(Luận văn thạc sĩ) đánh giá tình hình thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của chính phủ việt nam và ngân hàng phát triển châu á tại thành phố hà tĩnh

Kết quả chính đạt được của luận văn bao gồm: Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội; hiện trạng sử dụng đất đai trên địa bàn thành phố Hà Tĩnh; khái quát về 02 dự án thu hồi đất, phạm vi q

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

TRƯƠNG DOÃN NHẬT

ĐÁNH GIÁ TÌNH HÌNH THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG,

HỖ TRỢ VÀ TÁI ĐỊNH CƯ CỦA CHÍNH PHỦ VIỆT NAM VÀ NGÂN HÀNG PHÁT TRIỂN CHÂU Á TẠI THÀNH PHỐ HÀ TĨNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG

Chuyên ngành: QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

TRƯƠNG DOÃN NHẬT

ĐÁNH GIÁ TÌNH HÌNH THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG,

HỖ TRỢ VÀ TÁI ĐỊNH CƯ CỦA CHÍNH PHỦ VIỆT NAM VÀ NGÂN HÀNG PHÁT TRIỂN CHÂU Á TẠI THÀNH PHỐ HÀ TĨNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG

Chuyên ngành: Quản lý đất đai

Mã số: 8850103

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

TS LÊ NĂM

HUẾ - 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn trung thực, khách quan và chưa từng công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Các thông tin được kế thừa từ các tài liệu khác đều được trích dẫn rõ ràng, đầy

đủ trong luận văn

Tác giả luận văn

Trương Doãn Nhật

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn này tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc nhất tới TS Lê Năm đã trực tiếp hướng dẫn, chỉ bảo tận tình và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt thời gian thực hiện luận văn

Xin chân thành cảm ơn tới Ban giám hiệu Trường Đại học Nông lâm Huế, Phòng Đào tạo Sau Đại học, Quý thầy cô giáo Khoa Tài nguyên đất và Môi trường Nông nghiệp đã tạo điều kiện thuận lợi giúp tôi hoàn thành chương trình học tập và nghiên cứu này

Cảm ơn Lãnh đạo và các phòng chức năng thuộc thuộc UBND thành phố Hà Tĩnh; Lãnh đạo UBND xã Thạch Trung, xã Thạch Hưng, phường Thạch Quý; Phường Thạch Linh, phường Đại Nài, phường Văn Yên thành phố Hà Tĩnh và các hộ gia đình thuộc địa bàn nghiên cứu đã giúp đỡ tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình nghiên cứu, thực hiện luận án tại địa phương

Cảm ơn tới Cơ quan và các đồng nghiệp đã tạo điều kiện giúp đỡ, cổ vũ động viên tôi trong suốt quá trình học tập nghiên cứu

Cảm ơn người thân trong gia đình, bạn bè đã luôn sát cánh và động viên giúp

đỡ tôi về mọi mặt trong quá trình học tập và thực hiện luận văn

Xin chân thành cảm ơn!

Huế, tháng năm 2018 Tác giả luận văn

Trương Doãn Nhật

TÓM TẮT

Tên tác giả: Trương Doãn Nhật Lớp: Cao học QL 22B

Tên luận văn: “Đánh giá tình hình thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ

và tái định cư của Chính phủ Việt Nam và Ngân hàng phát triển Châu Á tại thành phố Hà Tĩnh”

Tên cơ sở đào tạo: Trường Đại học Nông lâm, Đại học Huế

Đề tài đánh giá tình hình thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của Chính phủ Việt Nam và Ngân hàng phát triển Châu Á tại thành phố Hà Tĩnh thông qua 02 dự án: Dự án Phát triển đô thị loại II, Thành phố Hà Tĩnh do Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) tài trợ và Dự án Chỉnh trang đô thị phía đông Kênh N1- 9, phường Trần Phú, thành phố Hà Tĩnh Quá trình nghiên cứu nhằm tìm hiểu về chính sách BT, HT & TĐC theo Khung chính sách của Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB)

và của Chính phủ Việt Nam từ khi Luật đất đai năm 2013 có hiệu lực; đánh giá tình hình thực BT, HT & TĐC của mỗi Khung chính sách; so sách sự khác biệt về 02 Khung chính sách từ đó đề xuất các giải pháp góp phần hạn chế những bất cập hiện nay và hoàn thiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi thu hồi đất

Luận văn đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu: Phương pháp điều tra số liệu thứ cấp: Các số liệu thứ cấp được điều tra tại các phòng ban chuyên môn trực thuộc UBND thành Phố Hà Tĩnh, Phòng Thống kê, Chi cục Thống kê, Ban QLDA Cải thiện Môi trường Đô thị Miền Trung ADB, thành Phố Hà Tĩnh, Ban Bồi thường GPMB thành phố Hà Tĩnh, Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh Phương pháp điều tra thu thập

số liệu sơ cấp: Điều tra phỏng vấn người có đất thu hồi tại 02 dự án nghiên cứu, phỏng vấn các cán bộ có liêu quan (chính quyền địa phương, các phòng chuyên môn của Thành Phố, các chuyên gia về tái định cư, về giới về Môi trường, Ban giám sát độc lập

về dự án ADB) để tìm hiểu kiểm chứng một số thông tin điều tra, tìm ra nguyên nhân khó khăn cũng như giải pháp thực hiện trong thực tế Phương pháp thống kê, phân tích, tổng hợp, so sánh số liệu để tìm ra các nguyên nhân, các giải pháp

Kết quả chính đạt được của luận văn bao gồm: Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội; hiện trạng sử dụng đất đai trên địa bàn thành phố Hà Tĩnh; khái quát về 02 dự án thu hồi đất, phạm vi quy mô thực hiện tại 02 dự án; đánh giá tình hình thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của Chính phủ Việt Nam và Ngân hàng phát triển Châu Á (ADB) tại thành phố Hà Tĩnh; kiến nghị giải pháp đẩy nhanh tiến độ BT,

HT &TĐC, hoàn thiện hơn về chính sách BT, HT &TĐC khi thu hồi đất Thời điểm

đã bàn giao mặt bằng cho chủ đầu tư Qua quá trình nghiên cứu cho thấy điểm chung của 02 dự án là được sự quan tâm, phối hợp của các cấp ủy Đảng, chính quyền các cấp

và các hộ dân trong vùng thực hiện dự án, đã thực hiện đúng trình tự, thủ tục theo quy định, áp dụng đầy đủ các chính sách BT, HT & TĐC đảm bảo hài hòa giữa lợi ích của Nhà nước, chủ đầu tư dự án và người có đất thu hồi

Chính sách BT, HT và TĐC tại 02 dự án nghiên cứu cơ bản là phù hợp với tình

hình thực tế tại địa phương (dự án Chỉnh trang đô thị giảm thiểu về thu hồi đất, chỉnh

trang lại cơ sở hạ tầng, điện, đường, an sinh xã hội tốt hơn lúc đầu, mục tiêu dự án Phát triển đô thị loại II, thành phố Hà Tĩnh cải thiện môi trường và cơ sở hạ tầng công cộng; nâng cấp hệ thống phòng chống lũ lụt, thoát nước, quản lý rác thải rắn )

được các hộ dân đồng thuận cao Tuy nhiên, qua quá trình điều tra vẫn còn khiếu nại, khiếu kiện xảy ra Việc khiếu nại, khiếu kiện của người dân chủ yếu xoay quanh các vấn đề sau:

- Dự án Chỉnh trang đô thị phía Đông kênh N1-9, phường Trần Phú các hộ chủ yếu khiều kiện về nguồn gốc sử dụng đất, các chế độ hỗ trợ khi thu hồi đất nông nghiệp, giá đất chưa thực sự sát với giá thị trường

- Dự án Phát triển đô thị Loại II, thành phố Hà Tĩnh do mục tiêu giảm thiểu tối đa việc tái định cư các hộ khiếu kiện về phạm vi thu hồi đất, khiếu kiện về giao đất thế hệ thứ 2

Điều tra cuộc sống của người dân sau khi thu hồi đất cho thấy mức độ hài lòng về mọi mặt đời sống, kinh tế, xã hội dự án Phát triển đô thị loại II thành phố Hà Tĩnh có phần tốt hơn Các hộ thuộc nhóm dễ bị tổn thương được quan tâm, chia sẽ, hỗ trợ về vật chất và tinh thần Một số hộ có nhu cầu đã được đào tạo chuyển đổi nghề ổn định cuộc sống Chương trình hành động giới, giám sát nội bộ của các chuyên gia ADB đã đem lại lợi ích thiết thực cho người dân

Trên cơ sở những tồn tại, hạn chế làm phát sinh khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện công tác BT, HT & TĐC tại 02 dự án nghiên cứu; đề tài đã đề xuất, kiến nghị một số giải pháp nhằm đẩy nhanh tiến độ BT, GPMB góp phần từng bước hoàn thiện hơn về chính sách BT, HT và TĐC khi thu hồi đất ở khu vực nghiên cứu

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

TÓM TẮT iii

MỤC LỤC v

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT viii

DANH MỤC BẢNG BIỂU ix

DANH MỤC HÌNH ẢNH, ĐỒ THỊ x

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

2.1 Mục tiêu chung 2

2.2 Mục tiêu cụ thể 2

3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn 2

3.1 Ý nghĩa khoa học 2

3.2 Ý nghĩa thực tiễn: 3

Chương 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 4

1.1.1 Khái niệm về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 4

1.1.2 Bản chất của việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 5

1.1.3 Một số yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 6

1.2 CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ VÀ TÁI ĐỊNH CƯ 8

1.2.1 Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ở một số nước trên thế giới 8

1.2.2 Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của Việt Nam qua các thời kỳ 13

1.2.3 Nội dung của chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất ở Việt Nam 16

1.2.4 Thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại Việt Nam 20

1.2.5 Tình hình thực hiện chính sách bồi thường hỗ trợ của Nhà nước khi thu hồi đất ở

tỉnh Hà Tĩnh: 21

1.2.6 Tình hình thực hiện chính sách bồi thường hỗ trợ của Nhà nước khi thu hồi đất ở thành phố Hà Tĩnh: 23

1.3 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN 24

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 26

2.1 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 26

2.1.1 Đối tượng 26

2.1.2 Phạm vi nghiên cứu 26

2.2 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 26

2.3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 27

2.3.1 Phương pháp thu thập số liệu, tài liệu 27

2.3.2 Phương pháp điều tra khảo sát thực địa 28

2.3.3 Phương pháp thống kê, tổng hợp và xử lý số liệu 28

2.3.4 Phương pháp phân tích, so sánh 29

2.3.5 Phương pháp minh họa bằng sơ đồ, biểu đồ 29

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 30

3.1 KHÁI QUÁT ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI VÀ TÌNH HÌNH QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI Ở THÀNH PHỐ HÀ TĨNH 30

3.1.1 Khái quát điều kiện tự nhiên 30

3.1.2 Đặc điểm kinh tế - xã hội thành phố Hà Tĩnh 35

3.1.3 Tình hình quản lý đất đai ở thành phố Hà Tĩnh 40

3.2 KHÁI QUÁT VỀ 2 DỰ ÁN Ở KHU VỰC NGHIÊN CỨU 43

3.2.1 Dự án Xây dựng hạ tầng chỉnh trang đô thị phía Đông kênh N1-9, phường Trần Phú, thành phố Hà Tĩnh 43

3.2.2 Dự án Phát triển thành phố loại II- thành phố Hà Tĩnh: 48

3.3 ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ VÀ TÁI ĐỊNH CƯ TẠI 02 DỰ ÁN 53

3.3.1 Trình tự thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 53

3.3.2 Kết quả thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại 02 dự án nghiên

cứu 63

3.4 ĐÁNH GIÁ TÌNH HÌNH THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ VÀ TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT TẠI 02 DỰ ÁN 81

3.4.1.Công tác bồi thường tại 02 Dự án: 81

3.4.2 Chính sách hỗ trợ: 82

3.4.3 Chính sách tái định cư: 85

3.4.4 Thời gian thực hiện Dự án 85

3.4.5 Cơ chế khiếu nại: 86

3.4.6 Ảnh hưởng của công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với người dân có đất bị thu hồi thuộc 02 dự án nghiên cứu 86

3.4.7 So sánh chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư Dự án Phát triển thành phố loại II – thành phố Hà Tĩnh do ADB tài trợ và dự án Chỉnh trang đô thị phía đông Kênh N1- 9, phường Trần Phú, thành phố Hà Tĩnh 91

3.5 ĐỀ XUẤT MỘI SỐ GIẢI PHÁP GÓP PHẦN NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ VÀ TÁI ĐỊNH CƯ Ở THÀNH PHỐ HÀ TĨNH 96

3.5.1 Giải pháp về chính sách pháp luật 96

3.5.2 Giải pháp về kinh tế - xã hội 96

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 100

1 KẾT LUẬN 100

2 KIẾN NGHỊ 101

TÀI LIỆU THAM KHẢO 102

PHỤ LỤC 104

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

STT Chữ viết tắt Cụm từ được viết tắt

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1 Bảng tổng hợp diện tích thu hồi một số dự án trọng điểm 23

Bảng 3.1 Mức lũ của sông Rào Cái 32

Bảng 3.2 Loại đất, diện tích, tỷ lệ và địa bàn phân bố 34

Bảng 3.3 Diện tích, cơ cấu nhóm đất chính thành phố Hà Tĩnh từ 2000 - 2015 43

Bảng 3.4 Phạm vi ảnh hưởng của 02 dự án nghiên cứu: 63

Bảng 3.5 Bảng tổng hợp giá trị bồi thường về đất thuộc 02 dự án nghiên cứu 65

Bảng 3.6: Tổng hợp chính sách bồi thường tài sản của 02 dự án nghiên cứu 66

Bảng 3.7: Tổng hợp giá trị bồi thường, hỗ trợ về nhà ở, vật kiến trúc cây trồng và tài sản gắn liền với đất thuộc 02 dự án nghiên cứu 68

Bảng 3.8 Chính sách hỗ trợ của 02 dự án nghiên cứu 70

Bảng 3.9 Tổng hợp giá trị hỗ trợ thuộc 02 dự án nghiên cứu 71

Bảng 3.10 Giá trị hỗ trợ khác đối vói 02 dự án: 73

Bảng 3.11 Tổng hợp giá trị bồi thường, hỗ trợ thuộc 02 dự án nghiên cứu 74

Bảng 3.12 Tổng hợp danh sách các hộ bố trí tái định cư 78

Bảng 3.13 Tổng hợp số hộ Tái định cư 80

Bảng 3.14 Hiệu quả chương trình phục hồi thu nhập 84

Bảng 3.15 Ý kiến của người bị thu hồi đất về đối tượng được bồi thường và không được bồi thường 87

Bảng 3.16 Ý kiến của người bị thu hồi đất về giá đất tính bồi thường tại 2 dự án 88

Bảng 3.17 Kết quả khảo sát ý kiến của hộ gia đình, cá nhân bị ảnh hưởng thuộc 02 dự án về đơn giá bồi thường nhà ở, vật kiến trúc, tài sản gắn liền với đất 89

Bảng 3.18 Kết quả khảo sát ý kiến của hộ gia đình, cá nhân bị ảnh hưởng thuộc 02 dự án về thực hiện các chính sách hỗ trợ 90

Bảng 3.19 Kết quả khảo sát ý kiến của hộ gia đình, cá nhân thuộc 02 dự án nghiên cứu về cuộc sống sau khi bị thu hồi đất 91

Bảng 3.20 Sự khác biệt giữa 2 khung chính sách 92

DANH MỤC HÌNH ẢNH, ĐỒ THỊ

Hình 3.1 Sơ đồ địa lý thành phố Hà Tĩnh 30

Hình 3.2 Nhiệt độ, lượng mưa và lượng bốc hơi trung bình 2000 -2016 31

Hình 3.3 Tổng GDP thành phố Hà Tĩnh giai đoạn 2006-2015 36

Hình 3.4 Biến động cơ cấu lao động giai đoạn 2005-2015 38

Hình 3.5 Cơ cấu các nhóm đất chính năm 2000 và 2015 43

Hình 3.6 Thiết kế đô thị mặt cắt phối cảnh 44

Hình 3.7 Quy hoạch không gian kiến trúc dự án 47

Hình 3.8 Quy hoạch không gian kiến trúc dự án 48

Hình 3.9: Mô tả các tiểu hợp phần của dự án 52

Hình 3.10 Giá trị bồi thường về đất tại 02 dự án nghiên cứu 65

Hình 3.11 Giá trị bồi thường công trình, vật kiên trúc, cây cối, hoa màu 69

Hình 3.12 Giá trị hỗ trợ về đất NN của 02 dự án 72

Hình 3.13 Giá trị hỗ trợ khác đối với 02 dự án 73

Hình 3.14 Tổng hợp giá trị bồi thường, hỗ trợ thuộc 02 dự án nghiên cứu 75

Hình 3.15 Vị trí TĐC dự án Chỉnh trang đô thị phía Đông Kênh N1-9 77

Hình 3.16 Sơ đồ vị tri TĐC của dự án Phát triển loại II, thành phố Hà Tĩnh 81

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và bố trí tái định cư hợp lý cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án phát triển kinh tế - xã hội là vấn đề đang được quan tâm hiện nay trong quá trình đô thị hóa

Sau khi luật đất đai năm 2013 có hiệu lực từ ngày 01/7/2014, chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đã đi vào cuộc sống, tạo mặt bằng cho các dự án xây dựng ở Việt Nam; tạo nguồn lực phát triển sản xuất, chuyển đổi cơ cấu sử dụng đất, phát triển đô thị và đổi mới diện mạo nông thôn Tuy nhiên, công tác thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng là vấn đề hết sức nhạy cảm và phức tạp; ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất, tác động tới mọi mặt đời sống kinh tế - xã hội và cộng đồng dân cư; ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của Nhà nước, chủ đầu tư; đặc biệt với hộ gia đình,

cá nhân có đất bị thu hồi Nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên, ngoài đơn giá bồi thường chưa hợp lý, còn do chính sách về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư vẫn còn nhiều bất cập, chưa đảm bảo hài hòa giữa nghĩa vụ và quyền lợi hợp pháp của đối tượng sử dụng đất bị thu hồi Trước những đổi mới của chính sách đất đai và sự vận động của thị trường bất động sản, trong đó có thị trường quyền sử dụng đất, chính sách đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất hiện hành đã bộc lộ một số tồn tại ảnh hưởng đến công tác đền bù, giải phóng mặt bằng cho các dự án đầu tư ở Việt Nam

Thực tiễn đã khẳng định chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư hợp lý là điều kiện tiên quyết để thực hiện thành công dự án

Thành phố Hà Tĩnh là trung tâm chính trị, hành chính, văn hóa, kinh tế - xã hội, đào tạo và nghiên cứu khoa học của tỉnh Hà Tĩnh; đồng thời cũng là nơi có quá trình

đô thị hóa diễn ra nhanh chóng Thành phố Hà Tĩnh được Bộ Xây dựng công nhận đô thị loại III và được Chính phủ thành lập thành phố trực thuộc tỉnh vào năm 2007 Tiếp tục xây dựng thành phố Hà Tĩnh đạt tiêu chí đô thị loại II trước năm 2018 là một định hướng quan trọng trong chiến lược phát triển của tỉnh Hà Tĩnh Để đạt được điều đó, một trong những vấn đề cấp bách là đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng đô thị, các công trình phúc lợi công cộng, hệ thống giao thông, điện, cấp thoát nước, hạ tầng thương mại, dịch vụ theo hướng bền vững Việc thu hút các nguồn lực trong xã hội, tạo mọi điều kiện thuận lợi để huy động các nguồn vốn trong và ngoài nước, từ nhiều thành phần kinh tế, dưới nhiều hình thức khác nhau để đầu tư phát triển đô thị thành phố Hà Tĩnh đạt đô thị loại II là vấn đề có tính thời sự cao

Đã có nhiều nhà tài trợ giúp thành phố Hà Tĩnh thực hiện các dự án về cải thiện môi trường và cơ sở hạ tầng công cộng; bao gồm nâng cấp hệ thống phòng chống lũ lụt, thoát nước, quản lý rác thải rắn Gần đây, Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) tài

lụt, quản lý môi trường, nâng cấp đường giao thông đô thị theo lộ trình từ năm 2013 đến năm 2018 thông qua dự án Phát triển thành phố loại II - thành phố Hà Tĩnh Tuy nhiên, việc thực hiện đồng hành các dự án có nguồn vốn khác nhau: vốn Ngân sách các cấp, vốn xã hội hóa, vốn vay Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) đã nảy sinh hàng loạt các vấn đề gay cấn liên quan đến việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với dự án sử dụng nguồn vốn trong nước (vốn ngân sách các cấp) thực hiện theo khung chính sách về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của chỉnh phủ Việt Nam; đối với dự án sử dụng vốn vay Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) thực hiện theo Khung chính sách của Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) được Chính phủ Việt Nam phê duyệt

Làm thế nào để thực hiện tốt quá trình thu hồi đất, giải phóng mặt bằng tạo điều kiện thuận lợi cho các dự án phát triển KT-XH của thành phố; đồng thời thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư một cách hợp lý, vừa thuận lòng dân, tạo niềm tin ở người dân ở thành phố Hà Tĩnh là vấn đề mang tính cấp thiết

Với lý do nêu trên, chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài “Đánh giá tình

hình thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của Chính phủ Việt Nam và Ngân hàng phát triển Châu Á tại thành phố Hà Tĩnh”

2 Mục tiêu nghiên cứu 2.1 Mục tiêu chung

Đánh giá tình hình thực hiện chính sách bồi thường hỗ trợ và tái định cư của Chính phủ Việt Nam và Ngân hàng phát triển Châu Á tại thành phố Hà Tĩnh từ đó đề xuất các giải pháp góp phần hoàn thiện chính sách bồi thường hỗ trợ và tái định cư

2.2 Mục tiêu cụ thể

- Đánh giá quá trình thực hiện các chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư liên quan đến việc thu hồi đất đối với 02 dự án: Dự án Phát triển thành phố loại II, Thành phố Hà Tĩnh do Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) tài trợ và dự án Chỉnh trang đô thị phía đông Kênh N1- 9, phường Trần Phú, thành phố Hà Tĩnh

- Qua nghiên cứu 02 khung chính sách, đề xuất được giải pháp cụ thể nhằm góp phần hạn chế những bất cập hiện nay và hoàn thiện chính sách BT, HT & TĐC khi thu hồi đất trên địa bàn nghiên cứu

3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn 3.1 Ý nghĩa khoa học

Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần vào hoàn thiện những chính sách của Nhà nước về công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư nhằm triển khai các dự án xây dựng chỉnh trang đô thị, mở rộng các khu đô thị theo hướng hiện đại

- Luận văn có thể làm tài liệu tham khảo cho việc giải quyết các khiếu nại của người dân khi thu hồi đất thuộc dự án thực hiện theo khung chính sách của Chính phủ Việt Nam nhưng lại không được hưởng những chế độ hỗ trợ theo khung chính sách của Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB)

- Luận văn có thể làm tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu về địa lý địa phương tỉnh Hà Tĩnh có liên quan đến quá trình đô thị hóa khu vực

Chương 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU

1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ VÀ TÁI ĐỊNH CƯ

1.1.1 Khái niệm về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

Đền bù đây là hình thức thanh toán bằng tiền mặt hoặc hiện vật cho người bị ảnh hưởng với mức giá thay thế hoặc giá thị trường đối với tài sản và nguồn thu nhập

bị ảnh hưởng bởi dự án [T3 kế hoạch tái định cư – Tiểu dự án Hà Tĩnh]

Luật đất đai 2013 quy định tách riêng các khoản BT, bao gồm các khoản: BT về đất, BT chi phí đầu tư vào đất còn lại, BT thiệt hại về tài sản, về sản xuất, kinh doanh

(BT thiệt hại về nhà công trình xây dựng, cây trồng vật nuôi) BT chi phí di chuyển, bồi

thường thiệt hại đối với đất thuộc hành lang

+ Hỗ trợ về chỗ ở, tái định cư Nhằm khắc phục tình trạng một số khu vực tái định cư chất lượng còn thấp, không đồng bộ về cơ sở hạ tầng, chưa đảm bảo tiêu chí

có điều kiện phát triển bằng hoặc tố hơn nơi ở cũ Nhiều địa phương chưa lập khu tái định cư chung cho các dự án tại địa bàn nên nhiều dự án chưa có khu tái định cư đã thực hiện thu hồi đất ở, thậm chí có những dự án mà người có đất bị thu hồi phải đi thuê nhà để ở nhiều năm mà vẫn chưa được bồ trí vào khu tái định cư

1.1.1.3 Tái định cư

Tái định cư là việc bố trí đất ở, sắp xếp chổ ở mới cho hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi phải di chuyển chỗ ở, tại một vị trí xác định Căn cứ vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, căn cứ vào quy hoạch kế hoạch sử dụng đất được cấp

có thẩm quyền xét duyệt, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Ủy ban nhân dân cấp huyện có trách nhiệm tổ chức lập và thực hiện dự án tái định cư trước khi thu hồi đất Khu tái định cư tập trung phải xây dựng cơ sở hạ tầng đồng bộ, bảo đảm tiêu chuẩn, quy chuẩn xây dựng, phù hợp với điều kiện, phong tục tập quán của từng vùng miền Việc thu hồi đất ở chỉ được thực hiện sau khi hoàn thành xây dựng nhà ở hoặc cơ sở hạ tầng của khu tái định cư

Tái định cư liên quan đến các biện pháp khác nhau nhằm giảm thiểu các tác động tiêu cực về mặt xã hội đối với cá nhân hoặc hộ gia đình bị ảnh hưởng Các biện

pháp này bao gồm bồi thường, di dời và khôi phục thu nhập cần thiết [T3 kế hoạch tái

định cư – Tiểu dự án Hà Tĩnh]

1.1.2 Bản chất của việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Ở nước ta, đất đai thuộc sở hữu toàn dân, do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý được quy định tại Điều 53, Điều 54 Hiếp pháp 2013

Tuy Nhà nước không trực tiếp chiếm hữu, sử dụng đất mà giao quyền chiếm hữu và sử dụng đất cho người dân Trong quá trình sử dụng đất người sử dụng đất đã đầu tư, cải tạo làm tăng giá trị của đất đai Đó chính là thành quả lao động, kết quả đầu

tư của người sử dụng đất được pháp luật ghi nhận và bảo hộ Do đó khi nhà nước thu hồi đất cần phải tiến hành bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho người sử dụng đất

Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là ba bộ phận cấu thành chính sách của nhà nước nhằm đảm bảo quyền lợi của người có đất bị thu hồi Các chế định này không những

bù đắp cho người sử dụng đất quyền lợi về kinh tế họ mất đi mà nhà nước còn có chính sách hỗ trợ cho người bị thu hồi đất để họ ổn định đời sống và sản xuất

Bản chất của bồi thường thiệt hại khi thu hồi đất không phải là quan hệ mua bán đất đai (hay quyền sử dụng đất) dù nhìn nhận dưới bất kỳ góc độ nào Thực chất nhà nước có trách nhiệm xác định những thiệt hại để bồi thường nhằm ổn định và nâng cao đời sống người dân khi bị thu hồi đất Thu hồi và bồi thường thiệt hại về đất mang ý nghĩa của việc thực hiện quyền của nhà nước chứ không phải đơn thuần là một quan

hệ giao dịch có tính chất ngang giá Trong tổ chức thực hiện, Nhà nước có thể trực tiếp đứng ra thu hồi và bồi thường thiệt hại, nhưng cũng có thể giao cho các tổ chức khác thực hiện quyền này, theo những quy định mà nhà nước đã ban hành

1.1.3 Một số yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

1.1.3.1 Chính sách

Chính sách là một trong những yếu tố có ảnh hưởng lớn đến quá trình thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư Chính sách bao gồm Luật, Nghị định, Thông tư quyết định của Chính quyền địa phương Những quy định hiện hành luôn là yếu tố ảnh hưởng lớn đến công tác giải phóng mặt bằng Luật, Nghị Định, Thông tư áp dụng chung cho toàn quốc nhưng những văn bản dưới luật hiện nay ở mỗi địa phương lại có những quy định khác nhau Ngay cả ở các địa phương, chính quyền tỉnh cũng có thể ban hành những chính sách riêng của mình trên cơ sở các quy định của Chính phủ Mỗi tỉnh, mỗi một địa phương có quy định riêng

Một Chính sách ban hành phù hợp với quy định, phù hợp với tình hình thực tiễn cuộc sống người dân thì sẽ thuận lợi trong việc thực thi chính sách đó

1.1.3.2 Điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội

- Điều kiện tự nhiên: Mỗi dự án thu hồi đất trên một vùng đất khác nhau với điều kiện tự nhiên khác nhau thì công tác BT, GPMB có những tác động khác nhau

Khu vực nội thành khác khu vực nông thôn, khu vực đồng bằng khác khu vực miền núi, khu vực miền núi khác khu vực vùng sâu vùng xa Khu vực nội thành, mật độ dân

cư cao, ngành nghề đa dạng, giá trị đất và tài sản trên đất lớn còn khu vực nông thôn, miền núi mật độ dân cư thấp hơn, chủ yếu sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp do đó việc đưa chính sách BT, HT và TĐC có những đặc điểm riêng biệt cho mỗi vùng miền

- Kinh tế: Yếu tố kinh tế bao gồm giá đất, giá tài sản, giá cây cối…Đây là một yếu tố quan trọng, giá bồi thường cao hay thấp là một trong những điều kiện để người bị thu hồi đất chấp thuận phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư mà Nhà nước ban hành

Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong đời sống KTXH của mọi người dân, đất sản xuất nông nghiệp mà Nhà nước giao cho người dân là tư liệu sản xuất quan trọng Mặc dù hiện việc sản xuất nông nghiệp với quy mô nhỏ lẽ thì kinh tế đem lại không nhiều nhưng người dân vẫn không muốn nhận tiền bồi thường, hỗ trợ khi thu hồi đất họ vẫn muốn giữ đất, thậm chí khi cho thuê vẫn có lợi nhuận cao hơn là tự sản xuất nhưng họ vẫn không cho thuê Mấu chốt vấn đề là khi thu hồi đất khả năng chuyển đổi nghề tìm kiếm việc làm khác là khó khăn

- Xã hội (Phong tục, tập quán, văn hóa, trình độ dân trí) Mỗi một dự án BT,

GPMB thực hiện trên mỗi vùng đất, địa phương khác nhau có những khó khăn vướng mắc khác nhau, khi nghiên cứu chuyên sâu các yếu tố tự thiên đã tạo ra sự biệt trong đời sống con người, tạo ra bản sắc riêng của mỗi dân tộc Thu hồi đất đã khiến cho con người thay đổi chổ ở, thay đổi đặc tính, cách thức canh tác và phương thức sản xuất do vậy chính sách xã hội đối với khu vực thu hồi đất luôn luôn có vấn đề then chốt, có tính

chất quyết định tới sự thành công của dự án Tuy nhiên, đối với Khung chính sách Chính phủ Việt Nam chưa thực sự quan tâm đến việc điều tra kinh tế, xã hội của khu vực thực hiện dự án Đối với Khung chính sách ADB, việc điều tra kinh tế - xã hội phỏng vấn những người bị ảnh hưởng để nắm bắt hết tâm tư nguyện vọng của người dân để đưa ra những giải pháp tối ưu là vấn đề bắt buộc Vấn đề này phải được cập nhật, đưa ra phân tích một cách khoa học mục đích giảm thiểu những tác động ảnh hưởng của thu hồi đất đến người dân

1.1.3.3 Thực trạng quản lý đất đai

Thực trạng quản lý đất đai là hiệu lực pháp lý về sử dụng đất đai, Dự án thực hiện thu hồi đất tại địa phương nào mà đã hoàn thành công tác đo đạc bản đồ địa chính, cấp Giấy CNQSD đất cho người dân thì việc xác nhận nguồn gốc sử dụng đất

để căn cứ tính toán bồi thường, hỗ trợ tái định cư sẽ mất ít thời gian và thuận lợi hơn

Trái lại, địa phương chưa hoàn thành đo đạc bản đồ địa chính, chưa thực hiện xong việc cấp GCNQSD đất và những nội dung quản lý đất đai thường xuyên thì sẽ khó khăn trong việc xác định nguồn gốc sử dụng đất, ranh giới, chủ sử dụng đất, chủ sở hữu hợp pháp, diện tích, ranh giới của khu đất giữa thực địa và hồ sơ giải thửa sẽ mất nhiều thời gian để đối chiếu, xác minh

Do tầm quan trọng trong quản lý đất đai, Bộ Tài nguyên và Môi trường tham mưu Chính Phủ, Quốc hội ban hành các Nghị quyết thực hiện việc cấp Giấy CNQSD đất Đến nay, cả nước đã cấp được 41.757.000 giấy chứng nhận với diện tích 22.963.000 ha, đạt 94,9% diện tích cần cấp các loại đất chính Tất cả các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương đều cơ bản hoàn thành mục tiêu cấp giấy chứng nhận

quyền sử dụng đất theo Nghị quyết số 30/2012/QH13 của Quốc hội [Báo cáo công tác

quản lý Nhà nước về đất đai của Bộ Tài nguyên và Môi trường]

1.1.3.4 Công tác tuyên truyền, vận động

Công tác tuyên truyền phổ biến giáo dục pháp luật về đất đai nói chung và giải phóng mặt bằng nói riêng đã được triển khai tuy nhiên chưa được thường xuyên và sâu rộng trong quần chúng nhân dân

Một số địa phương vẫn chưa nhận thức rõ tầm quan trọng của việc tuyên truyền phổ biến giáo dục nâng cao nhận thức pháp luật của người dân về giải phóng mặt bằng Về đội ngũ cán bộ thực hiện công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật giải phóng mặt bằng, rất nhiều trong số họ có năng lực, trình độ và kỹ năng tuyên truyền còn hạn chế hoặc thiếu kinh nghiệm trong hoạt động tuyên truyền, đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật ở nhiều nơi còn thiếu về số lượng Đồng thời ở rất nhiều địa phương, đội ngũ này hoạt động kiêm nhiệm nhiều công việc, do đó họ không thể chuyên tâm và có được nhiều thời gian để thực hiện công tác tuyên truyền, giáo

dục pháp luật giải phóng mặt bằng Chính điều này ảnh hưởng rất lớn tới hiệu quả của công tác tuyên truyền giáo dục pháp luật

Sở Tài nguyên môi trường Hà Tĩnh đã tham mưu cho UBND tỉnh ban hành các văn bản hướng dẫn các địa phương tuyên truyền giáo dục nâng cao nhận thức cộng đồng về chính sách pháp luật bồi thường giải phóng mặt bằng, tạo điều kiện để người dân tự giác thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình Các địa phương phối hợp với các tổ chức xã hội, đoàn thể như Hội Nông dân, Hội Phụ nữ thực hiện các buổi họp mặt tại các điểm sinh hoạt cộng đồng để phổ biến, tuyên truyền các quy định của pháp luật về giải phóng mặt bằng

1.2 CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ VÀ TÁI ĐỊNH CƯ

1.2.1 Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ở một số nước trên thế giới

1.2.1.1 Tại Hàn Quốc

- Các trường hợp thu hồi đất

Mặc dù đất đai là sở hữu tư nhân nhưng trong nhiều trường hợp, Nhà nước có quyền thu hồi đất của người dân Các trường hợp đó là: thu hồi đất để phục vụ mục đích quốc phòng - an ninh; dự án đường sắt, đường bộ, sân bay, đập nước thủy điện, thủy lợi; dự án xây dựng trụ sở cơ quan nhà nước, nhà máy điện, viện nghiên cứu; dự

án xây dựng trường học, thư viện, bảo tàng; dự án xây dựng nhà, xây dựng cơ sở hạ

tầng trong khu đô thị mới, khu nhà ở để cho thuê hoặc chuyển nhượng

- Trình tự, thủ tục thu hồi đất

Việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất được thực hiện theo phương thức tham vấn và cưỡng chế Phương thức tham vấn được thực hiện thông qua việc các cơ quan công quyền thỏa thuận với người bị thu hồi đất về phương án, cách thức bồi thường Trong trường hợp tham vấn bị thất bại, Nhà nước phải sử dụng phương thức cưỡng chế Theo thống kê của Cục Chính sách đất đai Hàn Quốc, ở Hàn Quốc có 85%

tổng số các trường hợp Nhà nước thu hồi đất thực hiện theo phương thức tham vấn;

chỉ có 15% các trường hợp thu hồi đất phải sử dụng phương thức cưỡng chế

- Cơ quan có thẩm quyền thu hồi đất

Tổ chức Nhà ở Quốc gia (một tổ chức xã hội đứng ra bảo đảm trách nhiệm cung cấp nhà ở tại đô thị, hoạt động như một nhà đầu tư độc lập) được phép thu hồi đất theo quy hoạch để thực hiện các dự án xây nhà ở

- Bồi thường khi thu hồi đất

Nhà nước bồi thường khi thu hồi đất trên cơ sở các nguyên tắc sau: Thứ nhất, việc bồi thường do chủ dự án thực hiện Thứ hai, chủ đầu tư phải thực hiện bồi

thường đầy đủ cho chủ đất và cá nhân liên quan trước khi tiến hành xây dựng các công trình công cộng Thứ ba, thực hiện bồi thường cho chủ đất phải bằng tiền mặt, sau đó mới bằng đất hoặc nhà ở xã hội Thứ tư, thực hiện bồi thường áp dụng cho từng cá nhân

Về thời điểm xác định giá bồi thường, đối với trường hợp thu hồi đất thông qua hình thức tham vấn thì thời điểm xác định giá bồi thường là thời điểm các bên đạt được thỏa thuận đồng thuận về phương án bồi thường Đối với trường hợp thu hồi đất thông qua hình thức cưỡng chế thì thời điểm xác định giá bồi thường là thời điểm cơ quan nhà nước có thẩm quyền ra quyết định cưỡng chế

Việc xác định giá bồi thường không phải do chủ dự án thực hiện mà giao cho ít nhất hai cơ quan định giá độc lập (hoạt động theo hình thức doanh nghiệp hoặc công ty

cổ phần) thực hiện Trường hợp chủ đất yêu cầu xác định lại giá bồi thường thì chủ dự

án lựa chọn thêm một tổ chức tư vấn định giá đất thứ ba Nếu giá trị định giá cao nhất

và thấp nhất chênh lệch 10% hoặc nhiều hơn, sẽ phải có chuyên gia định giá khác thực hiện tiếp việc định giá và từ đó mức bồi thường sẽ được tính toán lại Giá đất được lựa chọn làm căn cứ xác định bồi thường là giá trung bình cộng của kết quả định giá của hai hoặc ba cơ quan dịch vụ tư vấn về giá đất độc lập được chủ thực hiện dự án thuê định giá

1.2.1.2 Trung Quốc

- Chế độ sở hữu đất đai và các hình thức sử dụng đất ở Trung Quốc:

Ở Trung Quốc đất đai thuộc chế độ công hữu: chế độ sở hữu toàn dân và sở hữu tập thể Đất đai ở khu vực thành thị và đất xây dựng thuộc sở hữu toàn dân (sở hữu nhà nước) Còn đất ở thuộc khu vực nông thôn và đất nông nghiệp thuộc sở hữu của tập thể nông dân lao động

- Vấn đề bồi thường cho người có đất bị thu hồi:

+ Về thẩm quyền thu hồi đất: Quốc vụ viện (Chính phủ) có thẩm quyền thu hồi đất nông nghiệp từ 35 ha trở lên và 70 ha trở lên đối với các loại đất khác Dưới hạn mức này, chính quyền cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương ra quyết định thu hồi Đất nông nghiệp sau khi thu hồi sẽ chuyển từ đất thuộc sở hữu tập thể thành đất thuộc sở hữu nhà nước

+ Về trách nhiệm bồi thường: quy định người nào sử dụng đất thì người đó có trách nhiệm bồi thường Phần lớn tiền bồi thường do người sử dụng đất trả Tiền bồi thường này bao gồm: Lệ phí sử dụng đất phải nộp cho Nhà nước và các khoản tiền trả cho người có đất bị thu hồi

+ Lệ phí sử dụng đất phải nộp cho nhà nước: 70% mức lệ phí này được giữ lại ở ngân sách cấp tỉnh và 30% còn lại nộp vào Ngân sách Trung ương

Về nguyên tắc bồi thường: khoản tiền bồi thường cho giải tỏa mặt bằng phải đảm bảo cho người dân bị thu hồi đất có chỗ bằng hoặc cao hơn so với nơi ở cũ

Những đối tượng trong diện giải tỏa mặt bằng cũng được hưởng chính sách mua nhà

ưu đãi của Nhà nước, thực tế họ thường mua nhà bên ngoài thị trường

Về đối tượng được đền bù khi giải tỏa mặt bằng: trường hợp phá nhà ở, nhà riêng của người dân nào thì người đó được bồi thường thiệt hại Đối với nhà tập thể, nhà không có người ở, nhà của tập thể hoặc của thôn, xã nhưng không thuộc sở hữu của cá nhân thì số tiền bồi thường được sử dụng để xây dựng xí nghiệp hương, trấn ( thôn) Khoản tiền này được xác định là phần góp cổ phần của thôn trong xí nghiệp

Người có đầu tư xây dựng xí nghiệp trên mảnh đất giải tỏa nhà phải trả tiền bồi thường cho thôn có mảnh đất đó

Cách thức bồi thường về nhà ở: Trung Quốc giải quyết vấn đề nhà ở cho dân sau khi giải tỏa mặt bằng thông qua việc trả tiền bồi thường về nhà ở Số tiền này được xác định bao gồm: giá cả xây dựng lại nhà ở, sự chênh lệch giữa giá xây lại nhà mới

và nhà cũ; Giá đất tiêu chuẩn, trợ cấp về giá cả

1.2.1.3 Tại Pháp

- Các trường hợp thu hồi đất

Ở Pháp, đối với các trường hợp sử dụng đất vào mục đích chung như quốc phòng - an ninh; lợi ích quốc gia; lợi ích công cộng thì Nhà nước thực hiện quyền ưu tiên mua đất của chủ sở hữu tư nhân trên cơ sở đàm phán thỏa thuận về giá Trường hợp thỏa thuận không đạt hoặc chủ sở hữu tư nhân không muốn bán đất thì Nhà nước được quyền trưng thu đất đai có bồi thường cho chủ sở hữu

- Trình tự, thủ tục thu hồi đất

Pháp được đánh giá là một trong những nước có thể chế trưng thu chi tiết và hoàn chỉnh nhất Thủ tục trưng thu của Pháp gồm hai giai đoạn: giai đoạn hành chính (làm các công việc chuẩn bị thu hồi) và giai đoạn tư pháp (liên quan đến chuyển quyền

thông báo dự kiến về mức bồi thường và mời các bên bị trưng thu cho biết yêu cầu của

họ trong vòng 15 ngày Hai bên có một tháng để xử lý những bất đồng, nếu không thống nhất được thì mức bồi thường sẽ do tòa án quyết định, có nêu rõ các khoản bồi thường chính, các khoản bồi thường phụ (như việc làm, hoa màu, di chuyển, kinh doanh ) và cơ sở của việc tính toán Những khoản bồi thường này sẽ phải trả đầy đủ tính theo giá trong ngày ra lệnh trưng thu và chủ dự án phải trả chi phí xác định mức bồi thường của tòa án (Phương Thảo, 11/09/2013, Http://Noichinh.vn )

1.2.1.4 Chính sách bồi thường, hỗ trợ của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB)

Mục tiêu chính sách bồi thường tái định cư của Ngân hàng phát triển Châu Á (ADB) là việc bồi thường tái định cư sẽ được giảm thiểu càng nhiều càng tốt và đưa ra những biện pháp khôi phục để giúp người bị ảnh hưởng cải thiện hoặc ít ra vẫn giữ được mức sống, khả năng thu nhập và mức độ sản xuất như trước khi có dự án, phải đảm bảo cho các hộ di chuyển được bồi thường và hỗ trợ sao cho tương lai, kinh tế và

xã hội của họ được thuận lợi tương tự như trong trường hợp không có dự án

Theo chính sách của ADB thì việc BT, HT &TĐC bao giờ cũng phải hoàn thành xong trước khi tiến hành thi công xây dựng, trong khi chính sách của Chính phủ Việt Nam chưa có quy định rõ ràng về thời gian này (rất nhiều dự án về GPMB triển khai thi công chổ nào GPMB xong thì thi công trước theo hình thức cuốn chiếu tránh lấn chiếm đất sau khi giải tỏa), do vậy, nhiều hộ gia đình còn chưa kịp thời sữa chữa, xây dựng lại hoặc xây nhà mới ổn định trước khi giải tỏa

Theo quy định của ADB, ngoài giám sát nội bộ, cơ quan thực hiện dự án phải

do một tổ chức bên ngoài giám sát độc lập để đảm bảo những thông tin là khách quan

Nhiệm vụ của cơ quan giám sát độc lập là phải kiểm tra xem các hoạt động TĐC có được triển khai đúng không? Từ đó có những kiến nghị biện pháp giải quyết, sao cho công tác TĐC đạt được mục tiêu cuối cùng là giải quyết những vướng mắc nảy sinh

Các chính sách hiện hành ở Việt Nam chưa có quy định về việc giám sát độc lập về BT, HT &TĐC, cho nên việc giám sát độc lập về công tác BT, HT &TĐC là công việc khá mới mẻ

Các biện pháp thu hồi được cung cấp là bồi thường theo giá thay thế nhà cửa và các kết cấu khác, bồi thường đất nông nghiệp là lấy đất có cùng hiệu suất và phải thật gần với đất đã bị thu hồi, bồi thường đất thổ cư có cùng diện tích được người bị ảnh hưởng chấp thuận, giao đất tái định cư với thời hạn ngắn nhất

Đối với đất đai và tài sản được bồi thường chính sách của WB và ADB là phải bồi thường theo giá xây dựng mới đối với tất cả các công trình xây dựng và quy định thời hạn bồi thường tái định cư hoàn thành trước một tháng khi dự án triển khai thực hiện

Khôi phục thu nhập là một yếu tố quan trọng của tái định cư khi những người bị ảnh hưởng bị mất cơ sở sản xuất, công việc kinh doanh, việc làm thay thế những nguồn thu nhập khác, bất kể là họ có mất nơi ở hay không

WB và ADB quy định các thông tin về dự án cũng như chính sách bồi thường tái định cư của dự án phải được thông báo đầy đủ, công khai để tham khảo ý kiến, hợp tác và tìm mọi cách thoả mãn nhu cầu chính đáng của người bị thu hồi trong suốt quá trình lập kế hoạch bồi thường tái định cư cho tới khi thực hiện công tác lập kế hoạch

Việc lập kế hoạch cho công tác bồi thường tái định cư được WB và ADB coi là điều bắt buộc trong quá trình thẩm định dự án Mức độ chi tiết của kế hoạch phụ thuộc vào số lượng người bị ảnh hưởng và mức độ tác động của dự án Kế hoạch bồi thường tái định cư phải được coi là một phần của chương trình phát triển cụ thể, cung cấp đầy

đủ nguồn vốn và cơ hội cho các hộ bị ảnh hưởng; ngoài ra, còn phải áp dụng các biện pháp sao cho người bị di chuyển hào nhập được với cộng đồng mới Để thực hiện các biện pháp này, nguồn tài chính và vật chất cho việc di dân luôn được chuẩn bị sẵn [2]

Đề án tìm hiểu thực trạng đời sống và việc làm của người dân khi Nhà nước thu hồi đất để xây dựng các khu công nghiệp mới

1.2.1.5 Áp dụng kinh nghiệm quốc tế để hoàn thiện pháp luật về thu hồi đất, BT,

HT & TĐC của Việt Nam

Từ những mô hình, kinh nghiệm của các nước, của Khung chính sách Ngân hàng thế giới (ADB) có thể rút ra một số kinh nghiệm cho công tác thu hồi đất BT, HT

và TĐC của Việt Nam như sau:

- Phạm vi đối tượng được bồi thường, hỗ trợ trong các dự án không chỉ giới hạn trong số người bị thu hồi đất mà phải mở rộng cho cho tới tất cả những người không bị thu hồi đất nhưng bị tác động tiêu cực bởi các dự án thu hồi đất

- Thực hiện thống nhất trình tự, thủ tục về lập, thẩm định, phê duyệt phương án bồi thường giải phóng mặt bằng; quan tâm hơn nữa tới việc quy hoạch và xây dựng nơi tái định cư kịp thời để bố trí chỗ ở mới, hỗ trợ tạo việc làm và chuyển đổi nghề nghiệp cho người có đất bị thu hồi; xử lý hài hòa mối quan hệ lợi ích giữa người sử dụng đất, Nhà nước và nhà đầu tư theo hướng có lợi cho người có đất bị thu hồi

- Sự minh bạch hóa và sự tham gia của những người bị ảnh hưởng bởi dự án bị thu hồi đất vào việc thực hiện chính sách, xây dựng phương án, thực hiện phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư là việc hết sức cần thiết bảo đảm được lựa chọn được những chính sách, giải pháp, phương án tốt nhất, nhân văn nhất và có tính khả thi cao

- Hoàn thiện các quy định về định giá đất nói chung và định giá đất để bồi thường GPMB nói riêng;

1.2.2 Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của Việt Nam qua các thời kỳ

1.2.2.1 Thời kỳ trước khi có Luật Đất đai năm 1987

Mặc dù chính sách bồi thường về đất chưa được quy định trong Luật và thể chế thành một chính sách đầy đủ, song quy định về bồi thường khi Nhà nước trưng dụng đất tại Nghị định số 1792/TTg ngày 11 tháng 01 năm 1970 của Chính phủ đã có sự thay đổi so với Nghị định số 151/TTg ngày 14 tháng 4 năm 1959, từ “chiếu cố đúng mức quyền lợi và đời sống của những người có ruộng đất bị trưng dụng” trước đây sang “đảm bảo thỏa đáng quyền lợi kinh tế của hợp tác xã và của nhân dân”, đồng thời những quy định tại Nghị định số 151/TTg ngày 14 tháng 4 năm 1959 trước đây chỉ có tính nguyên tắc thì đến Nghị định số 1792/TTg ngày 11 tháng 01 năm 1970 đã được quy định cụ thể mức bồi thường nhà ở, đất đai, cây lâu năm, hoa màu trên đất

1.2.2.2 Thời kỳ sau khi có Luật Đất đai năm 1987

Luật Đất đai năm 1987 được Quốc hội thông qua ngày 29 tháng 12 năm 1987

và có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 1988 Luật không thừa nhận giá trị đất cũng như giá trị của quyền sử dụng đất, không được tự do chuyển quyền sử dụng đất theo nhu cầu của thị trường Nhà nước quyết định thu hồi toàn bộ hoặc một phần đất đã giao sử dụng trong những trường hợp có nhu cầu sử dụng đất của Nhà nước hoặc của xã hội Người được giao đất có nghĩa vụ phải bồi thường thiệt hại thực tế cho người có đất bị thu hồi, bồi hoàn thành quả lao động và kết quả đầu tư đã làm tăng giá trị của đất Người đang sử dụng đất mà bị thu hồi do nhu cầu của Nhà nước hoặc của

xã hội thì được bồi thường thiệt hại thực tế và được giao đất khác Ngày 31 tháng 5 năm 1990, Hội đồng Bộ trưởng ban hành quyết định số 186/QĐ-HĐBT về đền bù thiệt hại đất nông nghiệp, đất có rừng khi chuyển sang sử dụng vào mục đích khác Trong quyết định này có quy định mọi tổ chức, cá nhân được giao đất nông nghiệp, đất có rừng để sử dụng vào các mục đích khác phải bồi thường thiệt hại về đất nông nghiệp, đất có rừng cho nhà nước Khoản tiền bồi thường thiệt hại về đất nông nghiệp, đất có rừng mà người được Nhà nước giao đất phải nộp được điều tiết về ngân sách Trung ương 30%, còn lại 70% thuộc ngân sách địa phương để sử dụng vào việc khai hoang, phục hóa, cải tạo đất nông nghiệp và định canh, định cư cho nhân dân vùng bị lấy đất

Người sử dụng đất hợp pháp bị thu hồi chỉ được bồi thường thiệt hại tài sản trên đất và tài sản trong lòng đất

1.2.2.3 Thời kỳ từ năm 1993 đến năm 2013

Luật Đất đai năm 1993 được Quốc hội thông qua ngày 14 tháng 7 năm 1993 và

có hiệu lực thi hành từ ngày 15 tháng 10 năm 1993 Luật này thay thế Luật Đất đai năm 1987, với quy định: “đất có giá” và người sử dụng đất có các quyền và nghĩa vụ

Đây là sự đổi mới có ý nghĩa rất quan trọng đối với công tác bồi thường, GPMB của

trường hợp thật cần thiết, Nhà nước thu hồi đất đang sử dụng của người sử dụng đất để

sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng thì người bị thu hồi đất được bồi thường thiệt hại” Theo đó, Chính phủ ban hành Nghị định số 90/NĐ-CP ngày 17 tháng 8 năm 1994 quy định về bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng

Tiếp đến, năm 1998 chính sách BTHT & TĐC khi Nhà nước thu hồi đất quy định tại Nghị định số 90/NĐ-CP ngày 17 tháng 8 năm 1994 được thay thế sửa đổi, bổ sung hoàn thiện hơn tại Nghị định số 22/1998/NĐ-CP ngày 24 tháng 4 năm 1998 của Chính phủ về việc đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng Chính sách bồi thường, GPMB theo Nghị định số 22/1998/NĐ-CP ngày 24 tháng 4 năm 1998 của Chính phủ được áp dụng chung cho mọi trường hợp bị Nhà nước thu hồi đất Đây là một điểm khác so với Nghị định số 90/CP ngày 17 tháng 8 năm 1994 và người sử dụng đất được Nhà nước giao đất hoặc cho thuê đất có trách nhiệm bồi thường thiệt hại về đất và tài

sản cho người có đất bị thu hồi để giao hoặc cho mình thuê

Luật Đất đai năm 2003 được Quốc hội thông qua ngày 26/11/2003 và có hiệu lực từ ngày 01/7/2004 Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất được quy định rất chi tiết và kèm theo nhiều văn bản dưới luật được ban hành để hướng dẫn thực hiện:

Nghị định 181/2004/NĐ-CP ngày 29/10/2004 của Chính phủ về thi hành Luật đất đai

Nghị định số 188/2004/NĐ-CP ngày 16/11/2004 về phương pháp xác định giá đất và khung giá các loại đất

Thông tư số 114/2004/TT-BTC ngày 26/11/2004 của Bộ Tài chính về hướng dẫn thực hiện Nghị định số 188/2004/NĐ-CP

Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ về bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

Thông tư số 116/2004/TT-BTC ngày 07/12/2004 của Bộ Tài chính về hướng dẫn thực hiện Nghị định số 197/2004/NĐ-CP

Nghị định 17/2006/NĐ-CP ngày 27/01/2006 của Chính phủ về sửa đổi bổ sung một số Điều của các Nghị định hướng dẫn thi hành Luật đất đai và Nghị định 187/2004/NĐ-CP về việc chuyển công ty Nhà nước thành công ty cổ phần

Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ quy định bổ sung

về việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng

đất, trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai

Thông tư liên tịch số 14/2008/BTC-BTNMT ngày 31/01/2008 của Bộ Tài chính, Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn thực hiện một số Điều của Nghị định 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ

Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày ngày 15 tháng 10 năm 2009 của Chính phủ quy định về trình tự thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

Thông tư số 14/2009/TT-BTNMT ngày01/10/2009 của Bộ Tài nguyên Môi trường quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và trình tự, thủ tục thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất

Về cơ bản, chính sách bồi thường GPMB theo Luật đất đai 2003 đã kế thừa những ưu điểm của chính sách trong thời kỳ trước, đồng thời có những đổi mới nhằm góp phần tháo gỡ các vướng mắc trong việc bồi thường GPMB hiện nay

Tuy nhiên, công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng vẫn còn tồn tại nhiều khó khăn, vướng mắc, chưa phù hợp với thực tế, luật đất đai 2013 kế thừa những chính sách đã có từ luật đất đai 2003 và bổ sung thêm những nội dung để phù hợp với thực tiễn sử dụng đất

1.2.2.4 Từ khi có Luật Đất đai 2013 đến nay

Hiện nay, việc thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng được áp dụng theo Luật đất đai năm 2013 Được cụ thể hoá tại các Nghị định số 43/2014/NĐ-

CP ngày 15/5/2014 quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật đất đai; Nghị định 47/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất; Nghị định số 44/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 quy định về giá đất;

Nghị định số 01/2017/NĐ-CP ngày 06/01/2017

Theo đó, khi Nhà nước thu hồi đất để phục vụ mục đích quốc phòng, an ninh, mục đích công cộng thì phải bồi thường cho người sử dụng đất bằng đất, nếu không có đất thì phải bồi thường bằng giá trị đất tại thời điểm và kèm theo đó là thực hiện các chính sách về hỗ trợ như hỗ trợ ổn định đời sống, sản xuất, chuyển đổi nghề nghiệp và hỗ trợ tái định cư Còn những dự án phục vụ cho việc sản xuất kinh doanh của các tổ chức, cá nhân cơ bản chủ đầu tư phải tự thoả thuận với người có đất trên cơ sở giá thị trường

Về cơ bản, Luật Đất đai năm 2013 quy định về bồi thường, hỗ trợ, GPMB khi Nhà nước thu hồi đất giống như các văn bản luật cũ Tuy nhiên, có điều chỉnh, bổ sung một số nội dung cho phù hợp với tình hình thực tế và điều kiện phát triển của đất nước bằng những biện pháp hỗ trợ như hỗ trợ ổn định đời sống, sản xuất, chuyển đổi nghề nghiệp và hỗ trợ tái định cư Tất cả mọi mục tiêu của quốc gia là để cho người dân có

Qua nghiên cứu chính sách bồi thường GPMB của Việt Nam qua các thời kỳ cho thấy vấn đề bồi thường GPMB đã được đặt ra từ rất sớm, các chính sách đều xuất phát từ nhu cầu thực tiễn và được điều chỉnh theo thời gian để phù hợp hơn với xu hướng phát triển của đất nước Trên thực tế các chính sách đó đã có tác dụng tích cực trong việc đảm bảo sự cân đối và ổn định trong phát triển, khuyến khích được đầu tư

và tương đối giữ được nguyên tắc công bằng

Cùng với sự đổi mới về tiến trình xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật của

cơ quan lập pháp và các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền, chính sách bồi thường, hỗ trợ và TĐC khi Nhà nước thu hồi đất trong những năm gần đây đã có nhiều điểm đổi mới thể hiện chính sách ưu việt của một Nhà nước của dân, do dân và vì dân

1.2.3 Nội dung của chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất ở Việt Nam

1.2.3.1 Các văn bản quy phạm pháp luật quy định về chính sách bồi thường, hỗ trợ

và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất luật đất đai 2013

Luật Đất đai ngày 29/11/2013;

Nghị định 47/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

Nghị định 43/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định chi tiết về thi hành một số điều của Luật đất đai

Nghị định 44/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định về giá đất

Nghị định 45/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định về thu tiền

Thông tư 76/2014/TT-BTC ngày 16/6/2014 của Bộ Tài chính hướng dẫn một số điều của Nghị định số 45/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định về thu tiền sử dụng đất

Thông tư 37/2014/TT-BTNMT ngày 30/6/2014 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

1.2.3.2 Một số quy định mới về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo Luật Đất đai năm 2013

Luật Đất đai 2013 tiếp tục kế thừa những những quy định còn phù hợp của Luật đất đai 2003; đồng thời đã sửa đổi, bổ sung một số quy định, cụ thể:

- Luật Đất đai 2013 đã tách nguyên tắc bồi thường về đất và nguyên tắc bồi thường thiệt hại về tài sản, ngừng sản xuất kinh doanh khi Nhà nước thu hồi đất thành

02 điều riêng biệt (Điều 74 và Điều 88) Trong đó, quy định cụ thể các nguyên tắc bồi thường về đất và các nguyên tắc bồi thường thiệt hại về tài sản gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất để các bộ, nghành, địa phương và người thu hồi đất căn cứ vào

đó thống nhất thực hiện

Nhà nước thu hồi đất: Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất nếu có đủ điều kiện

được bồi thường (theo quy định tại Điều 75) thì được bồi thường; việc bồi thường

được thực hiện bằng việc giao đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất thu hồi, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thế của loại đất thu hồi do UBND cấp tỉnh quyết định tại thời điểm quyết định thu hồi đất; việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất phải đảm bảo dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, kip thời và đúng quy định của pháp luật Và Điều 88 quy định nguyên tắc bồi thường thiệt hại về tài sản, ngừng sản xuất, kinh doanh khi Nhà nước thu hồi đất: Khi Nhà nước thu hồi đất mà chủ sở hữu tài sản hợp pháp gắn liền với đất bị thiệt hại về tài sản thì được bồi thường; khi Nhà nước thu hồi đất mà tổ chức, hộ gia đình, cá nhân, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài phải ngừng sản xuất, kinh doanh mà có thiệt hại thì được bồi thường thiệt hại

- Quy định cụ thể và làm rõ các điều kiện để được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng đối với từng loại đối tượng mà Nhà nước thu hồi đất Luật Đất đai

2013 bổ sung thêm 02 trường hợp được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất (Điều 75), cụ thể:

+ Bổ sung bồi thường đối với các trường hợp sử dụng đất thuê trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê nhằm đảm bảo sự bình đẳng giữa người sử dụng đất theo hình thức thuê đất trả tiền một lần cho cả thời gian thuê với người được giao đất có thu tiền sử dụng đất (có cùng nghĩa vụ tài chính như nhau)

+ Bổ sung bồi thường đối với trường hợp cơ sở tôn giáo, cộng đồng dân cư đang sử dụng đất mà không phải là đất do nhà nước giao, cho thuê và có giấy chứng nhận hoặc có đủ điều kiện để được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật Đất đai 2013 này mà

đất do cơ sở tôn giáo đang sử dụng vào mục đích xản xuất nông nghiệp, sản xuất lâm nghiệp, sản xuất kinh doanh phi công nghiệp, làm cơ sở hoạt động từ thiện, không phải đất do được nhà nước giao mà có nguồn gốc do nhận chuyển nhượng, nhận tặng cho hợp pháp hoặc khai hoang trước ngày 01/7/2004 nên gây vướng mắc trong thực hiện tại nhiều địa phương)

- Thể chế hóa cơ chế, chính sách bồi thường về đất, chi phí đầu tư vào đất còn lại thông qua các quy định chi tiết đối với từng loại đất, gồm: đất nông nghiệp, đất ở, đất phi công nghiệp không phải đất ở và theo từng loại đối tượng sử dụng đất (từ Điều

77 đến Điều 81)

- Theo quy định của Luật Đất đai năm 2013, việc xác định mức bồi thường cho người có đất bị thu hồi đối với đất sử dụng có thời hạn không chỉ căn cứ loại đất, đối tượng sử dụng đất mà còn phải căn cứ thời hạn sử dụng đất còn lại của người sử dụng đất đối với đất đó

- Quy định cụ thể về bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại cho một số trường hợp không được bồi thường đất (Điều 76) Theo Khoản 13, Điều 3 Luật Đất đai

2013, Chi phí đầu tư vào đất còn lại bao gồm chi phí san lấp mặt bằng và chi phí khác liên quan trực tiếp có căn cứ chứng minh đã đầu tư vào đất mà đến thời điểm Nhà nước thu hồi đất còn chưa thu hồi được

- Những trường hợp được bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại khi Nhà nước thu hồi, bao gồm: Đất được Nhà nước giao không thu tiền sử dụng đất, trừ trường hợp đất nông nghiệp được Nhà nước giao cho hộ gia đình, cá nhân quy định tại khoản 1 Điều 54; đất được Nhà nước giao cho tổ chức thuộc trường hợp có thu tiền sử dụng đất nhưng được được miễn tiền sử dụng đất; đất được Nhà nước cho thuê đất hàng năm, đất thuê trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê nhưng được miễn tiền thuê đất, trừ trường hợp hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất thuê do thực hiện chính sách đối với người có công với cách mạng; đất nông nghiệp thuộc quỹ đất công ích của xã, phường, thị trấn; đất nhận khoán để sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản, làm muối

- Bổ sung quy định về việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với các dự án đặc biệt Điều 87, Luật Đất đai 2013 quy định theo hướng:

+ Bổ sung trường hợp thu hồi đất ở trong khu vực bị ô nhiễm môi trường có nguy cơ đe dọa tính mạng con người, đất ở có nguy cơ sạt lở, sụt lún, bị ảnh hưởng bởi hiện tượng thiên tai khác đe dọa tính mạng con người thì người có đất thu hồi được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư để ổn định đời sống, sản xuất theo quy định của Chính phủ

+ Đối với dự án đầu tư do Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư, Thủ tướng Chính phủ chấp thuận chủ trương đầu tư mà phải di chuyển cả cộng đồng dân cư, làm ảnh hưởng đến toàn bộ đời sống, kinh tế - xã hội, truyền thống văn hóa của cộng đồng,

các dự án thu hồi liên quan đến nhiều tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương thì Thủ tướng Chính phủ quyết định khung chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

- Đối với dự án sử dụng vốn vay của các tổ chức quốc tế, nước ngoài mà Nhà nước Việt Nam có cam kết về khung chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thì thực hiện theo khung chính sách sách đó

- Về chính sách hỗ trợ, Luật Đất đai năm 2013 bổ sung một số quy định so với Luật Đất đai năm 2003:

+ Quy định các nguyên tắc hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất: Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất ngoài việc được bồi thường theo quy định của Luật này còn được Nhà nước xem xét hỗ trợ; việc hỗ trợ phải bảo đảm khách quan, công bằng, kịp

+ Quy định về hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm cho hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp mà không có đất nông nghiệp để bồi thường Cụ thể: Hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp, khi nhà nước thu hồi đất nông nghiệp để bồi thường thì ngoài việc được bồi thường thường bằng tiền còn được hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề tìm kiếm việc làm; trường hợp người được hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề tìm kiếm việc làm trong độ tuổi lao động có nhu cầu đào tạo nghề thì được nhận vào các cơ sở đào tạo nghề; được tư vấn hỗ trợ tìm kiếm việc làm, vay vốn tín dụng ưu đãi để phát triển sản

+ Quy định về hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm cho hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất ở kết hợp kinh doanh dịch vụ khi Nhà nước thu hồi đất ở mà phải di chuyển chổ ở Cụ thể: Đối với hộ gia đình, các nhân sử dụng đất ở kết hợp kinh doanh dịch vụ mà nguồn thu nhập chính là từ nguồn kinh doanh dịch vụ, khi Nhà nước thu hồi mà phải di chuyển chổ ở thì được vay vốn tín dụng ưu đãi để phát triển sản xuất, kinh doanh; trường hợp người có đất thu hồi còn trong độ tuổi lao động thì được

hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề, tìm kiếm việc làm (Khoản 2, Điều 84)

- Về chính sách tái định cư Để khắc phục tình trạng nhiều dự án chưa có khu tái định cư đã thực hiện thu hồi đất ở, thậm chí có những dự án mà người có đất bị thu hồi phải đi thuê nhà ở nhiều năm mà vẫn chưa được bố trí vào khu tái định cư, Luật Đất đai năm 2013 đã có những quy định mới, như sau:

+ Bổ sung quy định về lập và thực hiện dự án tái định cư (Điều 85) theo hướng:

UBND cấp tỉnh, UBND cấp huyện có trách nhiệm tổ chức và thực hiện dự án tái định

cư trước khi thu hồi đất; quy định khu tái định cư tập trung phải xây dựng cơ sở hạ tầng đồng bộ, đảm bảo tiêu chuẩn, quy chuẩn xây dựng, phù hợp với điều kiện, phong

tục, tập quán của từng vùng, miền; quy định việc thu hồi đất ở chỉ được thực hiện sau khi hoàn thành xây dựng nhà ở hoặc cơ sở hạ tầng khu tái định cư

+ Sửa đổi, bổ sung quy định về bố trí tái định cư cho người bị thu hồi đất ở mà phải di chuyển chổ ở (Điều 86), cụ thể: Người có đất bị thu hồi được bố trí tái định cư tại chỗ nếu tại khu vực thu hồi đất có dự án tái định cư hoặc có điều kiện tái định cư (ưu tiên vị trí thuận lợi cho người sớm bàn giao mặt bằng, người có công với cách mạng); giá đất cụ thể tính thu tiền sử dụng đất tại nơi tái định cư, giá bán nhà ở tái định cư do UBND cấp tỉnh quyết định; quy định trường hợp người có đất bị thu hồi được bố trí tái định cư mà tiền bồi thường, hỗ trợ không đủ mua 01 suất tái định cư tối thiểu thì được Nhà nước hỗ trợ tiền để mua một suất tái định cư tối thiểu

1.2.4 Thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại Việt Nam

Trong những năm qua, việc thực hiện chính sách BT, HT & TĐC ở Việt Nam

đã và đang đạt được những hiệu quả nhất định

Hiện nay, cả nước đã có 795 đô thị, gồm: 02 đô thị đặc biệt (Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh); 17 đô thị loại I, trong đó có 03 đô thị loại I trực thuộc TW (Hải Phòng, Đà Nẵng và Cần Thơ); 25 đô thị loại II, 41 đô thị loại III, 84 đô thị loại IV và

626 đô thị loại V (Bộ Tài nguyên và Môi trường, 2016)

Theo đánh giá của Ngân hàng thế giới, Việt Nam có quá trình ĐTH nhanh chóng, từ đó dẫn tới không gian và dân số tại các đô thị tăng nhanh Hai thành phố lớn

Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh đang phát triển nhanh hơn nhiều so với tất cả các thành phố khác (Ngân hàng thế giới, 2011) Theo quy hoạch phát triển hệ thống đô thị Việt Nam đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2050, tỷ lệ dân số đô thị Việt Nam sẽ đạt 45% vào năm 2020 (dẫn theo Tổng cục Thống kê, 2016)

Quá trình thu hồi đất để thực hiện các dự án đã làm thay đổi phương thức sản xuất và cơ cấu kinh tế ở các vùng nông thôn; chuyển các vùng kinh tế ở nông thôn sang một bước phát triển mới về chất, đó là nền kinh tế dựa trên nền công nghiệp tập trung, trình độ cao

Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực, quá trình thu hồi đất, đô thị hóa cũng đang phát sinh nhiều vấn đề phức tạp ĐTH song hành với quá trình công nghiệp hóa ở nước ta đang từng ngày làm đổi thay diện mạo đất nước, cung cấp những công năng đô thị đa dạng, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của cuộc sống hiện đại Nhưng ở một bình diện khác, làn sóng ĐTH tự phát trên diện rộng cũng làm nảy sinh nhiều bất cập và để lại những hậu quả nặng nề về mặt xã hội, quy hoạch, kiến trúc, sản xuất, hệ sinh thái , gây nên nhiều áp lực đối với sự phát triển của đất nước ĐTH, đặc biệt là tại các vùng ven đô, nông nghiệp, nông thôn và nông dân Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều

thách thức, như dân số tăng nhanh trong khi khả năng đáp ứng của hệ thống cơ sở hạ tầng kỹ thuật - xã hội đô thị, mạng lưới giao thông chưa đủ khả năng phục vụ nhu cầu, lãng phí việc sử dụng đất; ĐTH làm giảm đi diện tích đất nông nghiệp ở các vùng ven

đô, mất dần các làng nghề truyền thống, nảy sinh hàng loạt vấn đề do chênh lệch chất lượng sống giữa người dân ở nội đô thị và vùng ven đô

hồi ảnh hưởng tới việc làm của trên 10 lao động nông nghiệp Từ năm 2000 đến 2006, thực hiện thu hồi đất, đã có khoảng 2,5 triệu nông dân trên cả nước bị ảnh hưởng đến đời sống Tại một vài địa phương, có tỉnh 25 - 30% số lao động sau khi bị thu hồi đất không có việc làm hoặc việc làm không ổn định Tại một số vùng đồng bằng sông Hồng, trước khi thu hồi đất chỉ có 10% lao động đi làm thuê, sau khi thu hồi đất tỷ lệ này là 17% (Trần Lưu, 2013)

1.2.5 Tình hình thực hiện chính sách bồi thường hỗ trợ của Nhà nước khi thu hồi đất ở tỉnh Hà Tĩnh:

Thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVI, nhiệm kỳ 2005-2010 nhằm tạo bước đột phá trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát triển nhanh công nghiệp – tiểu thủ công nghiệp, xây dựng kết cấu hạ tầng và kêu gọi thu hút đầu tư, ngày 13/4/2006, Ban Thường vụ Tỉnh ủy khóa XVI đã ban hành Nghị quyết số 01-NQ/TU

về tăng cường lãnh đạo công tác tái định cư, giải phóng mặt bằng đến năm 2010 và những năm tiếp theo

Trước khi có Nghị quyết 01-NQ/TU, về việc thực hiện công tác bồi thường, GPMB trên địa bàn tỉnh chủ yếu giao cho các địa phương thực hiện đơn lẻ từng dự án, các sở ngành chủ yếu kiểm tra, hướng dẫn địa phương thực hiện

Sau khi có Nghị quyết 01-NQ/TU, đặc biệt khi triển khai các công trình, dự án trọng điểm, để triển khai các dự án có hiểu quả, đúng quy định pháp luật; Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân tỉnh đã chỉ đạo các ngành, các địa phương rà soát, kiện toàn, thành lập tổ chức bộ máy làm công tác bồi thường, GPMB tái định cư, cụ thể:

- Ở cấp tỉnh: Thành lập Ban chỉ đạo thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư các công trình, dự án trọng điểm của tỉnh để chỉ đạo hướng dẫn các địa phương liên quan thực hiện, thành phần gồm các đồng chí trong Thường trực Tỉnh ủy, Trưởng các ban Đảng, giám đốc các sở, ban, ngành, đoàn thể cấp tỉnh Thành lập các

ban quản lý dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư các công trình trọng điểm

- Cấp huyện: Thành lập các Hội đồng bồi thường hoặc Ban bồi thường, hỗ trợ tái định cư chuyên trách, thành phần chủ trì do đại diện lãnh đạo cấp huyện làm chủ tịch hội đồng, phó chủ tịch thường trực gồm phòng Tài nguyên và Môi trường hoặc

Tài chính, các phòng ban có liên quan như Kinh tế, hạ tầng, Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã là thành viên Hội đồng

- Cấp xã: Thành lập các Tổ thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư;

Tổ tuyên truyền vận động thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

- Hội đồng BT, GPMB: Được thành lập hoạt động theo 02 mô hình: Chuyên trách (có cán bộ làm chuyên trách, hoạt động ổn định lâu dài) và không chuyên trách (cán bộ làm việc kiêm nghiệm từ các phòng, ban, đơn vị chuyên môn của UBND cấp huyện, được thành lập cho từng nhiệm vụ cụ thể, tự giải thể sau khi hoàn thành nhiệm vụ), cụ thể:

+ Hội đồng BT, GPMB chuyên trách có 09 đơn vị cấp huyện thành lập gồm:

Thạch Hà, Hương Sơn, Vũ Quang, Kỳ Anh trước đây, nay là thị xã Kỳ Anh, huyện Kỳ Anh mới, thành phố Hà Tĩnh, Lộc Hà, Cẩm Xuyên, Nghị Xuân Trung tâm Phát triển quỹ đất thuộc Sở Tài nguyên và Môi trường

+ Hội đồng BT, GPMB kiêm nghiệm có 4 đơn vị cấp huyện thành lập gồm: thị

xã Hồng Lĩnh, Đức Thọ, Can Lộc, Hương Khê

Việc thành lập mô hình chuyên trách, bán chuyên trách là căn cứ vào số lượng các dự án đầu tư và tình hình thực tế địa phương, với yêu cầu lực chọn cán bộ có đủ năng lực, trách nhiệm, tâm huyết với công việc để tham gia công tác BT, GPMB nhằm đấy nhanh tiến độ thực hiện các công trình, dự án trên địa bàn

Qua hơn 10 năm thực hiện Nghị quyết, công tác BT, GPMB đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, tạo điều kiện thuận lợi cho thu hút đầu tư, xây dựng các công trình,

dự án trọng điểm, xây dựng cơ sở hạ tầng, triển khai mở rộng và phát triển đô thị vv

Các công trình, dự án trọng điểm trên địa bàn Hà Tĩnh đã góp phần quan trọng vào thực hiện thành công các chỉ tiêu phát triển kinh tế xã hội đã đề ra

Từ năm 2006 đến nay, trên địa bàn toàn tỉnh đã và đang triển khai thực hiện 1.113 công trình, dự án; Tổng diện tích đất đã thu hồi, bồi thường, GPMB 16.002,94

ha, trong đó gồm các loại đất chính sau: Đất ở 276,94 ha, đất phi nông nghiệp còn lại 107,87 ha, đất sản xuất nông nghiệp 9.722,45 ha, đất khác 793,45 ha và 5.102,22 ha đã GPMB tại địa bàn thị xã Kỳ Anh hiện chưa thống kê loại đất chi tiết Tổng số tiền bồi thường, hỗ trợ là 10.498 tỷ đồng, Tổng số đối tượng bị thu hồi đất 85.200 lượt đối tượng, trong đó số tổ chức 619, hộ gia đình cá nhân 84.581, số hộ gia đình cá nhân được bố trí tái định cư 5.551 hộ (trong đó di dời 02 nhà thờ công giáo, nhiều công trình nhà thờ họ, đình đền miếu mạo, di dời cất bốt hơn 20.500 mồ mã các loại )

1.2.6 Tình hình thực hiện chính sách bồi thường hỗ trợ của Nhà nước khi thu hồi đất ở thành phố Hà Tĩnh:

Từ năm 2006 đến nay trên địa bàn thành phố thực hiện 196 công trình, dự án, tổng diện tích thu hồi, bồi thường, GPMB 206,29 ha đất; trong đó: Đất ở 15,10 ha, đất phi nông nghiệp còn lại 4,19 ha, đất sản xuất nông nghiệp 182,93 ha, đất khác 4,08 ha

Tổng số tiền bồi thường, hỗ trợ là 1.077,348 tỷ đồng, Tổng số đối tượng bị thu hồi đất 6.440 lượt đối tượng, trong đó số tổ chức 75, hộ gia đình cá nhân 6.365, số hộ gia đình

cá nhân được bố trí tái định cư 147 hộ

Diện tích thu hồi thực hiện các dự án chủ yếu là đất sản xuất nông nghiệp chiếm 88,7% Quá trình ĐTH đã làm cho tổng diện tích đất nông nghiệp thời kỳ 2000 - 2015 giảm sang đất phi nông nghiệp 646,55 ha, chiếm 18,73% so với tổng diện tích đất nông nghiệp đầu kỳ; trong đó, thời kỳ 2000 - 2010 giảm sang đất phi nông nghiệp 495,2ha, chiếm 14,34% so với tổng diện tích đất nông nghiệp đầu kỳ; giai đoạn 2000 -

2005 giảm 248,31 ha, chiếm 7,19%; giai đoạn 2005 - 2010 giảm 246,89 ha, chiếm 7,40% và giai đoạn 2010 - 2015 giảm 151,35 ha, chiếm 4,91% so với tổng diện tích đất nông nghiệp đầu kỳ

Thời kỳ 2000 - 2015, đất lúa chuyển sang đất phi nông nghiệp 574,13 ha, chiếm 16,63%; đất trồng cây hàng năm khác chuyển sang đất phi nông nghiệp 53,94 ha, chiếm 1,56%; đất NTTS chuyển sang đất phi nông nghiệp 18,48 ha, chiếm 0,54% so với tổng diện tích đất nông nghiệp đầu kỳ

Bảng 2.1 Bảng tổng hợp diện tích thu hồi một số dự án trọng điểm

Diện tích

đã thu hồi (ha)

Ghi chú

Quá trình ĐTH đã hình thành nên 5 khu đô thị hiện đại (Khu đô thị Bắc Thành

phố, Khu đô thị đường bao phía Tây, Khu đô thị HUD, Khu đô thị Xuân Thành Land

và Khu thương mại và nhà ở Vincom); dự án chỉnh trang đô thị, dự án phát triển đô thị

loại II, thành phố Hà Tĩnh Ngoài ra, đầu tư xây dựng đồng bộ hệ thống cơ sở hạ tầng

kỹ thuật, hạ tầng xã hội, công viên, các khu tiểu thủ công nghiệp, chợ, cơ sở kinh doanh thương mại, dịch vụ như: Hệ thống giao thông đô thị; Trung tâm thương mại và nhà ở Vincom; Siêu thị Coopmart (BMC), Vinmart, (tăng 4 trung tâm thương mại;

11 khách sạn và 10 chi nhánh ngân hàng)

1.3 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN

Thời gian qua, có nhiều đề tài của các tác giả đã nghiên cứu và đề cập đến việc

áp dụng chính sách BT, HT và TĐC khi thu hồi đất, tuy nhiên có rất ít đề tài nghiên cứu về chính sách BT, HT &TĐC theo Khung chính sách của Ngân hàng Phát triển châu Á ADB, đơn cử một số công trình sau:

* Tác giả Chu Duy Tuyền chuyên gia về tái định cư và phát triển xã hội Hệ thống quản lý tư vấn ADB

Giải phóng mặt bằng cho các dự án phát triển đang là một vấn đề khó của các nhà đầu tư, đặc biệt là những dự án vốn vay ODA Đây là một nguồn kênh huy động rất quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam hiện nay

Khung chính sách cho bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho người bị ảnh hưởng, phải theo khung chính sách của nhà tài trợ, một đảm bảo cho việc giải ngân nguồn vốn ODA cho dự án , thường khung chính sách cho dự án có vốn ODA có một

số điểm khác với chính sách của chính phủ Việt Nam

Chính phủ Việt Nam đã ban hành quy chế: Quản lý và sử dụng nguồn hỗ trợ

phát triển chính thức (Ban hành kèm theo Nghị định số 131/2006/NĐ-CP ngày 09

tháng 11 năm 2006 củ Chính phủ) để giải quyết vấn đề trên

Việc hiểu sự giống và khác nhau trong khung chính sách của nhà tài trợ và Chính sách của Chính phủ Việt Nam để thực hiện là một việc hết sức cần thiết cho người quản lý, đầu tư và thực hiện dự án Nắm và thực hiện tốt nó sẽ tạo điều kiện tốt

và dễ dàng cho các dự án vốn ODAvà đặc biệt là các dự án có vốn trong nước, xây dựng khung chính sách cho giải phóng mặt bằng

* Tác giả Đổ Mạnh Cường thực hiện đề tài luận văn thạc sỹ “ODA nguồn vốn đầu tư phát triển ở Việt Nam – Thực trạng giải pháp”

Giải phóng mặt bằng, tái định cư là khâu quan trọng có ý nghĩa kinh tế, xã hội, chính trị, môi trường và ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ thực hiện dự án và do đó ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân vốn ODA nhưng đây cũng là khâu thường xuyên có vướng mắc trong quá trình thực hiện dự án

Vấn đề đền bù giải phóng mặt bằng, tái định cư cần được coi là một bộ phận quan trọng trong kế hoạch thực hiện dự án ODA, vấn đề này không chỉ liên quan đến lợi ích thiết thân, cuộc sống hiện tại cũng như lâu dài của người dân mà còn liên quan đến luật pháp, chính sách của nhà nước, chính sách của nhà tài trợ Trong đề bù luôn gặp tính hợp pháp của tài sản

* Tác giả Vi Hồng Tin thực hiện đề tài “Nghiên cứu thực trạng bồi thường, giải phóng mặt bằng tại một số dự án trên địa bàn huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi”,

Việc sử dụng tiền bồi thường, hỗ trợ của các hộ dân ở 2 dự án chủ yếu các hộ sử dụng vào việc xây dựng nhà cửa, mua sắm đồ dùng, gửi tiết kiệm và chi tiêu vào các mục đích khác chiếm tỷ lệ tương đối cao Thu nhập bình quân đầu người trước và sau thu hồi đất ở cả 2 dự án đều có xu hướng tăng lên do các hộ dân chịu khó đầu tư vào sản xuất, kinh doanh, chuyển đổi nghề nghiệp

Điều kiện tiếp cận các cơ sở hạ tầng của hộ dân sau thu hồi đất ở 2 dự án là tốt (Dự án I có 50% số hộ và Dự án II có 36,7% số hộ) Đi kèm theo đó là tình hình an ninh trật tự xã hội sau thu hồi đất (Dự án I có 32,5% số hộ dân và Dự án II có 36,67%

số hộ dân) cho rằng tốt hơn so với trước thu hồi đất [17]

* Tác giả Võ Thị Ngọc Bích thực hiện đề tài Thạc Sỹ “Đánh giá thực

trạng công tác thu hồi đất khu quy hoạch đô thị mới An Vân Dương, tỉnh Thừa Thiên Huế”

Đề tài nghiên cứu thực trạng công tác thu hồi đất khu quy hoạch đô thị mới An Vân Dương, tỉnh Thừa Thiên Huế, tác giả đã đi đến kết luận:

Công tác thu hồi đất hai dự án này phân hóa các hộ nông dân thành ba nhóm hộ

là hộ thuần nông, hộ vừa làm nông nghiệp vừa làm phi nông nghiệp và hộ phi nông nghiệp Kết quả cho thấy đa số kinh tế của các hộ gia đình đa số là tăng lên so với trước khi thu hồi đất Ngoài ra, sau khi thu hồi đất thì cách tiếp cận cơ sở hạ tầng, phúc lợi xã hội đều tốt hơn trước Cảnh quan môi trường cũng được Nhà nước chú trọng hơn Công tác thu hồi không những mang lại lợi ích cho chủ đầu tư mà còn có những tác động tích cực về mặt xã hội, mang lại bộ mặt mới cho tỉnh nói riêng và khu vực lân cận thành phố Huế nói chung Đồng thời khẳng định được vai trò của Nhà nước trong việc quản lý, điều hành, huy động mọi nguồn lực của các thành phần kinh tế thực hiện

dự án [4]

Chương 2

ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 2.1.1 Đối tượng

- Dự án Phát triển thành phố loại II, thành phố Hà Tĩnh

- Dự án Chỉnh trang đô thị phía đông Kênh N1- 9, phường Trần Phú, thành phố

Hà Tĩnh

- Các tổ chức và hộ gia đình có đất bị thu hồi

- Các tài liệu, văn bản, những bài báo, báo cáo, tài liệu hội thảo có liên quan

- Số liệu thu thập phục vụ cho việc nghiên cứu đề tài trong thời gian từ năm

2013 đến năm 2017 Riêng dự án Phát triển thành phố loại II, thành phố Hà Tĩnh số liệu điều tra được thực hiện đến tháng 12/2017

- Đề tài tiến hành từ tháng 6 năm 2017 đến tháng 2 năm 2018

2.2 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

1) Đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và tình hình quản lý đất đai của thành phố Hà Tĩnh

án Phát triển thành phố loại II – thành phố Hà Tĩnh”

5) Đề xuất các giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trên địa bàn nghiên cứu

2.3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.3.1 Phương pháp thu thập số liệu, tài liệu

2.3.1.1 Phương pháp thu thập số liệu, tài liệu thứ cấp

Thu thập tài liệu, số liệu thông qua sách, báo, Internet và tiếp cận với các tổ chức thực hiện như cán bộ tham gia bồi thường giải phóng mặt bằng, Lãnh đạo UBND phường nơi có đất thu hồi; Phòng Tài nguyên Môi trường, Phòng Thống kê thành phố

Hà Tĩnh, Hội đồng GPMB, Trung tâm Phát triển quỹ đất; các phòng, ban có liên quan

để trao đổi, thu thập thông tin

- Thu thập tài liệu, số liệu về điều kiện tự nhiên, đất đai, tình hình phát triển KT

- XH và cơ sở hạ tầng của thành phố Hà Tĩnh

- Thu thập các báo cáo, số liệu, tài liệu tại các phòng, ban, đơn vị chức năng của thành phố Hà Tĩnh để có được thông tin cơ bản của vùng nghiên cứu

- Thu thập những văn bản của cơ quan nhà nước cấp trung ương và địa phương

về chính sách thu hồi đất, hỗ trợ bồi thường và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

chính sách giải quyết việc làm cho người có đất thu hồi từ các cơ quan nhà nước

- Thu thập thông tin từ những công trình nghiên cứu đã được công bố, những bài báo, báo cáo, tài liệu hội thảo

2.3.1.2 Phương pháp thu thập số liệu, tài liệu sơ cấp

+ Thu thập thông tin của các tổ chức, hộ gia đình và cá nhân trong diện giải tỏa bồi thường và bố trí tái định cư thông qua sử dụng phiếu điều tra để tìm hiểu tình hình

sử dụng đất cũng như đời sống của người dân và thu thập các thông tin nhằm đạt được mục đích nghiên cứu

Tiến hành điều tra, phỏng vấn một số hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất thuộc

Dự án Phát triển thành phố loại II – thành phố Hà Tĩnh và Dự án Chỉnh trang đô thị phía đông kênh N1- 9, phường Trần Phú, thành phố Hà Tĩnh Nội dung chính của phiếu điều tra: Thông tin chủ hộ; Thông tin về giải phóng mặt bằng, chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; Ảnh hưởng của dự án đến việc làm và thu nhập của hộ gia đình; Kiến nghị, đề xuất của các hộ gia đình nằm trong dự án nghiên cứu

+ Thu thập thông tin từ các cán bộ có liên quan đến công tác đền bù, giải phóng mặt bằng của 02 dự án (các cấp chính quyền, Ban quản lý dự án, Trung tâm phát triển quỹ đất và các cơ quan tổ chức có liên quan khác) để tìm ra nguyên nhân cũng như giải pháp và khó khăn trong thực tế

Thu thập những văn bản của cơ quan Nhà nước cấp trung ương và địa phương

về chính sách thu hồi đất, BTHT & TĐC khi nhà nước thu hồi đất, chính sách giải quyết việc làm cho người có đất thu hồi từ các cơ quan nhà nước

Thu thập thông tin từ những công trình nghiên cứu đã được công bố, những bài báo, báo cáo, tài liệu hội thảo

- Thu thập số liệu, tài liệu sơ cấp

2.3.2 Phương pháp điều tra khảo sát thực địa

Mục đích chính của đề tài là đánh giá thực trạngcông tác BT, HT & TĐC của

02 dự án đang nghiên cứu để tìm hiểu những thuận lợi, khó khăn trong quá trình thực hiện Do tổng số hộ có đất bị thu hồi là rất lớn nên số hộ được lựa chọn tham gia phỏng vấn sâu theo phương pháp lựa chọn ngẫu nhiên có tiêu chí

số hộ bị ảnh hưởng (1.288), e là sai số điều tra (8%); đề tài thực hiện điều tra đối với

140 hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất (bằng phiếu điều tra) Trong đó, dự án Chỉnh trang đô thị phía Đông kênh N1-9, phường Trần Phú điều tra 35 hộ; dự án Phát triển

đô thị loại II- thành phố Hà Tĩnh điều tra 105 hộ

Nội dung chính của phiếu điều tra đối với dự án Chỉnh trang đô thị phía Đông kênh N1-9, phường Trần Phú là: (1) Thông tin chung của hộ điều tra, (2) Việc thực hiện chính sách BT, HT & TĐC khi thu hồi đất của các hộ gia đình, cá nhân, (3) Kiến nghị, đề xuất của hộ bị thu hồi đất; đối với dự án Phát triển đô thị loại II- thành phố Hà Tĩnh làm Bảng phỏng vấn được soạn thảo sẵn trên phiếu điều tra Phiếu điều tra được xây dựng gồm 3 phần, phần I thu thập thông tin chung của chủ hộ gia đình gồm tên, tuổi, địa chỉ của chủ hộ; nhân khẩu, trình độ học vấn, nghề nghiệp Phần II của phiếu điều tra nhằm đánh giá các nguồn vốn tự nhiên, vốn tài chính, vốn con người, vốn xã hội, vốn vật chất của hộ gia đình trước và sau khi thu hồi đất Phần III của phiếu điều tra nhằm đánh giá những thuận lợi và khó khăn của người dân trong việc ổn định cuộc sống mới, ý kiến và đề xuất của người dân về chính sách, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, giải quyết việc làm của Nhà nước khi thu hồi đất

2.3.3 Phương pháp thống kê, tổng hợp và xử lý số liệu

- Đối với nguồn số liệu, tài liệu thứ cấp: Tất cả các tài liệu, số liệu thứ cấp thu thập được, sẽ được thống kê, phân loại, lựa chọn và hệ thống theo từng nội dung nghiên cứu Sau đó tiến hành thu thập tiếp những số liệu còn thiếu và xác minh lại những số liệu chưa chính xác hoặc còn nghi ngờ

- Đối với nguồn số liệu, tài liệu sơ cấp: Thống kê qua kết quả thu được của quá trình điều tra khảo sát thực địa và thống kê qua các phiếu điều tra phỏng vấn các đối tượng cán bộ và người dân theo các chỉ tiêu cần thiết Sau đó phân tích, xử lý số liệu