Ngày soạn Ngày dạy Tiết 45 Bài 21 ÔN TẬP CHƯƠNG IV I MỤC TIÊU BÀI HỌC 1 Kiến thức Thấy được sự phát triển toàn diện của đất nước ta ở thế kỷ XV đầu thế kỷ XVI So sánh điểm giống và khác nhau giữa thời[.]
Trang 1Ngày soạn :
Ngày dạy :
Tiết 45 Bài 21
ÔN TẬP CHƯƠNG IV
I MỤC TIÊU BÀI HỌC
1 Kiến thức
Thấy được sự phát triển toàn diện của đất nước ta ở thế kỷ XV - đầu thế kỷ XVI
So sánh điểm giống và khác nhau giữa thời thịnh trị nhất (thời Lê sơ) với thời Lý- Trần
2 Tư tưởng
Lòng tự hào, tự tôn dân tộc về một thời thịnh trị của phong kiến Đại Việt ở thế
ký XV- đầu thế kỷ XVI
3 Kỹ năng
Hệ thống các thành tựu lịch sử của một thời đại
II THIẾT BỊ VÀ ĐỒ DÙNG DẠY HỌC
Lược đồ lãnh thổ Đại Việt thời Trần và thời Lê sơ
Bảng phụ sơ đồ tổ chức bộ máy chính quyền thời Lý - Trần và thời Lê sơ
Tranh ảnh về các công trình nghệ thuật, nhân vật lịch sử tiêu biểu thời Lê sơ
III TIẾN TRÌNH GIỜ DẠY
1 Ổn định lớp
2 Kiểm tra bài cũ
Những cống hiến của Nguyễn Trãi đối với sự nghiệp của nước Đại Việt?
Hiểu biết của em về Lê Thánh Tông?
3 Giảng bài mới
Chúng ta đã học qua giai đoạn lịch sử Việt Nam ở TK XV - đầu TK XVI, cần hệ thống hóa toàn bộ kiến thức về mọi mặt kinh tế, chính trị, xã hội, văn học nghệ thuật của thời kỳ được coi là thịnh trị của chế độ phong kiến Việt Nam
1 Về mặt chính
Trang 2Giảng: Xét về mặt chính trị,
chủ yếu tập trung vào tổ chức
bộ máy Nhà nước
- GV đưa 2 sơ đồ tổ chức bộ
máy nhà nước thời Lý Trần
và thời Lê sơ
Hỏi: Nhận xét sự giống và
khác nhau của 2 tổ chức bộ
máy nhà nước đó?
- Triều đình?
- Các đơn vị hành chính?
- Các triều đình phong kiến đều xây dựng nhà nước tập quyền
- Thời Lý - Trần: bộ máy nhà nước đã hoàn chỉnh trên danh nghĩa nhưng thực chất vẫn còn đơn giản, làng xã còn nhiều luật lệ
Thời Lê sơ: Bộ máy nhà nước tập quyền chuyên chế đã kiện toàn ở mức hoàn chỉnh nhất
Thời Lê Thánh Tông, một số cơ quan và chức quan cao cấp nhất
và trung gian được bãi bỏ, tăng cường được tính tập quyền Hệ thống thanh tra, giám sát hoạt động của quan lại được tăng cường từ trung ương đến tận đơn
vị xã Các đơn vị hành chính tổ chức chặt chẽ hơn, đặc biệt là cấp Thừa tuyên và cấp xã
trị
Bộ máy Nhà nước ngày càng hoàn chỉnh, chặt chẽ
Hỏi: Cách đào tạo, tuyển
chọn bổ dụng quan lại?
Nhà nước thời Lê Thánh Tông lấy phương thức học tập, thi cử làm phương thức chủ yếu, đồng thời là nguyên tắc để tuyển lựa, bổ nhiệm quan lại
Các cơ quan và chức vụ giúp việc nhà vua ngày càng được sắp xếp quy củ và bổ sung đầy đủ (6 Bộ, Hàn Lâm Viện, Quốc sử Viện,
Trang 3Ngự sử Đài…)
Hỏi: Nhà nước thời Lê sơ
khác Nhà nước thời Lý - Trần
ở điểm gì?
Hỏi: Ở nước ta pháp luật có
từ bao giờ?
- Thời Lý - Trần: Nhà nước quân chủ quý tộc
- Thời Lê sơ: Nhà nước quân chủ quan liêu chuyên chế
- Thời Đinh - Tiền Lê, mặc dù Nhà nước tồn tại hơn 30 năm, nhưng chưa có điều kiện xây dựng
Hỏi: Ý nghĩa của pháp luật?
Hỏi: Luật pháp thời Lê sơ có
điểm gì giống và khác luật
pháp thời Lý - Trần?
Hỏi: Tình hình kinh tế thời
Lê sơ có gì giống và khác
thời Lý - Trần?
Hỏi: Nông nghiệp?
- 1042, sau khi nhà Lý thành lập
32 năm, bộ luật thành văn đầu tiên
ở nước ta ra đời (Luật Hình thư).
- Đến thời Lê sơ, luật pháp được xây dựng tương đối hoàn chỉnh
(Luật Hồng Đức)
Đảm bảo trật tự an ninh, kỷ cương trong xã hội
Giống:
+ Bảo vệ quyền lợi của nhà vua
và giai cấp thống trị
+ Bảo vệ trật tự xã hội, bảo vệ sản xuất nông nghiệp (cấm giết trâu, bò)
- Khác: Luật pháp thời Lê sơ có nhiều điểm tiến bộ: bảo vệ quyền lợi người phụ nữ, đề cập đến vấn
đề bình đẳng giữa nam giới - nữ giới (con gái thừa hưởng gia tài như con trai)
- Quan tâm mở rộng diện tích đất
Luật pháp ngày càng hoàn chỉnh,
có nhiều điểm tiến bộ
3 Kinh tế
a Nông nghiệp
Trang 4trồng trọt Thời Lê sơ diện tích trồng trọt được mở rộng nhanh chóng bởi các chính sách khai hoang của Nhà nước
- Mở rộng diện tích đất trồng
Hỏi: Thủ công nghiệp ?
Hỏi: Thương nghiệp ?
Giảng: Đến đời Lê sơ, tình
hình kinh tế đã phát triển
mạnh mẽ hơn
GV gọi 2 HS lên vẽ sơ đồ các
giai cấp, tầng lớp trong xã hội
thời Lý - Trần và thời Lê sơ
(việc chuẩn bị được tiến hành
ở nhà)
- Chú trọng xây dựng hệ thống đê điều Thời Lê sơ có đê Hồng Đức
- Sự phân hóa ruộng đất ngày càng sâu sắc Thời Lý, ruộng công chiếm ưu thế Thời Lê sơ, ruộng
tư ngày càng phát triển
Hình thành và phát triển các ngành nghề thủ công truyền thống
Thời Lê sơ có các phường, xưởng sản xuất (Cục bách tác)
Chợ làng ngày càng được mở rộng Thăng Long, trung tâm thương nghiệp hình thành từ thời
Lý, đến thời Lê sơ trở thành đô thị buôn bán sầm uất
- Giống: đều có giai cấp thống trị
và giai cấp bị trị với các tầng lớp:
quý tộc, địa chủ tư hữu (ở các làng xã), nông dân các làng xã, nô tì
- Xây dựng đê điều
- Sự phân hóa chiếm hữu ruộng đất ngày càng sâu sắc
b Thủ công nghiệp
Phát triển ngành nghề truyền thống
c Thương nghiệp
Chợ phát triển
4 Xã hội
Hỏi: Nhận xét về 2 sơ đồ đó?
Giảng: Vậy, thời Lý - Trần
- Khác:
+ Thời Lý - Trần: tầng lớp vương hầu quý tộc rất đông đảo, nắm mọi quyền lực, tầng lớp nông nô,
Phân chia giai cấp ngày càng sâu sắc
Trang 5quan hệ sản xuất phong kiến
đã xuất hiện nhưng còn yếu
ớt, đến thời Lê sơ, quan hệ đó
được xác lập vững chắc
Hỏi: Giáo dục thi cử thời Lê
sơ đạt những thành tựu nào?
Khác gì thời Lý - Trần?
Hỏi: Văn học thời Lê sơ tập
trung phản ánh nội dung gì?
Hỏi: Nhận xét về những
thành tựu khoa học, nghệ
thuật thời Lê sơ?
nô tì chiếm số đông trong xã hội
+ Thời Lê sơ: tầng lớp nô tì giảm dần về số lượng, tầng lớp địa chủ
tư hữu rất phát triển
- Khác thời Lý - Trần, thời Lê sơ tôn sùng đạo Nho
- Nhà nước quan tâm phát triển giáo dục (nhiều người đỗ Tiến sĩ:
thời Lê Thánh Tông có tới 501 tiến sĩ)
Thể hiện lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc, ca ngợi thiên nhiên cảnh đẹp quê hương, ca ngợi nhà vua (Nguyễn Trãi, Lê Thánh Tông và hội Tao đàn)
- Phong phú, đa dạng, có nhiều tác phẩm sử học, địa lý học, toán học… rất có giá trị
- Nghệ thuật kiến trúc điêu luyện, nhiều công trình lớn
5 Văn hóa, giáo dục, khoa học nghệ thuật
- Quan tâm phát triển giáo dục
Văn học yêu nước
- Nhiều công trình khoa học, nghệ thuật có giá trị
4 Củng cố
Theo hệ thống các câu hỏi trong bài
Bài tập về nhà
Lập bảng thống kê các tác phẩm văn học, sử học nổi tiếng
Thời Lý (1010 – 1225)
Thời Trần (1226 - 1400)
Thời Lê sơ (1428 - 1527)
Các tác
phẩm văn
học
Bài thơ thần bất hủ (Bản tuyên ngôn độc lập lần thứ nhất)
- "Hịch tướng sĩ vân"
Trần Quốc Tuấn
- "Tụng già hoàn kinh sư" - Trần Quang
- "Quân trung từ mệnh tập, Bình Ngô đại cáo, Chí Linh sơn phú…"
-Nguyễn Trãi
Trang 6- "Bạch Đằng giang phú" - Trương Hán
Siêu
- "Hồng Đức quốc âm thi tập, Quỳnh uyển cửu ca,
Cổ tâm bách vịnh…" - Lê
Thánh Tông
Các tác
phẩm sử
học
- "Đại Việt sử ký" - Lê
Văn Hưu
"Đại Việt sử ký toàn thư"
-Ngô Sĩ Liên
- "Lam Sơn thực lục",
"Hoàng triều quan chế"
Lập bảng thống kê các bậc danh nhân ở thế kỷ XV