BÀI 19 NHỮNG CUỘC CHIẾN ĐẤU CHỐNG NGOẠI XÂM Ở CÁC THẾ KỶ X XV I MỤC TIÊU BÀI HỌC 1 Về kiến thức Yêu cầu HS Trình bày được những cuộc kháng chiến chống ngoại xâm, bảo vệ Tổ quốc Phân tích được nguyên n[.]
Trang 1BÀI 19 NHỮNG CUỘC CHIẾN ĐẤU CHỐNG NGOẠI XÂM Ở CÁC THẾ
KỶ X - XV
I MỤC TIÊU BÀI HỌC
1 Về kiến thức: Yêu cầu HS:
- Trình bày được những cuộc kháng chiến chống ngoại xâm, bảo vệ Tổ quốc
- Phân tích được nguyên nhân thắng lợi và ý nghĩa lịch sử của những chiến thắng đó
2 Về tư tưởng:
- Giáo dục lòng yêu nước, ý thức bảo vệ nền độc lập và thống nhất của Tổ quốc
- Bồi dưỡng ý thức đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau giữa các dân tộc
- Bồi dưỡng niềm tự hào dân tộc vai trò lòng biết ơn với các thế hệ tổ tiên, các anh hùng dân tộc đã chiến đấu quên mình vì Tổ quốc
3 Về kỹ năng
- Rèn luyện kỹ năng sử dụng bản đồ trong học tập, tích cực bồi dưỡng kĩ năng phân tích, tổng hợp
4 Định hướng các năng lực hình thành:
* Năng lực chung: Năng lực tự học, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực sử dụng ngôn ngữ
* Năng lực chuyên biệt:
- Năng lực tái hiện sự kiện
- Năng lực thực hành bộ môn: khai thác, sử dụng tranh ảnh, tư liệu, biểu đồ liên quan đến bài học
II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN – HỌC SINH :
• Giáo viên: Giáo án, tranh ảnh và tài liệu tham khảo liên quan đến bài học
• Học sinh: - Chuẩn bị bài trước ở nhà
- Sưu tầm thêm tranh ảnh, tư liệu liên quan phục vụ bài học
III PHƯƠNG PHÁP VÀ KỸ THUẬT DẠY HỌC: trình bày, khái quát, phân tích,
so sánh, rút ra nhận xét, phân tích lược đồ
IV TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC
1 Giới thiệu bài mới:
Trong những thế kỷ đầu độc lập, xây dựng đất nước, nhân dân ta vẫn phải riếp tục tiến hành các cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm và đã làm nên biết bao chiến thắng huy hoàng, giữ vững nền độc lập dân tộc Chúng ta cùng nhau tìm hiểu bài 19 để ôn lại những chiến thắng huy hoàng đó
2 Hình thành kiến thức mới:
- GV hỏi: Triều đại nhà Tống ở Trung
Quốc thành lập và sụp đổ ở thời gian nào?
- HS trả lời:
+ Thành lập năm 960
+ Sụp đổ năm 1271 (cuối thế kỷ XIII)
- GV dẫn dắt: Trong thời gian tồn tại 3 thế
kỷ, nhà Tống đã 2 lần đem quân xâm lược
I Các cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống
1 Kháng chiến chống Tống thời Tiền
Lê
Trang 2Hoạt động của thầy và trò Kiến thức cơ bản
nước ta, nhân dân Đại Việt đã 2 lần kháng
chiến chống Tống thắng lợi
* Hoạt động 1: Tìm hiểu cuộc kháng
chiến chống Tống thời Tiền Lê
- GV yêu cầu HS theo dõi SGK để thấy
được nguyên nhân quân Tống xâm lược
nước ta
- GV hỏi: Triều đình đã tổ chức kháng
chiến như thế nào và giành thắng lợi ra sao?
- HS phát biều, GV kết luận
- GV nêu câu hỏi: Em nhận xét gì về thắng
lợi của cuộc kháng chiến chống Tống và
cho biết nguyên nhân các cuộc thắng lợi
- HS trả lời
- GV nhận xét, bổ sung, kết luận:
+ Đây là thắng lợi rất nhanh, rất lớn, đè bẹp
ý chí xâm lược của quân Tống Hàng trăn
năm sau nhân dân ta được sống trong cảnh
yên bình
+ Nguyên nhân thắng lợi là do:
Triều đình nhà Đinh và Thái hậu họ
Dương sẵn sàng vì lợi ích dân tộc mà hy
sinh lợi ích dòng họ đẩ tạo thuận lợi cho
cuộc kháng chiến chống Tống
Do ý chí quyết chiến bảo vệ độc lập của
quân dân Đại Cồ Việt
Do có sự chỉ huy mưu lược của Lê Hoàn
- HS nghe, tự ghi nhớ
* Hoạt động 2: Trình bày kháng chiến
chống Tống thời Lý
- GV yêu cầu HS theo dõi SGK để thấy
được:
+ Âm mưu xâm lược nước ta của quân
Tống
+ Nhà Lý tổ chức kháng chiến thế nào qua
2 giai đoạn:
Giai đoạn 1: Chủ động đem quân đánh
Tống
Chủ động lui về phòng thủ giặc
- GV yêu cầu HS phát biểu về âm mưu xâm
lược của nhà Tống
- GV nhận xét, kết luận
- Nhân lúc triều đình nhà Đinh gặp khó khăn, vua Tống cử quân sang xâm lược nước ta Trước tình hình đó Thái hậu họ Dương và triều đình nhà Đinh đã tôn Lê Hoàn lên làm vua
- Năm 981, quân dân Đại Việt dưới sự chỉ huy của Lê Hoàn đã chiến đấu anh dũng, đánh tan quân xâm lược ngay ở vùng Đông Bắc, khiến vua Tống không dám nghĩ đến việc xâm lược Đại Việt; củng cố nền độc lập dân tộc
2 Kháng chiến chống Tống thời Lý
Trang 3Hoạt động của thầy và trò Kiến thức cơ bản
- GV hỏi: Âm mưu và hành động chuẩn bị
xâm lược của nhà Tống như thế nào?
- HS trả lời
- GV hỏi tiếp: Nhà Lý kháng chiến thế nào
qua hai giai đoạn?
- HS đọc SGK trả lời
- GV nhận xét, bổ sung, kết hợp với dùng
lược đồ trình bày các giai đoạn của cuộc
kháng chiến
- GV nêu rõ hành động đem quân đánh sang
đất Tống của Lý Thường Kiệt không phải
là hành động xâm lược mà là hành động tự
vệ
- GV tường thuật trận chiến bên bờ sông
Như Nguyệt, đọc lại bài thơ Thần của Lý
Thường Kiệt, ý nghĩa của bài thơ…
- HS nghe, tự ghi nhớ
* Hoạt động 3: Tìm hiểu các cuộc kháng
chiến chống xâm lược Mông - Nguyên ở
thế kỷ XIII
- GV tóm tắt về sự phát triển của đế quốc
Mông – Nguyên, từ việc quân Mông Cổ
xâm lược Nam Tống và làm chủ Trung
Quốc rộng lớn và lập nên nhà Nguyên là
một thế lực hung bạo chinh chiến khắp Á,
Âu Thế kỷ XIII đã ba lần đem quân xâm
lược Đại Việt
- GV yêu cầu HS theo dõi SGK trả lời câu
hỏi:
+ Thế giặc thế nào?
+ Hành động của nhà Trần và nhân dân?
+ Những trận đánh tiêu biểu?
- HS phát biểu
- GV nhận xét, bổ sung, kết luận
- GV dùng lược đồ chỉ những nơi diễn ra
những trận đánh tiêu biểu có ý nghĩa quyết
định đến thắng lợi của cuộc kháng chiến lần
1, lần 2, lần 3
- GV hỏi: Nguyên nhân nào đưa đến thắng
lợi trong ba lần kháng chiến chống Mông –
Nguyên?
- HS trả lời
- Thập kỷ 70 của thế kỷ XI nhà Tống âm mưu xâm lược Đại Việt, đồng thời tích cực chuẩn bị cho cuộc xâm lược
- Trước âm mưu xâm lược của quân Tống, nhà Lý đã tổ chức kháng chiến
- Lý Thường Kiệt tổ chức thực hiện chiến lược “tiên phát chế nhân” đem quân đánh trước để chặn thế mạnh của địch
- Năm 1075, quân triều đình cùng các dân tộc miền núi đánh sang đất Tống, đánh tan các đạo quân Tống ở đây, sau đó rút về phòng thủ
- Năm 1077, 30 vạn quân Tống kéo sang xâm lược nước ta bị đánh bại bên bờ Bắc của sông Như Nguyệt Ta chủ động giảng hòa và kết thúc chiến tranh
II Các cuộc kháng chiến chống xâm lược Mông – Nguyên ở thế kỷ XIII
- Trong các năm 1258 – 1288, quân Mông – Nguyên ba lần xâm lược nước ta Giặc rất mạnh và hung bạo
- Các vua Trần cùng nhà quân sự Trần Quốc Tuấn đã lãnh đạo nhân dân cả nước quyết tâm đánh giặc giữ nước
- Những thắng lợi tiêu biểu: Đông Bộ Đầu, Hàm Tử, Vạn Kiếp, Bạch Đằng
- Tiêu biểu nhất là trận Bạch Đằng năm
1288, đè bẹp ý chí xâm lược của quân Mông – Nguyên, bảo vệ độc lập dân tộc
Trang 4Hoạt động của thầy và trò Kiến thức cơ bản
- GV nhận xét, bổ sung, kết luận:
+ Nhà Trần có vua hiền, tướng tài, triều
đình quyết tâm đoàn kết nội bộ và đoàn kết
nhân dân chống xâm lược
+ Nhà Trần vốn được lòng dân bởi những
chính sách kinh tế của mình nhân dân
đoàn kết chung quanh triều đình vâng mệnh
kháng chiến
* Hoạt động 4: Tìm hiểu phong trào đấu
tranh chống xâm lược Minh và khởi
nghĩa Lam Sơn
- GV cho HS thấy ở cuối thế kỷ XIV, nhà
Trần suy vong Năm 1400 nhà Hồ thành
lập Cuộc cải cách nhà Hồ chưa đạt kết quả
thì quân Minh sang xâm lược nước ta Nhà
Hồ tổ chức kháng chiến nhưng thất bại
Năm 1407, nước ta rơi vào ách thống trị của
nhà Minh
- GV yêu cầu HS theo dõi SGK về chính
sách tàn bạo của nhà Minh và hệ quả tất yếu
của nó
- HS theo dõi SGK phát biểu
- GV kết luận: Chính sách bạo ngược của
nhà Minh tất yếu làm bùng nổ các cuộc đấu
tranh của nhân dân ta, tiêu biểu là cuộc khởi
nghĩa Lam Sơn của Lê Lợi
- GV dùng lược đồ trình bày về những
thắng lợi tiêu biểu của cuộc khởi nghĩa
Lam Sơn
- HS theo dõi, ghi chép
- GV hỏi: Đặc điểm của khởi nghĩa Lam
Sơn?
- HS trả lời
- GV bổ sung, kết luận:
+ Từ một cuộc chiến tranh ở địa phương
phát triển thành cuộc đấu tranh giải phóng
dân tộc
+ Tư tưởng nhân nghĩa được đề cao
+ Có đại bản doanh, căn cứ địa
III Phong trào đấu tranh chống quân xâm lược Minh và khởi nghĩa Lam Sơn
- Năm 1407, cuộc kháng chiến chống quân Minh của nhà Hồ thất bại, nước ta rơi vào ách thống trị của nhà Minh
- Năm 1418: Khởi nghĩa Lam Sơn bùng nổ
do Lê Lợi - Nguyễn Trãi lãnh đạo
- Thắng lợi tiêu biểu:
+ Cuộc khởi nghĩa bắt đầu từ Lam Sơn (Thanh Hóa) được hưởng ứng của nhân dân, vùng giải phóng càng mở rộng từ Thanh Hóa vào phía nam
+ Chiến thắng Tốt Động, đẩy quân Minh vào thế bị động
+ Chiến thắng Chi Lăng – Xương Giang đập tan 10 vạn quân cứu viện, khiến giặc cùng quẫn tháo chạy về nước
3 Hoạt động luyện tập
GV khái quát các cuộc kháng chiến chống Tống, chống Mông – Nguyên và khởi nghĩa
Trang 5Lam Sơn Nguyên nhân thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mông – Nguyên; hướng dẫn HS lập niên biểu cho cuộc kháng chiến từ thế kỷ XI – XV
4 Hoạt động vận dụng và mở rộng
Hoàn thành bảng sau:
Cuộc kháng
chiến
Thời gian Quân xâm
lược Người chỉ huy
Trận quyết chiến chiến lược
V HƯỚNG DẪN HS TỰ HỌC
- Học bài cũ, đọc trước bài mới
- Chuẩn bị bài mới: Xây dựng và phát triển văn hóa dân tộc trong các thế kỷ X – XV