Tiết 20 KHDH Ngày soạn Ngày dạy MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG BÀI VĂN TỰ SỰ (Tự học có hướng dẫn) A KẾT QUẢ CẦN ĐẠT I Về kiến thức Giúp HS Củng cố vững chắc hơn những kiến thức và kĩ năng đã học về miêu[.]
Trang 1Tiết 20 - KHDH
Ngày soạn :
Ngày dạy:
MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG BÀI VĂN TỰ SỰ
(Tự học có hướng dẫn)
A KẾT QUẢ CẦN ĐẠT
I Về kiến thức: Giúp HS: - Củng cố vững chắc hơn những kiến thức và kĩ năng đã học về miêu tả và biểu cảm trong văn bản tự sự
- Thấy rõ được người làm văn tự sự sẽ khó có thể miêu tả hay biểu cảm thành công nếu không chú trọng đến việc quan sát, liên tưởng và tưởng tượng; từ đó
có ý thức rèn luyện để nâng cao năng lực miêu tả và biểu cảm nói chung, quan sát, liên tưởng và tưởng tượng nói riêng khi viết bài văn tự sự
II Về kĩ năng:
- Vận dụng kiến thức đã học để đưa các yếu tố miêu tả, biểu cảm vào bài văn tự sự
III.Thái độ:
- Coi trọng yếu tố miêu tả và biểu cảm trong văn bản tự sự
- Có ý thức tự học, tự chủ, có trách nhiệm với bản thân, cộng đồng
IV Định hướng năng lực, phẩm chất
- Năng lực tạo lập văn bản, năng lực sáng tạo, năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực
tự học…
- Phẩm chất: Ý thức tự học, tự chủ, có trách nhiệm với bản thân, cộng đồng
B CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH
I Chuẩn bị của giáo viên:
- Sách giáo khoa, giáo án/thiết kế bài học
- Các phiếu học tập
- Kế hoạch phân công nhiệm vụ cho hs, thời gian biểu làm việc cùng hs
Trang 2- GV tổ chức dạy học theo phương pháp dạy học dự án và trả lại tác phẩm về cho
hs
2 Chuẩn bị của học sinh:
- HS xem lại kiến thức về miêu tả và biểu cảm ở THCS
- HS xem lại kiến thức về văn tự sự
- HS đọc và tìm hiểu sách giáo khoa bài “Miêu tả và biểu cảm trong bài văn
tự sự”
- Soạn các câu hỏi trong từng phần và làm các bài trong phần luyện tập
C TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
HOẠT ĐỘNG 1: HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM
GV đưa ra ngữ liệu sau:
“ Trăng đang lên mặt sông lấp loáng ánh vàng Núi Trùm Cát đứng sừng sững bên
bờ sông thành một khối tím sẫm uy nghi, trầm mặc Dưới ánh trăng dòng sông sáng rực lên, những con sóng nhỏ lăn tăn gợi đều mơn man vỗ nhẹ vào hai bên bờ cát” ( Trong cơn gió lốc – Khuất Quang Thụy)
CH: Em hãy cho biết đoạn văn trên được viết theo phương thức biểu đạt nào ?
- GV: Để viết một bài văn tự sự đạt hiệu quả cao, hấp dẫn người đọc, chúng ta cần
phải biết đưa vào bài những yếu tố miêu tả và biểu cảm Tiết học hôm nay chúng
ta sẽ tìm hiểu về miêu tả và biểu cảm trong văn tự sự
HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt
I.GV hướng dẫn HS ôn tập một số
khái niệm
- GV: GV chia lớp thành 4 nhóm,
mỗi nhóm thực hiện một nhiệm vụ:
I Ôn lại về miêu tả và biểu cảm trong văn
tự sự:
1 Miêu tả
- Dùng các chi tiết, hình ảnh giúp người đọc, người nghe hình dung ra được đặc điểm nổi
Trang 3- Nhóm 1: Trình bày khái niệm
miêu tả, biểu cảm, lấy VD minh
hoạ?
- Nhóm 2: Miêu tả trong văn tự sự
và miêu tả trong văn miêu tả giống
nhau điểm nào?
- Nhóm 3: Miêu tả trong văn tự sự
và miêu tả trong văn miêu tả khác
nhau như thế nào?
- Nhóm 4: Làm bài tập ở câu hỏi 4
- HS thảo luận 5-7 phút
- Đại diện mỗi nhóm trình bày
- Các nhóm khác bổ sung
- GV nhận xét và chốt lại vấn đề
bật của một sự vật, sự việc, con người, phong cảnh làm cho đối tượng nói đến như hiện lên trước mặt
2 Biểu cảm
- Trực tiếp hoặc gián tiếp bày tỏ tư tưởng tình cảm, cảm xúc, thái độ và sự đánh giá của người viết đối với đối tượng được nói tới
3 Sự giống và khác nhau
a Giống nhau:
+ Miêu tả trong văn tự sự giống với miêu tả trong văn miêu tả ở cách thức tiến hành + Biểu cảm trong văn biểu cảm cũng giống biểu cảm trong văn biểu cảm ở cách thức
Tóm lại: Miêu tả và biểu cảm làm tăng vẻ
đẹp hồn nhiên của cảnh vật, của lòng người
b Khác nhau:
Miêu tả và biểu cảm trong văn tự sự
Miêu tả và biểu cảm trong văn biểu
cảm
- Không có chi tiết
cụ thể
- Miêu tả khái quát của sự vật, sự việc, con người để truyện
có sức hấp dẫn
- Cảm xúc xen vào trước những sự việc, chi tiết
- Có tác động mạnh
mẽ về tư tưởng, tình
Trang 4II.GV hướng dẫn HS tìm hiểu
quan sát, liên tưởng, tưởng tượng
đối với miêu tả và biểu cảm trong
văn tự sự
- GV yêu cầu hs làm việc cá nhân,
đọc phần II lần lượt từng bài tập và
trả lời câu hỏi (theo kĩ thuật trình
bày 1 phút )
Câu 1:
Câu 2: Chọn và điền từ (quan sát,
liên tưởng tưởng tượng) vào ô tương
ứng:
Câu 3: Đáp án D
cảm với người đọc, người nghe
4.Bài tập:
- Đoạn trích là một trích đoạn tự sự
- Yếu tố miêu tả:
+ “Suối reo …cỏ non đang mọc.”
+ “Một lần ….một luồng ánh sáng”
+ “Nàng vẫn …của nhà trời”
- Yếu tố biểu cảm:
+ “Tôi cảm thấy …vai tôi”
+ “Còn tôi… cao đẹp”
+ “Tôi tưởng …thiêm thiếp ngủ”
- Hiệu quả của miêu tả và biểu cảm trong văn tự sự:
- Căn cứ vào sự hấp dẫn qua hình ảnh miêu
tả để liên tưởng tới yếu tố bất ngờ trong truyện
- Căn cứ vào sự truyền cảm mạnh mẽ qua cách trực tiếp hoặc gián tiếp bày tỏ tư tưởng tình cảm của tác giả
II- Quan sát, liên tưởng, tưởng tượng đối với miêu tả và biểu cảm trong văn tự sự
1 Bài tập 1:
- Quan sát: xem xét để nhìn rõ, biết rõ sự vật
hay hiện tượng
- Liên tưởng: từ sự việc hiện tượng nào đó
mà nghĩ đến sự việc hiện tượng có liên quan
Trang 5- HS: Thảo luận và trả lời
GV: Nhận xét, kết luận
GV yêu cầu hs đọc phần ghi nhớ sgk
- Tưởng tượng: tạo ra trong tâm trí hình ảnh
của cái không hề có trước mắt hoặc còn chưa
hề gặp
2 Bài tập 2:
Quan sát :Trong đêm, tiếng suối reo nghe rõ
hơn, đầm ao nhen lên những đốm lửa nhỏ, những tiếng sột soạt văng vẳng trong không gian
Tưởng tượng: Cô gái nom như một chú mục
đồng của nhà trời, nơi có những đám cưới sao
Liên tưởng: Cuộc hành trình trầm lặng,
ngoan ngoãn của ngàn sao gợi nghĩ đến đàn cừu lớn
*Chú ý:
+ Không chỉ quan sát trong miêu tả mà phải
liên tưởng, tưởng tượng mới gây được cảm
xúc.Đây chính là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa các khâu
*Ghi nhớ: sgk T76
HOẠT ĐỘNG 3: HOẠT ĐỘNG THỰC HÀNH, LUYỆN TẬP
Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt
Bài tập 1: Kĩ thuật trình bày 1 phút
Chỉ ra yếu tố miêu tả và biểu cảm trong đoạn
trích sau:
Bài tập 1 :
Miêu tả Biểu cảm
- Tôi thở hồng hộc, trán đẫm
- Hay tại sự sung sướng
Trang 6Xe chạy chậm chậm Mẹ tôi cầm nón vẫy tôi,
vài giây sau, tôi đuổi kịp Tôi thở hồng hộc, trán
đẫm mồ hôi, và, khi trèo lên xe, tôi ríu cả chân
lại Mẹ tôi vừa kéo tay tôi, xoa đầu tôi hỏi, thì
tôi òa lên khóc rồi cứ thế nức nở Mẹ tôi cũng
-Con nín đi! Mợ đã về với các con rồi mà Mẹ
tôi lấy vạt áo nâu thấm nước mắt cho tôi rồi xốc
nách tôi lên xe Đến bấy giờ tôi mới kịp nhận ra
mẹ tôi không còm cõi xơ xác quá như cô tôi
nhắc lại lời người họ nội của tôi nói Gương mặt
mẹ tôi vẫn tươi sáng với đôi mắt trong, và nước
da mịn làm nổi bật màu hồng của hai gò má
Hay tại sự sung sướng bỗng được trông nhìn và
ôm ấp cái hình hài máu mủ của mình mà mẹ tôi
lại tươi đẹp như thuở còn sung túc? Tôi ngồi
trên đệm xe, đùi áp đùi mẹ tôi, đầu ngả vào cánh
tay mẹ tôi, tôi thấy những cảm giác ấm áp đã
bao lâu mất đi bỗng lại mơn man khắp da thịt
Hơi quần áo mẹ tôi và những hơi thở ở khuôn
miệng xinh xắn nhai trầu phả ra lúc đó thơm tho
lạ thường Phải bé lại và lăn vào lòng một
người mẹ, áp mặt vào bầu sữa nóng của người
miệng, để bàn tay người mẹ vuốt ve từ trên trán
xuống cằm, và gãi rôm ở sống lưng cho, mới
thấy người mẹ có một êm dịu vô cùng Từ ngã
tư đầu trường học về đến nhà, tôi không còn
nhớ mẹ tôi đã hỏi tôi và tôi đã trả lời mẹ tôi
những câu gì (Nguyên Hồng- Những ngày thơ
ấu)
mồ hôi, ríu cả chân lại
- Mẹ tôi không còm cõi xơ xác, Gương mặt
mẹ tôi vẫn tươi sáng với đôi mắt trong,
và nước da mịn làm nổi bật màu hồng của hai gò má
bỗng được trông nhìn và
ôm ấp cái hình hài máu
mủ của mình
mà mẹ tôi lại tươi đẹp như thuở còn sung túc
- Tôi thấy những cảm giác ấm áp đã bao lâu mất đi bỗng lại mơn man khắp da thịt Hơi quần
áo mẹ tôi và những hơi thở
ở khuôn miệng xinh xắn nhai trầu phả ra lúc đó thơm tho lạ thường
- Phải bé lại
và lăn vào lòng một người mẹ, áp mặt vào bầu sữa nóng của người miệng,
để bàn tay người mẹ vuốt
ve từ trên trán xuống cằm, và gãi rôm ở sống lưng cho, mới thấy người mẹ có
Trang 7một êm dịu vô cùng
HOẠT ĐỘNG 4: HOẠT ĐỘNG ỨNG DỤNG, VẬN DỤNG
(Học ở nhà)
Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt
Bài tập: Chỉ ra yếu tố miêu tả và biểu cảm
trong đoạn trích sau:
Một hôm vua đi chơi ra khỏi hoàng cung Thấy có
quán nước bên đường sạch sẽ bèn ghé vào Bà lão
mang trầu nước dâng lên vua Thấy trầu têm cánh
phượng, vua sực nhớ tới trầu vợ mình têm ngày
trước cũng y như vậy, liền phán hỏi:
- Trầu này ai têm?
- Trầu này con gái già têm, bà lão đáp
- Con gái của bà đâu, gọi ra đây cho ta xem mặt
Bà lão gọi Tấm ra, Tấm vừa xuất hiện, vua nhận
ra ngay vợ mình ngày trước, có phần trẻ đẹp hơn
xưa Vua mừng quá, bảo bà hàng nước kể lại sự
tình, rồi truyền cho quân hầu đưa kiệu rước Tấm
về cung
Bài tập 1- sgk T 76
Bài tập:
HOẠT ĐỘNG 5: HOẠT ĐỘNG MỞ RỘNG, BỔ SUNG
- Làm bài tập 2 – sgk T76
- Tham khảo thêm các bài tập trong Sách “ Bài tập Ngữ văn 10”
- Áp dụng kiến thức đã học vào thực tế giao tiếp trong cuộc sống