Phân tích tình hình về hoạt động quản lý thu chi Ngân sách nhà nước

Báo cáo thực tập: Phân tích tình hình về hoạt động quản lý thu chi Ngân sách nhà nước

Lời nói đầu

Mọi quốc gia trên thế giới đều muốn đạt tới mục tiêu mong đợi: đó

là sự ổn định và tăng trởng kinh tế, tạo lập một xã hội văn minh, giầu có

Để đạt đợc mục tiêu ấy phải phụ thuộc rất nhiều vào hoạt động của Chínhphủ lại đợc biểu hiện thông qua một: kế hoạch tài chính cơ bản của Nhà n-ớc” Đó là Ngân sách Nhà nớc

Ngân sách Nhà nớc đảm bảo điều kiện vật chất cho sự tồn tại, hoạt

động của hệ thống bộ máy các cơ quan Nhà nớc, bởi vì ngân sách Nhà nớcchính là cơ sở để cấp kinh phí cho các dự án quốc gia Đặc biệt là trongnền kinh tế thị trờng, với rất nhiều khiếm khuyết đòi hỏi phải có sự canthiêp của Chính phủ thì ngân sách Nhà nớc đóng vai trò là một công cụ

điều tiết vĩ mô nhằm giảm bớt hạn chế xoá bỏ dần những điểm yếu đó củanền kinh tế quốc dân

Ngân sách Nhà nớc với chức năng và nôi dung bao hàm của nó sẽtác động vào cơ cấu kinh tế để tạo lập một cơ cấu cân đối, ổn định và hợp

lý Đồng thời cũng tác điộng vào chu kỳ kinh doanh, làm giảm bớt căngthăng trầm của chu lkỳ, cũng nh tác động vào giá cả để chống lạm phát.Chính bởi vai trò không thể thiếu đó của ngân sách Nhà nớc mà mỗi quốcgia đều khôg ngừng sửa đổi và nâng cao chất lợng hệ thống ngân sách Nhànớc của quốc gia mình Nớc ta cũng không nằm ngoài quy luật đó Do vậy

em đã lựa chọn đề tài Phân tích tình hình về hoạt động quản lý thu chi“Phân tích tình hình về hoạt động quản lý thu chi

ngân sách Nhà nớc ” với sự giúp đỡ của thầy giáo Nhữ Xuân Quang emtin rằng những nghiên cứu dới đây của em dù còn thiếu tính thực tế, songtrong phạm vi hiểu biết của mình em cũng muốn đợc tìm hiểu sâu hơn vềngân sách Nhà nớc

Chơng I Cơ sở lý luận của hoạt động phân tích

thu chi ngân sách

I Bản chất và nội dung của thu chi ngân sách

Ngân sách Nhà nớc là toàn bộ các khoản thu chi của Nhà nớc trong

dự án đã đợc cơ quan Nhà nớc có thẩm quyền quyết định và đợc thực hiệntrong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng nhiệm vụ của Nhà n-ớc

Nhà nớc muốn thực hiện đợc chức năng, nhiệm vụ lịch sử của mìnhtất yếu phải có nguồn tài chính

Nguồn tài chính Nhà nớc có đợc đại bộ phận là do áp dụng hệ thốngthu ngân sách mang lại

Tất cả các nhu cầu chi tiêu tài chính của Nhà nớc đều thoả mãnbằng các nguồn thu ngân sách mang lại Cho nên thu ngân sách có thể cóthể coi là khâu rất quan trọng Nếu không có nguồn thu thì kinh phí chicho các bộ máy chính quyền các cấp bị ngng lại, mà không có nguồn chithì mọi hoạt động kinh tế - xã hội đều bị trì trệ và ngừng hoạt động

Vì vậy nếu coi cơ thể sống là bộ máy hoạt động của chính quyềncác cấp thì thu chi ngân sách Nhà nớc đợc ví nh những mạch máu nuôisống trong cơ thể sống đó Nguồn thu ngày càng nhiều thì càng có điềukiện nuôi dỡng, đầu t, khai thác nguồn thu, càng tăng cờng cơ sở vật phục

vụ cho bộ máy Nhà nớc hoạt động khoa học hơn, hiệu quả cao, tinh nhuệhơn Ngợc lại thu ngân sách ít chứng tỏ trình độ trình độ năng lực của bộmáy chính quyền các cấp cha đủ mạnh, hiệu quả hoạt động không cao vàcàng không có điều kiện để đầu t, nuôi dỡng khai thác nguồn thu mọi hoạt

động của bộ máy chính quyền, các cấp đều không có nguồn vật chất để

đảm bảo chắc chắn, từ đó có thể bị suy kiệt

Nội dung ngân sách Nhà nớc phản ánh mối quan hệ kinh tế trongquá trình hình thành quỹ ngân sách Nhà nớc

Ngân sách Nhà nớc phản ánh mối quan hệ kinh tế với một bên làNhà nớc và một bên là các thành phần kinh tế còn lại trong nền kinh tế cụ

thể hơn phản ánh quan hệ giữa Nhà nớc với doanh nghiệp, tổ chức xã hội

đầy đủ vào quá trình phân phối kết quả của quá trình sản xuất, cung ứnghàng hoá, dịch vụ, quá trình này tác động đến cả bên cung và bên cầu củanền kinh tế gắn liền với sự hình thành và sử dụng quỹ ngân sách Nhà nớc

b Chức năng giám đốc của ngân sách Nhà nớc.

Đây là chức năng có mối quan hệ chặt chẽ với chức năng phân phối;thông qua chức năng phân phối để thực hiện giám sát, kiểm tra, ngợc lại,nhờ kiểm tra, giám sát mà quá trình phân phối ngân sách Nhà nớc đợc thựchiện đúng pháp luật, có hiệu quả

Giám đốc ngân sách Nhà nớc về nguyên tắc đợc thực hiện bởi chủthể Nhà nớc nhng trong thực tế, đợc thực hiện bởi các đại diện chính thức

nh chủ tịch nớc, các hội đồng dân c …) và có quan hệ chặt chẽ với chủ thể khác công cụ giám đốc ngân sách Nhà n

-ớc là các nghiệp vụ thống kê, nghiệp vụ kế toán, kiểm toán, nghiệp vụthanh tra, kiểm tra tài chính Giám đốc ngân sách Nhà nớc cung cấp thôngtin về các cân đối thu chi, và tồn ngân quỹ ngân sách Nhà nớc tại các thời

điểm cần thiết, về thực trạng gánh nợ Nhà nớc và khả năng thanh toán củachính phủ Giám đốc ngân sách Nhà nớc bao gồm giám đốc tuân thủ vàgiám đốc hiệu quả Giám đốc tuân thủ là giám đốc quá trình hình thành và

sử dụng quỹ ngân sách Nhà nớc Giám đốc hiệu quả là thông qua phânphối thu , chi ngân sách Nhà nớc để xem xét tính hiệu quả của việc phânphối này

2 Vai trò của ngân sách Nhà nớc

Ngân sách Nhà nớc là khâu chủ đạo chi phối hệ thống tài chínhquốc gia Ngân sách Nhà nớc là một nguồn lực tài chính để giúp Nhà nớcthực hiện các chức năng và nhiệm vụ đối với nền kinh tế Trong đó gồm:chức năng quản lý Nhà nớc để đảm bảo quản lý kinh tế xã hội, chức năng

đầu t phát triển nền kinh tế xã hội

Ngân sách Nhà nớc là một công cụ quản lý kinh tế vĩ mô của Nhà

n-ớc Nó sẽ giúp nông nghiệp điều chỉnh các quan hệ kinh tế, các quan hệ xãhội nhằm vào các mục tiêu quan hệ kinh tế vĩ mô (tăng trởng kinh tế, ổn

định và công bằng xã hội, thể chế pháp lý chặt chẽ …) và có quan hệ chặt chẽ với chủ thể khác) Để thực hiện chứcnăng này chủ yếu thông qua chính sách thuế để điều chỉnh các mối quan

hệ kinh tế, sản xuất, xã hội …) và có quan hệ chặt chẽ với chủ thể khác và thông qua chính sách cơ cấu chi tiêu củangân sách Nhà nớc: chi tiêu cho giáo dục - đào tạo chiếm bao nhiêu %, chitiêu tiêu dùng của Nhà nớc là bao nhiêu %

3 Mục đích quản lý thu - chi ngân sách Nhà nớc

Quản lý thu - chi ngân sách Nhà nớc là một nghiệp vụ nhằm mục

đích đảm bảo cân đối đợc ngân sách Nhà nớc Nghiệp vụ bao gồm: Quản

lý thu để đảm bảo nguồn thu Quản lý nguồn thu nh thế nào? Các khoảnmục thu đã hoàn thiện cha? Làm thế nào để tránh tình trạng thất thu, thiếuthu Quản lý nguồn chi: chi cho những hạng mục gì? Hạng mục nào nên đ-

ợc u tiên? Chi ra sao để đảm bảo hiệu quả, tránh lãng phí, tránh tiêu cựctrong hệ thống các cơ quan Cuối cùng quản lý thu - chi cũng nhằm mụctiêu cân đối ngân sách Nhà nớc

Chơng II Phân tích tình hình về hoạt động thu - chi ngân

sách Nhà nớc tại tổng cục tiêu chuẩn

đo lờng chất lợng

I Giới thiệu về Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lờng chất lợng

1 Tình hình cơ bản của Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lờng chất lợng

a Khái quát quá trình hình thành và phát triển.

Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lờng chất lợng đợc thành lập theo Nghị

định số 22/HĐBT ngày 08/02/1984 của Hội đồng Bộ trởng trên cơ sở cụctiêu chuẩn, cục đo lờng, cục kiểm tra chất lợng Nhà nớc Trớc khi đợcthành lập là Tổng cục Tiêu chuẩn đo lờng chất lợng thì đã trải qua một quátrình phát triển dài từ 4/4/1962 đến 31/12/1970 là Viện đo lờng và tiêuchuẩn đợc thành lập theo nghị định số 43/CP ngày 4/4/1962 của Hội đồngChính phủ khi đó số lãnh đao cán bộ nhân viên tháng 4 năm 1962 có 24ngời nhng đến năm 1970 là 88 ngời Từ 1/1/1971 đến 13/9/1979 Tổng cụclúc đó tên là Viện đo lờng và tiêu chuẩn đợc tách thành 2 viện theo quyết

định số 298/KH KT/QD ngày 31/12/1970 của Chủ nhiệm Uỷ ban Khoahọc và Kỹ thuật Nhà nớc từ đó hình thành các tổ chức riêng theo từng mặtcông tác với các cơ quan nh sau:

Viện đo lờng từ 1971 đến 1975 từ 3/10/1975 đợc đổi thành Cục Đolờng trung ơng theo quyết định số 192/CP của Hội đồng chính phủ

Số cán bộ nhân viên lúc đó là 54 ngời là năm 1971 nhng đến 1979 là

99 ngời

Viện Tiêu chuẩn từ 1971 đến 1975 đợc đổi thành Cục Tiêu chuẩntheo quyết định số 192/CP

Cục Tiêu chuẩn Đo lờng chất lợng Nhà nớc đợc thành lập theo quyết

định số 325/CP ngày 13/9/1979 của Hội đồng Chính phủ trên cơ sở hợpnhất về mặt tổ chức các cơ quan: Cục Đo lờng trung ơng, Cục Tiêu chuẩn.Sau thời gian chuẩn bị các điều kiện và sắp xếp về tổ chức bộ máy Tổngcục tiêu chuẩn đo lờng chất lợng Nhà nớc chính thức đi vào hoạt động từ1/1/1980 tổng số cán bộ, nhân viên tháng 1/1984 là 399 ngời

b Vị trí - chức năng

Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lờng chất lợng là cơ quan thuộc Bộ Khoahọc và Công nghệ, thực hiện chức năng quản lý Nhà nớc về tiêu chuẩn đolờng, chất lợng sản phẩm, hàng hoá theo quy định của pháp luật

Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lờng chất lợng có t cách pháp nhân, là đơn

vị dự toán cấp I, kinh phí hoạt động do ngân sách Nhà nớc cấp tài khoảnriêng Trụ sở Tổng cục đặt tại thành phố Hà Nội

c Nhiệm vụ và quyền hạn

Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lờng chất lợng thực hiện những nhiệm vụ,quyền hạn theo quy định của pháp luật về tiêu chuẩn, đo lờng, chất lợngcác quy định pháp luật khác có liên quan và những nhiệm vụ quyền hạn cụthể sau đây:

* Xây dựng trình Bộ trởng Bộ Khoa học và Công nghệ các văn bảnquy phạm pháp luật về tiêu chuẩn, đo lờng, chất lợng sản phẩm và hànghoá; tổ chức và hớng dẫn việc thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật

đó sau khi đợc ban hành

* Xây dựng trình Bộ trởng Bộ khoa học và công nghệ chính sách,chiến lợc, qui hoạch, kế hoạch, biện pháp phát triển về tiêu chuẩn, đo lờng,chất lợng sản phẩm và hàng hoá, tổ chức phổ biến, hớng dẫn việc thực hiệncác văn bản đó sau khi đợc phê duyệt

- Tham gia xây dựng tiêu chuẩn quốc tế và khu vực

- Tổ chức hoạt động áp dụng tiêu chuẩn và mã số, mã vạch

* Về đo lờng

- Giúp Bộ trởng Bộ khoa học và công nghệ thống nhất quản lý Nhànớc hệ thống chuẩn đo lờng

- Tổ chức xây dựng và quản lý hệ thống chuẩn đo lờng quốc gia ớng dẫn các ngành và các địa phơng xây dựng hệ thống chuẩn đo lờng

H Tổ chức, quản lý và thực hiện việc kiểm định và hiệu chuẩn cácphơng tiện đo, công nhân khả năng kiểm định, uỷ quyền kiểm định phơngtiện đo

- Chứng nhận và cấp thẻ kiểm định viên đo lờng

- Chứng nhận mẫu chuẩn, phê duyệt mẫu phơng tiện đo trớc khi sảnxuất, hoặc nhập khẩu

* Về chất lợng

- Giúp Bộ trởng Bộ khoa học và công nghệ thống nhất quản lý Nhànớc về chất lợng sản phẩm hàng hoá lu thông trong nớc và hàng hoá xuấtkhẩu nhập khẩu

- Trình Bộ trởng Bộ khoa học và công nghệ quy định nguyên tắc,

điều kiện, tiêu chí của các tổ chức công nhân, chứng nhận và giám địnhchất lợng, tổ chức đánh giá, xác nhận, công nhận, chỉ định của tổ chứcdịch vụ kỹ thuật tham gia phục vụ quản lý Nhà nớc về tiêu chuẩn, đo lờng,chất lợng

- Giúp Bộ trởng Bộ khoa học và công nghệ chủ trì tổ chức giải quyếtcác tranh chấp về chất lợng sản phẩm, hàng hoá

- Quản lý và tổ chức các hoạt động công bố, công nhân và chứcnhận chất lợng sản phẩm hàng hoá

- Giúp Bộ trởng Bộ khoa học và công nghệ chủ trì phối hợp với các

bộ, ngành liên quan thực hiện các thoả thuận, điều ớc quốc tế về thừa nhậnlẫn nhau trong hoạt động công nhận và chứng nhận chất lợng

* Chỉ đạo và hớng dẫn về chuyên môn, nghiệp vụ kỹ thuật đối vớicác cơ quan tiêu chuẩn, đo lờng, chất lợng qua các ngành, cac địa phơng,các cơ sở

* Tổ chức, thực hiện nghiên cứu khoa học, đào tạo, bồi dỡng nghiệp

vụ chuyên môn kỹ thuật, thử nghiệm, chuyển giao công nghệ, thông tintuyên truyền và t vấn về tiêu chuẩn, đo lờng, chất lợng, năng suất, mã sốmã vạch; là đại diện của Việt Nam tham gia các tổ chức quốc tế và khuvực theo quyết định của cơ quan Nhà nớc có thẩm quyền

* Tổ chức và thực hiện thanh tra, kiểm tra và xử lý theo thẩm quyềncác vi phạm pháp luật về tiêu chuẩn, đo lờng, chất lợng

* Thực hiện thu phí, lệ phí và các khoản thu khác trong hoạt độngtiêu chuẩn, đo lờng, chất lợng và các lĩnh vực liên quan theo qui định củapháp luật

* Tổ chức bộ máy, cán bộ, công chức, viên chức ngời lao động, tàichính và tài sản của cơ quan theo phân cấp của Bộ Khoa học và công nghệ

* Các đơn vị sự nghiệp trực thuộc Tổng cục

- Trung tâm tiêu chuẩn chất lợng

- Trung tâm đo lờng

- Trung tâm kỹ thuật tiêu chuẩn đo lờng chất lợng 1 đặt tại thànhphố Hà Nội

- Trung tâm kỹ thuật tiêu chuẩn đo lờng chất lợng 2 đặt tại thànhphố Đà Nẵng

- Trung tâm kỹ thuật tiêu chuẩn Đo lờng chất lợng 3 đặt tại thànhphố Hồ Chí Minh

Các đơn vị sự nghiệp khác thuộc Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lờng chấtlợng do Bộ trởng Bộ khoa học và công nghệ quyết định theo quy định củapháp luật

e Lãnh đão Tổng cục

Lãnh đạo tổng cục tiêu chuẩn Đo lờng chất lợng gồm có Tổng cụctrởng và một số phó Tổng cục trởng Tổng cục trởng do Thủ tớng Chínhphủ bổ nhiệm theo đề nghị của Bộ trởng Bộ khoa học và công nghệ Tổngcục trởng chịu trách nhiệm trớc Bộ trởng Bộ khoa học và công nghệ vềtoàn bộ hoạt động của Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lờng chất lợng

Sơ đồ tổ chức Tổng cục tiêu chuẩn đo lờng chất lợng

Trung tâm tiêu chuẩn chất l ợng

Trung tâm đo l ờng

Trung tâm kỹ thuật TCĐLCL 1 QUATEST 1 - Hà Nội

Trung tâm kỹ thuật TCĐLCL 3 QUATEST 2 - Đà Nẵng

Trung tâm kỹ thuật TCĐLCL 3 QUATEST 3 - TP HCM

Ban kế hoạch hợp tác

Ban tổ chức cán bộ

Thanh tra TCĐLCL

Phòng TC - KT

Để phòng Tài chính kế toán lập tốt đợc dự toán ngân sách, trớc tiên

đòi hỏi phải có sự chuẩn bị cho công việc lập dự toán

2 Khâu chuẩn bị của phòng Tài chính kế toán cho công việc lập

dự toán

Hàng năm vào tháng 7 Tổng cục uỷ quyền cho phòng tài chính kếtoán giao số kiểm tra dự toán thu chi xuống cho các đơn vị cấp dới Nhngthông thờng sang tháng 8 phòng tài chính kế toán mới nhận đợc số Dựtoán do các đơn vị dới gửi lên

* Hớng dẫn các chi tiết

Sau khi nhận đợc thông báo số kiểm tra và các văn bản do Bộ Tàichính gửi về, thì phòng tài chính kế toán cụ thể hoá các văn bản trình tổngcục giao cụ thể tổng mức thu, tổng mức chi dự kiến của từng đơn vị cấp d-

ới trong năm kế hoạch

Sau đó phòng tài chính kế toán Tổng cục sẽ triệu tập tất cả các trởngphòng tài chính ở các đơn vị dự toán cấp II, III để thảo luận và tập huấn vềcông tác lập dự toán ngân sách năm Dựa vào sổ kiểm tra Tổng cục giao vàcác văn bản hớng dẫn của Tổng cục kết hợp với tình hình cụ thể ở đơn vị

để tiến hành lập dự toán ngân sách cho đơn vị mình

3 Lập dự toán

* Tổng cục tiêu chuẩn đo lờng chất lợng khi lập dự toán ngân sách

đã đảm bảo đúng các yêu cầu sau:

- Phòng Tài chính kế toán, đủ, chính xác các khoản thu, chi theo

đúng quy định do cơ quan thẩm quyền ban hành

- Khi các đơn vị và phòng ban gửi số dự toán lên cho phòng tàichính, sắp xếp các khoản thu, chi theo đúng mục lục ngân sách Nhà nớc,

đúng biểu mẫu do phòng tài chính qui định

- Trong thông báo, dự toán ngân sách Tổng cục, phòng tài chính còngửi kèm theo cả bản báo chi tiết các khoản thu, chi và cơ sở tính toán cáckhoản thu, chi đó

- Dự toán ngân sách Tổng cục sau khi lập xong đảm bảo cân bằnggiữa thu và chi trên cơ sở thu ngân sách của Tổng cục nh: các khoản thu h-ởng 100%, các khoản thu điều tiết theo tỷ lệ qui định, các khoản thu hỗ trợngân sách cấp trên

* Căn cứ lập dự toán

- Căn cứ vào những qui định chung về phân cấp quản lý kinh tế xãhội và phân cấp quản lý ngân sách Nhà nớc đang có hiệu lực

- Căn cứ vào các luật, pháp lệnh thuế, chế độ thu về phí, lệ phí, chế

độ tiêu chuẩn định chi ngân sách do cấp có thẩm quyền qui định, các chế

* Trình tự lập dự toán

Hàng năm vào tháng 8, phòng tài chính mới căn cứ vào tình hìnhthực hiện ngân sách 7 tháng đầu năm và ớc thực hiện các tháng cuối năm.Trên cơ sở đó đánh giá tình hình và lập dự toán thu, chi ngân sách nămsau

Phòng tài chính kế toán phối hợp với các đơn vị trực thuộc để dựtoán các khoản thu phân chia theo tỷ lệ % thu bổ sung các khoản chi thờngxuyên, chi đầu t, chi dự phòng để tiến hành lập dự toán ngân sách Tổngcục

Về biểu mẫu: áp dụng hệ thống mẫu theo thông t 103/1998 TT BTC

-4 Nguồn thu nhiệm vụ chi của ngân sách Tổng cục Tiêu chuẩn

Đo lờng chất lợng

Trớc khi luật ngân sách Nhà nớc ra đời năm 1997 Sự mất cân bằngthu, chi của ngân sách Tổng cục là tơng đối lớn Luật ngân sách Nhà nớc

ra đời và đợc áp dụng từ năm 1997 Luật đã quy định rõ nguồn thu và

nhiệm vụ chi của ngân sách Đây là nền tảng để việc quản lý ngân sáchTổng cục đi vào nề nếp và phát huy vai trò của ngân sách Tổng cục trong

điều kiện chuyển đổi sang cơ chế thị trờng có sự quản lý của ngân sáchNhà nớc

* Nguồn thu của ngân sách Tổng cục gồm:

+ Các khoản phí, lệ phí trong lĩnh vực tiêu chuẩn đo lờng chất lợng+ Thu từ viện trợ, tài trợ

+ Thu do ngân sách Nhà nớc cấp

+ Thu khác

* Nhiệm vụ chi của ngân sách Tổng cục

- Chi thờng xuyên (phục vụ nhiệm vụ chuyên môn)

+ Chi công tác xã hội và hoạt động văn hoá thông tin - thể dục thểthao do Tổng cục quản lý

+ Chi hoạt động y tế

+ Chi quản lý, duy tu, bảo dỡng các công trình kiến trúc, tài sản+ Chi hoạt động của cơ quan Đảng, cơ quan Nhà nớc, các đoàn thể.+ Chi công tác dân quân tự vệ, trật t an toàn xã hội

+ Các khoản chi khác

- Chi đầu t phát triển

Là chi để xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế xã hộitheo phân cấp của Tổng cục sửa chữa lớn tài sản, mua tài sản cố định, xâydựng cơ sở hạ tầng, đầu t xây dựng cơ bản khác

5 Tình hình thực hiện thu chi ngân sách Nhà nớc của Tổng cục tiêu chuẩn đo lờng chất lợng trong giai đoạn (2002 - 2003)

a Tình hình thực hiện thu