Những yếu tố có vai trò làm tăng nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm và giải pháp để giảm thiểu nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm

Tội phạm họcNhững yếu tố có vai trò làm tăng nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm và giải pháp để giảm thiểu nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạmMỤC LỤC MỞ ĐẦU 1 NỘI DUNG 1 I Khái niệm nạn nhân của tội phạm 1 1 Khái niệm nạn nhân của tội phạm theo nghĩa hẹp 1 2 Khái niệm nạn nhân của tội phạm theo nghĩa rộng 1 II Phân tích những yếu tố có vai.

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 1

I Khái niệm nạn nhân của tội phạm 1

1 Khái niệm nạn nhân của tội phạm theo nghĩa hẹp 1

2 Khái niệm nạn nhân của tội phạm theo nghĩa rộng 1

II Phân tích những yếu tố có vai trò làm tăng nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm 1

1 Các yếu tố thuộc về cá nhân con người trong việc thúc đẩy nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm 1

2 Vai trò của các nhân tố khách quan trong việc thúc đẩy làm gia tăng nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm 4

a Thời gian và địa điểm 4

b Yếu tố nghề nghiệp 5

c Mối quan hệ giữa nạn nhân và người phạm tội 5

III Kiến nghị những giải pháp để giảm thiểu nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm 6

1 Hạn chế hay loại trừ các yếu tố thuộc về cá nhân con người 6

2 Hạn chế và loại trừ các nguyên nhân khách quan 7

KẾT LUẬN 9

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 10

MỞ ĐẦU

Trong cơ chế hành vi phạm tội, nạn nhân có thể có vai trò rất quan trọng làm gia tăng nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm Tội phạm học luôn đặt ra nhiệm vụ tìm hiểu, giải thích vai trò của những yếu tố thúc đẩy một người trở thành nạn nhân của tội phạm để từ đó xây dựng các định hướng, các biện pháp phòng ngừa nguy cơ trở thành nạn nhân, tránh rủi ro cho con người Có nhiều yếu tố có vai trò quan trọng làm gia tăng nguy

cơ trở thành nạn nhân của tội phạm, trong đó có các yếu tố thuộc về cá nhân của nạn nhân

và cả các yếu tố thuộc về khách quan (môi trường sống) của nạn nhân

Để tìm hiểu về vấn đề này, em xin chọn đề bài số 08: “Trình bày những yếu tố

có vai trò làm tăng nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm Theo anh/chị cần phải thực hiện những giải pháp nào để giảm thiểu nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm” để làm bài tập của mình.

NỘI DUNG

I Khái niệm nạn nhân của tội phạm

1 Khái niệm nạn nhân của tội phạm theo nghĩa hẹp

Nạn nhân của tội phạm là những cá nhân đã chịu thiệt hại về tính mạng, sức khoẻ, tinh thần, tình cảm, tài sản hoặc các quyền và lợi ích hợp pháp khác do hành vi phạm tội trực tiếp gây ra Nạn nhân của tội phạm theo nghĩa hẹp bao gồm hai đặc điểm cơ bản sau đây:

- Nạn nhân của tội phạm là con người tự nhiên (thể nhân)

- Đã chịu thiệt hại về tính mạng, sức khoẻ, tinh thần, tình cảm hay tài sản là hậu

2 Khái niệm nạn nhân của tội phạm theo nghĩa rộng

Nạn nhân của tội phạm là những cá nhân, tổ chức đã chịu thiệt hại về tính mạng, sức khoẻ, tinh thần, tình cảm, tài sản hoặc các quyền và lợi ích hợp pháp khác do hành vi

II Phân tích những yếu tố có vai trò làm tăng nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm

1 Các yếu tố thuộc về cá nhân con người trong việc thúc đẩy nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm

Trong các yếu tố thuộc về cá nhân con người có vai trò tác động, thúc đẩy làm gia tăng nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm, trước hết phải kể đến những đặc điểm tâm, sinh lí của nạn nhân Các đặc điểm tâm, sinh lí của con người đóng vai trò đáng kể trong việc tạo điều kiện thúc đẩy quá trình trở thành nạn nhân của tội phạm Các đặc điểm tâm, sinh lý của con người trước hết tác động đến việc thực hiện hành vi của họ thể hiện thông qua lời nói, cử chỉ hay hành động Chính những lời nói, cử chỉ hay hành động này trong

1 Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Tội phạm học, nxb CAND, 2016, Tr 164

2 Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Tội phạm học, nxb CAND, 2016, Tr 167 - 168

những tình huống cụ thể đã góp phần kích thích, thúc đẩy làm phát sinh hành vi phạm tội Các đặc điểm tâm, sinh lí có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy quá trình phát sinh tội phạm hết phải kể đến những đặc điểm sinh học đi truyền như khí chất nóng nảy, cục cằn, thô lỗ hay sự dâm đãng, háo sắc Do khí chất nóng nảy, cục cằn, thô lỗ, khả năng tự kiềm chế kém nên một số người trong các mối quan hệ xã hội, nhất là khi gặp các tình huống không thuận lợi trong cuộc sống đã có các hành vi, xử sự không chỉ không làm hài lòng người khác mà còn làm nảy sinh những sự phản kháng ở họ Trong những tình huống nhạy cảm như khi bị tắc đường, khi bị va chạm trong giao thông, khi phải xếp hàng chờ một dịch vụ nào đó chỉ cần những lời nói, cử chỉ không đúng mực, văng tục, chửi thề sẽ làm kích động người khác và nếu những người này cũng là những người nóng nảy, thiếu kiềm chế thì tất yếu sẽ làm phát sinh hành vi phạm tội

Bên cạnh đó, những phẩm chất tâm lí lệch lạc như lòng tham, sự ích kỉ thậm chí coi thường các chuẩn mực xã hội, các giá trị đạo đức, quá đề cao giá trị đồng tiền, coi thường tính mạng, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm của người khác, thậm chí cả thói quen hưởng thụ, lười nhác, sự háo sắc đặt trong những tình huống tiêu cực cụ thể cũng dễ làm phát sinh các hành vi, cử chỉ, lời nói thúc đẩy sự hình thành ý định phạm tội cũng như thúc đẩy việc thực hiện tội phạm ở những người khác Một số người do quá hám lợi đã dễ dàng bị những người khác thực hiện các hành vi lừa đảo như dụ mua hàng giả với giá rẻ,

rủ đi làm ăn ở thành phố, biên giới rồi lừa bán cho các ổ mại dâm Hành vi lén lút quan

hệ bất chính có thể bị những người khác lợi dụng để cường đoạt, trộm cắp hay cướp tài sản Một số đặc điểm tâm lí khác như tâm lí tự tin, quá dễ dãi đối với sự an toàn của bản thân cũng như tâm lí thiếu sự đề cao cảnh giác đối với việc bảo vệ tài sản của mình hay tâm lí thích phô trương tài sản cũng đóng vai trò đáng kể trong quá trình phát sinh tội phạm Những đặc điểm tâm lí này dẫn đến các hành vi, xử sự mất cảnh giác như: không gửi phương tiện giao thông tại các điểm trông giữ, không khoá cửa nhà, không khoá các phương tiện giao thông cẩn thận, vận chuyển nhiều tiền, vàng bằng xe máy mà không có người bảo vệ, vừa tham gia giao thông vừa nghe điện thoại hoặc phụ nữ đi một mình ở những nơi vắng vẻ, phụ nữ đeo nhiều đồ trang sức khi đi ngoài đường, cho trẻ em trang sức đắt tiền, sử dụng những phương tiện, đồ đạc như xe đạp, điện thoại đắt tiền Tất cả những hành vi, xử sự như vậy chính là các nguyên nhân thúc đẩy sự hình thành ý định phạm tội cũng như thúc đẩy việc thực hiện tội phạm ở những người khác Nói cách khác, những hành vi, xử sự như vậy làm gia tăng đáng kể nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm ở những nhóm người này

Ngoài yếu tố tâm lí, yếu tố sinh học cũng có vai trò thúc đẩy việc phát sinh và thực hiện hành vi phạm tội Đó là các đặc điểm đặc thù như độ tuổi, giới tính hay sức khoẻ Nạn nhân học xác định một số nhóm người có những đặc điểm hạn chế về khả năng tự bảo vệ, do đó đã kích thích sự hình thành ý định phạm tội mà điển hình là các nhóm phụ

nữ, trẻ em, người già, người khuyết tật hay người mắc bệnh tâm thần

Lối sống của một người hay nhóm người trong nhiều trường hợp cũng là nguyên nhân quan trọng thúc đẩy quá trình trở thành nạn nhân của tội phạm Lối sống (Lifestyle)

là cách mà các cá nhân sắp đặt thời gian của họ cho các hoạt động lao động, nghề nghiệp cũng như các hoạt động vui chơi giải trí trong thời gian rảnh rỗi

Lối sống được hình thành từ sự tổng hợp ảnh hưởng của tất cả các yếu tố và hình thành một nếp sinh hoạt ở mỗi người hay một nhóm người Lối sống được thể hiện trong cuộc sống hàng ngày thông qua các hành vi, xử sự như cách đi lại, ăn nói, đối xử, phong cách làm việc, vui chơi giải trí, thú tiêu khiển Mỗi nhóm người trong xã hội có lối sống đặc trưng của mình Có rất nhiều lối sống tưởng chừng vô hại nhưng trong sự kết hợp với những điều kiện khác như động cơ, mục đích của người phạm tội cũng như đặt trong những hoàn cảnh và khả năng tự bảo vệ là những yếu tố rất quan trọng làm tăng nguy cơ

bị hành vi phạm tội xâm hại Trong những điều kiện thời gian và không gian nhất định và trong các mối quan hệ nhất định với những người có nhiều khả năng phạm tội, những lối sống và những thói quen nhất định là những yếu tố quan trọng trong cơ chế hành vi phạm tội Ví dụ, lối sống khép mình khiến nhiều người không có đủ kinh nghiệm sống cũng như những hiểu biết xã hội , kinh nghiệm giao tiếp cần thiết Điều này làm cho họ dễ bị lợi dụng và trở thành nhóm người có nguy cơ cao bị tội phạm xâm hại

Lối sống còn được thể hiện thông qua thói quen xử sự hằng ngày của con người (rountine activities) Đó là những hoạt động tái diễn, lặp đi, lặp lại hằng ngày trong đời sống thường nhật hay cách hành xử thịnh hành hàng ngày trong công việc, nghỉ ngơi, vui chơi giải trí, quan hệ xã hội Theo nghiên cứu của Cohen và Felson (1979), một số thói quen trong cuộc sống hoặc một số hành vi thịnh hành do những đặc điểm riêng của nó đã tạo ra những yếu tố rất thuận lợi làm phát sinh tội phạm Điều tra nạn nhân của Walklate năm 1992 cho thấy hầu hết các hành vi phạm tội xâm phạm tính mạng, sức khoẻ đều xảy

ra ở nơi công cộng, rất ít các hành vi phạm tội xảy ra tại nơi ở của cá nhân Điều đó cho thấy những thói quen vui chơi giải trí cuối tuần ở những nơi công cộng như quán bar, nhà hàng, quán karaoke, sàn nhảy cùng với thói quen uống nhiều rượu bia đã làm gia tăng đáng kể nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm Mỗi nhóm, loại tội thường được đặc trưng bởi những lối sống đặc thù của nạn nhân Các vụ án hiếp dâm thưởng được đặc trung bởi ngoại hình và thói quen ăn mặc khêu gợi, hành vi, lời nói thể hiện sự dễ dãi, khiêu khích, sự thiếu thận trọng đối với an toàn cá nhân của nạn nhân như đi một mình ở nơi vắng vẻ, đi chơi một mình cùng những người không quen biết đến những nơi xa lạ Các vụ án về các tội xâm phạm sở hữu thường đặc trưrng bởi tính khoe khoang, thích phô trương tài sản hay sự thiếu thận trọng, mất cảnh giác trong việc bảo vệ tài sản, nhất là những tài sản nhỏ gọn, có giá trị cao và dễ trộm cắp, cướp như tiền, vàng, kim khí quý, đá quý hoặc những loại tài sản dễ lấy như xe ô tô, xe máy, máy tính xách tay Các tội phạm

vi phạm an toàn giao thông thường đặc trưng bởi sự câu thả, thói quen ít kiểm tra, quan sát hoàn cảnh xung quanh hoặc thói quen không tuân thủ các quy định bão đảm an toàn giao thông của nạn nhân

Lối sống và thói quen xử sự của con người luôn chịu ành hưởng sâu sắc bởi sự biển đoi của nền kinh tế-xã hội Ở nước ta những năm gần đây, do tác động của nên kinh

tế thị trường, con người ngày càng tách khỏi gia đinh vi việc hoc tập cũng như làm ăn sinh sống Sự tách bạch đó tuy tạo cho con người sự độc lập trong cuộc sống nhưng nó cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro và khả năng thúc đẩy nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm Những rủi ro này không chỉ xảy ra đối với những người xa gia đình mà cả đối với những người còn lại trong gia đình, nhất là khi gia đình chỉ còn lại trẻ em và người già thì khả năng tự bảo vệ khỏi sự xâm hại của hành vi phạm tội là rất thấp Đời sống công nghiệp với những thay đổi nhanh chóng, cộng với sự phát triển của ngành công nghiệp giải trí đã tạo ra sự thay đổi lớn trong đời sống xã hội Nhiều lối sống và thói quen mới được hình thành trong các tầng lớp dân cư Đáng chú ý là xuất hiện ngày càng nhiều những lối sống

và thói quen là những yếu tố vô cùng thuận lợi tạo ra nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm Thói quen và lối sống thịnh hành nhất trong đời sống hiện đại ngày nay là lối sống

ít quan tâm đến công việc cũng như sinh hoạt của người khác theo kiểu “đèn nhà ai nhà nấy rạng” Đây chính là lối sống chịu ảnh hưởng khá lớn của đời sống công nghiệp khi

mà mọi người đều phải vật lộn với cuộc sống thường nhật nên không còn nhiều thời gian cho cộng đồng Vi vậy sự gắn kết trong cộng đồng dân cư nhất là hàng xóm, láng giềng bị giảm đi đáng kể so với trước đây Chính sự thờ ơ, thiếu quan tâm đến nhau của hàng xóm, láng giềng làm cho khả năng bảo vệ trước sự xâm hại của hành vi phạm tội giảm đi đáng

kể Rất nhiều trường hợp, các hành vi phạm tội như giết người, cướp, trộm cắp xảy ra mà hàng xóm, láng giềng, thậm chí là nhà ngay bên cạnh hoàn toàn không biết là do lối sống

cô lập, khép kín của một bộ phận dân cư Nhiều người không thích nghi kịp với lối sống hiện đại hay một số người gặp những điều kiện không thuận lợi trong công việc thậm chí nhiều người gặp khó khăn trong giao tiếp dã tự cô lập mình với xã hội, bạn bè Những lối sống kể trên là những nhân tố vô cùng thuận lợi thúc đẩy nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm

2 Vai trò của các nhân tố khách quan trong việc thúc đẩy làm gia tăng nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm

Ngoài những yêu tố thuộc về cá nhân con người, những yếu tô khách quan thuộc

vê môi trường sống cũng đóng vai trò đáng kể trong việc làm gia tăng nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm Đó là các yếu tố như thời gian, địa điểm cũng như mỗi quan hệ giữa nạn nhân và người phạm tội

a Thời gian và địa điểm

Thời gian và địa điểm luôn đóng vai trò quan trọng trong cơ chế hành vi phạm tội Người phạm tội luôn luôn biết tận dụng khoảng thời gian và những địa điểm thuận lợi cho quá trình thực hiện hành vi phạm tội của mình Thời gian, địa điểm thuận lợi thường là những lúc, những nơi vắng vẻ, ít người Ví dụ, thời gian buổi trưa, buổi tối, đêm khuya, những nơi xa dân cư như cánh đồng, bãi tha ma hay những đoạn đường vắng người qua lại, thậm chí trong nhà nhưng ở những thời điểm người lớn đi vắng hết chỉ còn người già

và trẻ em Mỗi loại tội phạm có những khoảng thời gian và địa điểm thích hợp cho việc thực hiện hành vi phạm tội Những người có các hoạt động phù hợp với thời gian và địa điểm đặc trưng của các tội phạm này sẽ rất dễ trở thành nạn nhân của toi phạm Tội hiếp dâm thường xảy ra ở những nơi và trong những khoảng thời gian vắng vẻ Tội cướp giật thường xay ra trên các đoạn đường lớn, có nhiều nhánh đường cắt ngang và có mật độ người không quá đông Một số tội phạm như cố ý gây thương tích, trộm cắp, cướp thường xảy ra cuối tuần, ở những nơi xa nhà và thường vào ban đêm

b Yếu tố nghề nghiệp

Yếu tố nghề nghiệp cũng là yếu tố có vai trò khá quan trọng trong cơ chế hành vi phạm tội Một số người do đặc thù nghề nghiệp nên thường là mục tiêu nhắm đến cua nhiều loại tội phạm Trong số những nghề nghiệp có nguy cơ dễ bị tội phạm xâm hại, trước hết phải kể đến nhóm người làm nghề lái xe ôm, lái xe taxi, kinh doanh vàng bạc, kinh doanh hàng hoá đất tiền, cho thuê xe ô tô Đây là những người dễ trở thành nạn nhân của các tội cướp tài sản hay giết người và cướp tài sản, nhất là khi những người này làm nghề trong những điều kiện thời gian và địa điểm thuận lợi cho hành vi phạm tội như

đi xe vào những nơi vắng vẻ, vào đêm khuya, cửa hàng vàng bạc nằm ở những nơi vắng

vẻ, có ít người Nhóm người khác là người làm trong các cơ quan bảo vệ pháp luật như cảnh sát giao thông, công an, kiểm lâm do việc thi hành công vụ tác động đến lợi ích của người khác nên họ dễ trở thành nạn nhân của các tội chống người thi hành công vụ

c Mối quan hệ giữa nạn nhân và người phạm tội

Mối quan hệ giữa nạn nhân và người phạm tội cũng có vai trò vô cùng quan trọng trong cơ chế hành vi phạm tội Các mối quan hệ xã hội có thể được chia thành các nhóm sau: Các mối quan hệ gần gũi (gia đình, bạn tình); các mối quan hệ bạn bè thân thiết; các mối quan hệ quen biết (bạn bè, hàng xóm, láng giềng, công tác, hành chính, cộng đồng); các mối quan hệ mới thiết lập và các mối quan hệ không quen biết (các mối quan hệ hoàn toàn xa lạ)

Ở một số loại tội phạm, người phạm tội thường lợi dụng các mối tội lạm dụng tín nhiệm chiếm doạt tài sản, tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản hay các tội xâm phạm tình dục trẻ

em Đó là vì ở những tội phạm này, các mốii quan hệ quen biết là yêu tố vô cùng thuận lợi giúp người phạm tội dễ dàng tiếp cận nạn nhân để thực hiện hành vi phạm tội Ngược lại, ở một số loại tội khác, người phạm tội lại thường tìm đến những người không quen biết để thực hiện hành vi phạm tội như các tội cướp, cướp giật tài sản hay trộm cấp tài sản Đó là do việc thực hiện hành vi phạm tội với những người xa lạ có khả năng che giấu tội phạm cao hơn Đối với các tội phạm liên quan đến tình dục đối với trẻ em thì mối quan

hệ quen biết giữa nạn nhân và người phạm tội không chỉ là điều kiện giúp người phạm tội

có thể dễ dàng tiếp cận nạn nhân trẻ em để thực hiện hành vi phạm tội mà cũng chính nhờ các mối quan hệ quen biết này mà người phạm tội sau khi thực hiện hành vi phạm tội có thể đe doạ, khống chế, mua chuộc nạn nhân để họ không dám tố cáo và đề có thể tiếp tục thực hiện hành vi phạm tội

Tóm lại, nạn nhân đóng vai trò rất quan trọng trong cơ chế hành vi phạm tội Các đặc điểm tâm, sinh lí, thói quen, lối sống cũng như các điều kiện về thời gian, địa điểm, môi quan hệ giữa nạn nhân và người phạm tội có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với quá trình phát sinh và thực hiện hành vi phạm tội Những yếu tố này có vai trò khác nhau đối với việc thúc đẩy sự hình thành ý định phạm toi cũng như thúc đẩy việc thực hiện hành vi phạm tội Ở những nhóm, loại toi khác nhau thì ành hưởng của những yếu tố này cũng không giống nhau

III Kiến nghị những giải pháp để giảm thiểu nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm

Phòng ngừa nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm là áp dụng các biện pháp nhăm hạn chế hay loại trừ các yếu tố có vai trò thúc đẩy làm gia tăng nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm, làm giảm đến mức thấp nhất nguy cơ bị hành vi phạm tội xâm hại

1 Hạn chế hay loại trừ các yếu tố thuộc về cá nhân con người

Như đã phân tích, các đặc điểm bên trong của nạn nhân như tâm, sinh lí, sức khoẻ, thể chất cùng với những đặc điểm thuộc về môi trường bên ngoài như thời gian, địa điểm, nghề nghiệp hay mối quan hệ giữa nạn nhân và người phạm tội có vai trò rất quan trọng làm tăng nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm Biện pháp đầu tiên của phòng ngừa nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm là cần phải tác động làm thay đổi căn bản những đặc điểm tâm lí, tính cách, lối sống, thói quen tạo thuận lợi thúc đẩy khả năng trở thành nạn nhân của tội phạm Đó trước hết là tăng cường công tác tuyên truyền giáo dục ý thức pháp luật, tăng cường nếp sống văn minh trong giao tiếp, ứng xử, loại bỏ những hành vi,

xử sự không đúng chuẩn mực đạo đức, pháp luật, những thói quen xấu cũng như các phẩm chất tâm lí tiêu cực trong mọi tầng lớp dân cư trong xã hội

Hoạt động tuyên truyền giáo dục của chúng ta đã được tiến hành nhưng còn yếu cả

về hình thức, nội dung, phương pháp và cơ chế tiến hành Vì thế hoạt động này cần phải được thay đổi một cách cơ bản, toàn diện Phương pháp tiến hành là phải tiến hành thường xuyên, liên tục với các phương pháp sinh động và hấp dẫn, phù hợp với từng nhóm tuổi, từng nhóm dân cư nhất định

Một mặt phải xây dựng được nội dung tuyên truyền, giáo dục phù hợp mặt khác phải huy động sức mạnh tổng hợp của tất cả các lực lượng trong xã hội tham gia bao gồm

cá nhân, gia đình, nhà trường, các cơ quan, tổ chức và cộng đồng dân cư Nội dung của tuyên truyền giáo dục là hướng đến việc xây dựng con người mới, phong cách ứng xử và làm việc văn minh, loại bỏ những đặc điểm tâm lý tiêu cực như thói quen hưởng thụ, lười nhác, đua đòi, ăn chơi, sự nóng nảy, cực cằn, thô lỗ, lòng tham, sự ích kỉ hay sự dâm đãng, háo sắc, sự coi thường các chuẩn mực xã hội, các giá trị đạo đức, sự quá để cao giá trị đồng tiền, sự coi thường tính mạng, sức khoė, danh dự nhân phẩm của người khác, thậm chí cả những đặc điểm tâm lí như sự tự tin, quá dễ dãi đối với sự an toàn của bản thân cũng như tâm lí thiếu sự đề cao cảnh giác đối với việc bảo vệ tính mạng, tài sản của mình hay tâm lí thích phô trương tài sản loại bỏ thói quen ăn mặc khêu gợi, hành vi, lời

nói thể hiện sự dễ dãi, khiêu khích, sự thiếu thận trọng đối với an toàn cá nhân của nạn nhân

Để thực hiện tuyên truyền, giáo dục có hiệu quả cần phải đào tạo bài bản đội ngũ tuyên truyền viên chuyên nghiệp để họ không chi có kĩ năng tuyên truyền mà còn phải có kiến thức tâm lí, thái độ phù hợp nhằm đảm bảo có thể truyền tải nội dung tuyên truyền, giáo dục được tốt nhất Bên cạnh đó cũng cần chú ý đến sự tuyên truyền, giáo dục của gia đình, của nhà trường Vì vậy, việc tuyên truyền, giáo dục cho bậc cha mẹ nhất là cha mẹ trẻ phương pháp nuôi dạy con cái là vô cùng cần thiết Nhà trường cũng có vai trò vô cùng quan trọng trong việc này Thời gian qua, các trường học tuy đã đua vào chương trình giảng dạy môn giáo dục công dân nhưng môn học này còn chưa đáp ứng được yêu cầu cả về nội dung và hình thức tổ chức dạy học Một số nhà trường đã đưa môn học “kỹ năng sống” vào giảng dạy trong chương trình và đã có kết quả tốt Môn học này cần phải được nghiên cứu hoàn thiện về nội dung và cần được đưa vào giảng dạy ở tất cả các trường hoc, các bậc học phổ thông để trang bị các kĩ năng sống cần thiết cho trẻ em và người chưa thành niên Muốn tăng cường hiệu quá hoạt động tuyên truyền, giáo dục thì tất cả các cơ quan, tổ chức phải xác định nhiệm vụ tuyên truyền, giáo dục là nhiệm vụ quan trọng của cơ quan, chức mình Trước hết cần phải nâng cao tuyên truyền, giáo dục cho các thành viên trong tổ chức của mình trong việc xây dựng nếp sống và làm việc văn minh Tiếp đó, các cơ quan, tổ chức phải phối kết hợp với nhau trong đó Chính phủ và uỷ ban nhân dân các cấp phải đứng ra huy động sức mạnh đồng thời tiến hành phân công nhiệm vụ cho các cơ quan, ban ngành thực hiện và phối hợp hoạt động với nhau trong việc tuyên truyền, giáo dục nhằm đạt được hiệu quả cao nhất Các cơ quan thông tấn báo chí có vai trò đặc biệt quan trọng trong tuyên truyền, giáo dục Do vậy, cần phải có biện pháp tăng cường hơn nữa hoạt động của các cơ quan này nhằm phát huy sức mạnh của truyền thông trong hoạt động tuyên truyền, giáo dục Tổ dân phố, cộng đồng dân cư hay các dòng tộc có vai trò rất quan trọng trong tuyên truyền, giáo dục Do vậy, cũng cần phải

có các biện pháp nhằm huy động sức mạnh triệt để của cộng đồng dân cư và dòng tộc vào hoạt động tuyên truyền, giáo dục để hoạt động này có thể lan truyền và ảnh hưởng sâu rộng trong mọi tầng lớp dân cư

Thực hiện tốt hoạt động tuyên truyền, giáo dục nhằm nâng cao cảnh giác, tăng cường khả năng tự bảo vệ tính mạng, tài sản của cá nhân, tổ chức, đặc biệt là những nhóm

có nguy cơ cao, dễ trở thành nạn nhân của tội phạm, xây dựng nếp sống văn minh, lịch sự, tôn trọng lợi ích nhà nước, lợi ích tập thế và lợi ích của cá nhân sẽ góp phần làm giảm đáng kê nguy cơ trở thành nạn nhân của rất nhiêu nhóm người trong xã hội

2 Hạn chế và loại trừ các nguyên nhân khách quan

Bên cạnh các biện pháp tuyên truyền, giáo dục, một biện pháp vô cùng quan trọng

là tăng cường sự gắn kết của gia đình, hàng xóm và cộng đồng dân cư Do ảnh hưởng của kinh tế thị trường và đời sống công nghiệp dẫn đến lối “đèn nhà ai nhà nấy rạng”, truyền thống tốt đẹp “tối lửa tất đèn có nhau” đang ngày một mất đi, mối quan hệ gia đình, bạn

bè, hàng xóm và cộng đồng dân cư đang ngày càng trở nên thiếu gắn bó Đây chính là nguyên nhân làm giảm đáng kế khả năng bảo vệ, chống lại su xâm hại của các hành vi phạm tội, nhất là các loại tội phạm như trộm cắp, cướp, cổ ý gây thương tích, tội phạm tình dục, thậm chí là nạn bạo hành gia đinh Một cộng đồng dân cư đoàn kết, gắn bó, quan tâm giúp đo lẫn nhau sẽ làm tăng rất nhiều khả năng bảo vệ khỏi sự xâm hại của các hành

vi phạm tội

Thời gian và địa điểm trong nhiều trường hợp đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình nạn nhân hoá Việc tuyên truyển giáo dục để mọi người nhận thức rõ và có những biện pháp phòng ngừa hữu hiệu tại những nơi, những thời điểm mà nguy cơ bị hành vi phạm tội xâm hại rất cao là vô cùng cần thiết Để phòng tránh rủi ro, biện pháp tốt nhất là tăng cường khả năng tự bảo vệ như tránh đi một mình ở những nơi vång vẻ, không đeo nhiều đồ trang sức khi đi ngoài đường, khi vận chuyền tien, vàng với số lượng lớn thì nên

sử dụng xe chuyên dụng, thuê người bảo vệ, tránh cho trẻ em deo đổ trang sức khi đi học,

đi chơi một mình Đối với những người hạn chế về khả năng tự bảo vệ thì nên đi thành những nhóm đông, tránh đi một mình, tránh đeo nhiều đồ trang sức khi đi ngoài đường Những người hoạt đong nghề nghiệp trong những lĩnh vực có nguy cơ dễ trở thành nạn nhân của tội phạm như lái xe taxi, xe ôm thì không nên hành nghề quá khuya, không đi vào những đoạn đường, hay khu vực vắng vẻ Những hiệu kinh doanh vàng bạc, hàng hoá đắt tiền không nên mở quá khuya, những lúc vắng khách vẫn phải có bảo vệ trực và không nên bố trí phụ nữ bán hàng những lúc vắng khách Những người kinh doanh trong các nhóm này cần phải được thường xuyên tập huấn các kĩ năng phòng ngừa tội phạm, thường xuyên được tuyên truyền về các phương pháp, thủ đoạn của tội phạm để có thể đề cao cảnh giác, phối hợp với các đồng nghiệp hay với các cơ quan chức năng, các lực lượng bảo vệ để tăng cường hoạt động phòng chống tội phạm

Cần phải có những hiệp hội nghề nghiệp để kết hợp với lực lượng công an kịp thời triển khai các biện pháp phòng, chống tội phạm, thường xuyên cảnh báo về những phương thức thủ đoạn phạm tội mới để mọi người cùng kịp thời phòng tránh Thời gian

và địa điểm là những nhân tố khách quan nhưng nếu ý thức của mọi người tốt và luôn cảnh giác, thực hiện nhiều biện pháp phòng ngừa trong các khoảng thời gian, không gian

có rúi ro cao thì vẫn có thể tránh được các nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm

Mối quan hệ gia đình và xã hội trong nhiều trường hợp cũng đóng vai trò vô cùng quan trọng thúc đây nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm Cần phải đặc biệt chú ý đến các mối quan hệ không lành mạnh giữa các thành viên trong gia đình, họ hàng, hàng xóm hay bạn bè Những mối quan hệ không lành mạnh rất dễ bị lợi dụng để thực hiện các hành vi phạm tội, nhất là các tội phạm liên quan đến tình dục, lừa đảo hay lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản Kinh tế phát triển, các mối quan hệ xã hội được mở rộng là điều kiện tốt để phát triển kinh tế Tuy nhiên, nhiều mỗi quan hệ xã hội cũng làm gia tăng rủi

ro và nguy cơ dễ bị hành vi phạm tội xâm hại Đặc biệt là sự bùng nổ của công nghệ thông tin đã làm cho mọi người có thể dễ dàng liên hệ, kết nối với nhau Điều đó càng

làm tăng nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm đối với những người cả tin, thích kết bạn qua mạng, thích phiêu lưu mạo hiểm Trong các mối quan hệ cũng cần kế đến mối quan hệ công tác giữa nạn nhân và người phạm tội Do ảnh hưởng của thói quen hách dịch, cửa quyền, thiếu tôn trọng người dân hay do đặc điểm nghề nghiệp có ảnh hưởng đến lợi ích của một số người mà một số cán bộ, viên chức với các hành vi, xử sự của mình

đã tác động làm phát sinh và thúc đẩy việc thực hiện tội phạm Do đó, loại trừ các thói quen xấu, xây dựng văn hoá công sở, nâng cao kĩ năng giao tiếp, ứng xử cũng là biện pháp quan trọng, hạn chế đáng kê nguy cơ trở thành nạn nhân của nhóm người này Cần phải có những cảnh báo liên tục về sự phức tạp và nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm trong các môi quan hệ này để giúp các cá nhân có thể nâng cao hiểu biết, tăng cường khả năng tự bảo vệ dê phòng ngừa rủi ro và nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm

Một giải pháp rất quan trọng đó là xây dựng các chương trình và thành lập các tổ chức bảo vệ những người có nguy cơ nạn nhân hoá cao Như trên đã phân tích, một số nhóm người do những đặc điểm tâm, sinh lí mà khả năng tự bảo vệ rất hạn chế Đó là nhóm phụ nữ, trẻ em, ngưoi già, ngưoi khuyết tật, người mắc bệnh tâm thần Những nhóm người này đang ngày càng được các đối tượng phạm tội hướng đến Chính vì vậy thiết lập

cơ chế bảo vệ những nhóm người này đang là yêu cầu cấp bách Mô hình tự quản hay dân phòng đang phát huy tác dụng nhưng vẫn chưa thể bảo vệ tốt quyền và lợi ích chính đáng của cá nhân, tổ chức, nhất là đối với những nhóm người yếu thế trong xã hội Cần phải có những tổ chức đặc thù để trợ giúp và bảo vệ những nhóm người này Những tổ chức này phải có mối liên hệ mật thiết với các đối tượng được trợ giúp và bảo vệ Lực lượng này phải luôn có mặt kịp thời khi nguy cơ bị hành vi phạm tội xâm hại sắp xảy đến hay khi các đối tượng này có nhu cầu cần được trợ giúp hay bảo vệ Muốn vậy các tổ chức này phải được tổ chức sâu rộng trong từng cụm dân cư và phải có mối quan hệ thật sự gần gũi với các thành viên để có thể bảo vệ tốt nhất các thành viên của mình

Việc phòng ngừa, hạn chế các rủi ro cũng như nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm chỉ phát huy hiệu quả trên cơ sở kết hợp nhiều biện pháp và huy động được sức mạnh của mọi cá nhân, tổ chức trong xã hội cùng tham gia

KẾT LUẬN

Trong nghiên cứu tội phạm học, vấn đề nghiên cứu nạn nhân là một vấn đề rất quan trọng Nghiên cứu nạn nhân không chỉ giúp cho việc đánh giá đúng tính chất, mức

độ nguy hiểm của tình hình tội phạm mà qua nghiên cứu mối liên hệ giữa các nạn nhân với tội phạm có thể tìn hiểu được nguyên nhân và điều kiện của một số loại tội phạm cũng như cho phép chúng ta dự đoán được tình hình tội phạm ẩn Đây là vấn đề quan trọng giúp cho quá trình đấu tranh phòng chống tội phạm