kế toán trong con mắt nhà chứng khoán

kế toán trong con mắt nhà chứng khoán

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH

KHOA NGÂN HÀNG

ĐỀ TÀI KẾ TOÁN TÀI CHÍNH :

KẾ TOÁN TRONG CON MẮT NHÀ CHỨNG KHOÁN

Giảng viên hướng dẫn: Mã Văn Giáp Người thực hiện : Trịnh Thị Thanh CK2-K34

Tháng 11 năm 2010 MỞ ĐẦU

Thông tin kế toán có vai trò hết sức quan trọng đối với công tác quản lý ở cấp độ vi mô cũng như ở cấp độ vĩ mô Có thể nói rằng chất lượng của thông tin

kế toán ảnh hưởng trực tiếp và có tính chất quyết định sự thành bại của các quyết định kinh doanh.

Nền kinh tế càng phát triển và mức độ hội nhập càng sâu rộng thì vai trò của kế toán càng được mở rộng, tác động đến nhiều đối tượng khác nhau không chỉ trong phạm vi của nền kinh tế quốc gia mà mang tính toàn cầu, hiện nay kế toán được xem như là không khí để thở cho mọi nền kinh tế, điều này đòi hỏi phải

có bầu không khí đầy đủ và trong sạch thì mới tạo nên sự tồn tại và phát triển bền vững.

Thị trường chứng khoán là kênh thu hút vốn nhàn rỗi quan trọng và có tính rộng khắp để đáp ứng nhu cầu phát triển của nền kinh tế Để phục vụ cho sự phát triển của thị trường chứng khoán và bảo vệ quyền lợi cho nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán, thì thông tin kế toán cần phải đảm bảo tính trung thực và minh bạch Vấn đề này luôn được quan tâm từ nhiều phía, từ cơ quan quản lý nhà nước, các công ty niêm yết, công ty chứng khoán và các nhà đầu tư.Vì vậy,trong đề tài này,em xin trình bày về 2 phần:

- Trình bày một số vấn đề lý luận liên quan đến thị trường chứng

khoán và vai trò của thông tin kế toán.

- Một số đánh giá về hoạt động của thị trường chứng khoán và thông

tin kế toán ở Việt Nam trong thời gian qua.

NỘI DUNG A>Trình bày một số vấn đề lý luận liên quan đến thị trường chứng khoán và vai trò của thông tin kế toán.

I Cơ sở lý luận về thị trường chứng khoán.

1 Khái niệm.

Thị trường chứng khoán là thị trường có tổ chức, là nơi mà các chứng khoán được mua bán theo các qui tắc đã được ấn định

2 Phân loại.

a Căn cứ theo tính chất pháp lý có thị trường chứng khoán chính thức và thị

trường chứng khoán phi chính thức

Thị trường chứng khoán chính thức hay còn gọi là Sở giao dịch chứng khoán là nơi mua bán loại chứng khoán được niêm yết có địa điểm và thời biểu mua bán rõ rệt, giá cả được xác định theo hình thức đấu giá hoặc đấu lệnh

Thị trường chứng khoán phi chính thức hay còn gọi là thị trường OTC là nơi mua bán chứng khoán bên ngoài Sở giao dịch, không có ngày giờ nghỉ hay thủ tục quyết định mà do thoả thuận giữa người mua và người bán

b Căn cứ vào quá trình luân chuyển chứng khoán có thị trường phát hành và thị

trường giao dịch

Thị trường phát hành hay còn gọi là thị trường sơ cấp là nơi các chứng khoán được phát hành lần đầu bởi các nhà phát hành được bán cho các nhà đầu tư

c Căn cứ vào phương thức giao dịch có thị trường giao ngay và thị trường

tương lai

Thị trường giao ngay là thị trường mua bán chứng khoán theo giá của ngày giao dịch nhưng việc thanh toán và chuyển giao chứng khoán sẽ diễn ra tiếp theo sau đó vài ngày theo qui định

Thị trường tương lai là thị trường mua bán chứng khoán theo một loạt hợp đồng định sẵn, giá cả được thoả thuận trong ngày giao dịch nhưng việc thanh toán và

chuyển giao chứng khoán sẽ diễn ra trong một ngày kỳ hạn nhất định trong tương lai

d Căn cứ vào đặc điểm hàng hoá trên thị trường chứng khoán có thị trường trái

phiếu, thị trường cổ phiếu và thị trường phát sinh

* Thị trường trái phiếu là nơi mua bán các trái phiếu

* Thị trường cổ phiếu là nơi mua bán các cổ phiếu

* Thị trường phát sinh là nơi mua bán các công cụ có nguồn gốc chứng khoán

3 Vai trò của thị trường chứng khoán.

a Đối với chính phủ.

Thị trường chứng khoán cung cấp các phương tiện để huy động vốn và sử dụng các nguồn vốn một cách có hiệu quả cho nền kinh tế quốc dân Chính phủ huy động vốn bằng việc bán trái phiếu và dùng số tiền đó để đầu tư vào các dự án cần thiết của mình

Thị trường chứng khoán còn góp phần thực hiện quá trình cổ phần hoá Chính thị trường chứng khoán có thực mới có thể tuyên truyền sự cần thiết của thị trường chứng khoán một cách tốt nhất Từ đó khuyến khích việc cổ phần hoá nhanh lên các doanh nghiệp quốc doanh

Thị trường chứng khoán là nơi để thực hiện các chính sách tiền tệ Lãi suất thị trường có thể tăng lên hoặc giảm xuống do việc chính phủ mua hoặc bán trái phiếu.Ngoài ra thị trường chứng khoán là nơi thu hút các nguồn vốn đầu tư gián tiếp từ nước ngoài qua việc nước ngoài mua chứng khoán

b Đối với các doanh nghiệp.

Thị trường chứng khoán giúp các công ty thoát khỏi các khoản vay kh có chi phí tiền vay cao ở các ngân hàng Các doanh nghiệp có thể phát hành cổ phiếu hoặc trái phiếu Hoặc chính thị ttường chứng khoán tạo ra tính thanh khoản để cho công ty có thể bán chứng khoán bất kỳ lúc nào để có tiền Như vậy, thị trường chứng khoán giúp các doanh nghiệp đa dạng hoá các hình thức huy động vốn và đầu tư

Thị trường chứng khoán là nơi đánh giá giá trị của doanh nghiệp và của cả nền kinh tế một cách tổng hợp và chính xác (kể cả giá trị hữu hình và vô hình) thông qua chỉ số giá chứng khoán trên thị trường Từ đó tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, kích thích áp dụng công nghệ mới, cải tiến sản phẩm

Thị trường chứng khoán còn là nơi giúp các tập đoàn ra mắt công chúng Thị trường chứng khoán chính là nơi quảng cáo ít chi phí về bản thân doanh nghiệp

c Đối với nhà đầu tư.

Thị trường chứng khoán là nơi mà các nhà đầu tư có thể dễ dàng tìm kiếm các

cơ hội đầu tư để đa dạng hoá đầu tư, giảm thiểu rủi ro trong đầu tư

4 Nhược điểm của thị trường chứng khoán.

a Yếu tố đầu cơ.

Đầu cơ là yếu tố có tính toán của người chấp nhận rủi ro Họ có thể mua cổ phiếu ngay với hy vọng giá cổ phiếu sẽ tăng trong tương lai và thu hồi được lợi nhuận trong từng thương vụ Yếu tố này gây ảnh hưởng lan truyền làm cho giá cổ phiếu có thể tăng giả tạo Tuy nhiên thị trường không cấm yếu tố này

b Mua bán nội gián.

Mua bán nội gián là việc một cá nhân nào đó lợi dụng vị trí công việc của mình, nắm được những thông tin nội bộ của đơn vị phát hành để mua hoặc bán cổ phiếu của đơn vị đó một cách không bình thường nhằm thu lợi cho mình và làm ảnh hưởng tới giá của cổ phiếu trên thị trường Đây là hành vi phi đạo đức thương mại

và bị cấm ở các nước

c Phao tin đồn không chính xác hay thông tin lệch lạc.

Đây là việc đưa ra các thông tin sai sự thật về tình hìnhtài chính, tình hình nội

bộ của công ty hay về môi trường kinh doanh của công ty nhằm tăng hay giảm giá

cổ phiếu để thu lợi nhuận cho cá nhân

d Mua bán cổ phiếu ngầm.

Mua bán cổ phiếu ngầm là việc mua bán không qua thị trường chứng khoán Điều này có thể gây áp lực cho các nhà đầu tư khác đưa tới việc khống chế hay thay thế lãnh đạo

Việc phao tin đồn không chính xác và mua bán cổ phiếu ngầm đều bị cấm ở các nước

5 Các nguyên tắc cơ bản về hoạt động của thị trường chứng khoán.

a Nguyên tắc trung gian.

Trên thị trường chứng khoán, các giao dịch thường được thực hiện thông qua tổ chức trung gian và môi giới là các công ty chứng khoán Trên thị trường sơ cấp, các nhà đầu tư thường không mua trực tiếp của nhà phát hành mà mua từ các nhà bảo lãnh phát hành Trên thị trường thứ cấp, thông qua nghiệp vụ môi giới kinh doanh các công ty chứng khoán mua chứng khoán giúp các nhà đầu tư, hoặc mua chứng khoán của nhà đầu tư này để mua và bán cho các nhà đầu tư khác

Nguyên tắc này nhằm đảm bảo các loại chứng khoán được giao dịch là chứng khoán thực và giúp thị trường hoạt động lành mạnh, bảo vệ quyền lợi của các nhà đầu tư

b Nguyên tắc định giá.

Việc định giá chứng khoán trên thị trường phụ thuộc hoàn toàn vào các nhà trung gian môi giới Mỗi nhà trung gian môi giới định giá mỗi loại chứng khoán tại một thời điểm tuỳ theo sự xét đoán và tùy vào số cung cầu chứng khoán có trên thị trường

Việc định giá chứng khoán được thực hiện thông qua cuộc thương lượng giữa những người trung gian môi giới cần mua và cần bán Giá cả được xác định khi hai bên đã thống nhất Tất cả các thành viên có liên quan trên thị trường không ai có thể can thiệp vào sự tác động qua lại của số cung cầu chứng khoán trên thị trường

và cũng không ai có quyền định giá chứng khoán một cách độc đoán Vì thế thị trường chứng khoán được coi là thị trường tự do nhất trong các thị trường

c Nguyên tắc công khai hoá.

Tất cả các hoạt động trên thị trường chứng khoán đều được công khai hoá về các loại chứng khoán được đưa ra mua bán trên thị trường, cũng như tình hình tài chính về kết quả kinh doanh của công ty phát hành và số lượng chứng khoán và giá

cả từng loại đều được công khai trên thị trường và trong các báo cáo Khi kết thúc một cuộc giao dịch số lượng chứng khoán được mua bán, giá cả từng loại đều được lập tức thông bán ngay Nguyên tắc này nhằm đảm bảo quyền lợi cho người mua

và người bán chứng khoán không bị hớ trong mua bán chứng khoán và người mua chứng khoán dễ dàng chọn loại chứng khoán theo sở thích của mình

II. Vai trò của thông tin kế toán.

1 Vai trò của thông tin và cơ sở tạo lập thông tin công khai trên thị trường chứng khoán.

Có thể nói rằng chất lượng của thông tin kế toán ảnh hưởng trực tiếp và có tính chất quyết định sự thành bại của các quyết định kinh doanh.Việc công khai, minh bạch thông tin kinh tế, tài chính của các doanh nghiệp niêm yết có vai trò quan trọng, quyết định đến sự phát triển của thị trường chứng khoán Chúng ta đều biết, các thông tin chính thức, kể cả thông tin không chính thức, tin đồn, đều có tác động, ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lý và quyết định của nhà đầu tư Do đó, để thị trường phát triển ổn định thì phải bằng mọi cách cung cấp kịp thời, đầy đủ, trung thực các thông tin chính thức và hạn chế tối đa thông tin sai lệch, không chính thức

Thông tin chính thức về Báo cáo tài chính do các công ty niêm yết công khai được tạo lập từ 02 cơ sở:

- Do công ty niêm yết tổ chức thu thập, ghi chép và tổng hợp;

- Do kiểm toán viên, công ty kiểm toán xác nhận…

Từ lâu chúng ta đã nhận thức được vai trò của công tác kế toán trong công ty niêm yết trong việc thực hiện công việc kế toán và lập báo cáo tài chính, báo cáo thường niên để công khai trên thị trường chứng khoán nhưng về vai trò của các

kiểm toán viên và công ty kiểm toán trong việc xác nhận sự trung thực và hợp lý của Báo cáo tài chính trước khi công khai thì chưa được chúng ta đánh giá đầy đủ

2 Vai trò của các kiểm toán viên và công ty kiểm toán trong việc tạo lập và công khai thông tin kinh tế tài chính doanh nghiệp

Doanh nghiệp niêm yết phải lập báo cáo tài chính và công khai là trách nhiệm đương nhiên, không thể không làm được Tuy nhiên vì lợi ích của doanh nghiệp, lợi ích của cá nhân; vì ý thức cố hữu của con người trong kinh doanh; vì nhận thức

và năng lực chuyên môn… nên Báo cáo tài chính có thể là cố tình hoặc vô tình đều

có sai phạm hoặc nhầm lẫn Do đó, trước khi công khai, thay thế bằng việc kiểm tra, xét duyệt Báo cáo tài chính của cơ quan Nhà nước như 20 năm trước đây, khi chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường, theo quy định của Nhà nước đã được các kiểm toán viên, các công ty kiểm toán kiểm tra, xác nhận

Vai trò của các kiểm toán viên và công ty kiểm toán thể hiện ở chỗ:

- Tư vấn cho doanh nghiệp thực hiện chế độ kế toán và lập Báo cáo tài chính

đúng quy định và kịp thời gian, nhất là các doanh nghiệp mới chuyển đổi từ doanh nghiệp Nhà nước sang công ty cổ phần, các tổng công ty, công ty mẹ phải lập Báo cáo tài chính hợp nhất, hoặc tư vấn trong việc xử lý các tình huống kế toán phức tạp như: Chênh lệch tỷ giá, đánh giá lại tài sản, thuế hoãn lại, dự phòng chi phí…

- Tư vấn thuế cho doanh nghiệp trong việc thực hiện đúng Luật thuế nhưng có

lợi cho doanh nghiệp…

- Thực hiện kiểm tra, phát hiện các sai phạm và nhầm lẫn về kế toán và lập Báo cáo tài chính để giúp doanh nghiệp điều chỉnh để đảm bảo Báo cáo tài chính

do doanh nghiệp lập là trung thực và hợp lý…

- Đưa ý kiến xác nhận về sự trung thực và hợp lý của Báo cáo tài chính, hoặc là

ngoại trừ, từ chối hoặc không chấp nhận Báo cáo tài chính giúp nhà đầu tư có đủ thông tin khi đánh giá tình hình kinh tế, tài chính của doanh nghiệp trước khi quyết định đầu tư hoặc bán cổ phiếu

3.Tính minh bạch của thông tin kế toán.

Nhà đầu tư tiềm năng, nhà đầu tư riêng lẻ và kể cả nhà đầu tư chiến lược của doanh nghiệp niêm yết cũng không thể tự mình kiểm tra, đánh giá tài liệu, sổ sách

kế toán của doanh nghiệp được nên chỉ có 1 cơ sở quan trọng là đặt niềm tin vào các kiểm toán viên và công ty kiểm toán

Công ty chứng khoán phải báo cáo tổng lượng cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ và chứng khoán khác số đầu kỳ và cuối kỳ, danh mục đầu tư bao gồm chứng khoán sẵn sàng để bán phải kê chi tiết, cũng như công khai tình hình đầu tư tài chính như đầu tư vào công ty con, đầu tư vào công ty liên doanh liên kết

Các bên có liên quan có ý kiến khác nhau trong vấn đề này Các nhà đầu tư thì hoan nghênh xem như đây là một kênh thông tin để tham khảo trong khi các công

ty chứng khoán thì cho rằng quy định trên là không công bằng khi bắt họ phải công khai bí mật kinh doanh, còn các tổ chức đầu tư khác thì không bị ràng buộc

Tuy nhiên, tất cả các nhà đầu tư, từ cá nhân cho đến quỹ đầu tư lớn nhỏ, đều phải đầu tư thông qua tổ chức trung gian là công ty chứng khoán Như vậy việc biết được thông tin giao dịch cũng như chiến lược mua bán của những nhà đầu tư lớn là không khó đối với các công ty chứng khoán, tất nhiên đó phải là những công

ty tầm cỡ, có nhiều nhà đầu tư lớn tin tưởng mở tài khoản giao dịch

Có thể nói rằng, TTCK là một thị trường đòi hỏi tính minh bạch cao trên các thông tin được công bố Nếu thông tin không xác thực có thể dẫn tới quyết định đầu tư sai lầm, ảnh hưởng nghiêm trọng tới quyền lợi của các nhà đầu tư, vi phạm nguyên tắc công bằng trên TTCK

Tính minh bạch (transparency) không chỉ giới hạn trong việc kiểm toán báo cáo tài chính của doanh nghiệp Nói đến tính minh bạch - trước hết người ta thường nói đến tính minh bạch trong việc quản trị công ty, doanh nghiệp Việc minh bạch trong hoạt động quản trị sẽ đảm bảo cho doanh nghiệp hoạt động ổn định và tăng trưởng vững chắc Một doanh nghiệp có hệ thống quản trị tốt và minh bạch bao giờ cũng có các chính sách quản trị rủi ro thích hợp

Có quản điểm cho rằng: sự minh bạch của doanh nghiệp là một thứ tài sản rất

có giá trị đối với bản thân doanh nghiệp Một khi doanh nghiệp đã tạo được niềm tin với các nhà đầu tư, các đối tác kinh doanh sẽ tạo điều kiện tốt cho việc huy động vốn đầu tư, tìm kiếm đối tác kinh doanh, vay vốn ngân hàng thuận lợi hơn; mặt khác cũng nâng cao được thương hiệu của doanh nghiệp trên thị trường ngân hàng – với tư cách là một doanh nghiệp – khi đã tạo được niềm tin với khách hàng thì cũng sẽ có điều kiện huy động thêm một số lượng lớn tiền gửi, mở rộng các nguồn vốn ở cả thị trường trong nước và ngoài nước

Không minh bạch – khó tạo được niềm tin với các đối tác làm ăn Không minh bạch,các cổ đông và các nhà đầu tư sẽ không tin tưởng vào doanh nghiệp và ngân hàng trong việc quản lý đồng vốn của họ ngân hàng sẽ khó quyết định cho doanh nghiệp vay vốn – và ngược lại ngân hàng cũng khó khăn trong việc huy động vốn vay của chính bản thân mình

Tóm lại: sự minh bạch của doanh nghiệp là cơ sở quan trọng để phát triển bền vững, làm gia tăng giá trị của các doanh nghiệp nói chung Muốn phát triển mạnh

và bền vững, doanh nghiệp cũng như ngân hàng đều cần phải đề cao tính minh bạch

Hệ thống kế toán – kiểm toán là công cụ không thể thiếu để thực hiện việc minh bạch trong quản lý công ty Các công ty kiểm toán luôn trợ giúp để doanh nghiệp

có hệ thống quản trị minh bạch – không chỉ trong phạm vi quản lý tài chính kế toán Thông qua quá trình kiểm toán đưa ra các khuyến nghị về quản trị công ty, quản trị rủi ro, hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ giúp doanh nghiệp điều chỉnh kịp thời các tồn tại, hoàn thiện hệ thống quản trị - hướng tới việc tăng cường tính công khai minh bạch