Toàn bộ chi phí của các dịch vụ cấp nước và mức độ hợp lý trong nghiên cứu điển hình về thu hồi chi phí tại thành phố hồ chí minh

Untitled ������������� � � � ������ ��������������������������� ���� �!#� Chi phí ñ�y ñ# c#a các d$ch v� cung c�p nư�c và m�c ñ� thu h�i chi phí h�p lý – trư�ng h�p ñi!n hình t�i Thành Ph� H� Chí Minh[.]

Chi phí ñ y ñ# c#a các d$ch v cung c p

nư c và m c ñ thu h i chi phí h p lý – trư ng h p ñi!n hình t i Thành Ph H Chí Minh

• Nguy n Thanh Hùng

Vi n Môi trư ng và Tài nguyên, ðHQG-HCM

• Lâm Minh Tri t

Vi n Nư c và Công ngh môi trư ng – H i B o v Thiên nhiên và Môi trư ng Vi t Nam

(Bài nh n ngày 21 tháng 01 năm 2013, hoàn ch nh s a ch a ngày 17 tháng 10 năm 2013)

TÓM T T:

Vi c xác ñ nh chi phí ñ y ñ c a các d ch

v cung c p nư c và m c ñ thu h i chi phí

h p lý c a nó có ý nghĩa r t quan tr%ng trong

vi c ra các quy t ñ nh v m!t chính sách liên

quan ñ n d ch v cung c p nư c và b o v

môi trư ng nư c trư c tình tr ng thi u h t

nư c và ô nhi m môi trư ng nư c ngày càng

gia tăng

Bài báo này gi i thi u m t khuôn kh&

chung cho vi c phân tích chi phí ñ y ñ c a

các d ch v cung c p nư c và áp d ng nó ñ

phân tích, ñánh giá cho trư ng h p ñi n hình

t i thành ph H Chí Minh Khung phân tích

này t p trung vào 3 thành ph n cơ b n c u

thành nên chí phí ñ y ñ c a d ch v cung

c p nư c bao g m: (i) chi phí cung c p nư c

ñ y ñ (các chi phí tài chính), (ii) các chi phí

cơ h i c a vi c s# d ng nư c (chi phí tài nguyên), và (iii) các chi phí môi trư ng (nh+ng thi t h i v môi trư ng và kinh t do

ô nhi m nư c) Trên cơ s chi phí ñ y ñ

ñư c ñánh giá, các m c ñ và cơ ch thu h i chi phí h p lý cũng ñư c t p trung th o lu n

hư ng ñ n 3 tr c t c a s phát tri n b n v+ng liên quan ñ n nư c: tính b n v+ng v tài chính c a các d ch v , tính b n v+ng v m!t môi trư ng t nhiên, và kh năng thích

ng c a xã h i ñ i v i nh+ng s thay ñ&i v giá nư c

T khóa: Chi phí ñ y ñ c a d ch v nư c, chi phí cơ h i s# d ng nư c, chi phí tài

nguyên, chi phí môi trư ng, m c ñ thu h i chi phí h p lý, tính b n v+ng c a d ch v cung c p

nư c

GI I THI U

H u h t các ho t ñ ng kinh t và xã h i ñ u

r t c n ñ n nư c ñ t n t i và phát tri n Tuy

nhiên do ñ c ñi m phân b dân cư và các ho t

ñ ng kinh t thư ng xa các h th ng thu0 văn

t nhiên, hơn n a m1i nhu c u s- d%ng nư c

khác nhau cũng ñòi h i các m c ñ ñáp ng khác nhau v ch t lư ng, do ñó ñ có th s- d%ng

ñư c nư c cho các nhu c u khác nhau, ngu n

nư c trong t nhiên thư ng ñư c khai thác, v n chuy n, x- lý và phân ph i ñ n các khu v c có

!$

nhu c u tuỳ theo ñ c ñi m riêng c a t"ng lo i

nhu c u c% th Các ho t ñ ng này ñư c bi t ñ n

như là các “d(ch v% cung c p nư c” và chúng ñòi

h i nh ng kho n chi phí khác nhau tuỳ theo ñ c

ñi m c% th c a t"ng nơi Nói chung, các nhu c u

s- d%ng nư c bên ngoài h th ng th y văn (sinh

ho t, công nghi p, nông nghi p, d(ch v%,…)

thư ng t n kém hơn nhi u so v i các nhu c u s-

d%ng tr c ti p bên trong h th ng th y văn (nuôi

tr ng thu0 s n, phát ñi n, giao thông thu0, ),

ngu n nư c càng khan hi m và ch t lư ng nư c

t nhiên càng x u thì càng t n kém và nhu c u s-

d%ng càng xa h th ng thu0 văn thì chi phí càng

cao

Theo quan ñi m truy n th ng, chi phí c a d(ch

v% cung c p nư c bao g m các kho n chi tiêu

cho vi c ñ u tư, v n hành và qu n lý h th ng

c p nư c c a d(ch v% Vi c thu h i ñ ch) v i các

chi phí này thôi ñã là m t công vi c h t s c khó

khăn t i nhi u nư c do ph n l n các nư c thư ng

tr c p cho các d(ch v% công ích (ví d% như các

h th ng thu0 l i, các h th ng c p nư c sinh

ho t) Do giá nư c không ph n nh ñúng chi phí

ñ y ñ c a d(ch v% cung c p nư c nên ngu n thu

c a các cơ quan cung c p d(ch v% thư ng không

ñ ñ bù ñ p các chi phí cho vi c v n hành và

duy tu b o dư!ng h th ng c p nư c, khi n cho

nhi u h th ng công trình mau chóng b( xu ng

c p, hư h ng ho c làm vi c không hi u qu [2],

[12]

Không d"ng l i ñó, do nhu c u s- d%ng nư c

ngày càng gia tăng trư c các s c ép v gia tăng

dân s và tăng trư ng kinh t , ngu n nư c s?n có

t i nhi u nơi ñang ti n d n ñ n ho c th m chí

vư t qua nh ng gi i h n ràng bu c v m t t

nhiên c a nó, k t qu là không ñ nư c ñ ñáp

ng ñ ng th i t t c m i nhu c u s- d%ng c a xã

h i và làm tăng thêm tính c nh tranh trong khai

thác s- d%ng tài nguyên nư c gi a các nhu c u

khác nhau Trong trư ng h p thi u nư c, vi c

khai thác s- d%ng nư c c a m t ngành nào ñó (ví

d% như c p nư c sinh ho t) có th s, nh hư ng

x u ñ n vi c s- d%ng nư c c a m t ho c nhi u ngành khác (ví d% như nông nghi p) và áp ñ t

nh ng chi phí lên vi c s- d%ng nư c c a ngành này và ñư c bi t ñ n như là các “chi phí cơ h i”

c a vi c s- d%ng nư c Khái ni m “chi phí cơ

h i” xu t hi n khi có s c nh tranh trong khai thác s- d%ng tài nguyên nư c và ñư c ñ(nh nghĩa như là các l i ích phía trư c b( m t ñi c a ki u s- d%ng t t nh t ti p theo [2] V n ñ ñ t ra là chi phí cơ h i này s, ñư c tính như th nào trong chi phí ñ y ñ c a các d(ch v% cung c p nư c?

M t khác, các nhu c u s- d%ng nư c bên ngoài h th ng thu0 văn thư ng không tiêu th%

h t lư ng nư c ñư c cung c p, ph n th"a còn l i

ñư c hoàn lưu tr l i h th ng thu0 văn dư i

d ng nư c th i, trong khi ñó các d(ch v% cung

c p nư c truy n th ng thư ng không ñ m b o

vi c thu gom và x- lý lư ng nư c th i ra sau khi s- d%ng xong (n u có thì do m t d(ch v% khác

ñ m nh n), k t qu là các ngu n ti p nh n nư c

th i b( suy gi m v m t ch t lư ng ho c th m chí

ô nhi m quá m c, ñưa t i nh ng thi t h i v môi trư ng và áp ñ t chi phí lên nh ng ngư i khác Các ngo i tác v môi trư ng và kinh t xu t hi n trong trư ng h p này thư ng không ñư c h ch toán vào trong chi phí c a d(ch v% cung c p

nư c, khi n cho giá nư c không ph n nh ñúng giá tr( ñích th c c a vi c s- d%ng nư c S thi u

kh năng h ch toán chi phí môi trư ng vào giá thành d(ch v% cung c p nư c ñã góp ph n làm gia tăng m c ñ tiêu th% nư c và gây ô nhi m môi trư ng nhi u hơn [7], [11]

Ch) th( khung v Nư c c a Châu Âu (WFD 2000) ñã gi i thi u m t khái ni m cơ b n r ng

nư c là m t hàng hóa kinh t và ñ ng th i cũng

là m t hàng hóa xã h i [1] Khái ni m này ñòi

h i vi c th c thi các bi n pháp ñ thu h i chi phí

ñ y ñ c a các d(ch v% nư c Theo ði u 9 c a Ch) th( này, các chi phí tài chính, các chi phí môi trư ng và các chi phí tài nguyên s, c u thành nên t&ng chi phí c a các d(ch v% nư c trong tương lai

g n Tuy nhiên, t i các nư c thành viên châu Âu

hi n nay, vi c xác ñ(nh các chi phí tài chính, chi

phí môi trư ng và chi phí tài nguyên ñ i v i các

d(ch v% nư c có th nói là r t khác bi t nhau và

th m chí ch ng chéo lên nhau [5], [6] Các nhóm

chuyên gia qu c t như WATECO, ECO2 ñư c

giao nhi m v% xác ñ(nh các ñ(nh nghĩa và

phương pháp lu n phù h p cho vi c tính toán các

lo i chi phí nói trên, tuy nhiên các k t qu ñ t

ñư c cho th y còn nhi u r i ro ti m 'n trong vi c

ch ng chéo gi a các lo i chi phí và có th ñưa t i

vi c tính ñúp [11]

Theo nguyên t c qu n lý “nư c như là m t

hàng hóa kinh t ”, các d(ch v% liên quan ñ n

nư c c n ph i ñư c thu h i chi phí ñ y ñ [1]

Khái ni m “chi phí ñ y ñ ” c a các d(ch v% liên

quan ñ n nư c xu t hi n cách ñây kho ng hơn 10

năm Theo Rogers et al [8] và Anil Agarwal et al

[2], chi phí ñ y ñ c a d(ch v% nư c bao g m 5

thành ph n khác nhau: chi phí v n hành và b o trì

(O&M), các kho n chi tr cho v n ñ u tư, chi phí

cơ h i, các ngo i tác kinh t và các ngo i tác môi

trư ng Chi phí cơ h i xu t hi n b i vì b ng cách

tiêu th% nư c, nên ngư i s- d%ng nư c khác có

th b( tư c m t ñi quy n s- d%ng nư c c a h

Tuy nhiên n u không có s thi u h%t nư c, chi

phí cơ h i là b ng không T&ng c a 2 thành ph n

chi phí ñ u g i là chi phí cung c p ñ y ñ (chi

phí tài chính) T&ng c a chi phí cung c p ñ y ñ , chi phí cơ h i liên quan ñ n vi c s- d%ng ngu n

nư c thay th khác, và các ngo i tác kinh t áp

ñ t lên nh ng ngư i khác do s tiêu th% nư c c a

m t lĩnh v c c% th g i là chi phí kinh t ñ y ñ

c a nư c Khi ñư c k t h p v i các ngo i tác môi trư ng s, cho ra chi phí ñ y ñ c a d(ch v%

nư c

MÔ HÌNH CHI PHÍ ð*Y ð+ C+A D$CH V CUNG C,P NƯ C

Trên cơ s t&ng quan các tài li u, bài báo này phát tri n m t mô hình thích h p cho vi c tính toán chi phí ñ y ñ c a các d(ch v% cung c p

nư c trong b i c nh qu n lý t&ng h p lưu v c sông và xác ñ(nh các phương pháp thích h p ñ ñánh giá các thành ph n chi phí c a nó Trong

mô hình này, chi phí cơ h i c a vi c s- d%ng

nư c và các ngo i tác môi trư ng và kinh t ñư c

k t h p ñ ng th i v i các chi phí tài chính c a d(ch v% cung c p nư c ñ t o ra chi phí ñ y ñ

c a nó như ñư c th hi n trên Hình 1 Gi ñ(nh ñây là các d(ch v% cung c p nư c ho t ñ ng trong

m t cơ ch th( trư ng có tính c nh tranh, không

l thu c vào s bao c p c a Nhà nư c

Hình 1 Các thành ph n c a chi phí ñ y ñ c a d(ch v% cung c p nư c

Các ngo i tác v kinh t do ô nhi m

ư

Các ngo i tác v môi

ư

Chi phí qu n lý và các chi phí n

Chi phí v n vay ñ i v i v n lưu

ñ

Chi phí thay th m i

Chi phí ñ u tư ban ñ u

Chi phí v n hành và b o trì, s a

%

Chi phí môi trư ng

Chi phí tài nguyên

Chi phí tài chính

c a d ch v cung c p

CHI PHÍ ð Y ð

Chi phí cơ h i c#a vi c s d ng

ư

NGHIÊN C-U đI.N HÌNH T/I TP H

CHÍ MINH

Mô hình chi phắ ự y ự c a d(ch v% cung c p

nư c trên ựư c áp d%ng th- nghi m ự ựánh

giá cho m t trư ng h p ựi n hình là d(ch v% cung

c p nư c s ch Tp H Chắ Minh D(ch v% này

hi n nay ựư c cung c p ch y u b i T&ng Công

ty c p nư c Sài Gòn (SAWACO), ph%c v% cung

c p nư c s ch cho sinh ho t và ph n l n các ho t

ự ng kinh t trên ự(a bàn thành ph Ngu n nư c

c p ựư c khai thác ch y u t" sông đ ng Nai và

sông Sài Gòn và m t ph n nư c ng m Nư c thô

sau khi ựư c x- lý t i các nhà máy nư c ựư c

hòa chung vào m ng lư i phân ph i nư c c a

toàn thành ph

Do ch t lư ng nư c thô các nhà máy nư c

khác nhau nên chi phắ x- lý cũng khác nhau gi a

các nhà máy nư c Trong nghiên c u này, nhà

máy nư c Tân Hi p ựư c l a ch n như là m t

trư ng h p ự i di n ự ựánh giá chi phắ x- lý

nư c M t s thông tin cơ b n ph%c v% tắnh toán

chi phắ c a nhà máy nư c Tân Hi p như sau:

Công su t thi t k : 300.000 m3/ngày ựêm;

Công su t th c t (năm 2011): 296.000

m3/ngày ựêm;

Ngu n nư c s- d%ng: nư c sông Sài Gòn l y

t i tr m bơm Hòa Phú;

Niên h n thi t k nhà máy: 30 năm;

T&ng v n ự u tư nhà máy: 1.000 t0 ự ng

M ng lư i phân ph i nư c: hòa chung v i

m ng lư i phân ph i nư c c p c a thành ph

hi n nay do T&ng công ty c p nư c Sài Gòn qu n

lý

Th i gian ho t ự ng: chắnh th c t" gi a năm

2004

đánh giá các thành ph)n chi phắ

Chi phắ tài chắnh c a vi c cung c p nư c s ch

Chi phắ s n xu t nư c s ch

Chi phắ v n hành và b o trì, s-a ch a

Theo các s li u th c t do Nhà máy nư c Tân

Hi p cung c p, chi phắ v n hành và b o trì nhà

máy nư c t i th i ựi m năm 2011 ựư c ựánh giá bình quân cho m1i m3 nư c s ch như sau: Chi phắ nhân công (lương, ph% c p, b o

hi m,Ầ): bình quân 100 ự ng/m3; Chi phắ ựi n năng: m c tiêu th% bình quân 0,398 kwh/m3 V i giá ựi n trung bình nhà máy

tr 1.800 ự ng/kwh thì chi phắ ựi n năng ư c kho ng 716 ự ng/m3;

Chi phắ hóa ch t: nhà máy s- d%ng 3 lo i hóa

ch t là vôi v i m c tiêu th% bình quân 217,8

ự ng/m3; phèn 193,68 ự ng/m3 và clorin 208,6

ự ng/m3; Chi phắ ự'y m n kh i tr m bơm Hòa Phú: ngu n nư c thô trên sông Sài Gòn t i khu v c

tr m bơm Hòa Phú thư ng b( nhi m m n vào 3 tháng mùa khô hàng năm (các tháng 3,4,5) đ ự'y lùi m n xu ng kh i tr m bơm Hòa Phú, WASACO ph i tr s ti n là 10 t0 ự ng/3 tháng cho Công ty khai thác tư i tiêu h D u Ti ng Như v y, chi phắ ự'y m n ư c tắnh kho ng 370

ự ng/m3; Chi phắ b o trì, s-a ch a: bình quân m1i năm kho ng 1% t&ng v n ự u tư, tương ựương kho ng

91 ự ng/m3 Như v y t&ng chi phắ v n hành và b o trì, s-a

ch a t i th i ựi m năm 2011 ựư c ựánh giá kho ng 1.897 ự ng/m3

Chi phắ ự u tư ban ự u Chi phắ ự u tư ban ự u c a nhà máy nư c (C0

= 1.000 t0 ự ng) c n ựư c thu h i hàng năm theo công th c sau [7]:

0

1 ) 1 ( ) 1 (

C r

r r

n

ừ

− +

+

Trong ựó: r là t0 l chi t kh u (r = 12%/năm),

n là s năm tắnh toán (n = 30) Như v y chi phắ thu h i v n ự u tư ban ự u c a nhà máy hàng năm là 124,14 t0 ự ng, tương ựương v i 1.134

ự ng/m3 Chi phắ thay th m i Trong su t vòng ự i ho t ự ng c a nhà máy theo thi t k là 30 năm, ph n l n các máy móc

thi t b( c a nhà máy như máy bơm, máy khu y,

b n b ch a hóa ch t,… không th có ñ ñ b n

c n thi t ñ ho t ñ ng su t 30 năm Chúng c n

ñư c thay th m i sau khi ñã qua nhi u l n s-a

ch a b o trì ho c h t niên h n s- d%ng Do không

có thông tin chi ti t v niên h n s- d%ng, chi phí

ñ u tư ban ñ u, chi phí ñ u tư thay th m i và giá

tr( còn l i c a t"ng lo i máy móc thi t b( sau khi

thay th nên ñây các chi phí thay th m i ñư c

ñánh giá d a trên các gi ñ(nh như sau:

Giá tr( ñ u tư ban ñ u c a toàn b máy móc

thi t b( chi m 40% t&ng v n ñ u tư, tương ng

kho ng 400 t0 ñ ng; Niên h n s- d%ng bình quân

c a t t c các máy móc thi t b( là 10 năm Như

v y s, có 2 l n thay th m i trong 30 năm ho t

ñ ng; Giá tr( ñ u tư thay th m i cho các máy

móc thi t b( l n thay th th nh t s, gia tăng so

v i giá tr( ñ u tư ban ñ u kho ng 5% m1i năm trong 10 năm ñ u (bi u th( cho s m t giá c a

ñ ng ti n) và trong l n thay th th hai s, gia tăng so v i giá tr( ñ u tư thay th l n th nh t cũng 5% m1i năm trong 10 năm ti p theo; Giá tr( còn l i c a tài s n sau khi thay th ư c tính kho ng 20% giá tr( ban ñ u

K t qu ñánh giá ñư c th hi n B ng 1 Theo ñó, t&ng chi phí c n ph i hoàn tr l i cho

vi c ñ u tư thay th m i các máy móc thi t b( c a nhà máy trong su t th i gian 30 năm ho t ñ ng là 1.946 t0 ñ ng Chi phí này c n ñư c phân b& ñ u cho t&ng lư ng nư c s ch ñư c s n xu t ra trong

30 năm, tương ng v i 592 ñ ng/m3

B ng 1 K t qu ñánh giá chi phí thay th m i ñ i v i nhà máy nư c Tân Hi p

Thông s ñánh giá ðơn v( tính Thay th l n I Thay th l n II

H s trư t giá bình quân m1i năm (r) 0.05 0.05

S năm tính toán cho s- d%ng thi t b( (n) 10 10

Giá tr( thi t b( ñ u tư ban ñ u C 0 T0 ñ ng 400 651.56 Giá tr( thi t b( ñ u tư thay th m i:

C 1 = C 0 × (1 + r) n T0 ñ ng 651.56 1061.32 Giá tr( còn l i c a thi t b( sau khi thay th :

C 2 = 0.2 × C 0 T0 ñ ng 80 130.31

H s thu h i v n:

1 1

1

− +

+

n ) r (

) r ( r CRF

T0 ñ ng

0.1295 0.1295 Chi phí thu h i hàng năm:

A c = CRF × (C 1 – C 2 ) T0 ñ ng 74.02 120.57

T&ng chi phí c n thu h i: C p = A c × n T0 ñ ng 740.19 1205.7

Chi phí v n vay ñ i v i v n lưu ñ ng

ð ñ m b o tính ch ñ ng v v n trong s n

xu t, nhà máy c n m t s v n lưu ñ ng ñ v n

hành trong kho ng th i gian 6 tháng Theo ñánh

giá trên, chi phí v n hành c a nhà máy bình

quân kho ng 1.897 ñ ng/m3 Như v y s v n lưu

ñ ng c n thi t trong 6 tháng là 102,44 t0 ñ ng

Gi s- s v n này ñư c nhà máy vay t" các t&

ch c tín d%ng v i lãi su t 1% m1i tháng, khi ñó

s ti n lãi ph i tr trong 6 tháng là 6,3 t0 ñ ng, tương ng v i kho ng 117 ñ ng/m3

Chi phí qu n lý và các chi phí 'n khác Chi phí này bao g m các kho n chi cho giao d(ch, qu n lý hành chính, tr lãi cho các c& ñông,

ñư c ñánh giá kho ng 15% t&ng chi phí v n hành, tương ñương 285 ñ ng/m3

Như v y, chi phí bình quân ñ s n xu t ra 1

m3 nư c s ch t i nhà máy nư c Tân Hi p t i th i

ñi m năm 2011 ñư c ñánh giá kho ng 4.025

ñ ng/m3

Chi phí phân ph i nư c

Nhà máy nư c Tân Hi p không có m ng lư i

phân ph i riêng mà ñư c hòa chung vào m ng

lư i phân ph i nư c c p hi n có c a thành ph

do WASACO qu n lý Trong quá trình truy n t i,

phân ph i nư c ñ n ngư i s- d%ng, m t lư ng

khá l n nư c b( th t thoát d c ñư ng do rò r)

ñư ng ng và các th t thoát phi k* thu t khác

không ki m soát ñư c Theo WASACO, t0 l

th t thoát nư c hi n nay là r t cao, kho ng 40%

Lư ng th t thoát này do không ñư c tính vào

doanh thu bán nư c s ch nên có th ñư c xem

như là chi phí c a vi c phân ph i nư c

V i t0 l th t thoát như trên, m1i ngày nhà

máy nư c Tân Hi p b( th t thoát kho ng 120.000

m3 nư c s ch V i chi phí s n xu t nư c s ch

bình quân 4.025 ñ ng/m3, m1i ngày nhà máy b(

th t thoát kho ng 483.000.000 ñ ng, tương

ñương 1.610 ñ ng/m3 nư c s ch ñư c s n xu t

ra

Ngoài ra, chi phí phân ph i nư c còn bao g m

các kho n chi tiêu cho b máy qu n lý, duy tu

s-a ch a h th ng ñư ng ng ư c Do m ng lư i

phân ph i là m ng lư i chung nên chi phí phân

ph i cũng ñư c tính chung cho toàn thành ph ,

sau ñó quy ñ&i ra chi phí bình quân cho m1i m3

nư c c p T&ng chi phí cho vi c v n hành, s-a

ch a và qu n lý h th ng phân ph i nư c toàn

thành ph theo giá th c t năm 2011 ư c kho ng

250 t0 ñ ng và t&ng công su t c a các nhà máy

nư c hòa vào m ng lư i chung trong năm 2011

là 1.584.200 m3/ngày, như v y chi phí phân ph i

nư c tính bình quân cho m1i m3 nư c hòa m ng

trong năm 2011 là 432 ñ ng/m3 Trong tính toán

này ñã b qua chi phí thu h i v n ñ u tư m ng

lư i phân ph i nư c s ch do tính ch t l(ch s- ñ

l i là chúng ñư c ñ u tư t" nhi u ngu n khác

nhau và nhi u th i ñi m khác nhau, hi n t i

không có s li u c% th ñ ñánh giá Như v y, chi

phí phân ph i nư c trong trư ng h p này ñư c

ñánh giá m c t i thi u vào kho ng 2.042

ñ ng/m3 T&ng chi phí tài chính cho vi c cung

c p nư c s ch t" nhà máy nư c Tân Hi p ñ n ngư i s- d%ng ñư c ñánh giá m c t i thi u là 4.025 + 2.042 = 6.067 ñ ng/m3 (theo giá năm 2011)

Chi phí cơ h i (chi phí tài nguyên) Ngu n nư c thô ñưa vào nhà máy nư c Tân

Hi p ñư c l y t" tr m bơm Hòa Phú trên sông Sài Gòn Ngu n nư c này hi n ñang ñư c khai thác s- d%ng cho nhi u ngành và nhi u ñ(a phương trên lưu v c K t qu tính toán cân b ng

nư c trên toàn lưu v c này cho th y có s thi u h%t nư c trong các tháng mùa khô t" tháng 2 ñ n tháng 5 v i lư ng thi u h%t tương ng là 17,03 – 26,69 – 12,16 – 6,51 m3/s [4] Do v y vi c khai thác nư c sông Sài Gòn c a nhà máy nư c Tân

Hi p s, gây ra s t&n th t v m t kinh t cho các ngành s- d%ng nư c khác Như v y, chi phí cơ

h i c a vi c s- d%ng nư c (hay chi phí tài nguyên) trong các tháng mùa khô này ñư c ñánh giá ngang b ng v i l i ích ròng cân b ng biên

c a các ki u s- d%ng nư c khác nhau

D a vào k t qu mô hình t i ưu hóa s phân

ph i ngu n nư c cho các nhu c u s- d%ng c nh tranh trên lưu v c sông Sài Gòn [4], l i ích ròng cân b ng biên ngang qua t t c các ngành s- d%ng nư c trên lưu v c ñã ñư c xác ñ(nh m c phân b& t i ưu trong các tháng 2, 3, 4 và 5 tương

ng là 1004 – 1915 – 669 – 280 ñ ng/m3, bình quân là 967 ñ ng/m3 trong các tháng mùa khô Như v y chi phí cơ h i s- d%ng nư c sông Sài Gòn c a nhà máy nư c Tân Hi p ñư c ñánh giá

là 967 ñ ng/m3 trong các tháng mùa khô Chi phí môi trư ng

Các ngo i tác môi trư ng và kinh t trong trư ng h p này ñư c tính toán theo cách ti p c n chi phí phòng tránh thi t h i Nó có th ñư c tính toán ngang b ng v i các chi phí c a vi c thu gom

và x- lý nư c th i (vì r ng n u như t t c các dòng nư c th i sinh ra ñ u ñư c thu gom x- lý

ñ t yêu c u trư c khi th i ra môi trư ng thì s,

không t o ra các ngo i tác môi trư ng và kinh

t ) Qua kh o sát th c t t i m t s nhà máy x- lý

nư c th i sinh ho t TPHCM cho th y chi phắ

này hi n nay trung bình kho ng 5.800 ự ng/m3

(x- lý ự t chu'n lo i B theo QCVN

14:2008/BTNMT) đ i v i nư c th i công

nghi p, chi phắ này có th cao hơn tùy thu c vào

ự c tắnh nư c th i c a t"ng ngành Do h n ch v

m t s li u nên trong tắnh toán này ựã b qua chi phắ m ng lư i thu gom nư c th i

Chi phắ ự y ự c a d(ch v% cung c p nư c

V i các k t qu ựánh giá trên, chi phắ ự y ự

c a vi c cung c p nư c s ch ự i v i nhà máy

nư c Tân Hi p theo giá th c t năm 2011 ựư c ựánh giá vào kho ng 12.834 ự ng/m3 trong 4 tháng mùa khô và kho ng 11.867 ự ng/m3 trong các tháng còn l i

Hình 2 Chi phắ ự y ự c a d(ch v% cung c p nư c nhà máy nư c Tân Hi p

đánh giá m c ự thu h i chi phắ hi n t i

Th c t hi n nay ch) m i m t ph n c a chi

phắ ự y ự trên ựư c thu h i (ch y u là

các chi phắ tài chắnh c a vi c cung c p),

nhi u thành ph n chi phắ còn l i v3n còn b

ngõ, ự c bi t là chi phắ tài nguyên và chi phắ môi trư ng (B ng 2) đi u này cho th y tắnh không b n v ng c a d(ch v% cung c p nư c

s ch hi n nay TPHCM

B ng 2 đánh giá m c ự thu h i chi phắ ự i v i d(ch v% c p nư c TPHCM

1 Chi phắ tài chắnh c a vi c cung c p

nư c s ch (s n xu t và phân ph i) 6.067 ự/m

3 (t i thi u)

Kho ng 60% lư ng nư c s ch ựư c s n xu t ra v i

m c giá thu h i t" 4.400 ọ 13.500 ự ng/m 3 (bình quân là 7.070 ự ng/m 3 ), tương ựương 4.242 ự ng/m 3

2 Chi phắ cơ h i s- d%ng nư c (chi

phắ tài nguyên) 967 ự/m

3 (trung bình) 0

3 Chi phắ môi trư ng (các ngo i tác v

môi trư ng và kinh t ) 5.800 ự/m

3 (t i thi u) Thu phắ BMVT ự i v i nư c th i v i m c thu b ng

10% giá nư c sinh ho t (bình quân kho ng 707 ự/m 3 )

C n lưu ý thêm r ng, th c t hi n nay tình

tr ng th t thoát nư c trong quá trình chuy n t i

qua m ng lư i phân ph i thành ph là r t l n

(kho ng 40%) Lư ng th t thoát này (1.610

ự ng/m3) không ựư c nhà cung c p d(ch v% thu

h i chi phắ, d3n ự n tình tr ng ngu n thu không

Các ngo i tác v kinh t do ô nhi m

Các ngo i tác v môi

Chi phắ qu n lý và các chi phắ n khác

Chi phắ v n vay ự i v i v n lưu ự ng

Chi phắ thay th m i

Chi phắ ự u tư ban ự u (thu h i v n)

Chi phắ v n hành và b o trì, s a ch%a

Chi phắ môi trư ng = 5.800 ự/m3 (t i thi!u) Chi phắ tài nguyên (bình quân mùa khô)

Chi phắ tài chắnh c#a vi c cung c p nư c = 6.067 ự/m3 (t i thi!u)

CHI PHÍ đ Y đ

= 12.834 ự ng/m 3

Chi phắ cơ h i c#a vi c s d ng

= 1.897 ự/m 3

= 1.134 ự/m 3

= 592 ự/m3

= 117 ự/m3

= 285 ự/m 3

Chi phắ phân ph i nư c

= 432 ự/m 3

= 967 ự/m3

!

ñ bù ñ p cho các chi phí th c t ph i b ra, do

v y thành ph v3n ph i bù l1 cho kho n th t

thoát này

ð xu(t m c ñ thu h i chi phí h!p lý

D a trên khung chi phí ñ y ñ c a d(ch v%

cung c p nư c ñư c ñánh giá trên, m c ñ thu

h i chi phí h p lý ñ i v i các d(ch v% cung c p

nư c TPHCM ñư c ñ ngh( như trong B ng 3

M c ñ thu h i chi phí này ñã cân nh c ñ y ñ

ñ n tính b n v ng lâu dài v m t tài chính c a

nhà cung c p d(ch v% cũng như tính b n v ng v

m t tài nguyên và môi trư ng

Ch) s ch(u ñ ng k ñ i v i giá nư c ñư c s-

d%ng ñ th hi n kh năng ch(u ñ ng c a xã h i

ñ i v i giá nư c Ch) s ch(u ñ ng k là t0 l c a

kho n ti n chi tr cho nư c so v i thu nh p th c

t y ban Kinh t và Xã h i c a châu Á và Thái Bình Dương ñã ñ ngh( r ng: kho n chi tr cho giá nư c sinh ho t không nên vư t quá 3% thu

nh p h gia ñình @ m c ñ thu h i chi phí ñ y

ñ như ñư c ñánh giá trên (kho ng 12.834

ñ ng/m3theo giá th c t năm 2011), ch) s ch(u

ñ ng c a xã h i ñ i v i giá nư c sinh ho t TPHCM s, kho ng 2,29% thu nh p bình quân

ñ u ngư i (kho ng 2,8 tri u ñ ng/ngư i/tháng,

lư ng nư c s- d%ng bình quân 5

m3/ngư i/tháng)

B ng 3 ð xu t m c ñ thu h i chi phí ñ i v i các d(ch v% cung c p nư c

Chi phí ñ u tư Thu h i ñ 100% và phân b& trong su t vòng ñ i ho t ñ ng c a d án

Chi phí v n hành, du tu,

b o dư!ng, qu n lý h

th ng

Thu h i ñ 100% các kho n chi h p lý trong th i h n không quá 6 tháng Các kho n chi phí này

có th ñư c ñi u ch)nh hàng năm theo s bi n ñ ng c a giá c th( trư ng và tình hình di n bi n

ch t lư ng ngu n nư c, các tiêu chu'n ñ u ra c a d(ch v% cung c p nư c

Chi phí phân ph i nư c

(th t thoát nư c)

Thu h i ñ 100% ñ i v i các chi phí v n hành, b o dư!ng và qu n lý m ng lư i phân ph i nư c trong th i h n không quá 1 năm Riêng ph n chi phí do th t thoát nư c s, ñư c thu h i theo

lư ng nư c th c t b( th t thoát tùy theo t"ng ñ(a bàn, nhưng không ñư c vư t quá:

23% ñ i v i m ng c p nư c ñã s- d%ng dư i 10 năm;

32% ñ i v i m ng c p nư c trên 10 năm;

27% ñ i v i m ng lư i xen l3n gi a hai m ng c p nư c trên

Chi phí cơ h i s- d%ng

nư c (chi phí tài nguyên)

Ch) thu h i trong các tháng mùa khô khi có s thi u h%t nư c x y ra M c ñ thu h i ngang

b ng v i giá nư c thô (l i ích ròng cân b ng biên ngang qua t t c các ngành dùng nư c) Ngu n thu t" chi phí tài nguyên s, ñư c thành ph ñi u ti t phân b& l i cho các d(ch v% x nư c

ch ng nhi m m n và h1 tr cho các ho t ñ ng nông nghi p có tư i

Chi phí môi trư ng T i thi u ph i thu h i ñ các lo i phí BVMT ñ i v i nư c th i theo quy ñ(nh hi n hành C n

ñi u ch)nh m c thu phí BVMT theo th i gian sao cho ngu n thu t" phí ñ ñ bù ñ p các chi phí thu gom và XLNT theo nguyên t c ngư i gây ô nhi m ph i tr ti n Ngu n thu t" phí BVMT s,

ñư c phân b& l i cho các ñơn v( thu gom và XLNT ñ bù ñ p các chi phí ñ u tư và v n hành h

th ng

K#T LU N

Chi phí ñ y ñ c a các d(ch v% cung c p nư c

bao g m 3 thành ph n cơ b n là chi phí tài chính,

chi phí tài nguyên và chi phí môi trư ng Phương

pháp ñánh giá các chi phí này ñã ñư c phát tri n phù h p v i khuôn kh& qu n lý t&ng h p lưu v c sông và ñư c áp d%ng th- nghi m ñ ñánh giá

cho m t trư ng h p ñi n hình là d(ch v% cung

c p nư c s ch c a nhà máy nư c Tân Hi p –

TPHCM K t qu ñánh giá cho th y chi phí tài

chính ph% thu c khá nhi u vào các t0 l chi t

kh u và lãi su t ñư c áp d%ng cũng như t0 l th t

thoát nư c, chi phí tài nguyên tr nên ñáng k

trong nh ng tháng thi u h%t nư c và chi phí môi

trư ng chi m m t t0 tr ng khá l n trong t&ng chi

phí ñ y ñ K t qu nghiên c u cung c p nh ng

thông tin h u ích cho vi c nhìn nh n giá tr( ñ y

ñ c a nư c s ch trong sinh ho t và nó cung c p

m t tín hi u t t cho vi c s- d%ng nư c ti t ki m hơn trong ñi u ki n thi u h%t nư c và ô nhi m ngu n nư c ngày m t gia tăng M c ñ thu h i chi phí ñ y ñ là m t thư c ño quan tr ng ñ ñánh giá tính b n v ng lâu dài c a các d(ch v% cung c p nư c và nh ñó góp ph n ñ t ñư c các m%c tiêu b o v b o v môi trư ng và s- d%ng

hi u qu tài nguyên nư c khan hi m

The full cost of the water supply services and reasonable levels of cost recovery

case study in HoChiMinh city

• Nguyen Thanh Hung

Institute for Environment and Resources, VNU-HCM

• Lam Minh Triet

Institute For Water And Environmental Engineering

ABSTRACT:

The determination of the full cost of

water supply services and the levels of its

reasonable cost recovery is very important in

the policy decisions related to water supply

services and water environmental protection

in the face of pressures of water shortage

and pollution are increasing

This paper introduces a general

framework for the analysis of the full cost of

the water supply services and it has applied

to analyze, evaluate for a case study in Ho

Chi Minh City This analysis framework

focused on three basic components that

make up the full cost of water supply

services including: (i) the full cost of providing water (financial costs), (ii) opportunity cost of using water (resource cost), and (iii) the environmental cost (environmental and economic damages caused by water sources pollution) On the basis of the evaluated full cost, the levels and mechanism of reasonable cost recovery also be discussed towards three pillars of sustainable development related to water: financial sustainability of water supply services, sustainability in terms of the natural environment, and social adaptability for changes in the water prices

"

Key words: The full cost of water supply services, the opportunity cost of water use,

resources cost, environmental cost, the level of reasonable cost recovery, sustainability of water supply services

TÀI LI U THAM KH O

[1] Andrew Taylor., 2002 Economic Analysis

of the EU Water Framework Directive

[2] Anil Agarwal et al., 2000 Integrated Water

Resources Management TAC Background

papers No.4., Global Water Partnership

ISSN: 1403-5324, ISBN: 91-630-9229-8,

67p

Rural Affairs (DEFRA)., 2004 Assessing

Current Levels of Cost Recovery and

Incentive Pricing (England and Wales)

Final report, 71 p

nư c và phân ph i t i ưu tài nguyên nư c

khan hi m c p ñ lưu v c sông – Th-

nghi m vùng h lưu h th ng sông ð ng

Nai T p chí Khoa h c và Công ngh (ISSN

1859 – 0128), t p 15, s M2/2012, p

87-101

and the EU Water Framework Directive:

How Managed in Practice? International

conference on water economics, statistics

and finance Rethymno, Greece, 8-10 July

2005

categories made more feasible? Second

international workshop on implementing

economic analysis in the water framework directive, Paris, february 17 & 18, 2006

[7] Jain S.K and Singh V.P., 2003 Water resources systems planning and management © 2003 Elsevier Science B.V All rights reserved 858p Chapter 6: Economic Considerations, p351-392

[8] Rogers P., Bhatia R., Huber A., “Water as a social and economic good: How to put the principle into practice” Global Water Partnership, Technical Advisory Committee, 1998

117/2007/Nð-CP c a Chính ph v s n

xu t, cung c p và tiêu th% nư c s ch

124/2011/Nð-CP c a Chính ph v s-a ñ&i, b& sung m t s ñi u c a Ngh( ñ(nh 117/2007/Nð-CP c a Chính ph v s n

xu t, cung c p và tiêu th% nư c s ch

Environment The implementation challenge of the Water Framework Directive A guidance document” WATECO Working Group Report, 2002

Economics and Policy – An Introduction Published by Edward Elgar Publishing Limited, 364p