Bài Thủy quyển là lớp nước trên bề mặt TĐ bao gồm nước trong các biển, đại dương, nước trên lục địa, hơi nước trong khí quyển 1 Dựa vào hình 15 (SGK trang 56), hãy trình bày vòng tuần hoàn nhỏ và vòng[.]
Trang 1Bài : Thủy quyển : là lớp nước trên bề mặt TĐ bao gồm: nước trong các biển, đại dương, nước trên lục địa, hơi nước trong khí
quyển
1.Dựa vào hình 15 (SGK trang 56), hãy trình bày vòng tuần hoàn nhỏ và vòng tuần hoàn lớn của nước trên Trái Đất
- Vòng tuần hoàn nhỏ: nước biển bốc hơi tạo thành mây, mây gặp lạnh tạo thành mưa rơi xuống biển;
- Vòng tuần hoàn lớn: nước biển bốc hơi tạo thành mây, mây được gió đưa vào sâu lục địa; ở vùng vĩ độ thấp, núi thấp mây gặp lạnh thành mưa; ở vùng vĩ độ cao và núi cao, mây gặp lạnh tạo thành tuyết; mưa nhiều và tuyết tan chảy theo sông và các dòng ngầm từ lục địa ra biển; biển lại bốc hơi,
2.Hãy nêu ví dụ minh hoạ về mối quan hệ giữa chế độ nước sông với chế độ mưa
Ở xích đạo, lượng mưa nhiều, mưa quanh năm, nên sông ngòi đầy nước quanh năm; ở khu vực nhiệt đới gió mùa có một mùa mưa
và một mùa khô, nên sông có một mùa nước lũ và một mùa nước cạn
3.Dựa vào kiến thức đã học và bản đồ tự nhiên Việt Nam, em hãy cho biết vì sao mực nước lũ ở các sông ngòi miền Trung nước ta thường lên rất nhanh?
- Sông ngắn, dốc, do địa hình núi lan ra sát biển
- Mưa khá tập trung, mưa với lượng nước mưa lớn, trong thời gian ngắn (do địa hình)
4.Dựa vào hình 15 hãy chứng minh rằng : nước trên Trái Đất tham gia vào nhiều vòng tuần hoàn, cuối cùng trở thành một đường vòng khép kín
Vòng tuần hoàn nhỏ: nước biển bốc hơi tạo thành mây, mây gặp lạnh tạo thành mưa rơi xuống biển;
- Vòng tuần hoàn lớn: nước biển bốc hơi tạo thành mây, mây được gió đưa vào sâu lục địa; ở vùng vĩ độ thấp, núi thấp mây gặplạnh thành mưa; ở vùng vĩ độ cao và núi cao, mây gặp lạnh tạo thành tuyết; mưa nhiều và tuyết tan chảy theo sông và các dòngngầm từ lục địa ra biển; biển lại bốc hơi,
- Nước trên Trái Đất tham gia vào vòng tuần hoàn nhỏ, đồng thời tham gia vòng tuần hoàn lớn, tạo thành một đường vòng khép kín
5 Hãy trình bày những nhân tố ảnh hưởng tới chế độ nước sông
- Chế độ mưa, băng tuyết và nước ngầm:
+ Ở miền khí hậu nóng hoặc những nơi địa hình thấp của khu vực khí hậu ôn đới, nguồn tiếp nước chủ yếu là nước mưa, nên chế độnước sông ở từng nơi phụ thuộc vào sự phân bố lượng nước mưa trong năm của nơi đó
+ Ở những vùng đất, đá thấm nước nhiều, nước ngầm đóng vai trò đáng kể trong việc điều hoá chế độ nước sông
+ Ở miền ôn đới lạnh và những nơi sông bắt nguồn từ núi cao, nước sông đều do băng tuyết tan cung cấp Mùa xuân đến, khi nhiệt
độ lên cao, băng tuyết tan, sông được tiếp nhiều nước
- Địa thế, thực vật và hồ đầm:
+ Địa thế: Ở miền núi nước sông chảy nhanh hơn đồng bằng do độ dốc của địa hình
+ Thực vật: Khi nước mưa rơi xuống mặt đất, một lượng khá lớn được giữ lại ở tán cây, lượng còn lại khi rơi xuống tới mặt đất một phần bị lớp thảm mục giữ lại, một phần len lỏi qua các rễ cây thấm dần xuống đất tạo nên những mạch ngầm, điều hoá dòng chảy cho sông ngòi, giảm lũ lụt
+ Hồ, đầm: Khi nước sông lên, một phần chảy vào hồ đầm Khi nước xuống thì nước hồ đầm lại chảy ra làm cho sông đỡ cạn.6.Tại sao sông Nin chảy trong vùng hoang mạc vẫn nhiều nước, sông Amadon đầy nước quanh năm, sông Ienixay nhiều nước vào màu xuân
-Sông Nin có diện tích lưu vực 2 881 000 km2 với chiều dài nhất thế giới 6685 km, chảy theo hướng nam - bắc qua ba miền khí hậu khác nhau
Sông Nin bắt nguồn từ hồ Vic-to-ri-a ờ khu vực xích đạo có mưa quanh năm, nên lưu lượng khá lớn Tới Khác-tum sông Nin nhận thêm nước từ phụ lưu Nin Xanh ở khu vực cận xích đạo lưu lượng trở lên rất lớn, mùa nước lũ lên là trên 90 000 m3/s; đến biên giới
Ai Cập mặc dù sông Nin chảy giữa miền hoang mạc và không nhận được thêm phụ lưu nào nữa nước sông vừa ngấm xuống đất vừa bốc hơi mạnh, gần biển lưu lượng nước giảm nhiều nhưng ở Cai-rô (Ai Cập về mùa cạn lưu lượng vẫn còn 700 m3/s
- Sông A-ma-dôn có diện tích lưu vực lớn nhất thế giới 7170000 km2 chiều dài thứ nhì thế giới 6437 km, bắt nguồn từ dãy An đétchảy theo hướng; tây - đông đổ ra Đại Tây Dương Sông nằm trong khu vực khí hậu xích đạo, mưa rào quanh năm, sông lại có tới
500 phụ lưu nằm hai bên đường Xích đạo nên mùa nào sông cũng nhiều nước và có lưu lượng trung bình lớn nhất thế giới 220 000
m3/s
- Sông I-ê-nit-xây có diện tích lưu vực 2580000 km2 với chiều dài là 4102 km, là con sông chảy ờ khu vực ôn đới lạnh, mùa đôngnước đóng băng, mùa xuân đến băng tan Là con sông chảy từ Nam lên Bắc, nên băng tan ờ thượng lưu trước, nước lũ dồn xuống hạlưu, vì băng ở hạ lưu chưa tan nên đã chắn dòng nước lại, tràn lênh láng ra hai bờ gây lụt lớn ; có năm nước sông tràn ra mỗi bên bờ tới 150 km, sang mùa hạ nước rút, mùa thu nước cạn
Bài : Thủy triều Dòng biển
1.Dựa vào hình 16.1 (SGK trang 59) và hình 16.2 (SGK trang 60), hãy cho biết vào các ngày có dao động thuỷ triều lớn nhất, ở TráiĐất sẽ thấy Mặt Trăng như thế nào?
Không trăng hoặc trăng tròn
2.Dựa vào hình 16.3 (SGK trang 60), cho biết vào các ngày có dao động thuỷ triều nhỏ nhất, ở Trái Đất sẽ thấy Mặt Trăng như thế nào?
Trăng khuyết
3 Dựa vào các hình 16.1 16.2 16.3, hãy nhận xét vị trí của Mặt Trăng so với Trái Đất và Mặt Trời ở các ngày triều cường như thế nào ? Vị trí của Mặt Trăng so với Trái Đất và Mặt Trời ở các ngày triều kém như thế nào ?
- Vị trí của Mặt Trăng so với Trái Đất và Mặt Trời ở các ngày triều cường Mặt Trăng nằm thẳng hàng với Mặt Trời và Trái Đất
- Vị trí của Mặt Trăng so với Trái Đất và Mặt Trời ở các ngày triều kém: Mặt Trăng nằm vuông góc với Trái Đất và Mặt Trời
Trang 24 Dựa vào hình 16.4 và kiến thức đã học, hãy cho biết:
- Ở vùng chí tuyến, bờ nào của lục địa có khí hậu ấm, mưa nhiều, bờ nào của lục địa có khí hậu khô ? Tại sao ?
- Ờ vùng ôn đới bờ đại dương nào có khí hậu lạnh ít mưa bờ lục địa nào có khí hậu ấm áp, mưa nhiều
? - Ở vùng chí tuyến, bờ đông của lục địa có khí hậu ẩm mưa nhiều, do ảnh hưởng của dòng biển nóng, bờ Tây của lục đại có khí hậu khô, do ảnh hưởng của dòng biển lạnh
- Ở vùng ôn đới, bờ tây đại dương có khí hậu lạnh, ít mưa; bờ tây lục địa có khí hậu ấm áp, mưa nhiều
5 Sự phân bố các dòng biển:
- Các dòng biển nóng thường phát hai bên Xích đạo, chảy về hướng lục địa chuyển hướng chảy về phía cực
- Các dòng biển lạnh xuất phát từ khoảng vĩ tuyến 30 - 40° thuộc khu vực gần bờ đông của đại dương rồi chảy về phía Xích đạo hợp với dòng biển nóng tạo thành những vòng hoàn lưu của các đại dương ớ từng bán cầu Ở vĩ độ thấp hướng chảy của các vòng hoàn lưu ở bán cầu Bắc theo chiều kim đồng hồ, ở bán cầu Nam theo chiều ngược lại
- Ở bán cầu Bắc còn có những dòng biển lạnh xuất phát từ vùng cực men theo bờ Tây các đại dương chảy về phía Xích đạo
- Ở vùng gió mùa thường xuất hiện các dòng biển đổi chiều theo mùa
Ớ Bắc Ấn Độ Dương về mùa hạ dòng biến nóng cháy theo vòng từ Xri Lan-ca lên vịnh Ben-gan rồi xuống In đô-nê-xi-a, vòng sang phía tây rồi trở về Xri Lan-ca, về mùa đông dòng nước này chảy theo chiều ngược lại
- Các dòng biển nóng và lạnh đối xứng nhau qua bờ các đại dương
Bài : Thổ nhưỡng quyển
1.Từ vị trí lớp phủ thổ nhưỡng (hình 17), hãy cho biết vai trò của lớp phủ thổ nhưỡng đối với hoạt động sản xuất và đời sống con người
-Là nơi cư trú và tiến hành mọi hoạt động sản xuất của con người (đặc biệt là sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp)
2.Hãy lấy một vài ví dụ về ảnh hưởng của đá mẹ đến đặc điểm của đất mà em biết
- Những loại đất hình thành trên đá mẹ là granit thường có màu xám, chua và nhiều cát
Các kiểu khí hậu khác nhau trên Trái Đất có tham gia vào sự hình thành các loại đất khác nhau không? 3.Hãy lấỵ ví dụ chứng minh.Các kiểu khí hậu khác nhau trên Trái Đất có tham gia vào sự hình thành các loại đất khác nhau Trong điều kiện khí hậu nhiệt đới
ẩm, đất feralit được hình thành: trong điều kiện khí hậu ôn đới lục địa (nửa khô hạn), đất đen được hình thành,
4.Tác động của sinh vật có gì khác với tác động của đá mẹ và khí hậu trong sự hình thành đất?
- Đá mẹ: là nguồn cung cấp vật chất vô cơ cho đất, do đó quyết định thành phần khoáng vật thành phần cơ giới và ảnh hưởng đến nhiều tính chất đất
- Khí hậu: Nhiệt và ẩm ảnh hưởng trực tiếp đến sự hình thành đất
- Sinh vật: đóng vai trò chủ đạo trong sự hình thành đất
5 Nêu khái niệm và đặc trưng cơ bản của đất
- Thổ nhưỡng (đất): là lớp vật chất tơi xốp ở bề mặt lục địa
- Đặc trưng cơ bản của đất là độ phì
6 Căn cứ vào đâu để phân biệt đất với các vật thể tự nhiên khác như : đá, nước, sinh vật ?
-Căn cứ vào độ phì của đất Độ phi là khả năng cung cấp nước, nhiệt, khí và các chất dinh dưỡng cần thiết cho thực vật sinh trưởng
và phát triển
7 Trình bày tóm tắt vai trò của từng nhân tố trong quá trình hình thành đất
- Đá mẹ:là nguồn cung cấp vật chất vô cơ cho đất, do đó quyết định thành phần khoáng vật, thành phần cơ giới và ảnh hưởng đến nhiều tính chất của đất
- Khí hậu: nhiệt và ẩm là các yếu tố khí hậu ảnh hưởng trực tiếp đến sự hình thành đất, gián tiếp thông qua lớp phủ thực vật
- Sinh vật: đóng vai trò chủ đạo trong việc hình thành đất
- Địa hình:
+ Ở vùng núi cao, do nhiệt độ thấp nên quá trình phá huỷ đá xảy ra chậm, làm cho quá trình hình thành đất yếu Địa hình dốc làm cho đất dễ bị xói mòn, tầng đất thường mỏng Nơi bằng phẳng, quá trình bồi tụ ưu thế nên tầng đất thường dày giàu chất dinh dưỡnghơn
+ Địa hình ảnh hưởng tới khí hậu, từ đó tạo ra các vành đai đất khác nhau theo độ cao
- Thời gian: Đá gốc biến thành đất cần phải có thời gian Thời gian kể từ khi một loại đất được hình thành tới nay được gọi là tuổi đất
- Con người: hoạt động sản xuất nông, lâm nghiệp có thể làm biến đổi tính chất đất, làm tăng hoặc giảm độ phì của đất
7.Quan sát hình 18 (SGK trang 67): Nhiệt độ giảm và lượng mưa thay đổi theo độ cao đã tạo nên các vành đai thực vật nào ở núi An
- pơ ?
Các vành đai thực vật ở núi An - pơ từ thấp lên cao: Rừng hỗn hợp, Rừng lá kim, Cỏ và cây bụi, Đồng cỏ núi cao, Đá vụn, Băng tuyết
9.Hãy tìm một số ví dụ chứng tỏ thực vật ảnh hưởng tới sự phân bố động vật
Thỏ là động vật ăn cỏ, nhưng thỏ lại là con mồi của động vật ăn thịt (chó sói, hổ, háo ) Vì vậy, các loài động vật ăn cỏ và ăn thịt cùng sống với nhau
trong một môi trường thực vật nhất định và sự phân bố thực vật có ảnh hưởng tới sự phân bố động vật
Bài : Sinh quyển
1 Sinh quyển là gì ? Sinh vật có phân bổ đều trong toàn bộ chiều dầy của sinh quyển?
- Sinh quyển là một quyển của Trái đất, trong đó có toàn bộ sinh vật sinh sống
- Sinh vật không phân bố đều trong toàn bộ chiều dày của sinh quyển Vì sinh vật chỉ phân bố tập trung vào nơi có thực vật mọc
2 Các nhân tố tự nhiên ảnh hưởng như thế nào tới sự phát triển và phân bố của sinh vật ?
2
Trang 3- Khí hậu: ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển và phân bố sinh vật chủ yếu thông qua nhiệt độ, nước, độ ẩm không khí và ánh sáng.( DC)
- Đất: Các đặc tính lí, hoá và độ phì của đất ảnh hưởng tới sự phát triển và phân bố của thực vật
- Địa hình: Độ cao và hướng sườn ảnh hưởng tới phân bố thực vật ở vùng núi
- Sinh vật: Thức ăn là nhân tố sinh học quyết định đối với sự phát triển và phân bố của động vật Động vật có quan hệ với thực vật
về nơi cư trú và nguồn thức ăn Do đó, thực vật có ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố động vật
3 Hãy tìm những nguyên nhân có thể dẫn đến sự tuyệt chủng của một số loài sinh vật ở địa phương của em
Những nguyên nhân có thể dẫn đến sự tuyệt chủng của một số loài sinh vật ở địa phương: săn bắn quá nhiều chim, thú rừng, ; khai thác thuỷ hải sản quá mức, sử dụng phương tiện khai thác có tính huỷ diệt (xung điện, chất nổ, thuốc cá, ); đốt rừng, khai thác rừngbừa bãi
4 Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố sv:
- Nước và độ ẩm không khí : Những nơi có điều kiện nhiệt, ẩm và nước thuận lợi như các vùng xích đạo, nhiệt đới ẩm, cận nhiệt
ẩm, ôn đới ẩm và ấm là những môi trường tốt để sinh vật phát triển Trái lại, ở hoang mạc do khô khan nên ít loài sinh vật có thể sinh sống ớ đây
- Ánh sáng quyết định quá trình quang hợp của cây xanh Những cây ưa sáng thường sống và phát triển tốt ở nơi có đầy đủ ánh sáng Những cây chịu bóng thường sống trong bóng râm, dưới tán lá của các cây khác
bò, cừu, thỏ, sang nuôi Oxtrây-li-a và Niu Di-lân
Ngoài ra, việc trồng rừng được tiến hành thường xuyên ờ nhiều quốc gia, đã không ngừng mở rộng diện tích rừng trên toàn thế giới.Bên cạnh những tác động tích cực đó, con người đã và đang gây nên sự thu hẹp diện tích rừng tự nhiên, làm mất nơi sinh sống và làm tuyệt chủng nhiều loài động, thực vật hoang dã Cuộc “Cách mạng xanh” tuy đã có tác động rất tích cực trong nông nghiệp nhưng cũng đã làm một số giống cây trồng của địa phương bị tuyệt chủng
5.Việc phá rừng đầu nguồn sẽ gây những hậu quả gì đối với đời sống và môi trường tự nhiên?
Trả lời:
Khí hậu thay đổi, đất bị xói mòn, hạn hán, lũ lụt ở đồng bằng, động vật hoang dã bị thu hẹp diện tích phân bố,
Bài:Lớp vỏ địa lí Các qui luật
1.Nêu khái niệm về lớp vỏ địa lí (lớp vỏ cảnh quan) Phân biệt lớp vỏ Trái Đất với lớp vỏ địa lí (về chiều dày, thành phần vật chất )
Lớp vỏ địa lí (lớp vỏ cảnh quan) là lớp vỏ của Trái Đất, ở đó các lớp vỏ bộ phận (khí quyển, thạch quyển, thủy quyển, thổ nhưỡng
quyển và sinh quyển) xâm nhập và tác động lẫn nhau
- Phân biệt:
+ Lớp vỏ địa lí (lớp vỏ cảnh quan) có chiều dày khoảng 30 đến 35 km (tính từ giới hạn dưới của lớp ô dôn đến đáy vực thẳm đại dương; ở lục địa xuống hết lớp vỏ phong hóa) Thành phần vật chất của lớp vỏ địa lí bao gồm khí quyển, thạch quyển, thủy quyển, thổ nhưỡng quyển và sinh quyển xâm nhập và tác động lẫn nhau
+ Lớp vỏ Trái Đất là lớp vỏ cứng, mỏng, độ dày dao động từ 5 km (ở đại dương) đến 70 km (ở lục địa) Lớp vỏ Trái Đất được cấu tạo bởi các tầng đá khác nhau (trầm tích, granit, badan)
2.Trình bày khái niệm, sự biểu hiện và ý nghĩa thực tiễn của quy luật về tính tổng nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lí
- Khái niệm: Quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lí là quy luật về mối quan hệ quy định lẫn nhau giữa các thành phần
và của mỗi bộ phận lãnh thổ của lớp vỏ địa lí
- Biểu hiện của quy luật: Trong tự nhiên bất kì lãnh thổ nào cũng gồm nhiều thành phần ảnh hưởng qua lại phụ thuộc nhau Nếu mộtthành phần thay đổi sẽ dẫn đến sự thay đổi của các thành phần còn lại và toàn bộ lãnh thổ
- Ý nghĩa thực tiễn: Cho chúng ta thấy sự cần thiết phải nghiên cứu kĩ càng và toàn diện điều kiện địa lí của bất kì lãnh thổ nào trước khi sử dụng chúng
3.Lấy một vài ví dụ minh họa về những hậu quả xấu do tác động của con người gây ra đối với môi trường tự nhiên
- Phá rừng sẽ làm cho khí hậu thay đổi đất bị xói mòn hạn hán, lũ lụt ở đồng bằng, động vật hoang dã bị thu hẹp diện phân bố,
- Đổ rác, phân và nước thải gia súc xuống sông, hồ sẽ làm ô nhiễm sông, hồ
4.Dựa vào hình 12.1(sgk trang 77),hãy cho biết trên Trái Đất có những đai khí áp và những đới gió nào?
- Trên Trái Đất có 7 đai khí áp: đai áp thấp xích đạo, hai đai áp cao chí tuyến, hai đai áp thấp ôn đới và hai đai áp cao cực
- Các đới gió trên Trái Đất: gió mậu dịch (Tín phong), gió Tây ôn đới, gió Đông cực
5.-Dựa vào hình 19.1 và 19.2 hãy cho biết: Sự phân bố các kiểu thảm thực vật và các nhóm đất có tuân theo quy luật địa đới không?
- Hãy lần lượt kể tên từng kiểu thảm thực vật từ cực vé Xích đạo
Trang 4- Hãy lần lượt kể trên từng nhóm đất từ cực về Xích đạo.
Hướng dẫn giải:
- Sự phân bố các kiểu thảm thực vật và các nhóm đất có tuân theo quy luật địa đới
- Các kiểu thảm thực vật từ cực về Xích đạo: hoang mạc lạnh; đài nguyên; rừng lá kim; rừng lá rộng và rừng hỗn hợp ôn đới; rừng cận nhiệt ẩm; rừng và cây bụi lá cứng cận nhiệt; hoang mạc, bán hoang mạc; thảo nguyên, cây bụi chịu hạn và đồng cỏ núi cao; xa van, cây bụi; rừng nhiệt đới, xích đạo
- Các nhóm đất từ cực về Xích đạo: băng tuyết, đất đài nguyên; đất pốt dôn; đất nâu; xám rừng lá rộng ôn đới; đất đen, hạt dẻ thảo nguyên, đồng cỏ núi cao; đất đỏ nâu rừng và cây bụi lá cứng; đất đỏ vàng cận nhiệt ẩm; đất xám hoang mạc, bán hoang mạc; đất đỏ,nâu đỏ xavan; đất đỏ vàng (feralit), đen nhiệt đới
6.Quan sát hình 19.1 (trang 70), hãy cho biết : Ở lục địa Bắc Mĩ, theo vĩ tuyến 400B từ đông sang tây có những kiểu thảm thực vật nào ? Vì sao các kiểu thảm thực vật lại phân bố như vậy ?
7.Trình bày khái niệm, nguyên nhân, và các biểu hiện của quy luật địa đới, quy luật phi địa đới?
a) Quy luật địa đới
- Khái niệm: Quy luật địa đới là sự thay đổi có quy luật của tất cả các thành phần địa lí và cảnh quan địa lí theo vĩ độ (từ Xích đạođến cực)
- Nguyên nhân dẫn đến quy luật địa đới là do: dạng hình cầu của Trái Đất và bức xạ mặt trời +Dạng hình cầu của Trái Đất làm cho góc chiếu của tia sáng: mặt trời đèn bề mặt đất (góc nhập xạ) thay đổi từ Xích đạo về hai cực, do đó lượng bức xạ mặt trời cũng thayđổi theo
+ Bức xạ mặt trời là nguồn gốc và động lực của nhiều hiện tượng và quá trình tự nhiên ờ bề mặt đất Vì thế sự phân bố theo đới củalượng bức xạ mặt trời đã tạo ra quy luật địa đới của nhiều thành phần địa lí và cảnh quan địa lí trên Trái Đất Dưới đây là một số biểu hiện của quy luật địa đới
- Biểu hiện của quy luật:
+ Sự phân bố các vòng đai nhiệt trên Trái Đất
Sự hình thành các vòng đai nhiệt trên Trái Đất không chỉ phụ thuộc vào lượng bức xạ mặt trời tới bề mặt đất, mà còn phụ thuộc vào các nhân tố khác Vì thế ranh giới các vòng đai nhiệt thường được phân biệt theo các đường đẳng nhiệt Từ Bắc cực đến Nam cực
có bảy vòng đai nhiệt sau :
- Vòng đai nóng nằm giữa hai đường đẳng nhiệt năm +20°c của hai bán cầu (khoảng giữa hai vĩ tuyến 30°B và 30PN)
- Hai vòng đai ôn hòa ở hai bán cầu nằm giữa các đường đẳng nhiệt năm +20°c và đường đẳng nhiệt +10°c của tháng nóng nhất
- Hai vòng đai lạnh ở các vĩ độ cận cực của hai bán cầu, nằm giữa đường đẳng nhiệt +10°c và 0°c của tháng nóng nhất
- Hai vòng đai băng giá vĩnh cửu bao quanh cực, nhiệt độ quanh năm đều dưới 0°c
+ Các đai khí áp và các đới gió trên Trái Đất
+ Các đới khí hậu trên Trái Đái
Khí hậu được hình thành bởi bức xạ mặt trời, hoàn lưu khí quyển và mặt đệm Song, các nhân tố này đều thể hiện rõ quy luật địa đới vì thế chúng đã tạo ra các đới khí hậu
+ Các nhóm đất và các kiểu thảm thực vật
Các kiểu thảm thực vật từ cực về Xích đạo: hoang mạc lạnh; đài nguyên; rừng lá kim; rừng lá rộng và rừng hỗn hợp ôn đới; rừng cận nhiệt ẩm; rừng và cây bụi lá cứng cận nhiệt; hoang mạc, bán hoang mạc; thảo nguyên, cây bụi chịu hạn và đồng cỏ núi cao; xa van, cây bụi; rừng nhiệt đới, xích đạo
Các nhóm đất từ cực về Xích đạo: băng tuyết, đất đài nguyên; đất pốt dôn; đất nâu; xám rừng lá rộng ôn đới; đất đen, hạt dẻ thảo nguyên, đồng cỏ núi cao; đất đỏ nâu rừng và cây bụi lá cứng; đất đỏ vàng cận nhiệt ẩm; đất xám hoang mạc, bán hoang mạc; đất đỏ,nâu đỏ xavan; đất đỏ vàng (feralit), đen nhiệt đới
b) Quy luật phi địa đới.
- Khái niệm: Quy luật phi địa đới là quy luật phân bố không phụ thuộc vào tính chất phân bố theo địa đới của các thành phần địa lí
và cảnh quan
- Nguyên nhân tạo nên quy luật phi địa đới là: do nguồn năng lượng bên trong Trái Đất Nguồn năng lượng này đã tạo ra sự phân chia bề mặt Trái Đất thành lục địa, đại dương và địa hình núi cao
- Biểu hiện của quy luật phi địa đới
+ Quy luật đai cao
Khái niệm : Quy luật đai cao là sự thay đổi có quy luật của các thành phần tự nhiên theo độ cao địa hình
Nguyên nhân tạo nên các đai cao này là do sự giảm nhanh nhiệt độ theo độ cao cùng với sự thay đổi về độ ẩm và lượng mưa ở miền núi
Biểu hiện rõ nhất của quy luật đai cao là sự phân bố của các vành đai đất và thực vật theo độ cao
+ Quy luật địa ô
Khái niệm : Quy luật địa ô là sự thay đổi có quy luật của các thành phần tự nhiên và cảnh quan theo kinh độ
Nguyên nhân tạo nên quy luật địa ô là do sự phân bố đất liền và biển, đại dương làm cho khí hậu ở lục địa bị phân hoá từ đông sang
4
Trang 5tây, càng vào trung tâm lục địa, tính chất lục địa của khí hậu càng tăng Ngoài ra còn do ảnh hưởng của các dãy núi chạy theo hướngkinh tuyến.
Biểu hiện rõ rệt của quy luật địa ô là sự thay đổi các kiểu thảm thực vật theo kinh độ
Các quy luật địa đới và phi địa đới không tác động riêng lẻ mà diễn ra đồng thời và tương hỗ lẫn nhau Tuy nhiên, mỗi quy luật lại đóng vai trò chủ chốt trong từng trường hợp cụ thể, chi phối mạnh mẽ chiều hướng phát triển của tự nhiên
8.Hãy lấy ví dụ chứng minh rằng địa đới là quy luật phổ biến của các thành phần địa lí?
-Từ Bắc cực đến Nam cực có bảy vòng đai nhiệt sau : SGK
- Các đới gió trên Trái Đất: gió Mậu dịch, gió Tây ôn đới, gió Đông cực
- Mỗi bán cầu có các đới khí hậu: cực, cận cực, ôn đới, cận nhiệt đới, nhiệt đới, cận xích đạo, xđạo
- Các kiểu thảm thực vật từ cực về Xích đạo: hoang mạc lạnh; đài nguyên; rừng lá kim; rừng lá rộng và rừng hỗn hợp ôn đới; rừng cận nhiệt ẩm; rừng và cây bụi lá cứng cận nhiệt; hoang mạc, bán hoang mạc; thảo nguyên, cây bụi chịu hạn và đồng cỏ núi cao; xa van, cây bụi; rừng nhiệt đới, xích đạo
- Các nhóm đất từ cực về Xích đạo: băng tuyết, đất đài nguyên; đất pốt dôn; đất nâu; xám rừng lá rộng ôn đới; đất đen, hạt dẻ thảo nguyên, đồng cỏ núi cao; đất đỏ nâu rừng và cây bụi lá cứng; đất đỏ vàng cận nhiệt ẩm; đất xám hoang mạc, bán hoang mạc; đất đỏ,nâu đỏ xavan; đất đỏ vàng (feralit), đen nhiệt đới
9 Từ đoạn thông tin sau:
Từ chân lên đỉnh ở vùng núi tây Capcaz có thể gặp các rừng cây lá rộng rụng lá mùa đông (trước tiên là rừng sồi, cao hơn là rừng dẻ), rừng lá kim, cây bụi, tuyết tùng và các bãi cỏ
Hãy cho biết quy luật địa lí nào được thể hiện trong đoạn thông tin trên? Trình bày khái niệm, nguyên nhân và biểu hiện củaquy luật đó
Từ đoạn thông tin sau:……
Hãy cho biết quy luật địa lí nào được thể hiện trong đoạn thông tin trên? Trình bày khái niệm, nguyên nhân và
biểu hiện của quy luật đó
- Quy luật địa lí: Đai cao.
- Khái niệm: Là sự thay đổi có quy luật của các thành phần tự nhiên theo độ cao địa hình.
- Nguyên nhân: Sự giảm nhiệt độ theo độ cao, thay đổi về độ ẩm và lượng mưa theo độ cao địa hình.
- Biểu hiện: Sự phân bố các vành đai đất, thực vật theo độ cao địa hình.
Bài : Dân số và sự gia tăng dân số
1.Giả sự tỉ suất tăng dân số tự nhiên của Ấn Độ là 2 % và không thay đổi trong thời kì 1995 - 2000
Hãy trình bày cách tính và điền kết quả vào bảng số liệu dân số của Ấn Độ theo mẫu dưới đây:
- Ta có công thức:
Dân số năm sau = A * (1+ r)n
⟹ A = Dân số năm sau/ (1+r)n
Trong đó: A là dân số năm trước
r là gia tăng tự nhiên (r = 2% = 0,02)
n là hiệu số năm sau với năm trước
- Áp dụng công thức:
Biết dân số năm 1998 là 975 (triệu người)
+ Dân số năm 1999 = Dân số năm 1998 * (1+0,02)1 = 975 * 1,02 = 994,5 triệu người
+ Dân số năm 1997 = Dân số năm 1998/ (1+ 0,02)1 = 975 /1,02 = 955,9 triệu người
Làm bài tập sgk
2.Phân biệt gia tăng dân số tự nhiên và gia tăng dân số cơ học?
- Là sự chênh lệch giữa tỉ suất sinh thô và tỉ suất tử thô
- Tỉ suất gia tăng dân số tự nhiên được coi là động lực phát
triển dân số
- Là sự chênh lệch giữa số người xuất cư và nhập cư được gọi là gia tăng cơ học.(xuất cư là những người rời khỏi nơi
cư trú và nhập cư là những người đến di cư trú mới)
- Trên phạm vi toàn thế giới, gia tăng cơ học không ảnh hưởng lớn đến vấn đề dân số nói chung, nhưng đối với từngkhu vực, từng quốc gia thì nó lại có ý nghĩa quan trọn
3.Lấy ví dụ cụ thể về sức ép dân số ở địa phương đối với vấn đề phát triển kinh tế xã hội và tài nguyên môi trường.
Hậu quả của dân số tăng nhanh:
- Tắc đường: lượng người tăng lên, việc sử dụng phương tiện giao thông tăng theo ti lệ thuận gây ra tắc đường, ô nhiễm không khí, hiệu ứng bê tông, ô nhiễm tiếng ồn
- Lượng rác thải cũng tăng lên khi số lượng người tăng lên, rác thải sinh hoạt cũng không xử lí kịp khiến môi trường sống xung quanh ô nhiễm như ô nhiễm nguồn nước, không khí
Trang 6- Nhu cầu nhà ở và sinh hoạt cũng tăng lên khi số lượng người ngày càng tăng Việc chặt phá rừng, thu hẹp đất trồng, để làm nhà và các vật dụng sinh hoạt tăng gây nên nạn đất trống, đồi trọc, khiến thiên tai ngày càng nhiều.
- Thất nghiệp, thiếu việc làm: Dân số tăng kéo theo nhu cầu việc làm tăng nhanh, hiện nay trên cả nước đang thừa hàng ngàn giáo viên chưa có việc làm, hình ảnh nhiều sinh viên ra trường chạy Grap xuất hiện phổ biến ở Hà Nội
4.Dựa vào sơ đồ trang 85 SGK Địa lí 10, em hãy nêu hậu quả của sự gia tăng dân số quá nhanh và sự phát triển dân số không hợp
lí của các nước đang phát triển.
Gây sức ép nặng nề đối với việc phát triển kinh tế, xã hội, môi trường
- Kinh tế: GDP/người thấp, tốc độ tăng trưởng kinh tế chậm,
- Xã hội:gia tăng tình trạng thất nghiệp, thiếu việc làm; gây sức ép lên các vấn đề giáo dục, y tế, phúc lợi xã hội
- Môi trường: tài nguyên bị khai thác quá mức dẫn đến cạn kiệt, môi trường bị ô nhiễm suy thoái (đất, nước, không khí)
5.Dựa vào hình 22.3, e hãy cho biết:
- Các nước được chia thành mấy nhóm có tỉ suất gia tăng dân số tự nhiên khác nhau?
- Tên một vài quốc gia tiêu biểu trong mỗi nhóm?
- Nhận xét?
- Các nước được chia thành 5 nhóm có sự gia tăng dân số tự nhiên khác nhau
- Các quốc gia tiêu biểu của mỗi nhóm:
+ Nhóm ≥ 3: Mađagaxca, Mali, Ôman, Yêmen
+ Nhóm 2 – 2,9: Libi, Ai Cập, Xu Đăng, Vênêxuêla
+ Nhóm 1 – 1,9: Nam Phi, Mông Cổ, Braxin, Mêhicô
+ Nhóm 0,1 – 0,9: Trung Quốc, Ôxtâylia, Hoa Kì, Canađa
+ Nhóm ≤ 0: Liên Bang Nga, Ba Lan, Đức
- Nhận xét: gia tăng dân số tự nhiên trên thế giới không đều nhau và có sự chênh lệch lớn giữa các nước, các khu vực
+ Các nước thuộc khu vực châu Phi chủ yếu có gia tăng dân số ở mức cao nhất thế giới (≥ 3 % và 2– 2,9 %) Đây là khu vực các nước nghèo, kinh tế phát triển chậm
+ Nam Mĩ, Nam Phi và các nước Tây Nam Á và Đông Nam Á phổ biến mức 1 -1,9% Là khu vực có nền kinh tế đang phát triển năng động, các nước công nghiệp mới
+ Các nước Bắc Mĩ, Ôxtâylia, Đông Á và một số nước Tây Âu có mức gia tăng thấp: 0,1 – 0,9% Khu vực kinh tế phát triển, lãnh thổ rộng lớn
+ Liên Bang Nga và hầu hết các nước châu Âu có mức gia tăng dân số rất thấp ≤ 0% Các nước có dân số già hóa nhanh, khí hậu lạnh giá
6.Dựa vào bảng số liệu trang 82 SGK Địa lí 10, em hãy nhận xét tình hình tăng dân số trên thế giới và xu hướng phát triển dân số thế giới trong tương lai?
Nhận xét:
- Dân số trên thế giới tăng lên liên tục trong giai đoạn 1804 - 1999 (từ 1 tỉ người lên 6 tỉ người)
- Thời gian dân số tăng thêm 1 tỉ người và thời gian dân số tăng gấp đôi ngày càng rút ngắn
+ Thời gian dân số tăng thêm 1 tỉ người: Thời gian có thêm 1 tỉ người rút ngắn từ 123 năm xuống 32 năm, 15 năm, 13 năm và 12 năm
+ Thời gian dân số tăng gấp đôi cũng ngày càng rút ngắn từ 123 năm xuống còn 47 năm
- Nhận xét chung: Quy mô dân số thế giới ngày càng lớn, tốc độ gia tăng nhanh, đặc biệt từ nửa sau thế kỉ XX Nguyên nhân là do chiến tranh chấm dứt, mức chết của trẻ em giảm nhanh nhờ những thành tựu của y tế, chăm sóc sức khỏe và dinh dưỡng trong khi mức sinh tuy có giảm nhưng chậm hơn nhiều
7.Dựa vào hình 22.1, em hãy nhận xét tình hình tỉ suất sinh thô của thế giới và ở các nước đang phát triển, các nước phát triển, thời
kì năm 1950- 2005?
Nhận xét:
- Thời kì 1950 - 2005:
+ Tỉ suất sinh thô của toàn thế giới cao hơn các nước phát triển và thấp hơn các nước đang phát triển
+ Tỉ suất sinh thô ở các nước đang phát triển gấp khoảng 2 lần các nước phát triển (năm 2004 -2005: tỉ suất sinh thô các nước phát triển là 11‰ và các nước đang phát triển là 24‰)
- Trong thời kì từ 1950 - 2005: tỉ suất sinh thô của toàn thế giới, các nước phát triển các nước đang phát triển đều có xu hướng giảmnhanh
+ Tỉ suất sinh thô ở các nước phát triển giảm nhanh nhất (giảm 2.1 lần)
+ Tỉ suất sinh thô các nước đang phát triển giảm nhanh thứ 2 (giảm 1,75 lần)
+ Tỉ suất sinht thô toàn thế giới giảm chậm nhất ( 1,71 lần)
8.Dựa vào hình 22.2, em hãy nhận xét tỉ suất thô của toàn thế giới và ở các nước phát triển, các nước đang phát triển thời kì 1950- 2005.
Nhận xét:
- Thời kí 1950 - 2005: tỉ suất tử thô của các nước đều có xu hướng giảm dần:
+ Các nước đang phát triển: giai đoạn 1950 – 2005 có tỉ suất tử thô cao nhất (28 ‰ ) và có xu hướng giảm nhanh nhất, giảm 3.5 lần,với 8 ‰ giai đoạn 2004 -2005 (thấp hơn thế giới và các nước phát triển)
+ Toàn thế giới: Tỉ suất tử thô giảm nhanh, giảm 2.78 lần, từ 25‰ xuống 9‰
+ Các nước phát triển: giai đoạn 1950 -2005 có tỉ suất tử thô thấp nhất (15‰) và có xu hướng giảm chậm nhất, giảm 1,5 lần, với 10‰ giai đoạn 2004 -2005 (cao hơn thế giới và thấp hơn các nước đang phát triển)
II Gia tăng dân số
6
Trang 71 Gia tăng tự nhiên
Sự biến động dân số trên thế giới (tăng lên hay giảm đi) là do hai nhân tố chủ yếu quyết định : sinh đẻ và tử vong
a) Tỉ suất sinh thô
Tỉ suất sinh thô là tương quan giữa số trẻ em được sinh ra trong năm so với số dân trung bình ở cùng thời điểm Tỉ suất sinh thô được tính theo đơn vị phần nghìn (%o)
Có nhiều yếu tố tác động đến tỉ suất sinh làm cho nó thay đổi theo thời gian và không gian, trong đó quan trọng nhất là các yếu tố tựnhiên - sinh học, phong tục lập quán và tâm lí xã hội trình độ phát triển kinh tế - xã hội và các chính sách phát triển dân số của từngnước
Các nguyên nhân chủ yếu ảnh hưởng đến tỉ suất tử thô là : kinh tế - xã hội,(chiến tranh, đói kém, bệnh tật ) và các thiên tai (động đất, núi lửa, hạn hán, bão lụt )
Trong tỉ suất tử thô cũng cần lưu ý đến tỉ lệ tử vong của trẻ sơ sinh(dưới 1 tuổi) vì ở mức độ nhất định, nó phản ánh trình độ nuôi dưỡng và tình hình sức khỏe của trẻ em
Tỉ suất tử thô còn liên quan chặt chẽ đến tuổi thọ trung bình của dân số Tuổi thọ trung bình của dân cư trên thế giới ngày càng tăng.Gia tăng tự nhiên, gia tăng cơ học, gia tăng tự nhiên là gì? SGK
Bài : Phân bố dân cư
9.Cho bảng số liệu:
DIỆN TÍCH DÂN SỐ THẾ GIỚI VÀ CÁC CHÂU LỤC NĂM 2005
a) Tính mật độ dân số thế giới và các châu lục
b) Vẽ biểu đồ hình cột thể hiện mật độ dân số thế giới và các châu lục.
Lời giải chi tiết
Biểu đồ thể hiện mật độ dân số thế giới và các châu lục năm 2005
Nhận xét: Châu Phi, châu Mĩ, châu Đại Dương có mật độ dân số thấp hơn mật độ dân số trung bình của thế giới; Châu Á có mật độ dân số cao hơn so với mật độ dân số trung bình của thế giới
10.Hãy nêu đặc điểm phân bố dân cư trên thế giới hiện nay Những nhân tố ảnh hưởng đến sự phân bố.
Dân số thế giới năm 2005 là 6477 triệu người, mật độ dân số là 48 người/km2 Tuy nhiên dân số phân bố không đều theo không gian
và thời gian
* Dân số phân bố không đều theo không gian:
- Khu vực có mật độ dân số đông đúc nhất là Tây Âu (169 người/km2), Ca-ri-bê (166 người/km2), tiếp đến là Trung Á – Nam Á (143 người/km2), Đông Á (131 người/km2), Đông Nam Á (124 người/km2), Nam Âu ( 115 người/km2)
- Khu vực có dân cư tập trung khá đông đúc là Đông Âu (93 người/km2), Trung Mĩ (60 người/km2)
- Các khu vực dân cư thưa thớt (mật độ dân số thấp hơn mức trung bình thế giới) là:
+ Vùng băng giá ven Bắc Băng Dương thuộc khu vực Bắc Mĩ (17 người/km2), Bắc Âu ( 55 người /km2)
+ Những vùng hoang mạc ờ châu Phi thuộc khu vực Bắc Phi , Đông Phi, Nam Phi, Tây Phi, Trung Phi (mật độ dân số từ 17 – 45 người/km2) và ở châu Đại Dương (4 người/km2)
+ Vùng rừng rậm xích đạo ở Nam Mĩ (A-ma-dôn), ở châu Phi và ở những vùng núi cao (mật độ dân số 21 người/km2)
* Phân bố dân cư theo thời gian ở các châu lục có sự thay đổi :
Trang 8- Từ giữa thế kỉ XVII đến nay, bức tranh phân bố dân cư giữa các châu lục có sự thay đổi.
- Số dân châu Á là đông nhất (chiếm hơn 50% thế giới), dân số có sự biến đông nhẹ nhưng nhìn chung có xu hướng tăng (từ 53,8% năm 1650 lên 60,6% năm 2005) lên vì đây là một trong những cái nôi của nền văn minh nhân loại, ít chịu ảnh hưởng của các cuộc chuyển cư liên lục địa
- Dân cư châu Âu tương đối ổn định trong thời gian từ năm 1650 - 1750 sau đó tăng lên vào giữa thế kỉ XIX do bùng nổ dân số (24,2% năm 1850), rồi sau đó bắt đầu giảm đột ngột (11,4% năm 2005) ⟶ phần vì xuất cư sang châu Mĩ và châu Đại Dương
- Dân cư châu Mĩ tăng đáng kể nhờ các dòng nhập cư liên tục từ châu Phi, châu Âu
- Tỉ lệ dân cư thành thị tăng nhanh và liên tục, từ 13,6% (năm 1900) lên 37,7 % (năm 1970) đạt 48,0% (năm 2005), tăng 34,4%
- Tỉ lệ dân cư nông thôn ngày càng giảm, từ 86,4% (năm 1900) xuống còn 62,3% (năm 1970), 52,0% (năm 2005)
Dựa vào hình 25 (SGK trang 98), hoặc bản đồ phân bố dân cư và các đô thị lớn trên thế giới và bảng 22:
a) Hãy xác định các khu vực thưa dân và các khu vực tập trung dân cư đông đúc?
b) Tại sao lại có sự phân bố dân cư không đồng đều như vậy?
a) Các khu vực thưa dân và các khu vực tập trung dân cư đông đúc:
* Các khu vực thưa dân:
+ Ca-na-đa, LB Nga (phần châu Á), đảo Grơn-len (Đan Mạch) và các đảo ven vòng cực Bắc
+ Miền Tây lục địa Bắc Mĩ, vùng rừng rậm A-ma-dôn (Bra-xin), hoang mạc Xa-ha-ra (Bắc Phi), hoang mạc Na-míp, Ca-la-ha-ri (Nam Phi), bán đảo A-rap, Trung Á, miền Tây Trung Quốc, châu Đại Dương (Ô-xtrây-li-a, Niu Di-len, )
* Các khu vực tập trung dân cư đông đúc:
+ Khu vực châu Á gió mùa: Đông Á (miền Đông Trung Quốc, Nhật Bản, bán đảo Triều Tiên), Nam Á (Ấn Độ, Băng-la-đét, xtan), Đỏng Nam Á; đồng bằng sông Nin (Ai Cập), sông Ni-giê (Ni-giê-ri-a)
Pa-kit-+ Khu vực Tây Âu, Trung Âu, Đông Âu, Đông Bắc Hoa Kì, Trung Mĩ, Đông Nam Bra-xin
+ Nơi có khoáng sản tài nguyên giàu có cũng thu hút dân cư sinh sống
- Nhân tố kinh tế - xã hội: đóng vai trò quan trọng hàng đầu
+ Trình độ phát triển của lực lượng sản xuất: Bức tranh phân bố dân cư thế giới thay đổi cùng sự phát triển của lực lượng sản xuất
VD cùng với sự phát triển kinh tế và lực lượng sản xuất, dân cư Hoa Kì đang có xu hướng chuyển từ các bang Đông Bắc đến các bang phía Nam và ven Thái Bình Dương
+ Tính chất của nền kinh tế: Phân bô dân cư phụ thuộc chặt chẽ vào tính chất của nền kinh tế Những khu vực dân cư đông đúc thường gắn với hoạt động công nghiệp hơn so với nông nghiệp Trong các khu vực công nghiệp, mật độ dân cư cao thấp khác nhau cũng tùy theo tính chất của từng ngành nghề sản xuất Cùng là hoạt động nông nghiệp nhưng vẫn có nơi thưa dân, nơi đông dân Ví dụ: việc canh tác lúa nước đòi hỏi nhiều lao động
+ Lịch sử khai thác lãnh thổ: Những khu vực khai thác lâu đời như các đồng bằng châu thổ ở Đông Nam Á, Tây Âu hay Đồng bằng sông Hồng ờ Việt Nam có dân cư đông đúc hơn những khu vực mới khai thác ở Ca-na-da, Ốt-xtrây-li-a hay ở đồng bằng sông Cửu Long
+ Các dòng chuyển cư: Các đòng chuyển cư ít nhiều tác động tới bức tranh phân hố dân cư thế giới, số dân và mật độ dân số của Bắc Mĩ, Mĩ La-tinh, Ốt -xtrây - li- a tăng lên rất nhiều nhờ những cuộc chuyển cư khổng lồ từ châu Âu và châu Phi tới
Đô thị hóa là một quá trình kinh tế - xã hội mà biểu hiện của nó là sự tăng nhanh về số lượng và quy mô của các đặc điểm dân cư đô thị
8
Trang 9III Đô thị hóa
1 Khái niệm
Đô thị hóa là một quá trình kinh tế - xã hội mà biểu hiện của nó là sự tăng nhanh về số lượng và quy mô của các đặc điểm dân cư đôthị, sự tập trung dân cư trong các thành phố, nhất là các thành phố lớn và phổ biến rộng rãi lối sống thành thị
2 Đặc điểm
Quá trình đô thị hóa thể hiện ở ba đặc điểm chính sau đây:
a) Dân cư có xu hướng tăng nhanh
b) Dân cư tập trung vào các thành phố lớn và cực lớn
Số lượng các thành phố có số dân trên 1 triệu người ngày càng nhiều Hiện nay trên thế giới có trên 270 thành phố từ 1 triệu dân trởlên, 50 thành phố có số dân từ 5 triệu trở lên
c) Phổ biến rộng rãi lối sống thành thị
Quá trình đô thị hóa làm cho lối sống của dân cư nông thôn nhích gần lối sống thành thị nhiều mặt
3 Ảnh hưởng của đô thị hóa đến phát triển kinh tế- xã hội và môi trường
a) Ảnh hưởng tích cực
Đô thị hóa không những góp phần đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và cơ cấu lao động mà còn làmthay đổi sự phân bố dân cư và lao động, thay đổi các quá trình sinh, tử và hôn nhân ờ các đô thị
b) Ảnh hưởng tiêu cực
Đô thị hóa nếu không xuất phát từ công nghiệp hóa, không phù hợp, cân đối với quá trình công nghiệp hóa thì việc chuyển cư ồ ạt
từ nông thôn ra thành phố sẽ làm cho nông thôn mất đi một phần lớn nhân lực Trong khi đó thì nạn thiếu việc làm, nghèo nàn ởthành phố ngày càng phát triển, điều kiện sinh hoạt ngày càng thiếu thốn, môi trường bị ô nhiễm nghiêm trọng, từ đó dẫn đến nhiềuhiện tượng tiêu cực trong đời sống kinh tế- xã hộ
Bài : cơ cấu dân số
1.Cơ cấu dân số theo giới có ảnh hưởng như thế nào đến việc phát triển kinh tế và tổ chức đời sống xã hội của các nước?
Cơ cấu dân số theo giới có ảnh hưởng đến phân bố sản xuất tổ chức đời sống xã hội và hoạch định chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của các quốc gia
- Về kinh tế: phát triển các ngành kinh tế phù hợp với cơ cấu theo giới để khai thác tối đa tiềm năng nguồn lao động, tránh lãng phí lao động và tình trạng thất nghiệp
Ví dụ:
+ Nữ nhiều sẽ phù hợp phát triển các ngành công nghiệp chế biến, dệt may, gia dày
+ Nam nhiều và năng động thuận lợi để phát triển các ngành khai thác, cơ khí chế tạo, công nghiệp hiện đại
- Tổ chức đới sống - xã hội:
+ Nhà nước cần chú trọng hơn đến chính sách dân số kế hoạch hóa gia đình, giáo dục giới tính và sức khỏe sinh sản (đặc biệt đối với các quốc gia có tỉ lệ nữ nhiều)
+ Hoạch định chiến lược phát triển dân số phù hợp
+ Giải quyết tình trạng bất bình đẳng giới (phổ biến ở các nước thuộc châu Phi, Nam Á, Tây Nam Á)
2.Cơ cấu dân số già và cơ cấu dân số trẻ có những thuận lợi và khó khăn gì đối với việc phát triển kinh tế- xã hội?
* Cơ cấu dân số già:
- Thuận lợi: tỉ lệ dân số phụ thuộc ít, nhiều lao động có kinh nghiệm lâu năm
- Khó khăn:
+ Tỉ lệ người già nhiều, chi phí phúc lợi xã hội cho người già lớn, gây sức ép lên các vấn đề y tế
+ Nguy cơ suy giảm dân số
* Cơ cấu dân số trẻ:
- Thuận lợi:
+ Nguồn lao động dự trữ dồi dào, năng động, có khả năng tiếp thu nhanh tiến bộ KHKT; thuận lợi để phát triển các ngành kinh tế truyền thống đòi hỏi nhiều lao động cũng như các ngành hiện đại cần nhiều chất xám
+ Nhu cầu về giáo dục, chăm sóc sức khỏe thế hệ trẻ, sức khỏe sinh sản vị thành niên tăng lên
+ Gây sức ép về vấn đề việc làm cho lao động trẻ, đẩy mạnh phát triển kinh tế
+ Ngoài ra dân số trẻ còn là tiềm năng về thị trường tiêu thụ rộng lớn
Trang 103.Dựa vào hình 23.2, em hãy so sánh cơ cấu lao động theo khu vực kinh tế của ba nước?
Ấn Độ là quốc gia đang phát triển nên lao động lập trung nhiều nhất ở khu vực I (nông-lâm-ngư nghiệp)
4.Hãy trình bày cơ cấu dân số theo giới tính và độ tuổi?
Tại sao trong cơ cấu dân số thì cơ cấu dân số theo giới tính và độ tuổi là hai loại cơ cấu quan trọng nhất trong sự phát triển kinh tế
- xã hội của một quốc gia ?
*Cơ cấu dân số theo giới và độ tuổi:
- Cơ cấu dân số theo giới:
+ Biểu thị tương quan giữa giới nam so với giới nữ hoặc so với tổng số dân Đơn vị tính bằng phần trăm (%)
+ Cơ cấu dân số tho giới biến động theo thời gian và khác nhau ở từng nước, từng khu vực: ở những nước phát triển nữ nhiều hơn nam, ở những nước đang phát triển nam nhiều hơn nữ
+ Cơ cấu theo giới ảnh hưởng đến phân bố sản xuất, tổ chức đời sống xã hội và hoạch định chiến lược phát triển kinh tế - xã hội củacác quốc gia
+ Phân tích cơ cấu theo giới, ngoài khía cạnh sinh học người ta còn chú ý đến khía cạnh xã hội như vị thế, vai trò, quyền lợi, trách nhiệm của nam và nữ giới
- Cơ cấu dân số theo tuổi:
+ Là sự tập hợp những nhóm người sắp xếp theo những nhóm tuổi nhất định
+ Trên thế giới, người ta thường chia dân số thành ba nhóm tuổi: nhóm dưới tuổi lao động (0 - 14 tuổi), nhóm tuổi lao động (15-59 hoặc đến 64 tuổi), nhóm trên tuổi lao động (60 tuổi hoặc 65 tuổi) trở lên
+ Để nghiên cứu cơ cấu sinh học, người ta thường sử dụng: tháp dân số (hay tháp tuổi)
* Trong cơ cấu dân số, cơ cấu theo giới tính và độ tuổi là hai loại cơ cấu quan trọng nhất trong sự phát triển kinh tế - xã hội của một quốc gia vì:
- Cơ cấu dân số theo giới có ảnh hưởng đến phân bố sản xuất, tổ chức đời sống xã hội và hoạch định chiến lược phát triển kinh tế -
xã hội của các quốc gia
- Cơ cấu dân số theo độ tuổi thể hiện tổng hợp tình hình sinh, tử, tuổi thọ, khả năng phát triển dân số và nguồn lao động của một quốc gia
7.Có những kiểu tháp dân số cơ bản nào? Hãy mô tả các kiểu tháp dân số đó.
Có ba kiểu tháp dân số cơ bản:
+ Kiểu mở rộng : đáy tháp rộng, đỉnh tháp nhọn, các cạnh thoai thoai thể hiện tỉ suất sinh cao, trẻ em đông, tuổi thọ trung bình thấp, dân số tăng nhanh
+ Kiểu thu hẹp : tháp có dạng phình to ờ giữa, thu hẹp về hai phía đáy và đỉnh tháp ; thể hiện sự chuyển tiếp từ dân số trẻ sang dân
số già, tỉ suất sinh giảm nhanh, nhóm trẻ em ít, gia tăng dân số có xu hướng giảm dần
+ Kiểu ổn định: tháp có dạng hẹp ở phần đáy và mở rộng hơn ở phần đỉnh ; thể hiện tỉ suất sinh thấp, tỉ suất từ thấp ớ nhóm trẻ nhưng cao ở nhóm, già, tuổi thọ trung bình cao, dân số ổn định cả về quy mô và cơ cấu
8.Cho bảng số liệu:
CƠ CẤU LAO ĐỘNG THEO KHU VỰC KINH TẾ CỦA MỘT SỐ NƯỚC, NĂM 2000
Cơ cấu lao động theo khu vực kinh tế có sự khác nhau giữa các nước:
- Pháp: Khu vực tập trung lao động nhiều nhất là khu vực III (67,1%), chiếm 2/3 lao động cả nước; tiếp đến là lao động thuộc khu vực II (27,8%); khu vực I có tỉ lệ lao động ít nhất (5,1%)
- Mê-hi-cô: Khu vực III tập trung nhiều lao động nhất (48%), chiếm gần 1/2 cả nước; tiếp đến là khu vực I (28%), khu vực II chiếm 24%
- Việt Nam: lao động tập trung chủ yếu ở khu vực I (68%), chiếm tới 2/3 lao động cả nước; tiếp đến là lao động thuộc khu vực III (20%), khu vực II có tỉ lệ lao động ít nhất (12%)
10
Trang 11⟹ Pháp và Mê-hi-cô là những quốc gia có nền kinh tế phát triển, công nghiệp đã đạt trình độ cao và đang chuyển sang nền kinh tế tri thức nên lao động tập trung nhiêu ở khu vực dịch vụ.
Việt Nam là nước đang phát triển nên nông –lâm-ngư nghiệp vẫn là hoạt động kinh tế chủ yếu, hoạt động công nghiệp đang trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa)
9 Phân tích tác động của cơ cấu dân số theo độ tuổi đối với sự phát triển kinh tế - xã hội ở 2 nhóm nước ?
a Thuận lợi:
- Các nước phát triển
+ Trẻ em ít, có điều kiện thuận lợi cho việc giáo dục, chăm sóc sức khỏe trẻ em Chất lượng cuộc sống được đảmbảo
+ Các nước phát triển đủ lực lượng lao động để phát triển kinh tế - xã hội
- Các nước đang phát triển
+ Thị trường rộng lớn
+ Nguồn lao động dồi dào, lao động có nhu cầu tiếp cận khoa học kỹ thuật cao, giá nhân công rẻ
b Khó khăn
- Các nước phát triển: Thiếu lao động Phải hỗ trợ và chăm sóc y tế cho người già Nguy cơ suy giảm dân số.
- Các nước đang phát triển: Số người trong độ tuổi đi học đông, nhu cầu giáo dục, chăm sóc sức khoẻ sinh sản vị thànhniên, vấn đề việc làm, nhà ở, sức ép lên môi trường, tài nguyên
10 a) Tại sao nhóm nước phát triển thường có tỉ suất sinh thô thấp hơn nhóm nước đang phát triển?
b) Các nhân tố khí hậu, địa hình và đất ảnh hưởng tới sự phân bố dân cư trên thế giới như thế nào?
a) Nhóm nước phát triển thường có tỉ suất sinh thô thấp hơn nhóm nước đang phát triển vì
- Các nước phát triển đa phần là cơ cấu dân số già
- Trình độ phát triển kinh tế - xã hội cao hơn
- Trình độ dân trí cao, ít bị ảnh hưởng bởi các hủ tục tập quán lạc hậu
- Tâm lí, lối sống và các yếu tố xã hội khác
b Các nhân tố khí hậu, địa hình và đất ảnh hưởng tới sự phân bố dân cư trên thế giới
- Khí hậu: nơi có khí hậu ôn hoà, ấm áp, dân cư tập trung đông đúc Nơi có khí hậu khắc nghiệt, dân cư thưa thớt
- Địa hình, đất: những nơi có địa hình bằng phẳng, đất đai màu mỡ thì dân cư tập trung đông đúc, ngược lại, nơi có địa hình hiểmtrở, đất đai kém màu mỡ sẽ gây khó khăn cho sản xuất, cư trú và giao thương
11.Cho bảng số liệuCƠ CẤU GDP PHÂN THEO NGÀNH KINH TẾ Ở NƯỚC TA 2000 - 2014
(Nguồn: Niên giám thống kê Việt Nam 2014, NXB Thống kê,2015)
a) Dựa vào bảng số liệu, nhận xét xu hướng chuyển dịch cơ cấu GDP phân theo ngành kinh tế ở nước ta giai đoạn 2000 - 2014.b) Giải thích nguyên nhân của sự chuyển dịch cơ cấu GDP phân theo ngành kinh tế ở nước ta giai đoạn 2000 - 2014
a) Nhận xét
- Cơ cấu GDP phân theo ngành kinh tế ở nước ta giai đoạn 2000-2014 có sự chuyển dịch theo hướng: giảm tỉ trọng nông nghiệp,
tăng tỉ trọng công nghiệp và dịch vụ (dc)
- Sự chuyển dịch còn chậm, nông nghiệp vẫn chiếm tỉ trọng lớn (dc)
b) Giải thích
- Do thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước
- Phù hợp với xu thế chung dưới tác động của Cách mạng khoa học kĩ thuật
BÀI 15 THỦY QUYỂN - MỘT SỐ NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI CHẾ ĐỘ NƯỚC SÔNG
1 Nhận biết
Câu 1 Nhân tố nào sau đây ít ảnh hưởng đến chế độ nước sông?
Câu 2 Sông A - ma - dôn thuộc châu nào sau đây?
Câu 3 Sông ngòi ở vùng khí hậu nóng hoặc những nơi địa hình thấp của khí hậu ôn đới thì nguồn cung nước chủ yếu là
Câu 4 Sông có chiều dài nhất thế giới là
A sông A-ma-dôn B sông Trường Giang C sông Nin D sông Mê Công Câu 5 Ở miền ôn đới lạnh, sông thường lũ lụt vào mùa nào trong năm?
Câu 6 Sông I-ê-nit-xây chảy theo hướng nào?
C Chảy từ Đông qua Tây D Chảy từ Tây Bắc xuống Đông Nam
Câu 7 Sông ngòi ở miền khí hậu nào dưới đây có đặc điểm là nhiều nước quanh năm?
A Khí hậu nhiệt đới gió mùa B Khí hậu cận nhiệt đới gió mùa
C Khí hậu ôn đới lục địa D Khí hậu xích đạo
Câu 8 Nhận định nào sau đây đúng về thuỷ quyển?
A Nước trong các đại dương và hơi nước trong khí quyển
Trang 12B Nước trong các sông, hồ, ao, nước biển, hơi nước, băng tuyết
C Nước trong các biển, đại dương, nước trên lục địa, nước ngầm
D Nước trong các biển, đại dương, nước trên lục địa và hơi nước trong khí quyển
Câu 9 Chế độ nước của một con sông phụ thuộc vào những nhân tố nào?
A Chế độ gió, địa hình, thảm thực vật, nhiệt độ trung bình năm
B Nước ngầm, địa hình, thảm thực vật, nhiệt độ trung bình năm
C Chế độ mưa, băng tuyết, nước ngầm, nhiệt độ trung bình năm
D Chế độ mưa, băng tuyết, nước ngầm, địa hình, thảm thực vật, hồ đầm
2 Thông hiểu
Câu 10 Sông ngòi ở kiểu khí hậu nào dưới đây có lũ vào mùa xuân?
A ôn đới lục địa B cận nhiệt lục địa C nhiệt đới lục địa D nhiệt đới gió mùa Câu 11 Nguyên nhân làm cho sông ở hải đảo của Đông Nam Á có chế độ nước điều hoà là do
A chịu ảnh hưởng của gió mùa B nằm trong đới khí hậu ôn đới
C nằm trong đới khí hậu xích đạo D nằm trong đới khí hậu cận nhiệt
Câu 12 Phần lớn lượng nước ngầm trên lục địa có nguồn gốc từ
A khi hình thành Trái Đất nước ngầm đã xuất hiện B nước trên mặt thấm xuống
C nước từ dưới lớp vỏ Trái Đất ngấm ngược lên D nước từ biển, đại dương thấm vào
Câu 13 Nguyên nhân chủ yếu làm cho sông I-ê-nit-xây thường có lũ lớn vào mùa xuân là do
A băng ở hạ lưu tan trước, băng ở thượng lưu chưa tan B gió mùa gây mưa rất lớn vào mùa xuân
C các hợp lưu tiếp nước rất nhiều vào mùa xuân D băng ở thượng lưu tan trước, băng ở hạ chưa tan
Câu 14 Mực nước ngầm trên lục địa ít phụ thuộc vào yếu tố nào sau đây?
A Nguồn cung cấp nước nhiều hay ít B Lớp phủ thực vật
C Nước từ biển, đại dương thấm vào D Địa hình và cấu tạo của đất, đá
Câu 15 Hai nhân tố chính ảnh hưởng tới tốc độ dòng chảy của sông là
C chiều rộng và hướng chảy D hướng chảy và vị trí
Câu 16 Việc phá hoại rừng phòng hộ ở thượng nguồn sông, sẽ dẫn tới hậu quả là
A mực nước sông quanh năm cao, sông chảy siết
B sông sẽ không còn nước, chảy quanh co uốn khúc
C mực nước sông quanh năm thấp, sông chảy chậm chạp
D mùa lũ nước sông dâng cao đột ngột, mùa cạn mực nước cạn kiệt
Câu 17 Nguyên nhân chính làm cho sông Mê Công có chế độ nước điều hoà hơn sông Hồng là do
A sông Mê Công dài hơn sông Hồng
B sông Mê Công đổ ra biển bằng chín cửa
C Biển Hồ giúp điều hoà nước sông Mê Công
D thuỷ điện Hoà Bình làm sông Hồng chảy thất thường
3 Vận dụng
Câu 18 Sông ngòi ở miền khí hậu nào sau đây có đặc điểm “sông có lũ lớn vào mùa mưa và cạn vào mùa khô”?
Câu 19 Biện pháp chủ yếu nhất để làm giảm tác hại của lũ trên các sông miền núi là?
A Đắp đập ngăn chặn dòng chảy B Xây dựng nhiều nhà máy thuỷ điện
C Trồng rừng phòng hộ đầu nguồn D Thường xuyên nạo vét lòng sông
Câu 20 Nhận định nào sau đây không đúng?
A Nước sông chảy nhanh hay chậm phụ thuộc vào hướng
B Nước sông chảy nhanh hay chậm phụ thuộc vào độ dốc
C Nước sông chảy nhanh hay chậm phụ thuộc vào bề ngang
D Nước sông chảy nhanh hay chậm phụ thuộc vào lưu lượng
Câu 21 Nhận định nào sau đây là không đúng?
A Nguồn nước ngầm ở các đồng bằng nhiều hơn ở miền núi
B Nơi có lớp phủ thực vật phong phú lượng nước ngầm kém
C Những khu vực địa hình dốc lượng nước ngầm thường rất ít
D Những khu vực có lượng mưa lớn lượng nước ngầm rất dồi dào
4 Vận dụng cao
Câu 22 Việc trồng rừng phòng hộ ở vùng đầu nguồn sông không nhằm mục đích chủ yếu nào sau đây?
A Chắn gió, bão và ngăn không cho cát bay, cát chảy B Giúp điều hoà dòng chảy cho sông ngòi
C Hạn chế tác hại của lũ lên đột ngột trên các sông D Làm giảm sự xâm thực ở miền núi
Câu 23 Nguyên nhân nào sau đây là chủ yếu nhất làm cho sông ngòi nước ta có tổng lượng nước lớn?
12
Trang 13A Địa hình chủ yếu là đồi núi thấp và lượng mưa lớn B Mưa lớn và nguồn nước từ ngoài lãnh thổ chảy vào
C Thảm thực vật có độ che phủ cao và lượng mưa lớn D Lượng mưa lớn trên đồi núi dốc và ít lớp phủ thực vật
Câu 24 Mực nước lũ của các sông ngòi ở miền Trung nước ta thường lên rất nhanh do nguyên nhân chủ yếu nào sau đây?
A Sông nhỏ, dốc, nhiều thác ghềnh B Sông lớn, lòng sông rộng, nhiều phụ lưu
C Sông lớn, lượng mưa lớn kéo dài trong nhiều ngày D Sông dốc, lượng mưa lớn, tập trung trong thời gian ngắn
BÀI 16 SÓNG - THỦY TRIỀU - DÒNG BIỂN
1 Nhận biết
Câu 1 Nguyên nhân chủ yếu hình thành sóng là do
Câu 2 Sóng thần có chiều cao khoảng bao nhiêu mét?
Câu 3 Các dòng biển nóng thường hình thành ở khu vực nào của Trái Đất?
Câu 4 Các dòng biển nóng thường chảy về hướng nào?
Câu 5 Thủy triều là hiện tượng dao động thường xuyên và có chu kì của các khối nước trong
A các dòng sông lớn B các ao hồ C các biển và đại dương D các đầm lầy
Câu 6 Sử dụng thủy triều không nhằm mục đích chủ yếu nào sau đây?
A Nuôi trồng thủy sản B Sản xuất điện năng C Giảm thiểu hạn hán D Giao thông vận tải
Câu 7 Khi Mặt Trăng, Mặt Trời và Trái Đất ở vị trí như thế nào thì dao động của thủy triều nhỏ nhất?
Câu 8 Khi Mặt Trời, Mặt Trăng, Trái Đất nằm thẳng hàng thì dao động thủy triều
Câu 9 Nguyên nhân chủ yếu tạo nên sóng biển là
Câu 10 Sóng thần có đặc điểm nào sau đây?
A Tốc độ truyền ngang rất nhanh B Gió càng mạnh sóng càng to
C Tàn phá ghê gớm ngoài khơi D Càng gần bờ sóng càng yếu
Câu 11 Thủy triều hình thành do
A Sức hút của dải ngân hà B Sức hút của các hành tinh
C Sức hút của các thiên thạch D Sức hút của Mặt Trăng, Mặt Trời
Câu 12 Các vòng hoàn lưu của dòng biển bán cầu Bắc có chiều
A ngược chiều kim đồng hồ B cùng chiều kim đồng hồ C từ bắc xuống nam D từ nam lên bắc
Câu 13 Các dòng biển nóng thường phát sinh từ
A hai bên chí tuyến B hai bên xích đạo C khoảng vĩ tuyến 30 - 400 D chí tuyến Bắc và Nam
Câu 14 Sóng biển là
A hình thức dao động của nước biển theo chiều ngang B sự di chuyển của nước biển theo các hướng khác nhau
C sự chuyển động của nước biển từ ngoài khơi xô vào bờ D hình thức dao động của nước biển theo chiều thẳng đứng
2 Thông hiểu
Câu 15 Vào ngày trăng tròn dao động thủy triều sẽ có đặc điểm nào sau đây?
Câu 16 Sóng thần tàn phá nặng nề nhất ở khu vực nào?
A Ngoài khơi xa B Ngay tâm động đất C Ven bờ biển D Trên mặt biển Câu 17 Vào ngày trăng tròn thủy triều sẽ có đặc điểm nào sau đây?
A Dao động lớn nhất B Dao động nhỏ nhất C Dao động trung bình D Dao động nhẹ
Câu 18 Vào ngày không trăng ta sẽ thấy hiện tượng thủy triều như thế nào?
A Dao động lớn nhất B Dao động nhỏ nhất C Dao động trung bình D Dao động nhẹ
Câu 19 Các dòng biển nóng và dòng biển lạnh ở bờ đông và bờ tây đại dương có đặc điểm
A Thẳng hàng nhau B Đối xứng nhau C Xen kẽ nhau D Song song nhau
Câu 20 Vào các ngày có dao động thủy triều lớn nhất, ở Trái Đất sẽ thấy Mặt Trăng như thế nào?
A Trăng khuyết B Trăng tròn hoặc Trăng khuyết C Không Trăng hoặc Trăng tròn D Trăng khuyết hoặc không Trăng Câu 21 Ở vùng gió mùa thường xuất hiện các dòng biển
A thay đổi nhiệt độ theo mùa B thay đổi độ ẩm theo mùa C thay đổi chiều theo mùa D thay đổi tốc độ theo mùa
Câu 22 Lực hút của Mặt Trăng đối với lớp nước trên Trái Đất mạnh hơn lực hút của Mặt Trời do
A Mặt Trăng lớn hơn Mặt Trời B Mặt Trăng ở gần hơn Mặt Trời
C Mặt Trăng sáng hơn Mặt Trời D Mặt Trăng tối hơn Mặt Trời
3 Vận dụng
Câu 23 Ở vùng gió mùa hoạt động xuất hiện các dòng biển
A đổi chiều theo mùa B đổi chiều theo ngày C đổi chiều theo đêm D đổi chiều theo năm
Câu 24 Lực hút của Mặt Trời đối với lớp nước trên Trái Đất yếu hơn lực hút của Mặt Trăng do