Bài 7 NHỮNG THÀNH TỰU VĂN HÓA THỜI CẬN ĐẠI I MỤC TIÊU BÀI HỌC 1 Kiến thức Sau khi học xong bài học, yêu cầu HS cần Hiểu được những thành tựu văn học nghệ thuật mà con người đã đạt được trong thời kỳ c[.]
Trang 1Bài 7 NHỮNG THÀNH TỰU VĂN HÓA THỜI CẬN ĐẠI
I MỤC TIÊU BÀI HỌC
1 Kiến thức
Sau khi học xong bài học, yêu cầu HS cần:
- Hiểu được những thành tựu văn học nghệ thuật mà con người đã đạt được trong thời kỳ cận đại từ thế kỉ XVII đến đầu thế kỉ XX
- Nắm được cuộc đấu tranh trong lĩnh vực tư tưởng dẫn đến sự ra đời của chủ nghĩa
xã hội khoa học
2 Tư tưởng
- Trân trọng và phát huy những giá trị thành tựu văn học - nghệ thuật mà con người
đã đạt được trong thời cận đại
- Thấy được công lao của C.Mác, Ph.Ăngghen, V.I Lê-nin trong việc cho ra đời chủ nghĩa xã hội khoa học, biết trân trọng và kế thừa, ứng dụng vào thực tiễn chủ nghĩa xã hội khoa học
3 Kỹ năng
- Biết sử dụng phương pháp đối chiếu, so sánh các sự kiện
- Biết trình bày một vấn đề có tính logic
- Biết tổng kết kinh nghiệm rút ra bài học
II THIẾT BỊ, TÀI LIỆU DẠY HỌC
Cho HS sưu tầm tranh ảnh, các tác phẩm văn học, nghệ thuật của thời kỳ cận đại từ thế kỉ XVII đến đầu thế kỉ XX
III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC
1 Kiểm tra bài cũ
2 Dẫn dắt vào bài mới
Thời cận đại chủ nghĩa tư bản đã thắng thế trên phạm vi thế giới Chủ nghĩa tư bản chuyển lên chủ nghĩa đế quốc bên cạnh những mâu thuẩn, những bất công trong xã hội cần lên án thì đây cũng là thời kỳ đạt được nhiều thành tựu trong các lĩnh vực văn học - nghệ thuật, khoa học kỹ thuật Bài học này sẽ giúp các em nhận thức đúng những vấn đề này
3 Tổ chức các hoạt động dạy học trên lớp
* Hoạt động 1 : Cá nhân
- GV hỏi và dẫn dắt, gợi ý vào nội dung
chính: Tại sao đầu thời cận đại nền
I Sự phát triển của nền văn hóa mới trong buổi đầu thời cận đại đến giữa thế
kỉ XIX
Trang 2văn hĩa thế giới, nhất là ở châu Âu cĩ
điều kiện phát triển?
Gợi ý: Kinh tế phát triển, mối quan hệ
xã hội thay đổi, đĩ chính là hiện thực
để cĩ nhiều thành tựu về văn học nghệ
thuật giai đoạn này
- Kinh tế các nước cĩ điều kiện phát triển sau các cuộc cách mạng tư sản và cách mạng cơng nghiệp
- Trong xã hội tồn tại những mối quan hệ
cũ, mới chồng chéo phức tạp, đây là hiện thức sống động để các nhà văn, thơ, kịch
cĩ điều kiện sáng tác
- Thành trì của chế độ phong kiến lung lay rệu rã
* Hoạt động 2: Nhĩm
- GV chia HS theo tổ hoặc nhĩm, chuẩn
bị bài sưu tầm ở nhà từ trước đĩ một
tuần để bài học này
GV tổ chức cho HS thảo luận với câu
hỏi: Hãy cho biết những thành tựu về
mặt tư tưởng, văn hĩa đến thế kỉ XIX?
HS thảo luận nhĩm, sau đĩ đại diện
nhĩm lên trình bày phần sưu tầm của
mình GV chốt lại: Những thành tựu về
mặt tư tưởng ở thế kỉ XVIII với trào
lưu Triết học Ánh sáng (ảnh của ba nhà
tư tưởng tiêu biểu: Mơng-te-xki-ơ;
Vơn-te; G.G.Rut-xơ) và những ý
tưởng tốt đẹp của các ơng, Những tư
tưởng mới trong trào lưu Triết học
Aïnh sáng được ví “Như những khẩu
đại bác, mở đường cho bộ binh xuất
kích”
- Xuất hiện những nhà tư tưởng tiến bộ, những nhà văn, thơ, nhà viết kịch nổi tiếng
- Trào lưu Triết học Ánh sáng thế kỉ XVII
- XVIII ở Pháp với những con người tiêu biểu như Mơng-te-xki-ơ (1689 - 1755), Vơn-te (1694 - 1778), G.G Rút-tơ (1712
- 1778), nhĩm Bách khoa tồn thư
- Thành tựu về văn hĩa:
+ La Phơng-ten với các truyện ngụ ngơn
cĩ tính giáo dục mọi lứa tuổi, VD: Gà
trống và Cáo
+ An-đéc-xen: Con vịt xấu xí, Cơ bé bán
diêm
+ Ban-dắc: Nhà văn hiện thực Pháp đã
phản ánh đầy đủ hiện thực nước Pháp
đầu thế kỉ XIX qua các tác phẩm của
mình
+ Pu-skin (Nga) với bài thơ: Tơi yêu
em,
- Châu Âu: ở Pháp cĩ Pi-e Cooc-nây (1606
- 1684) là đại diện xuất sắc của nền bi kịch cổ điển Pháp; La Phơng-ten (1621 - 1695) là nhà thơ ngụ ngơn Pháp;
Mơ-li-e (1622 - 1673) là người mở đầu cho nền hài kịch cổ điển Pháp Ban-dắc (Pháp 1799 - 1850), An-đéc-xen (Đan Mạch, 1805 - 1875), Pu-skin (Nga, 1799 - 1837)
- Châu Á: Tào Tuyết Cần (1716 - 1763) của Trung Quốc; Nhật Bản cĩ nhà thơ,
Trang 3+ Tào Tuyết Cần (1716 - 1763) của
Trung Quốc với tác phẩm Hồng lâu
mộng phản ánh các mối quan hệ trong
gia đình, xã hội Trung Quốc thời
phong kiến
+ Lê Quý Đôn - nhà bác học của Việt
Nam thế kỉ XVIII với những tác phẩm
tiêu biểu như Kiến văn tiểu lục; Phủ
biên tạp lục,
GV hỏi: Những thành tựu văn hóa đầu
thời cận đại có tác dụng gì?
nhà soạn kịch xuất sắc Chi-ka-mát-xư Môn-đa-ê-môn (1653 - 1725); ở Việt Nam thế kỉ XVIII có nhà bác học Lê Quý Đôn (1726 - 1784),
+ Phản ánh hiện thực xã hội ở các nước
trên thế giới thời kỳ cận đại
+ Hình thành quan điểm, tư tưởng của
con người tư sản, tấn công vào thành
trì của chế độ phong kiến, góp phần
vào thắng lợi của chủ nghĩa tư bản
* Hoạt động 1: Cá nhân
GV đặt câu hỏi cho cả lớp: Qua phần
trình bày của bạn, các em có nhận xét
gì về điều kiện lịch sử giai đoạn giữa
thế kỉ XIX - đầu thế kỉ XX với thời kỳ
đầu cận đại? Điều kiện đó có tác dụng
gì đối với các nhà văn, nhà nghệ
thuật?
Gợi ý:
+ Phản ánh hiện thức xã hội ở các nước trên thế giới thời kỳ cận đại
+ Hình thành quan điểm, tư tưởng của con người tư sản, tấn công vào thành trì của chế độ phong kiến, góp phân vào thắng lợi của chủ nghĩa tư bản
II Thành tựu của văn học, nghệ thuật từ giữa thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX
1 Điều kiện lịch sử
- Chủ nghĩa tư bản được xác lập trên
phạm vi toàn thế giới và bước sang giai
đoạn chủ nghĩa đế quốc
- Giai cấp tư sản nắm quyền thống trị,
mở rộng và xâm lược thuộc địa thì đời
sống nhân dân lao động bị áp bức ngày
càng khốn khổ Đây là hiện thực để
các nhà văn, nhà nghệ thuật phản ánh
đầy đủ trong các tác phẩm của mình
* Hoạt động 2: Cá nhân
- Chủ nghĩa tư bản được xác lập trên phạm
vi toàn thế giới và bước sang giai đoạn chủ nghĩa đế quốc
- Giai cấp tư sản nắm quyền thống trị, mở rộng và xâm lược thuộc địa thì đời sống nhân dân lao động bị áp bức ngày càng khốn khổ
- GV nêu câu hỏi: Hãy cho biết những
thành tựu tiêu biểu về văn học, nghệ
thuật đầu thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX?
Trước khi HS trả lời GV có thể gợi ý:
Trang 4Phương Tây có những tác phẩm nào?
Phương Đông có những tác phẩm
nào?
- HS trình bày một vài tác phẩm văn học
tiêu biểu đại diện cho các khía cạnh
khác nhau:
Ví dụ: tác phẩm Những người khốn
khổ của Víchto Huy-gô phản ánh hiện
thực đời sống nhân dân trong xã hội
Pháp khi Pháp trở thành đế quốc
- Tác phẩm Thuốc của Lỗ Tấn phản ánh
xã hội Trung Quốc trong bối cảnh bị
các nước đế quốc xâu xé
- Nghệ thuật: cung điện Véc xai được
hoàn thành vào năm 1708; Bảo tàng
Anh; Viện bảo tàng Ec-mi-ta-giơ; Bảo
tàng Lu-vrơ (Pa-ri - Pháp), là bảo tàng
bằng hiện vật lớn nhất thế giới (GV
cho HS xem ảnh, giới thiệu về quá
trình xây dựng và một số hiện vật trong
các bảo tàng lớn - Phần này có thể cho
HS xem phần mềm ENCARTA 2007)
- Họa sĩ: Van Gốc (Hà Lan) với tác
phẩm Hoa hướng dương
- Vích to Huy-gô (1802 - 1885):
Những người khốn khổ
- Lép Tôn-xtôi (1828 - 1910): Chiến tranh
và hòa bình
- Mác-Tuên (1935 - 1910): Những cuộc
phiêu lưu của Hác-ki-bê-ri (1884)
- Lỗ Tấn (1881 - 1936): A.Q Chính
chuyện; Nhật kí người điên, Thuốc,
- Hô-xê Mác-ti (1823 - 1893): nhà thơ nổi tiếng của Cu ba
- Nghệ thuật: cung điện Véc xai được hoàn thành vào năm 1708; Bảo tàng Anh; Viện bảo tàng Ec-mi-ta-giơ; Bảo tàng Lu-vrơ (Pa-ri-Pháp), là bảo tàng bằng hiện vật lớn nhất thế giới
- Họa sĩ: Van Gốc (Hà Lan) với tác phẩm Hoa hướng dương, Phu-gita (Nhật Bản), Pi-cát-xô (Tây Ban Nha)
- Phu-gi-ta (Nhật Bản)
- Pi-cát-xô (Tây Ban Nha), danh họa nổi
tiếng về tranh tượng hình,
GV hỏi: Các tác phẩm văn học, nghệ
thuật thời kỳ này có gì khác với giai
đoạn trước?
- Đạt được nhiều thành tựu rực rỡ hơn,
phản ánh hiện thực cuộc sống ở cả các
nước tư bản và các nước thuộc địa,
phản ánh cuộc đấu tranh giai cấp trong
xã hội, mong ước một xã hội tốt đẹp
hơn,
* Tác dụng:
- Phản ánh hiện thực xã hội, mong ước xây dựng một xã hội mới tốt đẹp hơn
Hoạt động 1: Cá nhân
Cho HS đọc SGK, xem ảnh của các
nhà tư tưởng tiến bộ: Xanh Xi-mông,
Phu-ri-ê, Ô-oen và trả lời câu hỏi: Tư
tưởng chính của các ông là gì? Nó có
III Trào lưu tư tưởng tiến bộ và sự ra đời của CNXH khoa học
* Chủ nghĩa xã hội không tưởng
- Những nhà tư tưởng tiến bộ Xnh Xi-mông, Phu-ri-ê, Ô-oen: mong muốn xây
Trang 5thể trở thành hiện thực trong bối cảnh
xã hội bấy giờ không?
- Mong muốn xây dựng một xã hội
không có chế độ tư hữu, không có áp
bức bóc lột, nhân dân làm chủ các
phương tiện sản xuất của mình
Không tưởng vì họ không thực hiện
được kế hoạch của mình trong điều
kiện chủ nghĩa tư bản vẫn được duy trì
và phát triển
dựng một xã hội không có chế độ tư hữu, không có áp nức bóc lột, nhân dân làm chủ các phương tiện sản xuất của mình
Không tưởng vì họ không thực hiện được kế hoạch của mình trong điều kiện chủ nghĩa tư bản vẫn được duy trì và phát triển
Trang 6Hoạt động 2: Cá nhân
Cho HS tự đọc SGK và nhận xét
về tư tưởng của các nhà triết học
nổi tiếng người Đức: Hê-ghen;
Phoi-ơ-bách, Các nhà kinh tế - chính
trị Anh như Adam Xmit (1723 - 1790)
và Ri-các-đo (1772 - 1823)
Chưa thấy được mối quan hệ giữa
người với người đằng sau sự trao đổi
hàng hóa
* Triết học Đức và kinh tế chính trị học Anh:
Hê-ghen (1770 - 1831) và Phoi-ơ-bách (1804 - 1872) là những nhà triết học nổi tiếng người Đức Hê-ghen là nhà duy tâm khách quan còn Phoi-ơ-bách là nhà duy vật siêu hình
Khoa Kinh tế - chính trị cổ điển phát sinh
ở Anh với các đại biểu như AđamXmít (1723 - 1790) và Ri-các-đô (1772 - 1823)
mở đầu “lí luận về giá trị lao động” nhưng chỉ mới nhìn thấy mối quan hệ giữa vật và vật chứ chưa thấy mối quan
hệ giữa người với người
* Hoạt động 3: Nhóm * Chủ nghĩa xã hội khoa học
GV cho HS làm việc theo nhóm, đọc
SGK và thảo luận, điền vào phiếu học
tập, trả lời các vấn đề sau:
Hoàn cảnh:
- Sự áp bức bóc lột của giai cấp tư sản giai đoạn chủ nghĩa đế quốc
- Hoàn cảnh dẫn đến sự ra đời của Chủ
nghĩa xã hội khoa học?
- Nội dung cơ bản
- Phong trào công nhân phát triển
- C.Mác và Ph Ăngghen thành lập, được Lê-nin phát triển
Trang 7- Điểm khác với các học thuyết trước
đây?
- Vai trò của Chủ nghĩa xã hội khoa
học?
- Từ những nội dung trên GV có thể cụ
thể thành bài tập trắc nghiệm cho HS
làm
Ngoài ra cho HS xem ảnh của C.Mác,
Ph.Ăngghen, Lê-nin và giới thiệu qua
về công lao của các ông đối với việc
cho ra đời và hoàn chỉnh dần Chủ
nghĩa xã hội khoa học
- GV cho HS đọc định luật Bảo toàn và
chuyển hóa năng lượng, Học thuyết tế
bào, định luật tiến hóa của các giống
loài,
Nội dung: Kế thừa, phát triển có chọn lọc những thành tựu của khoa học xã hội và
tự nhiên mà loài người đã đạt được, chủ yếu từ thế kỉ XIX (định luật bảo toàn và chuyển hóa năng lượng, học thuyết tế bào, định luật tiến hóa của các giống loài, các trào lưu triết học cổ điển Đức, học thuyết kinh tế Anh và Lý luận về chủ nghĩa xã hội Pháp)
- Học thuyết gồm bà bộ phận chính: Triết học, kinh tế - chính trị học và chủ nghĩa
xã hội khoa học (Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử kết hợp chặt chẽ với nhau)
- Điểm khác: Xây dựng học thuyết của
mình trên quan điểm, lập trường giai cấp công nhân, thực tiễn đấu tranh của phong trào cách mạng vô sản thế giới hình thành hệ thống lý luận vừa mới khoa học vừa cách mạng
Vai trò :
- Chủ nghĩa Mác - Lê-nin là đỉnh cao của trí tuệ loài người, là cương lĩnh cách mạng cho cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa tư bản, xây dựng xã hội cộng sản
và mở ra kỷ nguyên mới cho sự phát triển của khoa học (tự nhiên và xã hội, nhân văn)
4 Sơ kết bài học
- Củng cố: Nhấn mạnh những thành tựu mà con người đạt được trong thời cận đại
và giá trị nó có ý nghĩa cho đến ngày nay
- Dặn dò: Học bài cũ, chuẩn bị ôn tập
- Bài tập: Trả lời các câu hỏi
+ Lập bảng hệ thống kiến thức về thành tựu của văn hóa thời cận đại (với các nhà văn hóa và trào lưu tư tưởng tiêu biểu)
+ Dẫn một vài tác phẩm văn học, nghệ thuật (tự chọn) nêu sự phản ánh đời sống xã hội và tác dụng, ảnh hưởng của nó đối với xã hội