hệ thống thông minh được ứng dụng để tạo ra các sản phẩm báo chí - truyền thông

1.3.4 Phương thức quản lý

Sự phát triển, tốc độ và kết quả chuyển đổi của nền báo chí, truyền thông trong thời công nghệ 4.0 phụ thuộc vào mức độ đáp ứng yêu cầu của 5 phương thức quản lý căn bản sau đây:

 Xây dựng kết cấu hạ tầng công nghệ thông tin, truyền thông cho các

cơ quan báo chí và cơ sở truyền thông

Trong các quy trình sản xuất tin, bài và phát hành của báo chí truyền thông đa nền tảng phụ thuộc vào nhiều công nghệ thông tin và mạng Internet,

vì vậy, phải coi trọng, đầu tư phương tiện, thiết bị công nghệ cao để quản lý

Cơ sở hạ tầng của các cơ quan báo chí truyền thông cần theo kịp xu thế phát triển của công nghệ 4.0, đồng thời phù hợp với trình độ tiếp cận và sử dụng các thiết bị thông minh của công chúng Cần nghiên cứu kỹ trước khi

“sắm” hệ thống thiết bị, nhằm tránh việc mua thiết bị xong, chưa vận hành được đã lạc hậu, hoặc không thích hợp (chẳng hạn, khi phát triển dự án “báo chí nhúng”, phải nghiên cứu xác định rằng người đọc, nghe, xem có mua và dùng kính 3D hay không)

 Đào tạo và đào tạo lại nguồn nhân lực ngành truyền thông

Lực lượng làm nghề cần đáp ứng yêu cầu của khoa học công nghệ 4.0, bao gồm đồng bộ hóa đội ngũ nhà báo công nghệ 4.0 và nhà quản lý báo chí truyền thông đủ bản lĩnh, nhân cách và năng lực tương ứng

Đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý nhà nước, lãnh đạo các cơ quan báo chí điện tử và người làm báo phải tinh thông về nghề nghiệp, hiểu biết về công nghệ thông tin có trình độ chính trị và đạo đức cách mạng, đáp ứng được các yêu cầu của thời kỳ hội nhập quốc tế

Cần xây dựng cơ cấu quản lý bộ máy quản lý nhà nước đối với báo chí truyền thông hợp lý, đồng thời có sự phối kết hợp với các cơ quan chức năng khác trong việc định hướng, kiểm tra, giám sát và xử lý những hành vi vi phạm của các nhà báo, cơ quan báo chí, báo chí điện tử…

 Xây dựng môi trường pháp lý cho nền báo chí truyền thông kỷ nguyên số

Hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật quản lý nhà nước đối với báo chí truyền thông phải đầy đủ, đồng bộ, sát với thực tiễn khách quan và quan

hệ thống nhất với pháp luật liên quan khác, không chồng chéo, đáp ứng với các yêu cầu và đòi hỏi thực tiễn, để thực thi không còn vướng mắc, bất cập

Trong bối cảnh phát triển xã hội thông tin, bên cạnh báo chí chính thống còn rất nhiều “dòng chảy” thông tin khác, đặc biệt là thông tin trên mạng xã hội Sự ra đời của các phương tiện truyền thông mới làm cho các sản phẩm báo chí truyền thống đối mặt với sự cạnh tranh mang tính sống còn Với đặc thù nhanh - cập nhật - đa dạng - phong phú, các phương tiện truyền thông mới đặc biệt là mạng xã hội và truyền thông xã hội đã làm cán cân của các phương tiện truyền thông thay đổi nhanh chóng Hiện nay, ở nước ta, mạng xã hội và truyền thông xã hội đang dần lấn lướt các hoạt động báo chí - truyền thông truyền thống Song song với các lợi ích của các phương tiện truyền thông mới thì các vấn nạn về tin giả, tin đồn, tin thất thiệt ngày càng gia tăng Vấn đề quản lý thông tin trên mạng xã hội và truyền thông xã hội đang ngày càng phải đối mặt với các vấn đề khó khăn hơn Chính bản thân các phương tiện truyền thông mới cũng đang là nơi để tội phạm phát tán phần mềm, thông tin độc hại đến công chúng Bên cạnh các virus và phần mềm độc hại, các cuộc tấn công, các ứng dụng giả mạo, vấn nạn tin giả, tin đồn, thư rác… đã và đang là vấn đề đau đầu cho các nhà tổ chức, quản lý truyền thông và cả công chúng Thông tin cá nhân, thông tin kinh doanh, thông tin nhạy cảm cũng lan truyền một cách nhanh chóng, đơn giản và khó kiểm soát hơn như các thông tin về chính sách nội bộ, dự án có tính bảo mật, thông tin mật, chiến lược…

Vì vậy, cần nghiên cứu và tìm kiếm các giải pháp khoa học nhằm tư vấn chính sách quản lý báo chí truyền thông trong môi trường truyền thông số một cách kịp thời và hiệu quả

 Phát triển kinh tế báo chí truyền thông dựa trên quy luật và thực trạng quan hệ cung - cầu

Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 với đặc thù là sự thay đổi của tổ chức sản xuất, quản lý, phát hành báo chí - truyền thông theo hướng hiện đại hơn,

thông minh hơn Với sự thay đổi đó các khái niệm về báo chí - truyền thông cần thay đổi theo hướng phục vụ công chúng và tiếp cận công chúng theo hướng mở Công chúng đồng thời là các “nhà báo công dân” có vai trò giám sát và phản biện các sự kiện vấn đề diễn ra trong xã hội Chính vì vậy, mô hình quản lý nhà nước và mô hình quản lý cơ quan báo chí và tổ chức, doanh nghiệp truyền thông cần được xây dựng nhằm đáp ứng được yêu cầu trong công tác quản lý nội dung và chất lượng sản phẩm cũng như các bài toán về chính sách phải bắt kịp với sự thay đổi của công nghệ Cần dựa vào đặc thù công chúng truyền thông của quốc gia và địa phương để nghiên cứu, phân tích, dự đoán, sử dụng hệ thống mạng của các thành phần thông minh Có thể

sử dụng trí tuệ nhân tạo và phần mềm cảm biến, nhận diện giúp phân tích dữ liệu người dùng, tự động tạo và “nhảy ra” các pop-up quảng cáo phù hợp,… giúp tối ưu hóa phân tích cạnh tranh, xây dựng chiến lược truyền thông tiếp thị tích hợp, PR, quảng cáo sản phẩm truyền thông, “cá nhân hóa” sản phẩm báo chí truyền thông…

 Nghiên cứu và tìm kiếm giải pháp an ninh truyền thông hiệu quả, đặc biệt là vấn đề phòng, chống tội phạm công nghệ cao và an ninh mạng

Bên cạnh việc tuyên truyền để cán bộ, đảng viên và nhân dân hiểu được bản chất, tính hai mặt của Internet, còn cần phải quản lý, yêu cầu cán bộ, Đảng viên và nhân dân tuyệt đối tuân thủ các quy định của pháp luật khi sử dụng Internet, mạng xã hội Nhà nước cần quy định và có chế tài bắt buộc cá nhân, tổ chức tham gia mạng xã hội phải đăng ký đầy đủ tên, địa chỉ nơi cư trú thật, yêu cầu phải đặt máy chủ ở trong nước và sử dụng công nghệ thông tin để giám sát người tham gia Đồng thời phải tăng cường công tác quản lý phần mềm Thành lập bộ phận chuyên gia, một mặt phản bác tin đồn, tin xuyên tạc của các thế lực thù địch, mặt khác đưa nhiều bài viết mang tính tích cực với phương châm “xây” để chống

Trong xu thế của các phương tiện đều có thể kết nối Internet, bản thân các thiết bị có khả năng tự chia sẻ và cập nhật thông tin trên Internet Bên cạnh đó, các ứng dụng thông minh có khả năng tự phân tích dữ liệu hoặc trao đổi dữ liệu với nhau Khi đó người dùng khó có thể kiểm soát được các dữ liệu của mình Vấn đề về an toàn và bảo mật thông tin đã và đang là các thách thức cho tất cả các lĩnh vực, trong đó có báo chí - truyền thông Một thực tế

mà các đơn vị truyền thông phải đối mặt là các rủi ro của an ninh truyền thông, khủng hoảng truyền thông Ở đó, các nhà cung cấp dịch vụ nền tảng truyền thông xã hội đang dần dần nắm quyền kiểm soát và điều khiển người dùng theo xu hướng do chính các đơn vị tạo ra Một ví dụ với hơn 2 tỷ tài khoản sử dụng, Facebook đã và đang trở thành một đế chế toàn cầu về thông tin và dữ liệu Thực tế cho thấy rằng, ở một kỷ nguyên của công nghệ số, ai nắm được thông tin và dữ liệu thì người đó có quyền điều khiển và định hướng công chúng Đây cũng là khởi nguồn của nhiều vấn đề tiêu cực như vấn đề cung cấp thông tin sai sự thật, thông tin được cung cấp không được kiểm định, các thông tin thiếu lành mạnh như bạo lực, khiêu dâm, đồi trụy ngày càng phổ biến hơn Nghiêm trọng hơn là sự lệch lạc của bộ phận không nhỏ công chúng về các vấn đề kinh tế - chính trị - xã hội, từ đó xuất hiện các nguy cơ đối với an ninh, chính trị, xã hội và ảnh hưởng tiêu cực tới cộng đồng Trong đó, các vấn đề về tư tưởng, văn hóa, chính trị, xã hội đang là các nguồn thông tin bị ảnh hưởng nhiều nhất Có thể nói, đây là một trong những yêu cầu căn bản và cấp thiết nhất ở mọi quốc gia hiện nay, khi phải giải bài toán “cách mạng công nghệ 4.0”

Tiểu kết chương 1

Khi Internet phát triển và phát triển điện tử trở thành con đường tất yếu của báo chí, giới nghiên cứu đã đưa ra nhiều thuật ngữ để nhấn mạnh sự ưu tiên, ban đầu là web-first (ưu tiên website), sau đó là digital-first (ưu tiên nội

dung số) để chỉ một chiến lược nội dung số tổng thể Gần đây do sự phát triển quá mạnh mẽ của điện thoại di động, mobile-first (ưu tiên mobile) lại trở thành lời kêu gọi đối với các nhà xuất bản tin tức, chưa kể một xu hướng đang nổi lên là social-first (ưu tiên phát thông tin lên mạng xã hội thậm chí trước khi phát tin chính thức)

Chiến lược đa nền tảng (multi-platform) với đòi hỏi thông tin phải xuất hiện bất cứ nơi nào có độc giả, và chủ động đưa tin đến với độc giả thay vì cách tiếp cận truyền thống là độc giả tìm đến với thông tin, thực tế lại đang đưa báo chí trở về với nguyên tắc cơ bản nhất của mình: coi độc giả là ưu tiên

số 1 (audience-first)

Chương 2 THỰC TRẠNG RA ĐỜI VÀ PHÁT TRIỂN BÁO CHÍ TRUYỀN THÔNG ĐA NỀN TẢNG Ở THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM

2.1 Thực trạng ra đời báo chí truyền thông đa nền tảng trên thế giới

2.1.1 Giới thiệu về báo Washinton Post và Reuters

The Washington Post hay buu báo Washington là nhật báo Mỹ Xuất bản tại thành phố Washington Tờ báo lớn nhất ở thủ đô Hợp chủng quốc Hoa

Kỳ cũng thuộc số những tờ báo lâu đời nhất và có ảnh hưởng nhất Tờ bào này nổi tiếng trên toàn thế giới vào đầu thập niên 1970 về cuộc điều tra vụ Watergate do hai nhà báo Bob Woodward và Carl Bernstein Chính cuộc điều tra này đã đẫ đến việc tổng thống Hoa kỳ thời điểm đó là Richard Nixon phải từ chức Washington Post được cho là nổi tiếng nhất tại Hoa

Kỳ với những phóng sự về Nhà Trắng, Quốc hội và các khía cạnh khác của Chính phủ Hoa Kỳ

Báo tập hợp các tin thời sự khẩn cấp, phóng sự, tiểu luận và bình luận

về các chủ đề quốc gia và quốc tế Khẩu hiệu “Nền dân chủ đang chết mòn trong bóng tối” bắt đầu xuất hiện trên tiêu đề chính của tờ báo vào năm 2017

Tờ báo đã được trao 47 giải Pulitzer, trong đó có 6 giải thưởng riêng vào năm

2008, chỉ thua tờ New York Times (7 giải thưởng năm 2002) về kỷ lục nhận nhiều giải thưởng trong một năm Tờ báo do Stilson Hutchins sáng lập vào năm 1877 The Washington Post là một trong số ít các tờ báo Mỹ có văn phòng nước ngoài bố trí ở Baghdad, Bogota, Cairo, Hong Kong, Islamabad, Jerusalem, Kabul, London, Mexico City, Matxcơva, Nairobi, New Delhi, Paris, Thượng Hải, Tehran và Tokyo

Jeff Bezos mua lại Washington Post năm 2013 vào đúng thời điểm tờ báo mất doanh thu và độ phổ biến Ông nói với nhân viên: Hãy ngừng rên rỉ

về việc web đã dẫn chúng ta đến tình trạng này, hãy thực hiện mô hình kinh doanh của các bạn bởi vì từ đó có thể đề xuất mô hình tối ưu mới cho tờ báo của chúng ta

Ông chủ mới của Washington Post ngay lập tức đầu tư và mở rộng gấp đôi bộ phận IT, tuyển dụng các tài năng chất lượng cao để thực hiện nhiệm vụ: cứu tờ báo, bằng cách phát triển ưu tiên công nghệ mà sau này thay đổi cơ bản cách mà tin tức được xuất bản Cuối cùng, độc giả trực tuyến của Post hiện tăng đều 22% hàng năm và doanh thu quảng cáo số hàng năm luôn vượt

100 triệu đô la

Jeff Bezos và Washington Post đã trở thành hai cái tên gắn liền với nhau trong một thành công vượt trội khi nhắc đến chuyển đổi số trong báo chí Hệ thống báo chí Mỹ đang bệ rạc không còn là điều phải giấu giếm khi lượng phát hành in giảm kể từ những năm 50 của thế kỷ trước, thời điểm truyền hình và Internet trở thành nguồn tin tức được ưu tiên cho nhóm độc giả trung bình Thực tế, những năm 2000, lượng phát hành có tăng trở lại, nhưng những nỗ lực của các cơ quan báo chí không được đáp lại tương xứng bằng thành công lớn

Người ta phân tích Bezos đã biết đầu tư trọng điểm vào trúng điểm rơi của công nghệ Ông phát triển xương sống công nghệ của Washington Post để có thể nhân rộng triển khai cho nhiều tờ báo khác cũng đang tìm kiếm kỹ thuật số trước tiên, tương tự như cách mà Amazon tiên phong mô hình điện toán đám mây Con đường thử nghiệm của ông thành công xuất sắc và chắc hẳn ông đã dự đoán được thương hiệu Washington Post trị giá

100 triệu đô la

Bezos gia tăng đáng kể số lượng phóng viên để phát triển nội dung số trước tiên, để làm nên một tờ báo số trước tiên Đội ngũ của ông chỉ bằng một nửa nhưng có thể sản xuất 500 câu chuyện mỗi ngày, gấp đôi tờ The New

York Times Tháng 11/2015, lần đầu tiên Washington Post làm lu mờ The New York Times về số lượng truy cập bản điện tử, theo Comscore

Khoảng cách này tiếp tục nới rộng thêm khi Washington Post đạt được

số lượng truy cập số khổng lồ qua từng tháng, đồng nghĩa với đó là số lượng thuê bao số tăng mạnh Trong hai năm 2015 - 2016, số lượng thuê bao đăng

ký tăng 145%, đạt con số một triệu vào năm 2017 Washington Post đã có thể làm được điều này thông qua chiến lược phát hành toàn diện liên quan đến việc đẩy mạnh Facebook Instant Articles và thông qua việc đăng ký thuê bao dùng thử 6 tháng trên Amazon

Mô hình của Washington Post trở thành hiệu ứng tích cực về cách mà báo chí có thể triển khai công việc kỹ thuật số trong khi sản phẩm báo chí từ giấy và in truyền thống tiếp tục đà giảm

Hãng truyền thông Reuters được Paul Julius Reuter chính thức thành lập tháng 10 năm 1851 ở Aachen (Đức) Cho tới khi đó, ông mới chỉ là phóng viên báo chí sống và làm việc ở Paris Giữa thế kỷ 19 là thời kỳ công nghiệp hóa ở rất nhiều quốc gia Châu Âu, mở ra cơ hội làm giàu cho những ai có ý tưởng và khả năng tài chính Julisus Reuter nhận thức được rất sớm điều mà đến tận ngày nay vẫn còn nguyên giá trị, vẫn còn là nền tảng của kinh doanh: thông tin vô cùng giá trị và giá trị của thông tin càng cao nếu thông tin đến càng nhanh hơn, sớm hơn, mới mẻ hơn và điều quan trọng không kém là phải chính xác với người nhận thông tin Thời đó cũng

là thời kỳ chập chững của điện tín Truyền thông tin bằng điện tín đã là cuộc cách mạnh so với truyền thông tin bằng sức người hay sức ngựa hoặc tàu hỏa Muốn được như vậy thì phải có đường cho người đi và ngựa chạy, phải có mạng lưới đường sắt cho tàu hỏa, có nghĩa là phải làm đường và xây cầu, phải mở tuyến vận tải và giao thông hàng hải và đóng tàu Muốn

có được như vậy thì tiền bạc và thời gian không thể thiếu Ai khác có thể

chứ Julius Reuter thì không thể chờ cho tới khi cơ sở hạ tầng thông tin có đầy đủ vì khi đó sẽ chậm chân, mà đã chậm chân thì mất cơ hội Đó chính

là bối cảnh khiến Reuter có được ý tưởng đơn giản mà độc đáo độc nhất vô nhị: dùng chim bồ câu để đưa tin

Hãng thông tấn Reuters trứ danh trước đây từng đưa tin bằng… bồ câu nay đang kiến tạo ra "khu chợ" sản phẩm truyền thông lớn nhất thế giới khi nắm bắt xu hướng sử dụng video tự quay của nhân chứng sự kiện qua điện thoại di động

Trong vòng 2 năm qua, Reuters đã phát triển kho nội dung ban đầu từ khoảng 5 triệu nội dung tăng lên 240% lên 17 triệu nhờ vào sự tham gia mạnh

mẽ của các hãng truyền thông khác vào nội dung người dùng đóng góp (UGC) Bộ sưu tập nội dung đồ sộ lưu trữ trên nền tảng Reuters Connect đã tăng trưởng chóng mặt nhờ vào làn sóng các đối tác mới đóng góp cho nguồn

dữ liệu

Reuters đã lại mạng video Newsflare, nền tảng có khẩu hiệu rõ ràng là

"Quay video, Chia sẻ với thế giới, Nhận tiền công", vào tháng 11 năm ngoái

Đó chính là một trong những nguồn đầu tiên cung cấp cảnh quay người dùng ghi lại trong vụ xả súng vào xe điện ở Utrect (Hà Lan) vào tháng 3/2019

Ngoài ra Reuters Connect cũng có các video quay điện thoại về thời tiết

từ công ty truyền thông Mỹ, AccuWeather "Nền tảng này thu nhận được một

số lượng lớn các video được dân săn bão đóng góp", Flatley chia sẻ "Trong thời gian tới chúng tôi có thể đặt hàng nhiều hơn video thời tiết quay bởi người dùng cho nền tảng của mình"

Những điều trên cho thấy định hướng mở rộng kho cung cấp nội dung

đa nền tảng cho các cơ quan truyền thông là khách hàng của Reuters, đồng thời cũng cho thấy phần nào nhu cầu về nội dung đa phương tiện ngày một cao và đa dạng

2.1.2 Giới thiệu về các nền tảng khảo sát

2.1.2.1 Nền tảng Internet (Website)

Hiện nay, công nghệ thông tin ngày càng phát triển, nhu cầu con người cũng thay đổi theo thời đại công nghệ, vì vậy nhiều cách tiếp cận thông tin đến với người dùng ngày càng phong phú, trong đó có Báo điện tử, Trang thông tin điện tử tổng hợp, Mạng xã hội cũng được phát triển

Năm 2001, tờ báo điện tử đầu tiên tại Việt Nam ra đời chỉ có bản VnExpress, đánh dấu “kỷ nguyên” của báo chí theo đuổi đưa tin nhanh nhạy, kịp thời, phủ kín mọi khía cạnh của đời sống kinh tế - xã hội trong và ngoài nước Thống kê của cơ quan chức năng cho thấy trong khoảng 5 năm trở lại đây, sự phát triển của dòng báo chí điện tử (gồm báo và tạp chí điện tử) có xu hướng tăng tốc Vào cuối năm 2013, cả nước có 92 cơ quan báo chí điện tử thì đến giữa năm 2018 đã lên tới 159 cơ quan báo và tạp chí điện tử

Nguyên nhân của việc phát triển nhanh chóng dòng báo chí điện tử được cho là vì cước phí các gói dữ liệu Internet của Việt Nam thuộc hàng rẻ nhất thế giới, tốc độ 4G đứng thứ 2 khu vực Đông Nam Á cùng với việc wifi miễn phí có ở khắp nơi Các thống kê gần đây cho thấy với dân số khoảng 96 triệu người, Việt Nam có hơn 64 triệu người dùng Internet (chiếm 67% dân số), trong đó có hơn 55 triệu người có tài khoản mạng xã hội (chiếm 85% người dùng Internet và 57% tổng dân số)

Đây chính là nguồn độc giả không bao giờ cạn cho báo chí điện tử Theo nhìn nhận của cơ quan quản lý báo chí, môi trường mạng đang là “mảnh đất màu mỡ” cho hoạt động truyền thông nhanh, trúng đích và hiệu quả

Vài năm trở lại đây, báo chí đang đứng trước nhiều bước ngoặt do sự thay đổi về xu hướng công nghệ của thế giới Vị thế của báo in đang giảm dần, cả về doanh thu quảng cáo và doanh thu từ lượng báo phát hành Thay

vào đó, báo chí điện tử đang có xu hướng lên ngôi nhờ sự phổ biến của Internet và các thiết bị di động

Tại Việt Nam, mặc dù sinh sau đẻ muộn nhưng báo mạng điện tử đã nhanh chóng khẳng định được vai trò và vị trí của mình trong lòng độc giả, nó không ngừng tăng tốc để bắt kịp báo in, phát thanh và truyền hình với tốc độ tăng tới chóng mặt Bởi vì công chúng ngày càng có xu hướng tiếp cận với nguồn thông tin hiện đại như báo mạng điện tử nhiều hơn Các nhà chuyên môn có thể dễ dự đoán được báo mạng điện tử trong tương lại không xa sẽ là món ăn tinh thần không thể thiếu của độc giả

Chính bởi tính mới, nhanh và hiện đại của mình, báo mạng điện tử đang và sẽ đáp ứng nhu cầu tìm kiếm thông tin ngày càng cao của công chúng, chính nhờ khả năng cạnh tranh thông tin một cách chóng mặt của báo mạng sẽ là ưu thế để nó phát triển xa hơn và không thể thiếu trong tương lai Món ăn “ngon, bổ, rẻ” sẽ không bao giờ bị thực khách từ chối và thực tế tới bây giờ Việt Nam với hàng trăm tờ báo mạng điện tử và trang thông tin điện

tử của các cơ quan báo chí khác nhau đang tạo ra bức tranh hài hòa nhiều màu sắc cho báo mạng điện tử Việt Nam

Ngoài ra, với các tờ báo điện tử, việc sử dụng những trình duyệt, giao diện thân thiện và thể hiện tính tương tác cao đóng vai trò cực kỳ quan trọng Theo đó, xu hướng độc giả trở thành người viết báo đã và đang mang lại hiệu quả thiết thực trong việc phát huy thế mạnh của báo điện tử trong thời đại cạnh tranh thông tin giữa các loại hình báo chí, giữa các báo điện tử với nhau ngày càng mạnh mẽ

Định hướng của Bộ Thông tin và truyền thông là sẽ đưa báo điện tử trở thành loại hình báo chí chủ lực của cơ quan truyền thông Riêng các Đài phát thanh, truyền hình sẽ bảo đảm chương trình tự sản xuất đạt 60%, tỉ lệ chương trình khai thác trên một kênh truyền hình không vượt quá 30%

Có thể nói, nhu cầu tiếp cận thông tin của độc giả trong thời đại công nghệ số là rất lớn, vì thế, các trang báo điện tử, các trang mạng thông tin tổng hợp xuất hiện như “nấm sau mưa” Không thể phủ nhận lợi thế của báo điện

tử và các trang mạng bởi nó giúp người đọc nhanh chóng tìm được nhiều kênh thông tin mình cần, nhưng chính sự cạnh tranh quá khắc nghiệt của môi trường số đang khiến không ít tờ báo điện tử đi chệch hướng, ảnh hưởng tiêu cực đến người đọc

Hiện nay báo điện tử đang phát triển rầm rộ với lượng thông tin áp đảo hằng ngày Thế nhưng trong thực tế thời gian qua, báo điện tử cũng đã bộc lộ những vấn đề: vi phạm bản quyền, xâm phạm đời tư, phỉ báng gây tổn hại danh dự cá nhân, ngụy tạo hình ảnh và siêu liên kết với các mạng ngoài Xã hội sẽ bị phơi nhiễm bởi ngày nào trên mạng cũng đầy rẫy tin tức khiêu dâm, bạo lực theo dạng “bỏng mắt", “đắng lòng” Đây là những nhóm vấn đề nghiêm trọng nhất của báo mạng hiện nay

Việc phát triển báo mạng điện tử là vấn đề tất yếu, tuy nhiên cũng cần phải “lập lại trật tự” của báo điện tử, trang tin điện tử, mạng xã hội trong thời đại hiện nay Hơn ai hết, cơ quan báo chí, nhà báo cần phải nâng cao ý thức pháp luật và thực hiện pháp luật nghiêm túc

Dự báo những xu hướng mới về báo mạng điện tử Việt Nam trong tương lai:

Nhanh hơn: Tính tức thời và phi định kỳ tiếp tục được các tờ báo mạng

điện tử khai thác tối đa nhằm thoả mãn nhu cầu cập nhật thông tin của công chúng Điều này không chỉ những tờ báo mạng điện tử độc lập, mà các tờ báo mạng điện tử thuộc cơ quan báo in, đài phát thanh, truyền hình cũng ngày càng quan tâm đến tốc độ cập nhật thông tin

Đa dạng hơn: Các tờ báo mạng điện tử của Việt Nam sẽ chú ý nhiều

hơn tới khả năng đa phương tiện Đó không phải là sự xuất hiện rời rạc, mà

phải là sự kết hợp hài hoà giữa các yếu tố văn bản, hình ảnh (động, tĩnh), âm thanh, đồ hoạ… trong một sản phẩm báo chí

Tương tác nhiều hơn: Tờ báo lúc này không đơn thuần làm nhiệm vụ

cung cấp thông tin mà còn tạo điều kiện giúp độc giả chủ động trong việc tận hưởng thông tin, chú ý nhiều hơn đến việc kéo độc giả vào những hành

vi mang tính cộng tác, tham gia phản hồi và tái phản hồi thông tin một cách tích cực

Chuyên sâu hơn: Hiện nay hầu hết các tờ báo mạng điện tử của Việt

Nam đều là những tờ báo đưa thông tin tổng hợp, đề cập đến tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội Trong tương lai sự ra đời của các tờ báo chuyên ngành, khai thác chuyên sâu một lĩnh vực, phục vụ cho một đối tượng bạn đọc

ở một ngành nghề nhất định sẽ có thể là hướng đi mới

Uy tín hơn: Trong thế giới thông tin của Internet, đôi khi bạn đọc bị lạc

lối, sai đường Vì vậy, sự định hướng và tính chính xác của thông tin sẽ là những yếu tố níu giữ bạn đọc Những tờ báo mạng điện tử thuộc cơ quan báo

in, đài phát thanh, đài truyền hình lớn đang dần khẳng định vị thế của mình,

có triển vọng trở thành những tờ báo mạng điện tử hàng đầu Việt Nam

Rộng hơn: Nếu muốn vươn ra thế giới và trở thành những tờ báo không

chỉ của người Việt thì những tờ báo mạng điện tử Việt Nam phải nhanh chóng tính đến phương án cho ra đời phiên bản bằng tiếng nước ngoài…

Gắn kết với mạng xã hội: Mạng xã hội vẫn tiếp tục là cuộc chơi mà

tất cả các tờ báo đều phải gia nhập nếu muốn tồn tại và phát triển trong giai đoạn này

Cuộc đua về công cụ tìm kiếm: Sự phát triển của các công cụ tìm kiếm

đòi hỏi các trang báo mạng phải phát triển công cụ tìm kiếm trong chính trang báo của mình, xây dựng các từ khóa, các nội dung sao cho tương thích nhất với yêu cầu tìm kiếm của độc giả

2.1.2.2 Nền tảng truyền hình (TV)

Trong những năm gần đây, chúng ta đã chứng kiến sự phát triển như vũ bão của Internet, hệ thống mạng xã hội, hệ thống truyền thông số Điều này đã tác động và làm thay đổi mạnh mẽ đến ngành phát thanh - truyền hình

Những năm trước đây truyền hình chỉ phân phối qua các nền tảng truyền thống như: Hệ thống vệ tinh, truyền hình cáp, truyền hình mặt đất Đến nay, Internet, mạng xã hội là những kênh phân phối không thể thiếu của truyền hình Thậm chí với Internet, thông qua YouTube hay Facebook, từng

cá nhân riêng lẻ cũng có thể làm được truyền hình

Theo các nhà nghiên cứu của Trường Đại học Cambridge của Anh thì phát thanh, truyền hình công (của Nhà nước) đang đứng giữa ngã tư đường - hoặc chí ít cũng là ngã ba đường, trong một thời gian dài Tuy nhiên, vấn đề không phải là chọn con đường nào mà là làm thế nào để xác định đúng vị trí, cách tồn tại và phát triển của mình Hay nói cách khác là phải xác định vai trò, tác dụng, hiệu quả hoạt động của các đài phát thanh - truyền hình công trong kỷ nguyên số

Sự phát triển của công nghệ Internet, số hóa đã thay đổi công chúng PT-TH Hiện nay, một phần không nhỏ người dùng không còn muốn xem truyền hình theo cách truyền thống Trước đây, các đài phát thanh - truyền hình quyết định cho thính giả, khán giả nghe gì, xem cái gì; nghe, xem khi nào và như thế nào, thì đến nay, công chúng phát thanh - truyền hìnhđã chuyển sang vai trò chủ động, kiểm soát, lựa chọn cái mình muốn nghe, xem theo nhu cầu (thời gian, kênh, không gian) Họ có thể lựa chọn không chỉ nội dung theo sở thích của mình mà còn có thể lựa chọn cách thức truyền nhận thông tin Như với mảng truyền hình thì đó là sự xuất hiện của mạng xã hội chia sẻ video lớn nhất hiện nay - YouTube (năm 2005) Đến nay, đã có hơn 1

tỷ người dùng, tương đương 1/7 dân số thế giới Mạng xã hội chia sẻ video

này, tạo xu hướng thông tin, giải trí mới, với các kênh YouTube phổ biến nhất, thu hút người xem còn đông hơn cả lượng khán giả của nhiều kênh truyền hình lớn, có thể tạo nên những ngôi sao trên mạng không kém gì các kênh truyền hình lớn

Với mạng xã hội YouTube, ai cũng có thể lập cho mình một kênh riêng

và dễ dàng đem sản phẩm của mình đến với công chúng mà không phải cần đến một hệ thống cồng kềnh như một kênh truyền hình truyền thống

Và có một thực tế rằng trong những năm vừa qua khi công nghệ phát triển, người đọc báo in, người nghe đài, người xem truyền hình giảm số lượng lớn; trong khi đó công chúng nghe, xem, đọc trên Internet tăng cả về số lượng lẫn dung lượng thông tin

Do đó, các đài phát thanh - truyền hình cần thay đổi để bắt kịp xu thế truyền thông hiện đại Và để thực hiện được điều đó thì trước hết các đài phải nắm được nhu cầu, sở thích, hành vi của khán, thính giả, sự đa dạng về đối tượng sử dụng sản phẩm truyền thông, các phương thức khán, thính giả tiếp cận và “tiêu dùng” sản phẩm truyền thông thì mới có thể cạnh tranh được với các loại dịch vụ truyền thông mới

Ngày nay, hành vi và xu hướng tiếp cận thông tin của khán, thính giả

đã thay đổi rất nhiều Họ muốn tìm kiếm thông tin bất cứ khi nào họ muốn, lựa chọn bất kỳ loại hình truyền thông (cách tiếp cận thông tin) nào mà họ thấy thuận tiện nhất và khai thác những nội dung, chủ đề mà họ quan tâm nhất Do đó, những nội dung mà các nhà đài khai thác và cung cấp phải đa dạng và đánh trúng nhu cầu của công chúng, dưới nhiều dạng thức, gồm: video, audio, văn bản, phát trực tiếp liên tục 24//7, tin vắn, Internet, podcast, mobile để tạo ra ảnh hưởng lớn nhất và rộng rãi nhất

Trong lĩnh vực phát thanh, xu hướng của người nghe trên thế giới không còn bó buộc vào các kênh radio phát qua sóng FM hay AM truyền

thống/cổ điển Tháng 1/2017, Na Uy trở thành nước đầu tiên trên thế giới chính thức bỏ phát sóng phát thanh qua sóng FM mà hướng tới chuyển 100% sang công nghệ số

Sau Na Uy, dự kiến sẽ có nhiều nước trên thế giới sẽ từng bước thực nghiệm và tiến tới từ bỏ sóng FM để chuyển hoàn toàn sang phát sóng bằng công nghệ số Trong kỷ nguyên số, việc theo đuổi các công cụ và kỹ năng tác nghiệp bằng công nghệ không phải là điều kiện tiên quyết mang lại thành công cho báo chí, PT-TH Đầu tư lớn cho công nghệ là cần thiết nhưng với báo chí, PT-TH chính thống, nội dung vẫn luôn là ưu tiên số 1, có tính chất sống còn

2.1.2.3 Nền tảng Social Media

Khái niệm truyền thông xã hội (social media) ra đời từ một vài thập kỷ trước với sự xuất hiện của mạng internet và hệ thống tin nhắn BBS (Bulletin Board System) (Globe, Gordon, 2013) Tuy nhiên cho đến khi nền tảng Web 2.0 ra đời - công nghệ giúp người dùng tự xây dựng nội dung và kết nối với nhau thì kỷ nguyên của truyền thông xã hội mới thực sự bùng nổ Khái niệm truyền thông xã hội hiện nay được hiểu là các nền tảng (platform) cung cấp cho người sử dụng internet dựa trên công nghệ web 2.0

Các tác giả Andreas Kaplan và Michael Haenlein trong bài viết trên Tạp chí Business horizons đã định nghĩa truyền thông xã hội là “những ứng dụng internet xây dựng trên nền tảng công nghệ và lý tưởng của web 2.0 mà tạo điều kiện cho việc kiến tạo và trao đổi thông tin của người dùng” (Kaplan, Andreas, 2010)

Theo định nghĩa chính thức của Bộ Thông Tin và Truyền thông, truyền thông xã hội là “hệ thống thông tin cung cấp cho cộng đồng người sử dụng mạng các dịch vụ lưu trữ, cung cấp, sử dụng, tìm kiếm, chia sẻ và trao đổi thông tin với nhau, bao gồm dịch vụ tạo trang thông tin điện tử cá nhân, diễn