1 Môn Khoa học tự nhiên CHỦ ĐỀ BÍ MẬT VỀ CÁC NGUYÊN TỐ HÓA HỌC TRONG BẢNG TUẦN HOÀN I) Mục tiêu 1) Kiến thức Học sinh biết được bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học Hiểu được nguyên tắc sắp xếp các ng[.]
Trang 1Môn: Khoa học tự nhiên
CHỦ ĐỀ: BÍ MẬT VỀ CÁC NGUYÊN TỐ HÓA
HỌC TRONG BẢNG TUẦN HOÀN
I) Mục tiêu
1) Kiến thức
- Học sinh biết được bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học Hiểu được nguyên tắc sắp xếp các nguyên tố trong bảng tuần hoàn
- Học sinh biết được cấu tạo bảng tuần hoàn: ô nguyên tố, nhóm, chu kì
- Học sinh hiểu được các nguyên tố nào có trong tự nhiên, trong cơ thể sinh vật cũng như ở con người Từ đó các em biết bảo vệ và yêu thương cơ thể
2) Kĩ năng
- Học sinh biết sử dụng bảng tuần hoàn từ cấu tạo của một số nguyên tử điển hình (thuộc 20 nguyên tố đầu tiên ) suy ra vị trí và tính chất hóa học cơ bản của chúng
và ngược lại
- Học sinh biết được các nguyên tố thuộc nhóm nào và chu kì nào
- Học sinh biết được các nguyên tố hóa học dùng trong vật lý - phóng xạ
3) Thái độ
- Học sinh thích tìm hiểu về môn Khoa học tự nhiên
- Học sinh yêu thích bộ môn
- Học sinh biết yêu thương bản thân, chăm sóc và bảo vệ sức khỏe
4) Năng lực
- Sử dụng ngôn ngữ hóa học, nghiên cứu, năng lực tính toán, năng lực giải quyết vấn đề thông qua môn khoa học tự nhiên, năng lực sáng tạo, năng lực tự học, năng lực tự quản lí, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác.
II) Phương pháp dạy học
- Phương pháp vấn đáp
- Phương pháp quan sát
- Phương pháp trò chơi
- Phương pháp thuyết trình
- Phương pháp báo cáo vòng tròn
- Kĩ thuật phòng tranh
III) Chuẩn bị
1) Giáo viên
- Bảng tuần hoàn phóng to trên giấy A0
- Các thẻ bài trò chơi và quà cho trò chơi
Trang 2- Giấy A0, bút màu
- Tranh ảnh
- Giáo án lên lớp và bài giảng powpoint
- Phiếu học tập
2) Học sinh
- Đọc trước bài mới ở nhà
- Tìm hiểu trước về nhân vật: Menđêlêep (Dmitri Ivanovich Mendeleev) IV) Tiến trình dạy học
1) Ổn định lớp
- Lớp trưởng báo cáo sỉ số lớp
- Khởi động: Trò chơi sóng vỗ
- Giáo viên chia lớp thành 3 nhóm
2) Kiểm tra bài cũ
- Không kiểm tra bài cũ
3) Bài mới
- Vào bài mới: Cho học sinh tham gia 1 trò chơi theo nhóm
- Ở tiết học trước giáo viên có giao nhiệm vụ cho học sinh về việc tìm hiểu 1 nhân vật Menđêlêep (Dmitri Ivanovich Mendeleev) Thì hôm nay, các nhóm lần lượt trình bày về nhân vật đó theo sự tìm hiểu của các em Theo quy tắc báo cáo vòng tròn, 1 nhóm trình bày 1 ý và xoay vòng Nhóm sau không được trình bày lại ý của nhóm trước
- Giáo viên: giới thiệu nhân vật Menđêlêep (Dmitri Ivanovich Mendeleev)
là cha đẻ của Bảng Tuần hoàn các nguyên tố Hóa học Vậy bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học có nguyên tắc sắp xếp như thế nào và cấu tạo ra sau thầy và trò chúng ta sẽ đi tìm hiểu bài học ngày hôm nay BÀI: SƠ LƯỢC VỀ BẢNG TUÀN HOÀN CÁC NGUYÊN TỐ HÓA HỌC
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung ghi bài
Hoạt động 1: I/ nguyên tắc
sắp xếp các nguyên tố
trong bảng tuần hoàn
-Gv: Cho học sinh tham gia
trò chơi sắp xếp thẻ bài
Giáo viên sẽ phát cho mỗi
nhóm 10 thẻ bài Mỗi thẻ
bài thể hiện 1 ô nguyên tố
trong bảng tuần hoàn Các
em học sinh sẽ tham gia
cùng nhóm Các em sẽ tìm
hiểu về các thẻ bài đó và sắp
Hoạt động 1: I/ nguyên tắc sắp xếp các nguyên tố trong bảng tuần hoàn
-Hs: Tham gia trò chơi theo nhóm
-Hs: Chia các thẻ bài theo nhóm mà chúng có ít nhất 1 điểm chung gì đó
-Hs: Các nhóm treo kết quả lên bảng
BÀI: SƠ LƯỢC VỀ BẢNG TUÀN HOÀN CÁC NGUYÊN TỐ HÓA HỌC
I/ nguyên tắc sắp xếp các nguyên tố trong bảng tuần hoàn
-Bảng tuần hoàn được sắp xếp theo chiều tăng dần của điện tích hạt nhân nguyên tử
Trang 3xếp các thẻ bài theo các
nhóm mà chúng có ít nhất 1
điểm chung
-Gv: Hỏi: Vì sao các em xếp
chúng như vậy?
-Gv: Nhận xét và kết luận
-Gv: Thông qua trò chơi
Giới thiệu nguyên tắc sắp
xếp các nguyên tố trong
bảng tuần hoàn Và giới
thiếu cấu tạo Bảng tuần
hoàn với học sinh
-Hs: Trình bày ý kiến
-Hs: Lắng nghe
-Các nguyên tố có cấu hình electron lớp ngoài cùng bằng nhau xếp thành
1 cột (nhóm) -Các nguyên tố có số lớp electron bằng nhau xếp thành 1 hàng (chu kì)
Hoạt động 2: II/Cấu tạo ô
nguyên tố
-Gv: Cho học sinh tham gia
trò chơi ô số bí ẩn
Dựa vào bảng tuần hoàn
(BTH) trên, học sinh sẽ đọc
ra bắt kì 1 con chữ hoặc 1
con số mà các e đang nghĩ
đến trên BTH Giáo viên sẽ
đọc được suy nghĩ của học
sinh về đang nghĩ đến ô nào
-Gv: Giải thích quy luật trò
chơi đó
-Gv: Thông qua trò chơi.Sẽ
biết được 1 ô nguyên tố cho
biết được: Số hiệu nguyên
tử, kí hiệu hóa học, tên
nguyên tố, cũng như nguyên
tử khối của nguyên tử đó
-Gv: Lưu ý cho học sinh: Số
hiệu nguyên tử có số trị
bằng số đơn vị điện tích hạt
nhân và bằng số electron
nguyên tử
-Gv: Cho học sinh tham gia
trò chơi ai nhanh hơn để
củng cố lại nội dung ô
nguyên tử
Hoạt động 2: II/Cấu tạo ô nguyên tố
-Hs: Hứng thú tham gia trò chơi
-Hs: Chú ý lắng nghe
II/Cấu tạo ô nguyên tố
Cấu tạo 1 ô nguyên tử gồm:
-Kí hiệu hóa học -Số hiệu nguyên tử -Tên nguyên tố -Nguyên tử khối
Số hiệu nguyên tử = số ô nguyên tử = số đơn vị điện tích hạt nhân = số electron nguyên tử
Hoạt động 3: III/Chu kì
-Gv: BTH gồm có 7 chu kì,
trong đó chu kì 1,2,3 gọi là
chu kì nhỏ
-Gv: Chu kì là 1 dãy nguyên
tố nằm ngang trên BTH
Hoạt động 3: III/Chu kì
-Hs: Chú ý lắng nghe
Hoạt động 3: III/Chu kì
Chu kì là 1 dãy nguyên tố
mà các nguyên tử của chúng có cùng số electron
và được sắp xếp theo
Trang 4-Gv: Chu kì là 1 dãy nguyên
tố mà các nguyên tử của
chúng có cùng số electron
và được sắp xếp theo chiều
điện tích hạt nhân tăng dần
-Gv: Cho học sinh chơi trò
chơi Dựa vào BTH học
sinh hãy sắp xếp các 10
nguyên tố ban đầu theo
nhóm mà chúng có chung 1
chu kì
-Gv: Cho học sinh trình bày
về các nhóm nguyên tố đó
thuộc chu kì nào
-Gv: Nhận xét
-Hs: Tham gia trò chơi
-Hs: Trình bày và nhận xét các nhóm
-Hs: Chú ý lắng nghe
chiều điện tích hạt nhân tăng dần
Hoạt động 4: IV/ Nhóm
-Gv: Nhóm là 1 dãy nguyên
tố nằm dọc từ trên xuống
dưới trên BTH
-Gv: Nhóm gồm các nguyên
tố mà nguyên tử của chúng
có số electron lớp ngoài
cùng bằng nhau và do đó có
tính chất tương tự nhau
được xếp thành cột theo
chiều tăng của điện tích hạt
nhân
-Gv: Cho học sinh chơi trò
chơi sắp xếp lại 10 nguyên
tố hóa học theo nhóm
-Gv: Cho học sinh trình bày
về các nhóm nguyên tố đó
Và cho biết nhóm đó có
mấy electron ngoài cùng
-Gv: Nhận xét
Hoạt động 4: IV/ Nhóm
-Hs: Chú ý lắng nghe
-Hs: tham gia trò chơi theo nhóm
-Hs: Trình bày và nhận xét các nhóm
-Hs: Chú ý lắng nghe
Hoạt động 4: IV/ Nhóm
Nhóm gồm các nguyên tố
mà nguyên tử của chúng
có số electron lớp ngoài cùng bằng nhau và do đó
có tính chất tương tự nhau được xếp thành cột theo chiều tăng của điện tích
hạt nhân
Hoạt động 5: V/ Liên hệ
các nguyên tố hóa học vào
cuộc sống
-Gv: Giới thiệu với các em
học sinh về nhóm nguyên tố
f_Nhóm những nguyên tố
về phóng xạ, vật lý hạt
nhân
Phóng xạ là hiện tượng
một số hạt nhân nguyên
tử không bền tự biến đổi
Hoạt động 5: V/ Liên hệ các nguyên tố hóa học vào cuộc sống
-Hs: Chú ý lắng nghe
V/ Liên hệ các nguyên tố hóa học vào cuộc sống
-Học sinh tự liên hệ vào cuộc sống và bản thân
Trang 5và phát ra các bức xạ hạt
nhân (thường được gọi là
các tia phóng xạ) Các
nguyên tử có tính phóng
xạ gọi là các đồng vị
phóng xạ, còn các nguyên
tử không phóng xạ gọi là
các đồng vị bền
Các nguyên tố hóa học chỉ
gồm các đồng vị phóng xạ
(không có đồng vị bền)
gọi là nguyên tố phóng
xạ.Các tia phóng xạ có từ
tự nhiên có thể bị chặn bởi
các tầng khí quyển của
Trái Đất
-Gv: Cho học sinh xem
video “Tại sao phóng xạ lại
nguy hiểm” để cho học sinh
hiểu về sự nguy hiểm cuả
việc phóng xạ
-Gv: Cho học sinh xem biểu
đồ về thành phần các
nguyên tố hóa học trong cơ
thể con người
Hầu hết cơ thể con
người được tạo ra từ
nước, H2O, Trong mỗi tế
bào nước chiếm khoảng
65-90% theo trọng lượng
Vì thế, không đáng ngạc
nhiên rằng hầu hết khối
lượng của cơ thể chúng ta
là oxi Carbon, thành
phần cơ bản của các phân
tử hữu cơ, là nguyên tố
đứng thứ hai sau oxi Gần
như toàn bộ khối lượng
(99%) của cơ thể con
người được tạo thành từ
sáu nguyên tố: oxi,
carbon, hydro, nitơ,
canxi, và phốt pho.
-Hs: Xem video và chú ý về
sự nguy hiểm của sự phóng
xạ
-Hs: Quan sát và tìm hiểu
Trang 6Sau đây là tỉ lệ phần
trăm các nguyên tố trong
cơ thể chúng ta:
1 Oxy (65%)
2 Carbon (18%)
3 Hydro (10%)
4 Nitơ (3%)
5 Canxi (1.5%)
6 Phốt pho (1.0%)
7 Kali (0.35%)
8 Lưu huỳnh
(0.25%)
9 Natri (0.15%)
10 Magiê (0.05%)
11 Đồng, Kẽm,
Selen, Molybđen, Flo,
Clo, Iot, Mangan, Coban,
Sắt (0.70%)
12 Liti, Stronti,
Nhôm, Silic, Chì, Vanadi,
Arsen, Brom (rất ít)
-Gv: Nhấn mạnh vai trò
quan trọng của các nguyên
tố hóa học trong cơ thể
-Gv: Đặt câu hỏi: Từ những
vai trò của các nguyên tố
hóa học trên học sinh cần
làm gì để bảo vệ cơ thể
-Gv: Nhận xét và tóm ý
-Hs: Chú ý lắng nghe và lưu
ý
-Hs: Trả lời giáo viên
4) Thực hành –vận dụng:
- Cho 2 học sinh hoàn thành bài tập sau:
Kí hiệu hóa học
Nguyên tử khối
Ô số
Nhóm
Chu kì
- Giáo viên kể cho lớp nghe một câu chuyện
Câu chuyện về làng hóa học
Hễ ai có dịp đến Làng Halogen , thì đều bắt gặp lũ trẻ nghêu ngao câu ca rằng :
“… Đầu lòng hai ả tố nga,
Trang 7Flo là chị, em là Clo
Mai cốt cách tuyết tinh thần,
Mỗi người một vẻ mười phân vẹn mười
Clo trang trọng khác vời,
Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang
Én liệng chào đón xuân sang,
Múa thua uyển chuyển, ngập ngừng hát ca
Flo sắc xảo đậm đà,
Xét phần tài sắc lại là phần hơn
Làn thu thủy nét xuân sơn,
Én ghen tiếng hót, biển hờn kém xanh… ”
Đó là vài câu ca đồng điệu, đùa vui của một cụ già – tên Chì mà thôi Cụ vốn tự phong cho mình là “nhà thơ” , nhưng nói thật, chứ cụ đã ra khỏi lũy tre làng lần nào đâu Cứ mỗi buổi chiều trên triền núi Halogen, lũ trẻ chăn trâu lại được tận hưởng tiếng sáo lúc véo von, lúc réo rắt từ cụ Chì Tiếng sáo ấy vẫn vang vang, vẫn đều đều như thế, như thể muốn đi xa lắm Nhưng những dãy núi cao kia dường như không hiểu Nó đã ngăn lại , và vọng nên điệp khúc của những bản tình ca kéo dài đến xế chiều – nơi núi rừng hùng vĩ Halogen
“ Ai thổi sáo gọi trâu đâu đó ,
Chiều in nghiêng trên mảng núi xa
Con trâu trắng dẫn đàn trên núi
Vểnh đôi tai nghe sáo trở về… ”
Cụ Chì ngoài đời vui tính lắm , cụ đã trêu ai thì trêu dai khủng khiếp Như hai chị em Flo- Clo chẳng hạn , Cụ trêu nhiều, nhiều đến nỗi , thành ra quen, rồi ai cũng thấy quen theo Lũ trẻ không bắt trước “nhà thơ, nhà nghệ sĩ làng ” mới là
lạ
Đúng là lúc nhỏ hai chị em Flo và Clo xinh xắn lắm , ngoan lắm , nhưng về mảng hát và vẽ thì chỉ có chờ “tương lai” mới trả lời được Trong làng , ai cũng bảo :
“mai này, cả hai chị em sẽ trở thành niềm tự hào của gia đình , của làng Halogen này ”
Nhưng ……
Rời mảnh đất thanh bình, rời việc chăn trâu thường ngày Hai chị em đến học ở thành phố Sắt Thép – một vùng đất sầm uất ,ồn ào, náo nhiệt Sau một thời gian , khi trở về làng , mọi người thấy hai chị em khác nhiều lắm Chị Flo theo học lớp chọn, của một trường chọn có tiếng Nhưng vẻ xinh đẹp lại tạo nên mâu thuẫn cho chính con người của Flo Flo ngày càng chăm chút làm đẹp hơn , thì kết quả học tập càng thấp hơn Tổng kết của cô luôn đội sổ lớp – Dù rằng , cô vẫn xinh nhất lớp Đã có lần Bác họ của Flo , cùng bạn bè, thầy cô sốt sắng đi tìm khắp nơi , trong lúc ai nấy đang lo lắng, thì thấy Flo từ một cửa hàng nước Hoa đi ra
Trang 8Mọi người giận lắm Và cũng chẳng biết từ bao giờ cửa hàng Este được coi như
là nhà của Flo vậy Một lần, cô nàng phải viết bản kiểm điểm vì trốn học đi tìm hiểu hội chợ nước Hoa , rồi đi hát kali-Oxi Flo chỉ ưa dùng Benzyl axetat và Geranyl axetat để thoa lên làn tóc của mình Có lần Flo dùng nhầm Amyl axetat , nên mọi người lầm tưởng cô tắm hoa chuối Bạn bè góp ý, thì cô lại bảo “ đẹp thì phô ra, xấu xa đậy vào ” , rồi còn quay sang chê người khác “ Quê mùa ” Đúng là đôi khi , qui luật thật nghiệt ngã – sự nghiệt ngã mà chính Flo không thể lường trước được Biết tin, lớp sẽ có thêm bạn mới Cô nàng dùng nhiều loại nước hoa, những loại mà cô cho là khá đặc biệt Nhưng, trên đường tới trường khi đi ngang qua một vườn hoa Thì chao ôi ! Một đàn ong từ đâu vù vù hướng tới nhằm thẳng vào… “bông hoa di động” …… !
Sau hôm đó, mọi người tưởng chừng Flo sẽ thay đổi Nhưng được một thời gian, Flo rồi đâu lại vào đấy
Khác với cô chị, tính cách cô em Clo vẫn không thay đổi lắm , ngoại trừ người ta thấy mái tóc cô đẹp và dài , đôi mắt thì đen với đôi má lúm, miệng hay cười chúm chím Có anh chàng người xứ Kiềm Thổ si tình đã ví von rằng “ mái tóc Clo đẹp tựa như áng mây trên mảnh núi Halogen , tiếng hát của cô trong veo như tiếng chim sơn ca, như tiếng suối mát trong chảy nơi đầu nguồn” Nói vậy thôi, chứ giọng hát của Clo cũng vẫn chỉ thuộc tốp gọi là nghe được của khu Nội Trú này Xác định được đúng, việc học tập mới là quan trọng nhất , nên Clo học chăm chỉ lắm Những giờ tự học buổi chiều, hay buổi tối Cô thường ngồi ở lại học và
là người về KTX muộn nhất Buổi sáng cô thường dậy sớm Bới thế , mỗi khi tổng kết thi đua, Clo luôn đạt vị trí cao nhất Là người học giỏi, nhưng Clo luôn giúp bao bạn cùng tiến như bạn : N, C, O, và cậu Cs tinh nghịch ……
The end
Chú thích :
- Đến kì thi ĐH, Clo đỗ đúng nguyện vọng và đạt điểm gần tuyệt đối cả 3 môn , còn người chị dù những năm đầu có ham chơi, nhưng sau đã biết cố gắng nên cũng may mắn đủ điểm sàn đi học theo nguyện vọng 3 ( tất nhiên phải cộng cả điểm ưu tiên )
- Tám năm sau, Clo lấy chồng tên là Na ( anh trai Cs ) nhà cách Halogen khoảng
300 cây số về miền sâu xa ; còn người chị thì lấy anh chàng tên Sắt , mặc cho anh chàng tên Nhôm thầm yêu trộm nhớ Nhưng rồi, Al cũng tìm được một cô nàng cũng tên là Flo Flo này, dù không xinh đẹp lắm, nhưng giỏi giang , phúc hậu -Một dịp hai mẹ con Flo tới nhà cô em chơi , đứa cháu NaCl nghịch ngợm, bị ngã nhưng rồi nhanh chóng đứng dậy, tự phủi tay rồi tiếp tục nô đùa
Người chị Flo buột miệng : “ Sao nó không khóc, không nằm đợi người lớn bế
nó dậy và dỗ nhỉ ???? ”
(Sưu tầm)
5) Hướng dẫn về nhà
- Học bài cũ
- Đọc trước bài: Phân tử, đơn chất và hợp chất
- Làm bài tập
Trang 9V) Rút kinh nghiệm
Trang 10
Menđêlêep (Dmitri Ivanovich Mendeleev)
Đmitri Ivanôvích Menđêlêep (1834 - 1907): Menđêlêep là nhà hóa học và là nhà hoạt động xã hội nổi tiếng nước Nga Ông tốt nghiệp đại học năm 21 tuổi
đã từng là giáo viên trung học, sau đó đến dạy học tại trường Đại học Pêtécbua chuyên ngành hóa học, ông đã lần lượt qua Pháp, Đức học tập nghiên cứu Cống hiến lớn nhất của ông là nghiên cứu ra bảng tuần hoàn Menđêlêep, đây
là một cống hiến xuyên thời đại đối với lĩnh vực phát triển hóa học của ông, người sau mệnh danh ông là "thần cửa của khoa học Nga" (door - god)
Cống hiến xuất sắc nhất của Menđêlêep là phát hiện ra quy luật biến hóa mang tính chu kỳ của các nguyên tố hóa học gọi
tắt là quy luật tuần hoàn các nguyên tố
Khi Menđêlêep viết "Nguyên lý hóa học", ông nghĩ
đến lúc này trong số các nguyên tố đã phát hiện trên
thế giới là 63 nguyên tố, giữa chúng nhất định có
những quy luật biến hóa thống nhất, vì rằng tất cả
các sự vật điều có liên quan với nhau Để phát hiện
quy luật này ông đã đăng ký 63 nguyên tố này vào
63 chiếc thẻ, trên thẻ ông viết tên, nguyên tử lượng,
tính chất hóa học của nguyên tố Ông dùng 63 chiếc
thẻ mang tên 63 nguyên tố này xếp đi xếp lại trên bàn Bỗng nhiên một hôm ông phát hiện ra rằng nếu xếp các nguyên tố này theo sự lớn nhỏ của nguyên
tử lượng thì sẽ xuất hiện sự biến hóa mang tính liên tục rất kỳ lạ, nó giống như một bản nhạc kỳ diệu vậy Menđêlêep không giấu nổi niềm vui, ông tin tưởng chắc chắn rằng loại quy luật này chứng tỏ quan hệ của vạn vật trên thế giới này
là tất nhiên và có luật tuần hoàn của chúng
Bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học (còn gọi là bảng tuần hoàn Menđêlêep) trên 100 năm qua đã là chìa khóa dẫn đến việc phát minh nhiều nguyên tố hóa học mới