Vận dụng phương pháp ngoại giao hồ chí minh trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc hiện nay phần 1

Đảng Cộng sản Việt Nam đã vận dụng sáng tạo tư tưởng, phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh để đề ra đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hợp tác và phát triển; rộng mở, đa phươ

Chịu trách nhiệm xuất bản:

Q GIÁM ĐỐC - TỔNG BIÊN TẬP PHẠM CHÍ THÀNH Chịu trách nhiệm nội dung:

PHÓ GIÁM ĐỐC - PHÓ TỔNG BIÊN TẬP

TS ĐỖ QUANG DŨNG Biên tập nội dung:

PHẠM THU HÀ NGUYỄN MAI THẢO NHUNG

VIỆT HÀ

Số đăng ký kế hoạch xuất bản: 1360-2020/CXBIPH/14-301/CTQG

Số quyết định xuất bản: 5008-QĐ/NXBCTQG, ngày 09/6/2020 Nộp lưu chiểu: tháng 6 năm 2020

Mã số ISBN: 978-604-57-5667-6

Biªn môc trªn xuÊt b¶n phÈm cña Th− viÖn Quèc gia ViÖt Nam

NguyÔn ThÞ Minh Thuú

VËn dông ph−¬ng ph¸p ngo¹i giao Hå ChÝ Minh trong sù nghiÖp x©y dùng vµ b¶o vÖ Tæ quèc hiÖn nay / NguyÔn ThÞ Minh Thuú - H : ChÝnh trÞ Quèc gia, 2019 - 244tr ; 21cm

1 T− t−ëng Hå ChÝ Minh 2 Ngo¹i giao 3 X©y dùng 4 B¶o

vÖ Tæ quèc 5 ViÖt Nam

327.597 - dc23

CTF0442p-CIP

LỜI NHÀ XUẤT BẢN

hủ tịch Hồ Chí Minh - nhà tư tưởng lớn, vị lãnh tụ

vĩ đại, nhà ngoại giao kiệt xuất của Việt Nam trong

thế kỷ XX Những đóng góp của Hồ Chí Minh đối với nền

ngoại giao Việt Nam vô cùng to lớn Thực tiễn đã chứng minh

phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh hết sức sáng tạo, độc

đáo góp phần quan trọng vào những thắng lợi của nền ngoại

giao Việt Nam hiện đại

Trong sự nghiệp xây dựng và đổi mới đất nước, ngoại

giao Việt Nam đã góp phần làm nên những thành tựu to lớn,

có ý nghĩa lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam đã vận dụng

sáng tạo tư tưởng, phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh để

đề ra đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hợp tác và

phát triển; rộng mở, đa phương hóa, đa dạng hóa; chủ động

và tích cực hội nhập kinh tế quốc tế, từ đó đã phá vỡ thế bao

vây cấm vận của các thế lực thù địch; xây dựng mối quan hệ

hợp tác nhiều mặt, trên những nguyên tắc quan hệ và hợp

tác quốc tế mang tính phổ biến, được cộng đồng quốc tế thừa

nhận, góp phần quan trọng vào thắng lợi của sự nghiệp cách

mạng, phát triển đất nước

C

Nhằm làm rõ nội hàm khái niệm, những nội dung cơ bản của phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh và quá trình vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam trong sự nghiệp xây dựng

và bảo vệ Tổ quốc hiện nay, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia

Sự thật xuất bản cuốn sách Vận dụng phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ

Tổ quốc hiện nay của TS Nguyễn Thị Minh Thùy - Giảng

viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền.

Cuốn sách trình bày có hệ thống những kiến thức cơ bản

về các phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh; quá trình Đảng Cộng sản Việt Nam vận dụng phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh trong thời kỳ đổi mới và việc tiếp tục vận dụng phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh vào thực hiện nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong quá trình biên tập, xuất bản, song cuốn sách khó tránh khỏi những hạn chế Rất mong nhận được ý kiến đóng góp của bạn đọc để nội dung cuốn sách được hoàn thiện hơn trong lần xuất bản sau.

Xin trân trọng giới thiệu cuốn sách cùng bạn đọc

Tháng 6 năm 2019

NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA SỰ THẬT

LỜI NHÀ XUẤT BẢN

hủ tịch Hồ Chí Minh - nhà tư tưởng lớn, vị lãnh tụ

vĩ đại, nhà ngoại giao kiệt xuất của Việt Nam trong

thế kỷ XX Những đóng góp của Hồ Chí Minh đối với nền

ngoại giao Việt Nam vô cùng to lớn Thực tiễn đã chứng minh

phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh hết sức sáng tạo, độc

đáo góp phần quan trọng vào những thắng lợi của nền ngoại

giao Việt Nam hiện đại

Trong sự nghiệp xây dựng và đổi mới đất nước, ngoại

giao Việt Nam đã góp phần làm nên những thành tựu to lớn,

có ý nghĩa lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam đã vận dụng

sáng tạo tư tưởng, phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh để

đề ra đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hợp tác và

phát triển; rộng mở, đa phương hóa, đa dạng hóa; chủ động

và tích cực hội nhập kinh tế quốc tế, từ đó đã phá vỡ thế bao

vây cấm vận của các thế lực thù địch; xây dựng mối quan hệ

hợp tác nhiều mặt, trên những nguyên tắc quan hệ và hợp

tác quốc tế mang tính phổ biến, được cộng đồng quốc tế thừa

nhận, góp phần quan trọng vào thắng lợi của sự nghiệp cách

mạng, phát triển đất nước

C

Nhằm làm rõ nội hàm khái niệm, những nội dung cơ bản của phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh và quá trình vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam trong sự nghiệp xây dựng

và bảo vệ Tổ quốc hiện nay, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia

Sự thật xuất bản cuốn sách Vận dụng phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ

Tổ quốc hiện nay của TS Nguyễn Thị Minh Thùy - Giảng

viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền.

Cuốn sách trình bày có hệ thống những kiến thức cơ bản

về các phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh; quá trình Đảng Cộng sản Việt Nam vận dụng phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh trong thời kỳ đổi mới và việc tiếp tục vận dụng phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh vào thực hiện nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong quá trình biên tập, xuất bản, song cuốn sách khó tránh khỏi những hạn chế Rất mong nhận được ý kiến đóng góp của bạn đọc để nội dung cuốn sách được hoàn thiện hơn trong lần xuất bản sau.

Xin trân trọng giới thiệu cuốn sách cùng bạn đọc

Tháng 6 năm 2019

NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA SỰ THẬT

LỜI NÓI ĐẦU

hủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là người sáng

lập, giáo dục và rèn luyện Đảng Cộng sản Việt

Nam mà còn sáng lập nền ngoại giao hiện đại Người đã

kế thừa, vận dụng, phát triển sáng tạo ngoại giao truyền

thống để hình thành hệ thống quan điểm, tư tưởng ngoại

giao tiến bộ, phù hợp với các nguyên tắc quan hệ quốc tế

mới Phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh hết sức sáng

tạo, độc đáo, bền vững, góp phần quan trọng vào những

thắng lợi của nền ngoại giao hiện đại của Việt Nam

trong hơn tám thập niên qua Có thể khẳng định rằng,

dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ

tịch Hồ Chí Minh, hoạt động ngoại giao ngày càng lớn

mạnh cùng những bước đường cách mạng của cả dân tộc,

đóng góp xứng đáng vào những thắng lợi của đất nước

Trong giai đoạn hiện nay, cùng với sự phát triển của đất

nước, ngoại giao Việt Nam cũng đã không ngừng lớn

mạnh, trưởng thành, trở thành một nhân tố quan trọng

góp phần tạo nên sức mạnh tổng hợp, phấn đấu vì mục

tiêu xây dựng nước Việt Nam dân giàu, nước mạnh, dân

chủ, công bằng, văn minh

C

Kế thừa và phát huy những truyền thống cũng như thành tựu trên lĩnh vực ngoại giao nhằm xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, Đảng Cộng sản Việt Nam đã vận dụng phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh để xây dựng đường lối và chỉ đạo thực hiện hoạt động ngoại giao nhằm tạo môi trường hòa bình, ổn định và điều kiện quốc tế thuận lợi để phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội Trong tình hình mới, công tác nghiên cứu tư tưởng

Hồ Chí Minh nói chung và phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh nói riêng vẫn được coi là một trong những nhiệm vụ quan trọng của Đảng Cộng sản Việt Nam Tuy nhiên, kết quả của việc vận dụng phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh còn một số tồn tại nhất định, đòi hỏi tiếp tục vận dụng tốt hơn trong bối cảnh mới Hiện nay, Việt Nam đang thực hiện đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, với hai nhiệm vụ chiến lược xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, tình hình quốc tế có nhiều biến động Trên thế giới, trong những năm tới tình hình quốc tế sẽ còn nhiều diễn biến rất phức tạp, mâu thuẫn giữa các nước lớn ngày càng gay gắt, gây ra nhiều thách thức đối với các quốc gia, dân tộc có chủ quyền, tình hình an ninh chính trị thế giới thay đổi nhanh chóng, diễn biến rất phức tạp khó lường; tình trạng xâm phạm chủ quyền quốc gia, tranh chấp lãnh thổ và tài nguyên, xung đột sắc tộc, tôn giáo, can thiệp lật đổ, khủng bố, chiến tranh cục bộ, chiến

LỜI NÓI ĐẦU

hủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là người sáng

lập, giáo dục và rèn luyện Đảng Cộng sản Việt

Nam mà còn sáng lập nền ngoại giao hiện đại Người đã

kế thừa, vận dụng, phát triển sáng tạo ngoại giao truyền

thống để hình thành hệ thống quan điểm, tư tưởng ngoại

giao tiến bộ, phù hợp với các nguyên tắc quan hệ quốc tế

mới Phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh hết sức sáng

tạo, độc đáo, bền vững, góp phần quan trọng vào những

thắng lợi của nền ngoại giao hiện đại của Việt Nam

trong hơn tám thập niên qua Có thể khẳng định rằng,

dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ

tịch Hồ Chí Minh, hoạt động ngoại giao ngày càng lớn

mạnh cùng những bước đường cách mạng của cả dân tộc,

đóng góp xứng đáng vào những thắng lợi của đất nước

Trong giai đoạn hiện nay, cùng với sự phát triển của đất

nước, ngoại giao Việt Nam cũng đã không ngừng lớn

mạnh, trưởng thành, trở thành một nhân tố quan trọng

góp phần tạo nên sức mạnh tổng hợp, phấn đấu vì mục

tiêu xây dựng nước Việt Nam dân giàu, nước mạnh, dân

chủ, công bằng, văn minh

C

Kế thừa và phát huy những truyền thống cũng như thành tựu trên lĩnh vực ngoại giao nhằm xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, Đảng Cộng sản Việt Nam đã vận dụng phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh để xây dựng đường lối và chỉ đạo thực hiện hoạt động ngoại giao nhằm tạo môi trường hòa bình, ổn định và điều kiện quốc tế thuận lợi để phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội Trong tình hình mới, công tác nghiên cứu tư tưởng

Hồ Chí Minh nói chung và phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh nói riêng vẫn được coi là một trong những nhiệm vụ quan trọng của Đảng Cộng sản Việt Nam Tuy nhiên, kết quả của việc vận dụng phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh còn một số tồn tại nhất định, đòi hỏi tiếp tục vận dụng tốt hơn trong bối cảnh mới Hiện nay, Việt Nam đang thực hiện đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, với hai nhiệm vụ chiến lược xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, tình hình quốc tế có nhiều biến động Trên thế giới, trong những năm tới tình hình quốc tế sẽ còn nhiều diễn biến rất phức tạp, mâu thuẫn giữa các nước lớn ngày càng gay gắt, gây ra nhiều thách thức đối với các quốc gia, dân tộc có chủ quyền, tình hình an ninh chính trị thế giới thay đổi nhanh chóng, diễn biến rất phức tạp khó lường; tình trạng xâm phạm chủ quyền quốc gia, tranh chấp lãnh thổ và tài nguyên, xung đột sắc tộc, tôn giáo, can thiệp lật đổ, khủng bố, chiến tranh cục bộ, chiến

tranh mạng tiếp tục diễn ra gay gắt ở nhiều khu vực

Cục diện thế giới theo xu hướng đa cực, đa trung tâm

diễn ra nhanh hơn Các nước lớn điều chỉnh chiến lược,

vừa hợp tác vừa thỏa hiệp, vừa cạnh tranh, đấu tranh,

kiềm chế lẫn nhau, tác động mạnh đến cục diện thế giới

và các khu vực Vì thế, Việt Nam đang đứng trước nhiều

thời cơ và vận hội mới, nhưng đồng thời cũng có nhiều

thách thức đan xen Tuy nhiên, hiện nay, hòa bình, độc

lập dân tộc, dân chủ, hợp tác và phát triển vẫn là xu thế

lớn Các cuộc đấu tranh giải quyết mâu thuẫn được các

nước trên thế giới chủ yếu giải quyết bằng con đường

đàm phán, hòa bình để đi tới thống nhất

Ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương, trong những

năm gần đây, vấn đề tranh chấp chủ quyền trên Biển

Đông giữa các quốc gia trong khu vực nói chung và Trung

Quốc đối với Việt Nam nói riêng diễn biến rất phức tạp,

cùng với đó, các thế lực thù địch vẫn không từ bỏ âm mưu

chiến lược “diễn biến hòa bình” hòng làm mất ổn định

chính trị, lật đổ chính quyền Trước tình hình trên, vấn

đề đặt ra hết sức quan trọng là bảo vệ vững chắc chủ

quyền biển, đảo thiêng liêng của Tổ quốc và ngoại giao đã

và đang là một mặt trận quan trọng hàng đầu

Vì vậy, việc nghiên cứu, vận dụng sáng tạo phương

pháp ngoại giao Hồ Chí Minh có ý nghĩa cả về mặt khoa

học và thực tiễn, là cơ sở để Đảng Cộng sản Việt Nam

huy động các nguồn lực từ bên ngoài kết hợp với nguồn

lực nội sinh của dân tộc tạo ra sức mạnh tổng hợp trong

sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa giai đoạn hiện nay

Công trình nghiên cứu này gồm 3 chương, trình bày một cách có hệ thống các phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh; sự vận dụng sáng tạo phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh của Đảng Cộng sản Việt Nam trong việc hoạch định đường lối, chính sách đối ngoại trong quá trình thực hiện đường lối đổi mới đất nước; đánh giá về những thành tựu và kinh nghiệm trong việc chỉ đạo thực hiện đường lối chính sách ngoại giao của Đảng Cộng sản Việt Nam trong thời kỳ đổi mới Thông qua đó, tác giả phân tích xu hướng, diễn biến của thế giới và khu vực trong bối cảnh hiện nay, đánh giá những thành công và những vấn đề nảy sinh trong quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa Từ đó, đề xuất các giải pháp tiếp tục vận dụng sáng tạo phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh trong xây dựng đường lối, chính sách và chỉ đạo hoạt động ngoại giao để giải quyết những yêu cầu đặt ra trong quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam ở giai đoạn mới Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong quá trình nghiên cứu, song công trình này hẳn còn không ít thiếu sót Tác giả mong nhận được nhiều ý kiến góp ý của bạn đọc để lần xuất bản sau cuốn sách được hoàn chỉnh hơn

Hà Nội, tháng 6 năm 2019

TÁC GIẢ

tranh mạng tiếp tục diễn ra gay gắt ở nhiều khu vực

Cục diện thế giới theo xu hướng đa cực, đa trung tâm

diễn ra nhanh hơn Các nước lớn điều chỉnh chiến lược,

vừa hợp tác vừa thỏa hiệp, vừa cạnh tranh, đấu tranh,

kiềm chế lẫn nhau, tác động mạnh đến cục diện thế giới

và các khu vực Vì thế, Việt Nam đang đứng trước nhiều

thời cơ và vận hội mới, nhưng đồng thời cũng có nhiều

thách thức đan xen Tuy nhiên, hiện nay, hòa bình, độc

lập dân tộc, dân chủ, hợp tác và phát triển vẫn là xu thế

lớn Các cuộc đấu tranh giải quyết mâu thuẫn được các

nước trên thế giới chủ yếu giải quyết bằng con đường

đàm phán, hòa bình để đi tới thống nhất

Ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương, trong những

năm gần đây, vấn đề tranh chấp chủ quyền trên Biển

Đông giữa các quốc gia trong khu vực nói chung và Trung

Quốc đối với Việt Nam nói riêng diễn biến rất phức tạp,

cùng với đó, các thế lực thù địch vẫn không từ bỏ âm mưu

chiến lược “diễn biến hòa bình” hòng làm mất ổn định

chính trị, lật đổ chính quyền Trước tình hình trên, vấn

đề đặt ra hết sức quan trọng là bảo vệ vững chắc chủ

quyền biển, đảo thiêng liêng của Tổ quốc và ngoại giao đã

và đang là một mặt trận quan trọng hàng đầu

Vì vậy, việc nghiên cứu, vận dụng sáng tạo phương

pháp ngoại giao Hồ Chí Minh có ý nghĩa cả về mặt khoa

học và thực tiễn, là cơ sở để Đảng Cộng sản Việt Nam

huy động các nguồn lực từ bên ngoài kết hợp với nguồn

lực nội sinh của dân tộc tạo ra sức mạnh tổng hợp trong

sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa giai đoạn hiện nay

Công trình nghiên cứu này gồm 3 chương, trình bày một cách có hệ thống các phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh; sự vận dụng sáng tạo phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh của Đảng Cộng sản Việt Nam trong việc hoạch định đường lối, chính sách đối ngoại trong quá trình thực hiện đường lối đổi mới đất nước; đánh giá về những thành tựu và kinh nghiệm trong việc chỉ đạo thực hiện đường lối chính sách ngoại giao của Đảng Cộng sản Việt Nam trong thời kỳ đổi mới Thông qua đó, tác giả phân tích xu hướng, diễn biến của thế giới và khu vực trong bối cảnh hiện nay, đánh giá những thành công và những vấn đề nảy sinh trong quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa Từ đó, đề xuất các giải pháp tiếp tục vận dụng sáng tạo phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh trong xây dựng đường lối, chính sách và chỉ đạo hoạt động ngoại giao để giải quyết những yêu cầu đặt ra trong quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam ở giai đoạn mới Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong quá trình nghiên cứu, song công trình này hẳn còn không ít thiếu sót Tác giả mong nhận được nhiều ý kiến góp ý của bạn đọc để lần xuất bản sau cuốn sách được hoàn chỉnh hơn

Hà Nội, tháng 6 năm 2019

TÁC GIẢ

Chương I

HỆ THỐNG PHƯƠNG PHÁP

NGOẠI GIAO HỒ CHÍ MINH

I- MỘT SỐ KHÁI NIỆM

1 Khái niệm ngoại giao

Đối ngoại và ngoại giao là hai khái niệm riêng biệt

tuy gắn bó chặt chẽ với nhau, nhưng vẫn có sự khác biệt

nhất định Đối ngoại là toàn bộ mục tiêu, nhiệm vụ,

phương hướng, nguyên tắc, phương châm, biện pháp mà

quốc gia theo đuổi trong quan hệ với các quốc gia khác

hoặc chủ thể khác trong cộng đồng quốc tế nhằm phục vụ

cho lợi ích của quốc gia

Cùng với đối ngoại, ngoại giao là một lĩnh vực nghiên

cứu rộng lớn, được các nhà khoa học nghiên cứu đưa ra từ

lâu, đến hiện nay có nhiều cách hiểu khác nhau về khái

niệm “ngoại giao”

Ở nước ngoài: Từ “ngoại giao” có nguồn gốc từ

tiếng Hy Lạp “diploma” với nghĩa là giấy chứng

nhận, giấy ủy quyền mà sứ giả nước này trao cho

người phụ trách công tác ngoại giao của quốc gia đó

với các nước khác Từ đó xuất hiện từ “diplomacy” với

nghĩa là ngoại giao1

Từ điển tiếng Anh Oxford định nghĩa: “Ngoại giao là

việc tiến hành quan hệ quốc tế bằng cách đàm phán, là phương pháp mà các đại sứ, công sứ sử dụng để điều chỉnh và tiến hành các quan hệ đó, là công tác hoặc nghệ thuật của nhà ngoại giao”2 Tác giả Garden trong

Giáo trình môn ngoại giao cho rằng: “Ngoại giao là khoa

học về quan hệ đối ngoại”, còn theo nghĩa hẹp: “Ngoại giao là đàm phán chính thức”3 Từ điển Le Nouveau Petit Robert của Pháp đưa ra định nghĩa: “Ngoại giao là

hoạt động chính trị liên quan đến các mối quan hệ giữa các quốc gia”4 Đại từ điển bách khoa toàn thư Liên Xô

ghi: “Ngoại giao là hoạt động chính thức của người đứng đầu nhà nước, chính phủ và của các cơ quan chuyên trách về quan hệ đối ngoại, nhằm thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ của chính sách đối ngoại của quốc gia cũng như nhằm bảo vệ quyền lợi quốc gia ở nước ngoài”5 Từ điển ngoại giao của Liên Xô do Bộ trưởng Bộ Ngoại giao

_

1 Xem Vũ Dương Huân: Ngoại giao và công tác ngoại giao,

Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2010, tr.13

2, 3 H Nicolson: Diplomacy, Oxford University, London, 1965,

Chương I

HỆ THỐNG PHƯƠNG PHÁP

NGOẠI GIAO HỒ CHÍ MINH

I- MỘT SỐ KHÁI NIỆM

1 Khái niệm ngoại giao

Đối ngoại và ngoại giao là hai khái niệm riêng biệt

tuy gắn bó chặt chẽ với nhau, nhưng vẫn có sự khác biệt

nhất định Đối ngoại là toàn bộ mục tiêu, nhiệm vụ,

phương hướng, nguyên tắc, phương châm, biện pháp mà

quốc gia theo đuổi trong quan hệ với các quốc gia khác

hoặc chủ thể khác trong cộng đồng quốc tế nhằm phục vụ

cho lợi ích của quốc gia

Cùng với đối ngoại, ngoại giao là một lĩnh vực nghiên

cứu rộng lớn, được các nhà khoa học nghiên cứu đưa ra từ

lâu, đến hiện nay có nhiều cách hiểu khác nhau về khái

niệm “ngoại giao”

Ở nước ngoài: Từ “ngoại giao” có nguồn gốc từ

tiếng Hy Lạp “diploma” với nghĩa là giấy chứng

nhận, giấy ủy quyền mà sứ giả nước này trao cho

người phụ trách công tác ngoại giao của quốc gia đó

với các nước khác Từ đó xuất hiện từ “diplomacy” với

nghĩa là ngoại giao1

Từ điển tiếng Anh Oxford định nghĩa: “Ngoại giao là

việc tiến hành quan hệ quốc tế bằng cách đàm phán, là phương pháp mà các đại sứ, công sứ sử dụng để điều chỉnh và tiến hành các quan hệ đó, là công tác hoặc nghệ thuật của nhà ngoại giao”2 Tác giả Garden trong

Giáo trình môn ngoại giao cho rằng: “Ngoại giao là khoa

học về quan hệ đối ngoại”, còn theo nghĩa hẹp: “Ngoại giao là đàm phán chính thức”3 Từ điển Le Nouveau Petit Robert của Pháp đưa ra định nghĩa: “Ngoại giao là

hoạt động chính trị liên quan đến các mối quan hệ giữa các quốc gia”4 Đại từ điển bách khoa toàn thư Liên Xô

ghi: “Ngoại giao là hoạt động chính thức của người đứng đầu nhà nước, chính phủ và của các cơ quan chuyên trách về quan hệ đối ngoại, nhằm thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ của chính sách đối ngoại của quốc gia cũng như nhằm bảo vệ quyền lợi quốc gia ở nước ngoài”5 Từ điển ngoại giao của Liên Xô do Bộ trưởng Bộ Ngoại giao

_

1 Xem Vũ Dương Huân: Ngoại giao và công tác ngoại giao,

Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2010, tr.13

2, 3 H Nicolson: Diplomacy, Oxford University, London, 1965,

Liên Xô (giai đoạn 1957 - 1985) A.A Gromyko chủ biên

định nghĩa: “Ngoại giao là công cụ thực hiện chính sách

đối ngoại của quốc gia, là tổng thể những biện pháp phi

quân sự, những phương pháp, thủ thuật được sử dụng

có tính đến điều kiện cụ thể và đặc điểm của yêu cầu

nhiệm vụ; hoạt động chính thức của người đứng đầu

nhà nước, chính phủ, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao, các cơ

quan đại diện ngoại giao ở nước ngoài, các đoàn đại biểu

các hội nghị quốc tế nhằm thực hiện mục tiêu và nhiệm

vụ chính sách đối ngoại của quốc gia, bảo vệ quyền và

lợi ích quốc gia, pháp nhân và công dân của mình ở

nước ngoài Đồng thời, ngoại giao là nghệ thuật đàm

phán nhằm ngăn chặn, hoặc dàn xếp những xung đột

quốc tế, tìm cách thỏa hiệp và đưa ra những giải pháp

có thể được các bên chấp nhận, cũng như việc mở rộng

và củng cố hợp tác quốc tế”1

Ở Việt Nam: Theo Từ điển tiếng Việt, “ngoại giao

là sự giao thiệp với nước ngoài để bảo vệ quyền lợi của

quốc gia mình và để góp phần giải quyết những vấn

đề quốc tế chung2

Giáo trình Một số vấn đề cơ bản về nghiệp vụ ngoại

giao nêu nhận thức: Ngoại giao là một khoa học mang

Trong cuốn sách Ngoại giao và công tác ngoại giao,

khái niệm ngoại giao được hiểu là: Ngoại giao - công cụ thực hiện chính sách đối ngoại của quốc gia - được hiểu là tổng thể những biện pháp phi quân sự, những phương pháp, thủ thuật được sử dụng có tính đến điều kiện cụ thể và đặc điểm của yêu cầu, nhiệm vụ; là hoạt động chính thức của người đứng đầu Nhà nước, Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao, các cơ quan đại diện ngoại giao ở nước ngoài, các đoàn đại biểu tại các hội nghị quốc tế nhằm thực hiện mục tiêu và chính sách đối ngoại của quốc gia, bảo vệ quyền và lợi ích quốc gia, pháp nhân và công dân mình ở nước ngoài Ngoại giao là nghệ thuật đàm phán nhằm ngăn chặn hoặc dàn xếp những xung đột quốc tế, tìm cách thỏa hiệp và những giải pháp có thể được các bên chấp nhận, cũng như việc mở rộng và củng cố hợp tác quốc tế Lãnh đạo

_

1 Xem Học viện Quan hệ quốc tế: Giáo trình Một số vấn đề cơ

bản về nghiệp vụ ngoại giao, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000,

t.1, tr.19-20

Liên Xô (giai đoạn 1957 - 1985) A.A Gromyko chủ biên

định nghĩa: “Ngoại giao là công cụ thực hiện chính sách

đối ngoại của quốc gia, là tổng thể những biện pháp phi

quân sự, những phương pháp, thủ thuật được sử dụng

có tính đến điều kiện cụ thể và đặc điểm của yêu cầu

nhiệm vụ; hoạt động chính thức của người đứng đầu

nhà nước, chính phủ, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao, các cơ

quan đại diện ngoại giao ở nước ngoài, các đoàn đại biểu

các hội nghị quốc tế nhằm thực hiện mục tiêu và nhiệm

vụ chính sách đối ngoại của quốc gia, bảo vệ quyền và

lợi ích quốc gia, pháp nhân và công dân của mình ở

nước ngoài Đồng thời, ngoại giao là nghệ thuật đàm

phán nhằm ngăn chặn, hoặc dàn xếp những xung đột

quốc tế, tìm cách thỏa hiệp và đưa ra những giải pháp

có thể được các bên chấp nhận, cũng như việc mở rộng

và củng cố hợp tác quốc tế”1

Ở Việt Nam: Theo Từ điển tiếng Việt, “ngoại giao

là sự giao thiệp với nước ngoài để bảo vệ quyền lợi của

quốc gia mình và để góp phần giải quyết những vấn

đề quốc tế chung2

Giáo trình Một số vấn đề cơ bản về nghiệp vụ ngoại

giao nêu nhận thức: Ngoại giao là một khoa học mang

Trong cuốn sách Ngoại giao và công tác ngoại giao,

khái niệm ngoại giao được hiểu là: Ngoại giao - công cụ thực hiện chính sách đối ngoại của quốc gia - được hiểu là tổng thể những biện pháp phi quân sự, những phương pháp, thủ thuật được sử dụng có tính đến điều kiện cụ thể và đặc điểm của yêu cầu, nhiệm vụ; là hoạt động chính thức của người đứng đầu Nhà nước, Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao, các cơ quan đại diện ngoại giao ở nước ngoài, các đoàn đại biểu tại các hội nghị quốc tế nhằm thực hiện mục tiêu và chính sách đối ngoại của quốc gia, bảo vệ quyền và lợi ích quốc gia, pháp nhân và công dân mình ở nước ngoài Ngoại giao là nghệ thuật đàm phán nhằm ngăn chặn hoặc dàn xếp những xung đột quốc tế, tìm cách thỏa hiệp và những giải pháp có thể được các bên chấp nhận, cũng như việc mở rộng và củng cố hợp tác quốc tế Lãnh đạo

_

1 Xem Học viện Quan hệ quốc tế: Giáo trình Một số vấn đề cơ

bản về nghiệp vụ ngoại giao, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000,

t.1, tr.19-20

hoạt động ngoại giao của quốc gia là Chính phủ, trước

hết trực tiếp của Bộ Ngoại giao Ngoại giao bất cứ quốc

gia nào đều mang tính giai cấp Nội dung, nguyên tắc,

mục đích, nhiệm vụ của ngoại giao do chế độ kinh tế -

xã hội của quốc gia quyết định và lợi ích giai cấp cầm

quyền chi phối đường lối đối ngoại của quốc gia1

Như vậy, có thể thấy có nhiều cách hiểu khác nhau

về ngoại giao Từ những cách tiếp cận trên có thể rút

ra một số nhận xét như sau về ngoại giao: Ngoại giao

là hoạt động của nhà nước trong lĩnh vực đối ngoại,

ngoại giao là công cụ quan trọng nhất, công cụ hòa

bình thực hiện chính sách đối ngoại của quốc gia; là

tất cả các cơ quan chuyên trách về quan hệ đối ngoại ở

Trung ương cũng như ở nước ngoài và những cán bộ

làm công tác ngoại giao nhà nước; là nghề nghiệp của

các nhà ngoại giao; là khoa học và nghệ thuật, trước

hết là nghệ thuật đàm phán và ngoại giao mang tính

giai cấp sâu sắc

2 Khái niệm phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh

Phương pháp thực chất là những cách thức mà

con người thực hiện các mục tiêu đã định sẵn, là sự

phù hợp giữa hoạt động chủ quan có hướng đích của

con người với quy luật khách quan của tự nhiên và xã

_

1 Xem Vũ Dương Huân: Ngoại giao và công tác ngoại giao,

Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2010, tr 20-21

hội Trong cuốn sách Phương pháp và phong cách Hồ Chí Minh đã đưa ra khái niệm phương pháp là toàn bộ

những cách thức với tính chất là một hệ thống các nguyên tắc xuất phát từ các quy tắc tồn tại và vận động của đối tượng, khách thể đã được nhận thức, để định hướng và điều chỉnh hoạt động nhận thức cũng như hoạt động thực tiễn của con người, nhằm tác động vào đối tượng, khách thể để thực hiện mục đích đã định1

Về phương pháp Hồ Chí Minh, trong cuốn sách Một

số vấn đề phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

về Hồ Chí Minh, đưa ra định nghĩa: Phương pháp là hệ

thống các quy tắc, chuẩn mực, cách thức điều chỉnh nhận thức và hoạt động của con người trong việc tiếp cận

lý luận và khảo sát thực tế Phương pháp hình thành tư duy lý luận, nhưng không phải một chiều Lý luận đẻ ra phương pháp, phương pháp tác động trở lại lý luận, làm cho lý luận phát triển, hình thành lý luận mới; đến lượt

nó, lý luận mới lại đẻ ra phương pháp mới2

Trong cuốn sách Tìm hiểu phương pháp Hồ Chí Minh, cũng đã đề cập đến phương pháp Hồ Chí Minh:

_

1 Xem Đặng Xuân Kỳ (Chủ biên): Phương pháp và phong cách Hồ

Chí Minh, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1997, tr 24-25

2 Xem Song Thành (Chủ biên): Một số vấn đề phương pháp

luận và phương pháp nghiên cứu về Hồ Chí Minh, Nxb Chính trị

quốc gia, Hà Nội, 1997, tr 28

hoạt động ngoại giao của quốc gia là Chính phủ, trước

hết trực tiếp của Bộ Ngoại giao Ngoại giao bất cứ quốc

gia nào đều mang tính giai cấp Nội dung, nguyên tắc,

mục đích, nhiệm vụ của ngoại giao do chế độ kinh tế -

xã hội của quốc gia quyết định và lợi ích giai cấp cầm

quyền chi phối đường lối đối ngoại của quốc gia1

Như vậy, có thể thấy có nhiều cách hiểu khác nhau

về ngoại giao Từ những cách tiếp cận trên có thể rút

ra một số nhận xét như sau về ngoại giao: Ngoại giao

là hoạt động của nhà nước trong lĩnh vực đối ngoại,

ngoại giao là công cụ quan trọng nhất, công cụ hòa

bình thực hiện chính sách đối ngoại của quốc gia; là

tất cả các cơ quan chuyên trách về quan hệ đối ngoại ở

Trung ương cũng như ở nước ngoài và những cán bộ

làm công tác ngoại giao nhà nước; là nghề nghiệp của

các nhà ngoại giao; là khoa học và nghệ thuật, trước

hết là nghệ thuật đàm phán và ngoại giao mang tính

giai cấp sâu sắc

2 Khái niệm phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh

Phương pháp thực chất là những cách thức mà

con người thực hiện các mục tiêu đã định sẵn, là sự

phù hợp giữa hoạt động chủ quan có hướng đích của

con người với quy luật khách quan của tự nhiên và xã

_

1 Xem Vũ Dương Huân: Ngoại giao và công tác ngoại giao,

Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2010, tr 20-21

hội Trong cuốn sách Phương pháp và phong cách Hồ Chí Minh đã đưa ra khái niệm phương pháp là toàn bộ

những cách thức với tính chất là một hệ thống các nguyên tắc xuất phát từ các quy tắc tồn tại và vận động của đối tượng, khách thể đã được nhận thức, để định hướng và điều chỉnh hoạt động nhận thức cũng như hoạt động thực tiễn của con người, nhằm tác động vào đối tượng, khách thể để thực hiện mục đích đã định1

Về phương pháp Hồ Chí Minh, trong cuốn sách Một

số vấn đề phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

về Hồ Chí Minh, đưa ra định nghĩa: Phương pháp là hệ

thống các quy tắc, chuẩn mực, cách thức điều chỉnh nhận thức và hoạt động của con người trong việc tiếp cận

lý luận và khảo sát thực tế Phương pháp hình thành tư duy lý luận, nhưng không phải một chiều Lý luận đẻ ra phương pháp, phương pháp tác động trở lại lý luận, làm cho lý luận phát triển, hình thành lý luận mới; đến lượt

nó, lý luận mới lại đẻ ra phương pháp mới2

Trong cuốn sách Tìm hiểu phương pháp Hồ Chí Minh, cũng đã đề cập đến phương pháp Hồ Chí Minh:

_

1 Xem Đặng Xuân Kỳ (Chủ biên): Phương pháp và phong cách Hồ

Chí Minh, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1997, tr 24-25

2 Xem Song Thành (Chủ biên): Một số vấn đề phương pháp

luận và phương pháp nghiên cứu về Hồ Chí Minh, Nxb Chính trị

quốc gia, Hà Nội, 1997, tr 28

Phương pháp Hồ Chí Minh là phương pháp ở tầm tư

tưởng, lý luận, thể hiện sự nhuần nhuyễn giữa lý luận

với thực tiễn trong các lĩnh vực hoạt động của Người, lý

luận hóa thực tiễn gắn liền với thực tiễn hóa lý luận

Phương pháp Hồ Chí Minh không chỉ thể hiện một trình

độ tư tưởng mà còn là năng lực và bản lĩnh sáng tạo văn

hóa, với tầm nhìn rộng lớn, dự báo sáng suốt và ứng xử

linh hoạt, tinh tế1

Ngoại giao muốn đạt được mục đích thì phải có

phương pháp Trong cuộc đời hoạt động ngoại giao của

mình, Hồ Chí Minh thường xuyên xác định đường lối

cách mạng đúng đắn và lựa chọn phương pháp cách

mạng thích hợp Đường lối quyết định phương pháp,

phương pháp lại đưa đường lối vào cuộc sống, thể hiện

đường lối trong hoạt động thực tiễn

Trong hoạt động ngoại giao, phương pháp đóng vai

trò đặc biệt quan trọng Bởi vì môi trường hoạt động

ngoại giao là thế giới không ngừng biến đổi, không

ngừng vận động, cần phải có những cách thức đánh

giá, nhận định, dự báo tình hình thế giới một cách

khoa học, năng động Sự thay đổi của tình hình đòi hỏi

phải có phương pháp mới Mặt khác, do đối tác của

ngoại giao đa dạng và phức tạp, cần có sự linh hoạt,

Phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh là một nội dung quan trọng trong tư tưởng của Người, góp phần hình thành nền ngoại giao Việt Nam hiện đại Ngoại giao vừa là khoa học, ứng xử, giao tiếp, đàm phán, vừa

là chính trị Ngoại giao muốn đạt mục đích đề ra phải

có phương pháp

Đánh giá về tầm quan trọng của phương pháp hoạt

động chính trị, đồng chí Trường Chinh khẳng định: Lịch sử phát triển cách mạng thế giới cho thấy một phong trào nào đó có khi bế tắc, không lối ra, thậm chí thất bại, không phải vì không có mục tiêu và phương hướng rõ ràng, cũng không phải không tổ chức được lực lượng cách mạng, mà chủ yếu vì thiếu phương pháp cách mạng và hình thức đấu tranh thích hợp1

Đối với Hồ Chí Minh, phương pháp ngoại giao được thể hiện rất đa dạng, phong phú, đó là: phương pháp dĩ

_

1 Xem Trường Chinh: Chủ tịch Hồ Chí Minh và cách mạng

Việt Nam, Nxb Thông tin lý luận, Hà Nội, 1991, tr 149

Phương pháp Hồ Chí Minh là phương pháp ở tầm tư

tưởng, lý luận, thể hiện sự nhuần nhuyễn giữa lý luận

với thực tiễn trong các lĩnh vực hoạt động của Người, lý

luận hóa thực tiễn gắn liền với thực tiễn hóa lý luận

Phương pháp Hồ Chí Minh không chỉ thể hiện một trình

độ tư tưởng mà còn là năng lực và bản lĩnh sáng tạo văn

hóa, với tầm nhìn rộng lớn, dự báo sáng suốt và ứng xử

linh hoạt, tinh tế1

Ngoại giao muốn đạt được mục đích thì phải có

phương pháp Trong cuộc đời hoạt động ngoại giao của

mình, Hồ Chí Minh thường xuyên xác định đường lối

cách mạng đúng đắn và lựa chọn phương pháp cách

mạng thích hợp Đường lối quyết định phương pháp,

phương pháp lại đưa đường lối vào cuộc sống, thể hiện

đường lối trong hoạt động thực tiễn

Trong hoạt động ngoại giao, phương pháp đóng vai

trò đặc biệt quan trọng Bởi vì môi trường hoạt động

ngoại giao là thế giới không ngừng biến đổi, không

ngừng vận động, cần phải có những cách thức đánh

giá, nhận định, dự báo tình hình thế giới một cách

khoa học, năng động Sự thay đổi của tình hình đòi hỏi

phải có phương pháp mới Mặt khác, do đối tác của

ngoại giao đa dạng và phức tạp, cần có sự linh hoạt,

Phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh là một nội dung quan trọng trong tư tưởng của Người, góp phần hình thành nền ngoại giao Việt Nam hiện đại Ngoại giao vừa là khoa học, ứng xử, giao tiếp, đàm phán, vừa

là chính trị Ngoại giao muốn đạt mục đích đề ra phải

có phương pháp

Đánh giá về tầm quan trọng của phương pháp hoạt

động chính trị, đồng chí Trường Chinh khẳng định: Lịch sử phát triển cách mạng thế giới cho thấy một phong trào nào đó có khi bế tắc, không lối ra, thậm chí thất bại, không phải vì không có mục tiêu và phương hướng rõ ràng, cũng không phải không tổ chức được lực lượng cách mạng, mà chủ yếu vì thiếu phương pháp cách mạng và hình thức đấu tranh thích hợp1

Đối với Hồ Chí Minh, phương pháp ngoại giao được thể hiện rất đa dạng, phong phú, đó là: phương pháp dĩ

_

1 Xem Trường Chinh: Chủ tịch Hồ Chí Minh và cách mạng

Việt Nam, Nxb Thông tin lý luận, Hà Nội, 1991, tr 149

bất biến ứng vạn biến; thêm bạn bớt thù; vừa đánh, vừa

đàm; biết thắng từng bước; lợi dụng mâu thuẫn trong

hàng ngũ kẻ thù trong đấu tranh ngoại giao; dự báo và

nắm bắt đúng thời cơ; ngoại giao công tâm; phối hợp các

lĩnh vực, trước hết là chính trị, quân sự và ngoại giao,

tạo sức mạnh tổng hợp cho đấu tranh ngoại giao

Như vậy, có thể hiểu: Phương pháp ngoại giao Hồ

Chí Minh là bộ phận rất quan trọng trong tư tưởng

ngoại giao Hồ Chí Minh, bao gồm một hệ thống các cách

thức, các phương thức khác nhau để giải quyết các vấn

đề trong quan hệ quốc tế nhằm thực hiện thắng lợi các

mục tiêu, nhiệm vụ chính trị của cách mạng Việt Nam

Phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh không đồng

nhất với những quan điểm, quan niệm trong ngoại

giao Hồ Chí Minh mà từ những quan điểm đó để đưa

ra những cách thức xử lý tình huống, vấn đề cụ thể

Ngoại giao muốn đạt được mục đích thì phải có phương

pháp Phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh là nét đặc

sắc trong tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh, góp phần

tạo nên bản sắc của nền ngoại giao Việt Nam thời đại

Hồ Chí Minh

Thực tiễn lịch sử cho thấy, phương pháp ngoại giao

Hồ Chí Minh đã phát huy hiệu quả to lớn trong công

cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc và bảo vệ Tổ quốc

Việt Nam Mặc dù việc vận dụng tư tưởng, phương

pháp ngoại giao Hồ Chí Minh trong hoạch định đường

lối ngoại giao và thực hiện nhiệm vụ đối ngoại trong

hoàn cảnh có nhiều khó khăn, thách thức, song chúng

ta vẫn đạt được những thành tựu cơ bản, quan trọng Trong giai đoạn cách mạng hiện nay, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc là hai nhiệm vụ chiến lược quan trọng hàng đầu của cách mạng Việt Nam Hai nhiệm vụ đó có

sự liên quan mật thiết với nhau, có mối quan hệ khăng khít, chi phối mọi hoạt động và lĩnh vực của đời sống xã hội Xây dựng Tổ quốc giàu mạnh trên các phương diện

sẽ là điều kiện hết sức cơ bản để bảo vệ Tổ quốc Đồng thời, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc được thực hiện trọn vẹn, tạo lập môi trường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước Thực hiện hài hòa và tốt đẹp hai nhiệm vụ chiến lược này sẽ hướng tới mục tiêu chung là xây dựng đất nước Việt Nam dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội Vận dụng phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam hiện nay được hiểu là vận dụng những cách thức xử lý tình huống, vấn đề cụ thể ở lĩnh vực ngoại giao theo tư tưởng

Hồ Chí Minh trong thời kỳ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam Nhằm mục tiêu xây dựng, thúc đẩy phát triển các lĩnh vực chính trị, kinh tế - xã hội, văn hóa, giữ vững độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ, bảo đảm an ninh chính trị và trật tự, an toàn

xã hội, Tăng cường tiềm lực quốc phòng, bảo đảm vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ quốc gia cả ở đất liền, vùng trời, vùng biển và

bất biến ứng vạn biến; thêm bạn bớt thù; vừa đánh, vừa

đàm; biết thắng từng bước; lợi dụng mâu thuẫn trong

hàng ngũ kẻ thù trong đấu tranh ngoại giao; dự báo và

nắm bắt đúng thời cơ; ngoại giao công tâm; phối hợp các

lĩnh vực, trước hết là chính trị, quân sự và ngoại giao,

tạo sức mạnh tổng hợp cho đấu tranh ngoại giao

Như vậy, có thể hiểu: Phương pháp ngoại giao Hồ

Chí Minh là bộ phận rất quan trọng trong tư tưởng

ngoại giao Hồ Chí Minh, bao gồm một hệ thống các cách

thức, các phương thức khác nhau để giải quyết các vấn

đề trong quan hệ quốc tế nhằm thực hiện thắng lợi các

mục tiêu, nhiệm vụ chính trị của cách mạng Việt Nam

Phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh không đồng

nhất với những quan điểm, quan niệm trong ngoại

giao Hồ Chí Minh mà từ những quan điểm đó để đưa

ra những cách thức xử lý tình huống, vấn đề cụ thể

Ngoại giao muốn đạt được mục đích thì phải có phương

pháp Phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh là nét đặc

sắc trong tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh, góp phần

tạo nên bản sắc của nền ngoại giao Việt Nam thời đại

Hồ Chí Minh

Thực tiễn lịch sử cho thấy, phương pháp ngoại giao

Hồ Chí Minh đã phát huy hiệu quả to lớn trong công

cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc và bảo vệ Tổ quốc

Việt Nam Mặc dù việc vận dụng tư tưởng, phương

pháp ngoại giao Hồ Chí Minh trong hoạch định đường

lối ngoại giao và thực hiện nhiệm vụ đối ngoại trong

hoàn cảnh có nhiều khó khăn, thách thức, song chúng

ta vẫn đạt được những thành tựu cơ bản, quan trọng Trong giai đoạn cách mạng hiện nay, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc là hai nhiệm vụ chiến lược quan trọng hàng đầu của cách mạng Việt Nam Hai nhiệm vụ đó có

sự liên quan mật thiết với nhau, có mối quan hệ khăng khít, chi phối mọi hoạt động và lĩnh vực của đời sống xã hội Xây dựng Tổ quốc giàu mạnh trên các phương diện

sẽ là điều kiện hết sức cơ bản để bảo vệ Tổ quốc Đồng thời, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc được thực hiện trọn vẹn, tạo lập môi trường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước Thực hiện hài hòa và tốt đẹp hai nhiệm vụ chiến lược này sẽ hướng tới mục tiêu chung là xây dựng đất nước Việt Nam dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội Vận dụng phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam hiện nay được hiểu là vận dụng những cách thức xử lý tình huống, vấn đề cụ thể ở lĩnh vực ngoại giao theo tư tưởng

Hồ Chí Minh trong thời kỳ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam Nhằm mục tiêu xây dựng, thúc đẩy phát triển các lĩnh vực chính trị, kinh tế - xã hội, văn hóa, giữ vững độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ, bảo đảm an ninh chính trị và trật tự, an toàn

xã hội, Tăng cường tiềm lực quốc phòng, bảo đảm vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ quốc gia cả ở đất liền, vùng trời, vùng biển và

hải đảo Giữ vững hòa bình, ổn định để xây dựng và

phát triển đất nước

II- CÁC PHƯƠNG PHÁP NGOẠI GIAO HỒ CHÍ MINH

1 Phương pháp “Dĩ bất biến ứng vạn biến”

“Dĩ bất biến ứng vạn biến” vừa là phương châm,

vừa là phương pháp có tính nguyên tắc trong hoạt động

ngoại giao của Hồ Chí Minh Phương pháp này xuất

phát từ tư duy triết học phương Đông “lấy cái không thể

thay đổi để ứng phó với muôn sự thay đổi”, hay lấy cái

bất biến để ứng với cái vạn biến Hồ Chí Minh đã kết

hợp hài hòa triết lý phương Đông với phép biện chứng

duy vật mácxít Điều “bất biến” trong phương pháp

ngoại giao của Hồ Chí Minh là lợi ích dân tộc, mục tiêu

giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, lý tưởng của

cuộc cách mạng dân tộc, dân chủ nhân dân tiến lên chủ

nghĩa xã hội dưới sự lãnh đạo của Đảng Đó là sợi chỉ đỏ

xuyên suốt toàn bộ quá trình đấu tranh trên các

phương diện, đặc biệt là đấu tranh ngoại giao trong thời

đại Hồ Chí Minh

Trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, để

đạt được những mục tiêu cơ bản là độc lập, tự do,

thống nhất đất nước, Hồ Chí Minh đánh giá đúng tình

hình quốc tế và so sánh lực lượng ở những thời điểm cụ

thể để vận dụng sách lược một cách linh hoạt, mềm

dẻo, giành thắng lợi từng bước Người chỉ ra rằng:

“Mục đích bất di bất dịch của ta vẫn là hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ Nguyên tắc của ta thì phải vững chắc, nhưng sách lược của ta thì linh hoạt”1

Phương pháp ngoại giao “Dĩ bất biến ứng vạn biến”

được vận dụng một cách linh hoạt trong đấu tranh đàm phán với kẻ thù Khi đàm phán với kẻ thù, Hồ Chí Minh luôn giữ nguyên tắc bất biến là: độc lập thống nhất toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, tự do, hạnh phúc của Nhân dân, quyền cơ bản của dân tộc, đó là những thứ không thể đổi chác, không thể nhân nhượng Nguyên tắc đó được thể hiện bằng quyết tâm: “Dù phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn cũng phải kiên quyết giành cho được độc lập”2 Để đảm bảo nguyên tắc “bất biến” phục vụ cho mục tiêu cách mạng, Hồ Chí Minh luôn nhắc nhở: Trước hết là phải giành cho kỳ được độc

lập, tất cả cho độc lập, “Không có gì quý hơn độc lập, tự do”3 Nhưng khi có độc lập rồi phải xây dựng chế độ xã hội mới, đem lại tự do, hạnh phúc cho Nhân dân Vì theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, có độc lập mà dân không được hưởng tự do, hạnh phúc thì độc lập cũng chẳng có nghĩa gì

_

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,

2011, t.8, tr.555

2 Võ Nguyên Giáp: Những chặng đường lịch sử, Nxb Chính trị

quốc gia, Hà Nội, 2018, tr.224

3 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.15, tr 131

hải đảo Giữ vững hòa bình, ổn định để xây dựng và

phát triển đất nước

II- CÁC PHƯƠNG PHÁP NGOẠI GIAO HỒ CHÍ MINH

1 Phương pháp “Dĩ bất biến ứng vạn biến”

“Dĩ bất biến ứng vạn biến” vừa là phương châm,

vừa là phương pháp có tính nguyên tắc trong hoạt động

ngoại giao của Hồ Chí Minh Phương pháp này xuất

phát từ tư duy triết học phương Đông “lấy cái không thể

thay đổi để ứng phó với muôn sự thay đổi”, hay lấy cái

bất biến để ứng với cái vạn biến Hồ Chí Minh đã kết

hợp hài hòa triết lý phương Đông với phép biện chứng

duy vật mácxít Điều “bất biến” trong phương pháp

ngoại giao của Hồ Chí Minh là lợi ích dân tộc, mục tiêu

giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, lý tưởng của

cuộc cách mạng dân tộc, dân chủ nhân dân tiến lên chủ

nghĩa xã hội dưới sự lãnh đạo của Đảng Đó là sợi chỉ đỏ

xuyên suốt toàn bộ quá trình đấu tranh trên các

phương diện, đặc biệt là đấu tranh ngoại giao trong thời

đại Hồ Chí Minh

Trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, để

đạt được những mục tiêu cơ bản là độc lập, tự do,

thống nhất đất nước, Hồ Chí Minh đánh giá đúng tình

hình quốc tế và so sánh lực lượng ở những thời điểm cụ

thể để vận dụng sách lược một cách linh hoạt, mềm

dẻo, giành thắng lợi từng bước Người chỉ ra rằng:

“Mục đích bất di bất dịch của ta vẫn là hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ Nguyên tắc của ta thì phải vững chắc, nhưng sách lược của ta thì linh hoạt”1

Phương pháp ngoại giao “Dĩ bất biến ứng vạn biến”

được vận dụng một cách linh hoạt trong đấu tranh đàm phán với kẻ thù Khi đàm phán với kẻ thù, Hồ Chí Minh luôn giữ nguyên tắc bất biến là: độc lập thống nhất toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, tự do, hạnh phúc của Nhân dân, quyền cơ bản của dân tộc, đó là những thứ không thể đổi chác, không thể nhân nhượng Nguyên tắc đó được thể hiện bằng quyết tâm: “Dù phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn cũng phải kiên quyết giành cho được độc lập”2 Để đảm bảo nguyên tắc “bất biến” phục vụ cho mục tiêu cách mạng, Hồ Chí Minh luôn nhắc nhở: Trước hết là phải giành cho kỳ được độc

lập, tất cả cho độc lập, “Không có gì quý hơn độc lập, tự do”3 Nhưng khi có độc lập rồi phải xây dựng chế độ xã hội mới, đem lại tự do, hạnh phúc cho Nhân dân Vì theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, có độc lập mà dân không được hưởng tự do, hạnh phúc thì độc lập cũng chẳng có nghĩa gì

_

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,

2011, t.8, tr.555

2 Võ Nguyên Giáp: Những chặng đường lịch sử, Nxb Chính trị

quốc gia, Hà Nội, 2018, tr.224

3 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.15, tr 131

Hòa bình, độc lập, thống nhất của Tổ quốc, tự do,

hạnh phúc của Nhân dân là mục tiêu đấu tranh và

phấn đấu của mọi người Việt Nam Nhưng con đường đi

đến mục tiêu đó là con đường dài, đầy khó khăn gian

khổ, đòi hỏi phải có sự phấn đấu, hy sinh của nhiều lớp

người, nhiều thế hệ Trong mỗi bước đi lên, cách mạng

phải đối phó với muôn vàn biến đổi, đòi hỏi người cách

mạng phải sáng suốt, tỉnh táo, nhạy bén để thay đổi

cách thức ứng phó với những điều kiện lịch sử mà cuộc

đấu tranh đặt ra Chiến lược, sách lược cách mạng phải

linh hoạt, phù hợp: “ứng vạn biến” trong mỗi thời điểm,

điều kiện nhất định sao cho đạt được mục tiêu cuối

cùng đã xác định Phương pháp “Dĩ bất biến ứng vạn

biến” của Hồ Chí Minh hoàn toàn phù hợp với quan

điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin Trong đấu tranh cách

mạng phải giành cho được thắng lợi để từng bước tiến

lên, nhưng không phải chỉ biết mục tiêu trước mắt mà

quên mục tiêu lâu dài, cũng không thể hy sinh mục tiêu

lâu dài chỉ vì những mục tiêu trước mắt Trong đấu

tranh ngoại giao, có những lúc cần thỏa hiệp, nhân

nhượng, nhưng thỏa hiệp phải có nguyên tắc, không

được rời bỏ những vấn đề có tính nguyên tắc khi thương

lượng với kẻ thù Có nghĩa là phải xác định giới hạn của

nhân nhượng trong ngoại giao, đó là không được làm

tổn hại đến chủ quyền của quốc gia và lợi ích dân tộc

Năm 1946, Đảng ta khẳng định: “Tạm ước 14-9 là một

bước nhân nhượng cuối cùng Nhân nhượng nữa là

phạm đến chủ quyền của nước, là hại quyền lợi cao trọng của dân tộc”1 Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta

đã kiên quyết đấu tranh để có “ngoại giao riêng”, vì

“nếu quân đội và ngoại giao Việt Nam ở dưới quyền Pháp tức là Việt Nam chưa được độc lập hẳn và vẫn là thuộc địa của Pháp”2

Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Hồ Chí Minh

đã đánh giá đúng tình hình quốc tế và so sánh lực lượng

ở những thời điểm cụ thể để vận dụng sách lược một cách linh hoạt, mềm dẻo, giành thắng lợi từng bước Căn cứ vào thực lực cách mạng và tương quan lực lượng trong những thời điểm nhất định, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam đề ra những hình thức đấu tranh thích hợp, những sách lược phù hợp để tranh thủ mọi lực lượng có thể tranh thủ được trên trường quốc tế, ủng hộ cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc của Việt Nam

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, phương pháp “Dĩ bất biến ứng vạn biến” được thể hiện ở

nỗ lực tìm kiếm những cơ hội hòa bình trong mối quan

hệ với Pháp của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa sau Cách mạng Tháng Tám Điều đó cũng đã thể hiện

rõ lập trường có tính nguyên tắc của nước ta trong giữ

_

1 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đảng toàn tập, Nxb

Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, t.8, tr.148

2 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.5, tr.494

Hòa bình, độc lập, thống nhất của Tổ quốc, tự do,

hạnh phúc của Nhân dân là mục tiêu đấu tranh và

phấn đấu của mọi người Việt Nam Nhưng con đường đi

đến mục tiêu đó là con đường dài, đầy khó khăn gian

khổ, đòi hỏi phải có sự phấn đấu, hy sinh của nhiều lớp

người, nhiều thế hệ Trong mỗi bước đi lên, cách mạng

phải đối phó với muôn vàn biến đổi, đòi hỏi người cách

mạng phải sáng suốt, tỉnh táo, nhạy bén để thay đổi

cách thức ứng phó với những điều kiện lịch sử mà cuộc

đấu tranh đặt ra Chiến lược, sách lược cách mạng phải

linh hoạt, phù hợp: “ứng vạn biến” trong mỗi thời điểm,

điều kiện nhất định sao cho đạt được mục tiêu cuối

cùng đã xác định Phương pháp “Dĩ bất biến ứng vạn

biến” của Hồ Chí Minh hoàn toàn phù hợp với quan

điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin Trong đấu tranh cách

mạng phải giành cho được thắng lợi để từng bước tiến

lên, nhưng không phải chỉ biết mục tiêu trước mắt mà

quên mục tiêu lâu dài, cũng không thể hy sinh mục tiêu

lâu dài chỉ vì những mục tiêu trước mắt Trong đấu

tranh ngoại giao, có những lúc cần thỏa hiệp, nhân

nhượng, nhưng thỏa hiệp phải có nguyên tắc, không

được rời bỏ những vấn đề có tính nguyên tắc khi thương

lượng với kẻ thù Có nghĩa là phải xác định giới hạn của

nhân nhượng trong ngoại giao, đó là không được làm

tổn hại đến chủ quyền của quốc gia và lợi ích dân tộc

Năm 1946, Đảng ta khẳng định: “Tạm ước 14-9 là một

bước nhân nhượng cuối cùng Nhân nhượng nữa là

phạm đến chủ quyền của nước, là hại quyền lợi cao trọng của dân tộc”1 Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta

đã kiên quyết đấu tranh để có “ngoại giao riêng”, vì

“nếu quân đội và ngoại giao Việt Nam ở dưới quyền Pháp tức là Việt Nam chưa được độc lập hẳn và vẫn là thuộc địa của Pháp”2

Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Hồ Chí Minh

đã đánh giá đúng tình hình quốc tế và so sánh lực lượng

ở những thời điểm cụ thể để vận dụng sách lược một cách linh hoạt, mềm dẻo, giành thắng lợi từng bước Căn cứ vào thực lực cách mạng và tương quan lực lượng trong những thời điểm nhất định, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam đề ra những hình thức đấu tranh thích hợp, những sách lược phù hợp để tranh thủ mọi lực lượng có thể tranh thủ được trên trường quốc tế, ủng hộ cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc của Việt Nam

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, phương pháp “Dĩ bất biến ứng vạn biến” được thể hiện ở

nỗ lực tìm kiếm những cơ hội hòa bình trong mối quan

hệ với Pháp của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa sau Cách mạng Tháng Tám Điều đó cũng đã thể hiện

rõ lập trường có tính nguyên tắc của nước ta trong giữ

_

1 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đảng toàn tập, Nxb

Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, t.8, tr.148

2 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.5, tr.494

gìn nền độc lập, hòa bình cho dân tộc, tránh nguy cơ

chiến tranh Hiệp định sơ bộ ngày 06/3/1946, Tạm ước

ngày 14/9/1946 được ký với Pháp trước thời điểm ta

buộc phải kháng chiến toàn quốc khi cơ hội hòa bình

cuối cùng không còn nữa là minh chứng điển hình

“Dĩ bất biến ứng vạn biến” còn là sự linh hoạt mềm

dẻo trong sách lược nhưng cũng phải thể hiện thái độ

kiên quyết và biết tận dụng mọi cơ hội để tấn công

ngoại giao Tháng 01/1966 trong thư gửi một số nước

có liên quan đến Hiệp định Giơnevơ, Hồ Chí Minh viết:

“Chính phủ Mỹ phải tuyên bố công nhận lập trường

bốn điểm của Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng

hòa và chứng tỏ điều đó bằng những việc làm thực

sự”1 Tháng 01/1947, trong thư gửi tướng Lơcléc, Hồ

Chí Minh thể hiện thái độ quyết tâm và kiên quyết

trong việc giải quyết vấn đề Việt Nam với Pháp

“Chúng tôi đã nhất quyết ở trong khối Liên hiệp Pháp,

cộng tác thành thực với nước Pháp và tôn trọng quyền

lợi kinh tế, văn hóa Pháp trong nước chúng tôi Nhưng

chúng tôi cũng nhất quyết chiến đấu đến cùng cho độc

lập và thống nhất quốc gia”2

Trên thực tế, Hồ Chí Minh cũng đã biết tận dụng

mọi cơ hội để mở mặt trận ngoại giao tấn công kẻ thù

Ngay sau khi chiến thắng Điện Biên Phủ, chúng ta đã

đã được Hồ Chí Minh và Đảng vận dụng hết sức sáng tạo, linh hoạt để giành thắng lợi Nhân dân Việt Nam phải chấp nhận sự hy sinh mất mát và nhân nhượng để

có được hòa bình ở miền Bắc sau Hiệp định Giơnevơ

Nhưng nhờ cái “vạn biến” đó mà cách mạng Việt Nam

có điều kiện xây dựng hậu phương miền Bắc, chuẩn bị lực lượng cho cuộc kháng chiến trường kỳ ở miền Nam

và sau này trở thành nhân tố quyết định thắng lợi của cách mạng Trong bức thư gửi Tổng thống Mỹ ngày 15/02/1967, Hồ Chí Minh viết: “Nhân dân Việt Nam chúng tôi rất thiết tha với độc lập, tự do và hòa bình con đường đưa đến hòa bình ở Việt Nam là Mỹ phải chấm dứt xâm lược ; phải rút hết quân Mỹ và quân chư hầu ra khỏi miền Nam Việt Nam”1

Trong cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ, nguyên tắc này luôn được Chủ tịch Hồ Chí Minh và Chính phủ

_

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.15, tr.301

gìn nền độc lập, hòa bình cho dân tộc, tránh nguy cơ

chiến tranh Hiệp định sơ bộ ngày 06/3/1946, Tạm ước

ngày 14/9/1946 được ký với Pháp trước thời điểm ta

buộc phải kháng chiến toàn quốc khi cơ hội hòa bình

cuối cùng không còn nữa là minh chứng điển hình

“Dĩ bất biến ứng vạn biến” còn là sự linh hoạt mềm

dẻo trong sách lược nhưng cũng phải thể hiện thái độ

kiên quyết và biết tận dụng mọi cơ hội để tấn công

ngoại giao Tháng 01/1966 trong thư gửi một số nước

có liên quan đến Hiệp định Giơnevơ, Hồ Chí Minh viết:

“Chính phủ Mỹ phải tuyên bố công nhận lập trường

bốn điểm của Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng

hòa và chứng tỏ điều đó bằng những việc làm thực

sự”1 Tháng 01/1947, trong thư gửi tướng Lơcléc, Hồ

Chí Minh thể hiện thái độ quyết tâm và kiên quyết

trong việc giải quyết vấn đề Việt Nam với Pháp

“Chúng tôi đã nhất quyết ở trong khối Liên hiệp Pháp,

cộng tác thành thực với nước Pháp và tôn trọng quyền

lợi kinh tế, văn hóa Pháp trong nước chúng tôi Nhưng

chúng tôi cũng nhất quyết chiến đấu đến cùng cho độc

lập và thống nhất quốc gia”2

Trên thực tế, Hồ Chí Minh cũng đã biết tận dụng

mọi cơ hội để mở mặt trận ngoại giao tấn công kẻ thù

Ngay sau khi chiến thắng Điện Biên Phủ, chúng ta đã

đã được Hồ Chí Minh và Đảng vận dụng hết sức sáng tạo, linh hoạt để giành thắng lợi Nhân dân Việt Nam phải chấp nhận sự hy sinh mất mát và nhân nhượng để

có được hòa bình ở miền Bắc sau Hiệp định Giơnevơ

Nhưng nhờ cái “vạn biến” đó mà cách mạng Việt Nam

có điều kiện xây dựng hậu phương miền Bắc, chuẩn bị lực lượng cho cuộc kháng chiến trường kỳ ở miền Nam

và sau này trở thành nhân tố quyết định thắng lợi của cách mạng Trong bức thư gửi Tổng thống Mỹ ngày 15/02/1967, Hồ Chí Minh viết: “Nhân dân Việt Nam chúng tôi rất thiết tha với độc lập, tự do và hòa bình con đường đưa đến hòa bình ở Việt Nam là Mỹ phải chấm dứt xâm lược ; phải rút hết quân Mỹ và quân chư hầu ra khỏi miền Nam Việt Nam”1

Trong cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ, nguyên tắc này luôn được Chủ tịch Hồ Chí Minh và Chính phủ

_

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.15, tr.301

Việt Nam vận dụng để chủ động đàm phán nhằm chấm

dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam vào năm 1975

“Dĩ bất biến ứng vạn biến” không chỉ được vận dụng

trong thực hiện ngoại giao với các nước xâm lược Việt

Nam trong quá trình tiến hành cách mạng mà còn được

thực hiện trong quan hệ ngoại giao với các nước trong

hệ thống xã hội chủ nghĩa và các nước khác trên thế

giới Hồ Chí Minh luôn có một nhận thức sâu sắc về

nhân tố quốc tế trong sự nghiệp giải phóng dân tộc

Người không chỉ đấu tranh cho dân tộc mình mà còn

đấu tranh cho các dân tộc khác Theo Hồ Chí Minh, cần

phải kết hợp chủ nghĩa yêu nước với chủ nghĩa quốc tế

trong sáng; kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời

đại để thành lập nên mặt trận nhân dân thế giới ủng hộ

Việt Nam chống xâm lược, góp phần đưa mục tiêu cách

mạng đi tới thắng lợi cuối cùng

Tóm lại, phương pháp ngoại giao “Dĩ bất biến ứng

vạn biến” là phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh sử

dụng linh hoạt, xử lý thành công nhiều tình huống,

nhiều sự kiện có tính phương pháp luận trong hoạt

động ngoại giao của Người, góp phần đưa ngoại giao

Việt Nam từng bước tạo thế và lực làm thay đổi cục

diện chiến tranh và tương quan lực lượng có lợi cho ta

“Dĩ bất biến ứng vạn biến” không chỉ là một phương

châm hành động, mà còn là hạt nhân phép biện chứng

Hồ Chí Minh, trên cơ sở đó xử lý linh hoạt, hiệu quả

mọi tình huống nhiệm vụ đặt ra

2 Phương pháp biết thắng từng bước

Biết thắng lợi từng bước là một trong những phương pháp cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam, đồng thời cũng là phương pháp và nghệ thuật ngoại giao Hồ Chí Minh Phương pháp này được thể hiện rõ nhất trong đấu tranh giành chính quyền, trong giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc

Lê Duẩn cho rằng: Biết thắng từng bước cho đúng

có nghĩa là ở mỗi thời kỳ nhất định hay mỗi tình thế nhất định, biết đề ra được mục tiêu cụ thể sát hợp nhất, biết dựa theo quy luật khách quan mà điều khiển cuộc đấu tranh thế nào để thực hiện mục tiêu đó với mức thắng lợi tối đa, mở đường cho cách mạng tiến lên những bước mới cao hơn và tạo ra triển vọng chắc chắn nhất cho thắng lợi cuối cùng1

Phương pháp biết thắng từng bước có cơ sở lý luận

từ chủ nghĩa Mác - Lênin, đó là quan điểm phát triển biện chứng từ tuần tự đến nhảy vọt Trong tiến trình lịch sử dựng nước và giữ nước, dân tộc Việt Nam thường phải đối phó với kẻ thù mạnh hơn mình như: Các triều đại phong kiến Trung Hoa, thực dân Pháp, phátxít Nhật và đế quốc Mỹ Cũng có khi chúng ta cũng phải đối phó với nhiều kẻ thù cùng một lúc như

_

1 Xem Lê Duẩn: Tuyển tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,

2008, t 2, tr 565-566

Việt Nam vận dụng để chủ động đàm phán nhằm chấm

dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam vào năm 1975

“Dĩ bất biến ứng vạn biến” không chỉ được vận dụng

trong thực hiện ngoại giao với các nước xâm lược Việt

Nam trong quá trình tiến hành cách mạng mà còn được

thực hiện trong quan hệ ngoại giao với các nước trong

hệ thống xã hội chủ nghĩa và các nước khác trên thế

giới Hồ Chí Minh luôn có một nhận thức sâu sắc về

nhân tố quốc tế trong sự nghiệp giải phóng dân tộc

Người không chỉ đấu tranh cho dân tộc mình mà còn

đấu tranh cho các dân tộc khác Theo Hồ Chí Minh, cần

phải kết hợp chủ nghĩa yêu nước với chủ nghĩa quốc tế

trong sáng; kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời

đại để thành lập nên mặt trận nhân dân thế giới ủng hộ

Việt Nam chống xâm lược, góp phần đưa mục tiêu cách

mạng đi tới thắng lợi cuối cùng

Tóm lại, phương pháp ngoại giao “Dĩ bất biến ứng

vạn biến” là phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh sử

dụng linh hoạt, xử lý thành công nhiều tình huống,

nhiều sự kiện có tính phương pháp luận trong hoạt

động ngoại giao của Người, góp phần đưa ngoại giao

Việt Nam từng bước tạo thế và lực làm thay đổi cục

diện chiến tranh và tương quan lực lượng có lợi cho ta

“Dĩ bất biến ứng vạn biến” không chỉ là một phương

châm hành động, mà còn là hạt nhân phép biện chứng

Hồ Chí Minh, trên cơ sở đó xử lý linh hoạt, hiệu quả

mọi tình huống nhiệm vụ đặt ra

2 Phương pháp biết thắng từng bước

Biết thắng lợi từng bước là một trong những phương pháp cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam, đồng thời cũng là phương pháp và nghệ thuật ngoại giao Hồ Chí Minh Phương pháp này được thể hiện rõ nhất trong đấu tranh giành chính quyền, trong giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc

Lê Duẩn cho rằng: Biết thắng từng bước cho đúng

có nghĩa là ở mỗi thời kỳ nhất định hay mỗi tình thế nhất định, biết đề ra được mục tiêu cụ thể sát hợp nhất, biết dựa theo quy luật khách quan mà điều khiển cuộc đấu tranh thế nào để thực hiện mục tiêu đó với mức thắng lợi tối đa, mở đường cho cách mạng tiến lên những bước mới cao hơn và tạo ra triển vọng chắc chắn nhất cho thắng lợi cuối cùng1

Phương pháp biết thắng từng bước có cơ sở lý luận

từ chủ nghĩa Mác - Lênin, đó là quan điểm phát triển biện chứng từ tuần tự đến nhảy vọt Trong tiến trình lịch sử dựng nước và giữ nước, dân tộc Việt Nam thường phải đối phó với kẻ thù mạnh hơn mình như: Các triều đại phong kiến Trung Hoa, thực dân Pháp, phátxít Nhật và đế quốc Mỹ Cũng có khi chúng ta cũng phải đối phó với nhiều kẻ thù cùng một lúc như

_

1 Xem Lê Duẩn: Tuyển tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,

2008, t 2, tr 565-566

giai đoạn 1945 - 1946 Do vậy, lấy ít địch nhiều, lấy

yếu chống mạnh, phương pháp hợp lý nhất, hiệu quả

nhất là giành thắng lợi từng bước để đi tới giành thắng

lợi hoàn toàn1

Để thực hiện mục tiêu cách mạng, giành thắng lợi

trước quân xâm lược, Đảng Cộng sản Việt Nam, đứng

đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề ra đường lối độc lập

tự chủ, sáng tạo và đã lãnh đạo quân và dân nắm vững

tư tưởng chiến lược tiến công, đánh thắng địch từng

bước, tạo thế, tạo lực, tạo thời cơ tiến lên giành thắng

lợi hoàn toàn Trong cách mạng giành thắng lợi từng

bước, tiến tới giành thắng lợi hoàn toàn là chủ trương

chiến lược đúng đắn, sáng tạo, thể hiện bản lĩnh, tầm

nhìn và nghệ thuật chỉ đạo chiến lược của Đảng

Hiệp định sơ bộ ngày 06/3 và Tạm ước ngày

14/9/1946 thể hiện rất rõ phương pháp giành thắng lợi

từng bước trên mặt trận ngoại giao Trên cơ sở giữ vững

độc lập tự chủ, linh hoạt trong đấu tranh, chủ động,

kiên quyết và khôn khéo, luôn hướng đích, việc nhân

nhượng này cho phép cách mạng trong những thời điểm

nguy nan của đất nước biến nghịch thành thuận, biến

những khả năng mỏng manh thành hiện thực có lợi cho

_

1 Xem Vũ Dương Huân: Một số vấn đề quan hệ quốc tế chính

sách đối ngoại và ngoại giao Việt Nam, Nxb Chính trị - Hành

chính quốc gia, Hà Nội, 2009, t.1, tr 45

cách mạng Nói cách khác, Đảng Cộng sản Việt Nam đã nắm vững quy luật cách mạng, nắm vững thời và thế,

từ đó giành thắng lợi từng bước, đi từ nhỏ đến lớn, từ thấp đến cao và đi tới thắng lợi cuối cùng

Thắng lợi ở Hội nghị Giơnevơ là thắng lợi trong cuộc đấu tranh ngoại giao bằng việc quán triệt sâu sắc các nghị quyết của Đảng, bằng đường lối đối ngoại độc lập,

tự chủ, bằng nội lực của dân tộc và sự khôn khéo, tranh thủ sự đồng tình, ủng hộ của dư luận tiến bộ trên thế giới để có bước phá vây quốc tế có kết quả thuận lợi, tạo cục diện quốc tế có lợi cho nước ta trong một bối cảnh phức tạp lúc đó

Trong cuộc đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc, Đảng Cộng sản Việt Nam dự tính cần thực hiện những bước đi phù hợp với điều kiện thực lực của cách mạng Việt Nam lúc đó Đảng đã chỉ đạo phát huy thế mạnh về chính trị, dựa vào sức mạnh to lớn là lực lượng chính trị của quần chúng Và thực tế lịch sử chứng tỏ đó là một chủ trương đúng đắn, sáng tạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trong lãnh đạo và chỉ đạo cách mạng

Căn cứ vào thắng lợi quân sự hai mùa khô 1965

-1966, 1966 - 1967 và trên cơ sở thắng lợi của cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968, cách mạng Việt Nam đã chủ động mở rộng mặt trận đấu tranh ngoại giao, buộc phía Mỹ và chính quyền Sài Gòn phải

giai đoạn 1945 - 1946 Do vậy, lấy ít địch nhiều, lấy

yếu chống mạnh, phương pháp hợp lý nhất, hiệu quả

nhất là giành thắng lợi từng bước để đi tới giành thắng

lợi hoàn toàn1

Để thực hiện mục tiêu cách mạng, giành thắng lợi

trước quân xâm lược, Đảng Cộng sản Việt Nam, đứng

đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề ra đường lối độc lập

tự chủ, sáng tạo và đã lãnh đạo quân và dân nắm vững

tư tưởng chiến lược tiến công, đánh thắng địch từng

bước, tạo thế, tạo lực, tạo thời cơ tiến lên giành thắng

lợi hoàn toàn Trong cách mạng giành thắng lợi từng

bước, tiến tới giành thắng lợi hoàn toàn là chủ trương

chiến lược đúng đắn, sáng tạo, thể hiện bản lĩnh, tầm

nhìn và nghệ thuật chỉ đạo chiến lược của Đảng

Hiệp định sơ bộ ngày 06/3 và Tạm ước ngày

14/9/1946 thể hiện rất rõ phương pháp giành thắng lợi

từng bước trên mặt trận ngoại giao Trên cơ sở giữ vững

độc lập tự chủ, linh hoạt trong đấu tranh, chủ động,

kiên quyết và khôn khéo, luôn hướng đích, việc nhân

nhượng này cho phép cách mạng trong những thời điểm

nguy nan của đất nước biến nghịch thành thuận, biến

những khả năng mỏng manh thành hiện thực có lợi cho

_

1 Xem Vũ Dương Huân: Một số vấn đề quan hệ quốc tế chính

sách đối ngoại và ngoại giao Việt Nam, Nxb Chính trị - Hành

chính quốc gia, Hà Nội, 2009, t.1, tr 45

cách mạng Nói cách khác, Đảng Cộng sản Việt Nam đã nắm vững quy luật cách mạng, nắm vững thời và thế,

từ đó giành thắng lợi từng bước, đi từ nhỏ đến lớn, từ thấp đến cao và đi tới thắng lợi cuối cùng

Thắng lợi ở Hội nghị Giơnevơ là thắng lợi trong cuộc đấu tranh ngoại giao bằng việc quán triệt sâu sắc các nghị quyết của Đảng, bằng đường lối đối ngoại độc lập,

tự chủ, bằng nội lực của dân tộc và sự khôn khéo, tranh thủ sự đồng tình, ủng hộ của dư luận tiến bộ trên thế giới để có bước phá vây quốc tế có kết quả thuận lợi, tạo cục diện quốc tế có lợi cho nước ta trong một bối cảnh phức tạp lúc đó

Trong cuộc đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc, Đảng Cộng sản Việt Nam dự tính cần thực hiện những bước đi phù hợp với điều kiện thực lực của cách mạng Việt Nam lúc đó Đảng đã chỉ đạo phát huy thế mạnh về chính trị, dựa vào sức mạnh to lớn là lực lượng chính trị của quần chúng Và thực tế lịch sử chứng tỏ đó là một chủ trương đúng đắn, sáng tạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trong lãnh đạo và chỉ đạo cách mạng

Căn cứ vào thắng lợi quân sự hai mùa khô 1965

-1966, 1966 - 1967 và trên cơ sở thắng lợi của cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968, cách mạng Việt Nam đã chủ động mở rộng mặt trận đấu tranh ngoại giao, buộc phía Mỹ và chính quyền Sài Gòn phải

ngồi vào bàn đàm phán tại Hội nghị Pari, mở ra giai

đoạn “vừa đánh vừa đàm” Thực hiện phương hướng

chiến lược mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ ra là “đánh

cho Mỹ cút, đánh cho ngụy nhào” và để biến phương

hướng chiến lược đó thành hiện thực, đồng thời với việc

tiếp tục đẩy mạnh tiến công quân sự, trong quá trình

đàm phán chúng ta chủ trương thiết lập tại miền Nam

một chính quyền liên hiệp ba thành phần, xem đó là

một bộ phận trong giải pháp buộc phía Mỹ phải chấp

nhận rút hết quân ra khỏi cuộc chiến, chấm dứt sự dính

líu quân sự của Mỹ ở Việt Nam Kết hợp chặt chẽ và

nhịp nhàng giữa đấu tranh chính trị với đấu tranh

quân sự, đã triển khai và phát triển thế trận chiến

tranh nhân dân trên ba vùng chiến lược là rừng núi,

nông thôn, đồng bằng và đô thị, thực hành chiến lược

tiến công địch cả về chính trị, quân sự và ngoại giao;

đánh địch bằng phương thức kết hợp giữa chiến tranh

du kích và chiến tranh chính quy, chiến tranh nhân

dân địa phương với chiến tranh bằng các binh đoàn chủ

lực hợp thành

Bằng cuộc Tổng tiến công Tết Mậu Thân, cách

mạng Việt Nam đã giáng cho địch một đòn chí mạng,

buộc đế quốc Mỹ phải đơn phương xuống thang chiến

tranh, ngừng ném bom miền Bắc, ngồi vào bàn đàm

phán, mở ra giai đoạn “vừa đánh vừa đàm” Đây là

thắng lợi bước đầu, nhưng có ý nghĩa chiến lược quan

trọng, góp phần làm cho hậu phương thêm vững chắc,

tiềm lực cách mạng được tăng cường và chi viện cho chiến trường miền Nam thêm thuận lợi Do đó yêu cầu chính của cách mạng Việt Nam là giữ vững những thắng lợi mới giành được và chuyển sang đấu tranh đòi

đế quốc Mỹ rút hết quân khỏi miền Nam Việt Nam Phương pháp ngoại giao giành thắng lợi từng bước, tiến tới thắng lợi hoàn toàn là phương pháp sáng tạo phù hợp của một nước nhỏ đối đầu với một nước lớn hùng mạnh, một quân đội nhà nghề, quân số đông, vũ khí hiện đại Nắm vững phương châm đánh lâu dài, tranh thủ thời cơ, làm suy yếu kẻ địch, giành thắng lợi từng bước, tiến lên đánh bại hoàn toàn ý chí xâm lược của địch Đó là một thành công trong chỉ đạo chiến lược, sách lược “biết người biết ta” Trong từng giai đoạn đấu tranh, để đánh bại âm mưu và thủ đoạn của kẻ thù, Đảng Cộng sản Việt Nam, trên cơ sở đánh giá khách quan, khoa học, phân tích rõ những điểm mạnh - yếu của địch và của ta để đề ra nhiệm vụ, mục tiêu cho phù hợp Đảng đã quán triệt tư tưởng chiến lược tiến công cho toàn quân, toàn dân, liên tục tiến công địch, liên tục tạo lực, tạo thế, nắm vững thời cơ, đánh bại từng biện pháp và kế hoạch chiến lược của địch Những bài học kinh nghiệm, đặc biệt là những nét đặc sắc trong nghệ thuật giành thắng lợi từng bước trên mặt trận ngoại giao của Chủ tịch Hồ Chí Minh có giá trị sâu sắc trong suốt quá trình đấu tranh cách mạng của Đảng và Nhân dân Việt Nam

ngồi vào bàn đàm phán tại Hội nghị Pari, mở ra giai

đoạn “vừa đánh vừa đàm” Thực hiện phương hướng

chiến lược mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ ra là “đánh

cho Mỹ cút, đánh cho ngụy nhào” và để biến phương

hướng chiến lược đó thành hiện thực, đồng thời với việc

tiếp tục đẩy mạnh tiến công quân sự, trong quá trình

đàm phán chúng ta chủ trương thiết lập tại miền Nam

một chính quyền liên hiệp ba thành phần, xem đó là

một bộ phận trong giải pháp buộc phía Mỹ phải chấp

nhận rút hết quân ra khỏi cuộc chiến, chấm dứt sự dính

líu quân sự của Mỹ ở Việt Nam Kết hợp chặt chẽ và

nhịp nhàng giữa đấu tranh chính trị với đấu tranh

quân sự, đã triển khai và phát triển thế trận chiến

tranh nhân dân trên ba vùng chiến lược là rừng núi,

nông thôn, đồng bằng và đô thị, thực hành chiến lược

tiến công địch cả về chính trị, quân sự và ngoại giao;

đánh địch bằng phương thức kết hợp giữa chiến tranh

du kích và chiến tranh chính quy, chiến tranh nhân

dân địa phương với chiến tranh bằng các binh đoàn chủ

lực hợp thành

Bằng cuộc Tổng tiến công Tết Mậu Thân, cách

mạng Việt Nam đã giáng cho địch một đòn chí mạng,

buộc đế quốc Mỹ phải đơn phương xuống thang chiến

tranh, ngừng ném bom miền Bắc, ngồi vào bàn đàm

phán, mở ra giai đoạn “vừa đánh vừa đàm” Đây là

thắng lợi bước đầu, nhưng có ý nghĩa chiến lược quan

trọng, góp phần làm cho hậu phương thêm vững chắc,

tiềm lực cách mạng được tăng cường và chi viện cho chiến trường miền Nam thêm thuận lợi Do đó yêu cầu chính của cách mạng Việt Nam là giữ vững những thắng lợi mới giành được và chuyển sang đấu tranh đòi

đế quốc Mỹ rút hết quân khỏi miền Nam Việt Nam Phương pháp ngoại giao giành thắng lợi từng bước, tiến tới thắng lợi hoàn toàn là phương pháp sáng tạo phù hợp của một nước nhỏ đối đầu với một nước lớn hùng mạnh, một quân đội nhà nghề, quân số đông, vũ khí hiện đại Nắm vững phương châm đánh lâu dài, tranh thủ thời cơ, làm suy yếu kẻ địch, giành thắng lợi từng bước, tiến lên đánh bại hoàn toàn ý chí xâm lược của địch Đó là một thành công trong chỉ đạo chiến lược, sách lược “biết người biết ta” Trong từng giai đoạn đấu tranh, để đánh bại âm mưu và thủ đoạn của kẻ thù, Đảng Cộng sản Việt Nam, trên cơ sở đánh giá khách quan, khoa học, phân tích rõ những điểm mạnh - yếu của địch và của ta để đề ra nhiệm vụ, mục tiêu cho phù hợp Đảng đã quán triệt tư tưởng chiến lược tiến công cho toàn quân, toàn dân, liên tục tiến công địch, liên tục tạo lực, tạo thế, nắm vững thời cơ, đánh bại từng biện pháp và kế hoạch chiến lược của địch Những bài học kinh nghiệm, đặc biệt là những nét đặc sắc trong nghệ thuật giành thắng lợi từng bước trên mặt trận ngoại giao của Chủ tịch Hồ Chí Minh có giá trị sâu sắc trong suốt quá trình đấu tranh cách mạng của Đảng và Nhân dân Việt Nam

3 Phương pháp “thêm bạn, bớt thù”

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Sức mạnh,

sự vĩ đại và sự bền bỉ của nhân dân Việt Nam cơ bản

là ở sự đoàn kết của nhân dân Việt Nam và sự ủng hộ

của nhân dân thế giới”1 Người đặt cách mạng Việt

Nam trong quỹ đạo cách mạng thế giới, tranh thủ tối

đa các lực lượng có thể, thêm bạn, bớt thù, mở rộng

đoàn kết quốc tế trên cơ sở độc lập tự chủ là chiến

lược, nguyên tắc ngoại giao cơ bản trong tư tưởng

ngoại giao Hồ Chí Minh

Phương pháp “thêm bạn, bớt thù” chỉ có thể thực

hiện trên cơ sở xác định đúng mâu thuẫn Từ nhận thức

đó sẽ giúp người cách mạng xác định đúng nhiệm vụ,

xác định chính xác những lực lượng nòng cốt của cách

mạng Với nhãn quan chính trị sắc bén và tinh thần

dân tộc cao cả, Hồ Chí Minh xác định mâu thuẫn xã hội

bằng cách đặt các quyền dân tộc cơ bản: độc lập, tự do,

toàn vẹn lãnh thổ lên trên hết Từ đó, Người nhận ra

mâu thuẫn chủ yếu, nổi bật trong xã hội Việt Nam luôn

là mâu thuẫn giữa toàn thể dân tộc Việt Nam với thế

lực đế quốc xâm lược và vì vậy, kẻ thù chính yếu của

Nhân dân Việt Nam là đế quốc, thực dân cướp nước, áp

bức, bóc lột dân ta

_

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.15, tr 675

Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Muốn làm cách mạng thắng lợi thì phải phân biệt rõ ai là bạn, ai là thù, phải thực hiện thêm bầu bạn, bớt kẻ thù”1 Đó là nguyên tắc chung của mọi cuộc cách mạng, đối với một dân tộc nhỏ lại phải đối đầu với các kẻ thù mạnh và thâm độc thì việc làm cho nước mình ít kẻ thù hơn hết

và nhiều bạn đồng minh hơn hết càng trở nên cấp thiết Bên cạnh đó, phương pháp thêm bạn bớt thù còn hướng tới mục tiêu lớn hơn là góp phần tập hợp lực lượng cho cách mạng Việt Nam

Dựa trên đặc điểm thực tiễn cách mạng Việt Nam,

Hồ Chí Minh còn phát triển thêm những phương cách mới để tư tưởng “thêm bạn, bớt thù” của Người được vận dụng với những chủ trương hết sức linh hoạt và phong phú như lợi dụng mâu thuẫn trong nội bộ kẻ thù; nhân nhượng có nguyên tắc để lôi kéo đồng minh; phân biệt chính phủ hiếu chiến với nhân dân yêu chuộng hòa bình của nước đối phương; độ lượng, khoan dung, lôi kéo những người con của dân tộc đã lầm lạc đi theo đế quốc Như vậy, đối với Hồ Chí Minh, “thêm bạn, bớt thù” vừa là tư tưởng, vừa là phương pháp đã đạt tới trình độ nghệ thuật để mang lại những hiệu quả to lớn Điều này đã đưa Người trở thành một nhà ngoại giao kiệt xuất đầy trí tuệ và bản lĩnh Có thể hiểu

_

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.13, tr 453

3 Phương pháp “thêm bạn, bớt thù”

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Sức mạnh,

sự vĩ đại và sự bền bỉ của nhân dân Việt Nam cơ bản

là ở sự đoàn kết của nhân dân Việt Nam và sự ủng hộ

của nhân dân thế giới”1 Người đặt cách mạng Việt

Nam trong quỹ đạo cách mạng thế giới, tranh thủ tối

đa các lực lượng có thể, thêm bạn, bớt thù, mở rộng

đoàn kết quốc tế trên cơ sở độc lập tự chủ là chiến

lược, nguyên tắc ngoại giao cơ bản trong tư tưởng

ngoại giao Hồ Chí Minh

Phương pháp “thêm bạn, bớt thù” chỉ có thể thực

hiện trên cơ sở xác định đúng mâu thuẫn Từ nhận thức

đó sẽ giúp người cách mạng xác định đúng nhiệm vụ,

xác định chính xác những lực lượng nòng cốt của cách

mạng Với nhãn quan chính trị sắc bén và tinh thần

dân tộc cao cả, Hồ Chí Minh xác định mâu thuẫn xã hội

bằng cách đặt các quyền dân tộc cơ bản: độc lập, tự do,

toàn vẹn lãnh thổ lên trên hết Từ đó, Người nhận ra

mâu thuẫn chủ yếu, nổi bật trong xã hội Việt Nam luôn

là mâu thuẫn giữa toàn thể dân tộc Việt Nam với thế

lực đế quốc xâm lược và vì vậy, kẻ thù chính yếu của

Nhân dân Việt Nam là đế quốc, thực dân cướp nước, áp

bức, bóc lột dân ta

_

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.15, tr 675

Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Muốn làm cách mạng thắng lợi thì phải phân biệt rõ ai là bạn, ai là thù, phải thực hiện thêm bầu bạn, bớt kẻ thù”1 Đó là nguyên tắc chung của mọi cuộc cách mạng, đối với một dân tộc nhỏ lại phải đối đầu với các kẻ thù mạnh và thâm độc thì việc làm cho nước mình ít kẻ thù hơn hết

và nhiều bạn đồng minh hơn hết càng trở nên cấp thiết Bên cạnh đó, phương pháp thêm bạn bớt thù còn hướng tới mục tiêu lớn hơn là góp phần tập hợp lực lượng cho cách mạng Việt Nam

Dựa trên đặc điểm thực tiễn cách mạng Việt Nam,

Hồ Chí Minh còn phát triển thêm những phương cách mới để tư tưởng “thêm bạn, bớt thù” của Người được vận dụng với những chủ trương hết sức linh hoạt và phong phú như lợi dụng mâu thuẫn trong nội bộ kẻ thù; nhân nhượng có nguyên tắc để lôi kéo đồng minh; phân biệt chính phủ hiếu chiến với nhân dân yêu chuộng hòa bình của nước đối phương; độ lượng, khoan dung, lôi kéo những người con của dân tộc đã lầm lạc đi theo đế quốc Như vậy, đối với Hồ Chí Minh, “thêm bạn, bớt thù” vừa là tư tưởng, vừa là phương pháp đã đạt tới trình độ nghệ thuật để mang lại những hiệu quả to lớn Điều này đã đưa Người trở thành một nhà ngoại giao kiệt xuất đầy trí tuệ và bản lĩnh Có thể hiểu

_

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.13, tr 453

phương pháp ngoại giao “thêm bạn, bớt thù” bao gồm

những nội dung cơ bản sau:

Một là, để “thêm bạn, bớt thù” phải biết lợi dụng

triệt để mâu thuẫn trong hàng ngũ kẻ thù là chủ

trương, biện pháp quan trọng mà Hồ Chí Minh đã thực

hiện Bài học về lợi dụng mâu thuẫn của kẻ thù để phân

hóa kẻ thù sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945 mà

Hồ Chí Minh chỉ đạo, thực hiện là một minh chứng sinh

động trong lịch sử ngoại giao Việt Nam

Sau Cách mạng Tháng Tám, các thế lực đế quốc

Mỹ, Tưởng, Anh, Pháp lợi dụng danh nghĩa quân Đồng

minh vào tước khí giới phátxít Nhật để thực hiện mưu

đồ đen tối của chúng là loại bỏ chính quyền nhân dân

của Việt Nam, thành lập chính quyền tay sai của

chúng, biến nước Việt Nam thành thuộc địa của chúng

Hai mươi vạn quân Tưởng vào nước ta mang theo bè lũ

tay sai phản động Việt Nam Quốc dân Đảng (Việt

Quốc) và Việt Nam Cách mệnh Đồng minh hội (Việt

Cách) Nhìn rõ mâu thuẫn giữa hai tập đoàn đế quốc

là Anh - Pháp và Mỹ - Tưởng, chỉ trong vòng hơn một

năm, nền ngoại giao non trẻ Việt Nam dưới sự chèo lái

của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã thực hiện các sách lược

ngoại giao khác nhau, thậm chí trái ngược nhau như

lúc thì hòa với quân Tưởng để tập trung chống thực

dân Pháp ở miền Nam (từ tháng 8/1945 đến tháng

3/1946), lúc thì hòa với thực dân Pháp để đuổi quân

Tưởng về nước (từ tháng 3/1946 đến tháng 12/1946)

Trước tình thế phải đối phó với nhiều kẻ thù có ưu thế hơn ta rất nhiều về kinh tế và quân sự, Hồ Chí Minh đã thấy rõ những điểm mạnh và điểm yếu của chúng và khẳng định: chỗ mạnh của địch chỉ là tạm thời, chỗ yếu của chúng mới là cơ bản Hàng ngũ của chúng đang bị những mâu thuẫn gay gắt xâu xé, mâu thuẫn trong việc tranh giành những thuộc địa đã mất, mâu thuẫn giữa các nước đế quốc với nhau và mâu thuẫn ngay trong bản thân mỗi kẻ thù Ở Đông Dương,

sự mâu thuẫn giữa hai phe Đồng minh Anh - Pháp và

Mỹ - Tưởng là một vấn đề cách mạng Việt Nam có thể lợi dụng

Phân tích mâu thuẫn trong hàng ngũ kẻ thù để phân hóa chúng, để tránh phải đối phó với nhiều kẻ thù (Tưởng, Pháp, Anh, Mỹ), Hồ Chí Minh đã đưa ra đối sách sáng tạo, mềm dẻo, theo phương châm làm cho mình ít kẻ thù hơn hết và nhiều bạn đồng minh hơn hết Muốn vậy thì phải biết đàm phán, thương lượng Theo nhận định của Hồ Chí Minh, kẻ thù chủ yếu trước mắt của cách mạng Việt Nam là thực dân Pháp xâm lược, phải tập trung ngọn lửa đấu tranh vào chúng và phải đặt riêng bọn thực dân Pháp xâm lược ra một bên

mà đánh, đừng bỏ cả Anh, Pháp vào một bị và đừng coi

họ là một kẻ thù ngang nhau Đối với Anh, Mỹ, Tưởng thì tránh xung đột, giao thiệp thân thiện Đối với bọn tay sai của Tưởng, một mặt Hồ Chí Minh vừa mềm dẻo thuyết phục, tranh thủ những người có xu hướng yêu

phương pháp ngoại giao “thêm bạn, bớt thù” bao gồm

những nội dung cơ bản sau:

Một là, để “thêm bạn, bớt thù” phải biết lợi dụng

triệt để mâu thuẫn trong hàng ngũ kẻ thù là chủ

trương, biện pháp quan trọng mà Hồ Chí Minh đã thực

hiện Bài học về lợi dụng mâu thuẫn của kẻ thù để phân

hóa kẻ thù sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945 mà

Hồ Chí Minh chỉ đạo, thực hiện là một minh chứng sinh

động trong lịch sử ngoại giao Việt Nam

Sau Cách mạng Tháng Tám, các thế lực đế quốc

Mỹ, Tưởng, Anh, Pháp lợi dụng danh nghĩa quân Đồng

minh vào tước khí giới phátxít Nhật để thực hiện mưu

đồ đen tối của chúng là loại bỏ chính quyền nhân dân

của Việt Nam, thành lập chính quyền tay sai của

chúng, biến nước Việt Nam thành thuộc địa của chúng

Hai mươi vạn quân Tưởng vào nước ta mang theo bè lũ

tay sai phản động Việt Nam Quốc dân Đảng (Việt

Quốc) và Việt Nam Cách mệnh Đồng minh hội (Việt

Cách) Nhìn rõ mâu thuẫn giữa hai tập đoàn đế quốc

là Anh - Pháp và Mỹ - Tưởng, chỉ trong vòng hơn một

năm, nền ngoại giao non trẻ Việt Nam dưới sự chèo lái

của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã thực hiện các sách lược

ngoại giao khác nhau, thậm chí trái ngược nhau như

lúc thì hòa với quân Tưởng để tập trung chống thực

dân Pháp ở miền Nam (từ tháng 8/1945 đến tháng

3/1946), lúc thì hòa với thực dân Pháp để đuổi quân

Tưởng về nước (từ tháng 3/1946 đến tháng 12/1946)

Trước tình thế phải đối phó với nhiều kẻ thù có ưu thế hơn ta rất nhiều về kinh tế và quân sự, Hồ Chí Minh đã thấy rõ những điểm mạnh và điểm yếu của chúng và khẳng định: chỗ mạnh của địch chỉ là tạm thời, chỗ yếu của chúng mới là cơ bản Hàng ngũ của chúng đang bị những mâu thuẫn gay gắt xâu xé, mâu thuẫn trong việc tranh giành những thuộc địa đã mất, mâu thuẫn giữa các nước đế quốc với nhau và mâu thuẫn ngay trong bản thân mỗi kẻ thù Ở Đông Dương,

sự mâu thuẫn giữa hai phe Đồng minh Anh - Pháp và

Mỹ - Tưởng là một vấn đề cách mạng Việt Nam có thể lợi dụng

Phân tích mâu thuẫn trong hàng ngũ kẻ thù để phân hóa chúng, để tránh phải đối phó với nhiều kẻ thù (Tưởng, Pháp, Anh, Mỹ), Hồ Chí Minh đã đưa ra đối sách sáng tạo, mềm dẻo, theo phương châm làm cho mình ít kẻ thù hơn hết và nhiều bạn đồng minh hơn hết Muốn vậy thì phải biết đàm phán, thương lượng Theo nhận định của Hồ Chí Minh, kẻ thù chủ yếu trước mắt của cách mạng Việt Nam là thực dân Pháp xâm lược, phải tập trung ngọn lửa đấu tranh vào chúng và phải đặt riêng bọn thực dân Pháp xâm lược ra một bên

mà đánh, đừng bỏ cả Anh, Pháp vào một bị và đừng coi

họ là một kẻ thù ngang nhau Đối với Anh, Mỹ, Tưởng thì tránh xung đột, giao thiệp thân thiện Đối với bọn tay sai của Tưởng, một mặt Hồ Chí Minh vừa mềm dẻo thuyết phục, tranh thủ những người có xu hướng yêu

nước; mặt khác buộc bọn cầm đầu phải chấp nhận hòa

hoãn, kiên quyết ngăn chặn những hành động phá hoại

của chúng

Sau này, tại Đại hội III của Đảng (năm 1960), Hồ

Chí Minh và Đảng Lao động Việt Nam xác định: Lợi

dụng mâu thuẫn trong hàng ngũ kẻ thù là một nguyên

tắc chiến lược chứ không chỉ là vấn đề sách lược1 Từ

đó, trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Đảng

đưa ra chủ trương: “Đoàn kết bất cứ người nào có thể

đoàn kết được, tranh thủ bất cứ người nào có thể tranh

thủ được, trung lập bất cứ người nào có thể trung lập,

cốt nhằm phân hóa và cô lập kẻ thù, kiếm thêm nhiều

bạn cả trong nước và ngoài nước”2 Thực hiện chủ

trương đó, Đảng Lao động Việt Nam đã đưa ra những

biện pháp khéo léo nhằm khoét sâu mâu thuẫn giữa đế

quốc Mỹ và các đồng minh của họ; giữa Mỹ với các

nước phụ thuộc; giữa Mỹ và chính quyền tay sai ở

miền Nam Việt Nam Cuối cùng, Mỹ buộc phải chấp

nhận xuống thang chiến tranh, đưa đến cuộc kháng

chiến của Nhân dân Việt Nam giành thắng lợi hoàn

toàn vào năm 1975

_

1 Xem Ban Chỉ đạo tổng kết chiến tranh trực thuộc Bộ Chính

trị: Tổng kết cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước - thắng lợi và

bài học, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, tr.258

2 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đảng toàn tập, Sđd, t.16,

tr.187

Hai là, thực hiện “thêm bạn, bớt thù”, phải biết thỏa

hiệp, biết nhân nhượng để giữ vững lực lượng, lôi kéo đồng minh Trong giai đoạn 1945 - 1946, để hòa hoãn với quân Tưởng ở miền Bắc khi cần tập trung chống thực dân Pháp ở miền Nam, Hồ Chí Minh đã sử dụng các biện pháp tổng hợp như tiến hành các cuộc tiếp xúc ngoại giao với tinh thần trọng thị và chấp nhận nhân nhượng cho quân Tưởng một số quyền lợi về kinh tế, chính trị và quân sự Chỉ 8 ngày sau khi Tưởng và Pháp ký Hiệp ước Trùng Khánh (ngày 28/02/1946), Hồ Chí Minh đã ký kết Hiệp định sơ bộ ngày 06/3/1946 với Pháp trên tinh thần “cương quyết giữ quyền độc lập” nhưng liên minh với Pháp, nhân nhượng cho Pháp một

số quyền lợi về kinh tế, văn hóa để Pháp phải thừa nhận quyền dân tộc tự quyết của ta

Để giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ đã diễn ra trên mọi mặt trận Điển hình như tại Hội nghị Pari, trong hơn 4 năm (từ tháng 5/1968 đến tháng 10/1972), quan điểm giữa Việt Nam và Mỹ hoàn toàn đối chọi nhau về hai vấn đề:

Việt Nam đòi Mỹ rút quân và phế bỏ chính quyền tay

sai của Mỹ để nhân dân miền Nam tự lựa chọn chính

quyền của mình; Mỹ đòi Việt Nam Dân chủ Cộng hòa

và Mỹ cùng rút quân khỏi miền Nam Việt Nam và giữ

lại chính quyền Nguyễn Văn Thiệu Sự đối lập gay gắt

về quan điểm làm cuộc đàm phán nhiều lúc rơi vào tình trạng “giậm chân tại chỗ” Đến tháng 10/1972 do những

nước; mặt khác buộc bọn cầm đầu phải chấp nhận hòa

hoãn, kiên quyết ngăn chặn những hành động phá hoại

của chúng

Sau này, tại Đại hội III của Đảng (năm 1960), Hồ

Chí Minh và Đảng Lao động Việt Nam xác định: Lợi

dụng mâu thuẫn trong hàng ngũ kẻ thù là một nguyên

tắc chiến lược chứ không chỉ là vấn đề sách lược1 Từ

đó, trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Đảng

đưa ra chủ trương: “Đoàn kết bất cứ người nào có thể

đoàn kết được, tranh thủ bất cứ người nào có thể tranh

thủ được, trung lập bất cứ người nào có thể trung lập,

cốt nhằm phân hóa và cô lập kẻ thù, kiếm thêm nhiều

bạn cả trong nước và ngoài nước”2 Thực hiện chủ

trương đó, Đảng Lao động Việt Nam đã đưa ra những

biện pháp khéo léo nhằm khoét sâu mâu thuẫn giữa đế

quốc Mỹ và các đồng minh của họ; giữa Mỹ với các

nước phụ thuộc; giữa Mỹ và chính quyền tay sai ở

miền Nam Việt Nam Cuối cùng, Mỹ buộc phải chấp

nhận xuống thang chiến tranh, đưa đến cuộc kháng

chiến của Nhân dân Việt Nam giành thắng lợi hoàn

toàn vào năm 1975

_

1 Xem Ban Chỉ đạo tổng kết chiến tranh trực thuộc Bộ Chính

trị: Tổng kết cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước - thắng lợi và

bài học, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, tr.258

2 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đảng toàn tập, Sđd, t.16,

tr.187

Hai là, thực hiện “thêm bạn, bớt thù”, phải biết thỏa

hiệp, biết nhân nhượng để giữ vững lực lượng, lôi kéo đồng minh Trong giai đoạn 1945 - 1946, để hòa hoãn với quân Tưởng ở miền Bắc khi cần tập trung chống thực dân Pháp ở miền Nam, Hồ Chí Minh đã sử dụng các biện pháp tổng hợp như tiến hành các cuộc tiếp xúc ngoại giao với tinh thần trọng thị và chấp nhận nhân nhượng cho quân Tưởng một số quyền lợi về kinh tế, chính trị và quân sự Chỉ 8 ngày sau khi Tưởng và Pháp ký Hiệp ước Trùng Khánh (ngày 28/02/1946), Hồ Chí Minh đã ký kết Hiệp định sơ bộ ngày 06/3/1946 với Pháp trên tinh thần “cương quyết giữ quyền độc lập” nhưng liên minh với Pháp, nhân nhượng cho Pháp một

số quyền lợi về kinh tế, văn hóa để Pháp phải thừa nhận quyền dân tộc tự quyết của ta

Để giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ đã diễn ra trên mọi mặt trận Điển hình như tại Hội nghị Pari, trong hơn 4 năm (từ tháng 5/1968 đến tháng 10/1972), quan điểm giữa Việt Nam và Mỹ hoàn toàn đối chọi nhau về hai vấn đề:

Việt Nam đòi Mỹ rút quân và phế bỏ chính quyền tay

sai của Mỹ để nhân dân miền Nam tự lựa chọn chính

quyền của mình; Mỹ đòi Việt Nam Dân chủ Cộng hòa

và Mỹ cùng rút quân khỏi miền Nam Việt Nam và giữ

lại chính quyền Nguyễn Văn Thiệu Sự đối lập gay gắt

về quan điểm làm cuộc đàm phán nhiều lúc rơi vào tình trạng “giậm chân tại chỗ” Đến tháng 10/1972 do những