Giao an ngu van 10 bai thuc hanh phep tu tu an du va hoan du

Slide 1 Tiết 45 Thực hành phép tu từ ẩn dụ và hoán dụ Ẩn dụ là tên gọi sự vật, hiện tượng này bằng tên sự vật hiện tượng khác có nét tương đồng với nó nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt[.]

Tiết 45

Thực hành phép tu từ

ẩn dụ và hoán dụ

Ẩn dụ là tên gọi sự vật, hiện tượng này bằng tên sự vật hiện tượng khác có nét tương đồng với nó nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt

(1)Thuyền ơi có nhớ bến chăng Bến thì một dạ khăng khăng đợi thuyền

(2) Trăm năm đành lỗi hẹn hò Cây đa bến cũ, con đò khác đưa

Thuyền ơi có nhớ bến chăng Bến thì một dạ khăng khăng đợi thuyền

Hình ảnh

Thuyền

Bến

Di chuyển ngược xuôi

 Người con trai đi

đây đó

Cố định, thụ động

chờ thuyền

Người con gái thủy chung đợi chờ

Tình yêu thủy chung son sắt của người con gái trong

xã hội cũ

Ngữ liệu 1

Ngữ liệu 2 Trăm năm đành lỗi hẹn hò

Cây đa bến cũ, con đò khác đưa

Hình ảnh

Nơi cố định ->nơi hẹn hò,gặp gỡ

Đã có con đò khác đưa đón ->chỉ việc cô gái đã đi lấy chồng

Tâm trạng xót xa của người con trai bị lỡ duyên

Sự khác nhau giữa ngữ liệu 1 và 2:

Thuyền, bến (1) Cây đa bến cũ, con đò (2)

Không chỉ đối tượng cụ thể

mà chỉ nhân vật trữ tình

ngầm ẩn.

 Tâm trạng lỡ duyên của chàng trai khi trở về chốn

cũ

Chỉ hai đối tượng cụ thể

là chàng trai và cô gái

 lời hứa thủy chung,

đợi chờ của cô gái

trong tình yêu

Căn cứ vào mối quan hệ song song,tương đồng giữa các hình ảnh.

Đặt các hình ảnh trong sự liên tưởng (so sánh ngầm)

Ẩn dụ

thực chất là so sánh ngầm (vế so sánh

bị lược, chỉ còn vế được so sánh)

là sự định danh đối tượng này bằng đối tượng khác dựa trên quan hệ

tương đồng (giống nhau)

Nhận xét

Hình ảnh ẩn dụ Ý nghĩa

VD2

VD3

VD4

VD5

VD1 Lửa lựu Hoa lựu đỏ như lửa, chỉ mùa hè

Văn nghệ ngòn ngọt

Sự phè phỡn thỏa thuê Chất độc của bệnh tật Tình cảm gày gò

Văn chương lãng mạn, thoát li đời sống Chỉ sự hưởng lạc

Chỉ sự bi quan, yếm thế Tình cảm cá nhân nhỏ bé, ích kỉ

Con chim chiền chiện Hót

Giọt long lanh Hứng

Cuộc sống mới Tiếng reo vui của con người Thành quả cách mạng, công cuộc xd đất nước Thừa hưởng thành quả cách mạng

Thác Thuyền

Chỉ sự gian khổ, khó khăn

Chỉ sự nghiệp cách mạng.

Phù du.

Phù sa.

Chỉ kiếp sống nhỏ bé, quẩn quanh vô nghĩa Chỉ cuộc sống mới màu mỡ, tươi đẹp.

Ví dụ

Bài tập 3: Quan sát một vật gần gũi quen thuộc, liên tưởng đến một vật khác có điểm giống với vật đó và viết câu văn có dùng phép ẩn dụ

Hoán dụ là gọi tên sự vật, hiện tượng, khái niệm bằng tên của một sự vật, hiện tượng, khái niệm khác có quan hệ gần gũi với nó nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt

Bài tập 1:

(2): Áo nâu liền với áo xanh Nông dân liền với thị thành đứng lên

(1): Đầu xanh đã tội tình gì

Má hồng đến quá nửa thì chưa thôi

1

Hình ảnh

Đầu xanh Má hồng Áo nâu Áo xanh

Tuổi trẻ Người phụ

nữ đẹp Nông dân Công nhân

Nhân vật Thúy Kiều Tầng lớp công - nông

- Dùng bộ phận để chỉ cái toàn thể

- Lấy đặc điểm, tính chất để chỉ toàn bộ đối tượng.

Nhận xét

Hoán dụ

Dựa trên mối quan hệ gần gũi (kế cận) giữa các đối tượng

Dùng một đặc điểm, một nét tiêu biểu nào của một đối tượng để gọi tên chính đối tượng đó.

Bài tập 2

Thôn Đoài ngồi nhớ thôn Đông Cau thôn Đoài nhớ giầu không thôn nào

Ẩn dụ

Cau Giầu không Thôn Đoài Thôn Đông

Ước mơ được kết duyên hạnh

phúc của chàng trai đang yêu

Người thôn Đoài đang nhớ

người thôn Đông.

Quan hệ giống nhau: tình yêu

Gắn bó tự nhiên như cau-giầu

Quan hệ gần gũi: Vật chứa

và vật được chứa Hình ảnh

Hoán dụ

Thôn Đoài ngồi nhớ

thôn Đông…

Hình ảnh ẩn dụ:

Thuyền, bến Thôn Đoài, Thôn ĐôngHình ảnh hoán dụ:

Tình yêu thủy chung,

son sắt đợi chờ của cô gái.

Nỗi tương tư của chàng trai thôn Đoài với cô gái thôn Đông

Thuyền ơi có nhớ

bến chăng…

Tiêu chí Ẩn dụ Hoán dụ

Cơ chế

Cấu trúc

nghĩa

So sánh ngầm dựa trên quan hệ tương đồng (giống nhau)

Không có so sánh, dựa trên quan hệ gần gũi

Có sự chuyển trường nghĩa

Không chuyển trường nghĩa mà cùng một trường

Bài tập 3: Quan sát một sự vật, nhân vật quen thuộc và thử đổi tên gọi của chúng theo phép ẩn dụ hoặc hoán dụ

để viết một đoạn văn về sự vật, nhân vật đó

Các bước tìm và phân tích biện pháp tu từ ẩn

dụ, hoán dụ:

- Tìm từ ngữ có chứa phép tu từ ẩn dụ hoặc hoán dụ.

- Xác định nội dung hàm ẩn.

- Xác định giá trị biểu đạt.

Hãy xác định phép tu từ ẩn dụ và hoán dụ trong các câu sau :

VD1: Bàn tay ta làm nên tất cả.

Có sức người sỏi đá cũng thành cơm.

(Hoàng Trung Thông).

VD2: Con cò ăn bãi rau răm

Đắng cay chịu vậy đãi đằng cùng ai ?

(Ca dao)

Bàn tay