Tiết 26 BÀI 14 BA LẦN KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC MÔNG NGUYÊN (TIẾP THEO) III CUỘC KHÁNG CHIẾN LẦN THỨ BA CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC NGUYÊN (1287 1288) I MỤC ĐÍCH YÊU CẦU 1 Kiến thức Nhà Nguyên chuẩn bị[.]
Trang 1
BÀI 14: BA LẦN KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC MÔNG
NGUYÊN (TIẾP THEO) III CUỘC KHÁNG CHIẾN LẦN THỨ BA CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC
NGUYÊN (1287 - 1288)
I MỤC ĐÍCH YÊU CẦU
1 Kiến thức
Nhà Nguyên chuẩn bị cho cuộc xâm lược Đại Việt lần thứ ba kỹ lưỡng về mọi mặt
Những khó khăn, thử thách to lớn mà nhà Trần phải đối mặt, song vua tôi nhà Trần đã chiến thắng lẫy lừng
Diễn biến cơ bản của cuộc kháng chiến chống xâm lược Nguyên của nhà Trần lần ba
Ý nghĩa lịch sử của chiến thắng Vân Đồn, chiến thắng Bạch Đằng
2 Tư tưởng
Bồi dưỡng cho học sinh:
Lòng căm thù quân xâm lược Nguyên
Lòng yêu nước, niềm tự hào, tự cường dân tộc, biết ơn các anh hùng dân tộc thời nhà Trần
3 Kỹ năng
Trình bày diễn biến cuộc kháng chiến chống giặc Nguyên lần thứ ba trên lược đồ
Biết phân tích, so sánh, đối chiếu diễn biến giữa kháng chiến lần thứ 3 với 2 lần trước
II THIẾT BỊ VÀ ĐỒ DÙNG DẠY HỌC
Lược đồ cuộc kháng chiến lần thứ III chống quân Nguyên (1287 - 1288)
Lược đồ chiến thắng Bạch Đằng (1288)
Trang 2(Lược đồ vi tính)
III TIẾN TRÌNH GIỜ DẠY
1 Ổn định tổ chức
2 Kiểm tra miệng
Hãy cho biết cách đánh quân Nguyên của nhà Trần trong cuộc kháng chién chống giặc Mông- Nguyên lần thứ hai (1285)?
3 Giảng bài mới
* GV giảng:
Khi nghe tin con trai Thoát Hoan
thất bại thảm hại đến nỗi phải
chui vào ống đồng mới mong
thoát thân Vua Nguyên vô cùng
xấu hổ, để rửa nhục, vua Nguyên
hạ quyết tâm xâm lược Đại Việt
lần thứ 3; lần này nhà Nguyên rất
thận trọng, chuẩn bị vô cùng chu
đáo
III Cuộc kháng chiến lần thứ ba chống quân xâm lược Nguyên (1287 – 1288)
1 Nhà Nguyên xâm lược Đại Việt:
? Hãy nêu dẫn chứng về việc
quân Nguyên chuẩn bị chu đáo
cho cuộc xâm lược?
- Đình chỉ xâm lược Nhật Bản
- Tập trung 30 vạn quân, cử nhiều danh tướng, do Thoát Hoan chỉ huy
- Hàng trăm thuyền chiến, hơn 70 thuyền lương, hàng vạn thạch thóc
+ Chuẩn bị:
- 30 vạn quân
- Cử nhiều danh tướng có kinh nghiệm trận mạc
- Hàng trăm thuyền chiến, 70 thuyền lương với hàng vạn thạch thóc
? Việc nhà Nguyên chuẩn bị cho
lần xâm lược thứ ba kỹ lưỡng Để rửa nhục, để bành
-> Quyết tâm thôn tính Đại Việt
Trang 3quy mô nói nên điều gì? trướng
Mặc dù chuẩn bị đã rất chu đáo,
song vua Nguyễn vẫn không
thoát khỏi nỗi ám ảnh lo sợ Thể
hiện ở chi tiết Vua Nguyên dặn
con trai: "Không được cho Giao
Chỉ là 1 nước nhỏ mà khinh
thường"
Giáo viên chốt: nhà Nguyên càng
chuẩn bị kỹ lưỡng, chu đáo bao
nhiêu thì nhà Trần càng gặp khó
khăn bấy nhiêu
? Trước nguy cơ xâm lược đó,
vua tôi nhà Trần đã đưa ra kế
sách gì?
Chuẩn bị kháng chiến:
cử Trần Quốc Tuấn làm tổng chỉ huy
* GV tường thuật diễn biến:
Cuối tháng 12/1287 quân
Nguyên ồ ạt tiến vào nước ta
theo hai đường:
1 Đường bộ do Thoát Hoan chỉ
huy, vượt qua biên giới đánh vào
Lạng Sơn, Bắc Giang
2 Đường biển do Ô Mã Nhi chỉ
huy ngược sông Bạch Đằng hội
quân với Thoát Hoan
Về phía ta, sau nhiều trận đánh
chặn giặc ở các cửa ải và những
nơi hiểm yếu Trần Quốc Tuấn
cho quân rút khỏi Vạn Kiếp và
một số nơi khác về vùng sông
Nghe để chuẩn bị trình bày
Xây dựng căn cứ vững
+ 12/1287, tiến quân vào theo hai đường: thuỷ, bộ
Trang 4Đuống, chặn không cho giặc vào
Thăng Long
Đầu năm 1288 Thoát Hoan
chiếm đóng Vạn Kiếp, xây dựng
căn cứ để đánh lâu dài với quân
Trần
? Tại sao Thoát Hoan không tiến
quân thẳng vào Thăng Long mà
lại chiếm đóng Vạn Kiếp?
chắc, định đánh lâu dài với quân Trần
Đợi cánh quân thuỷ đến, để cùng tiến đánh Thăng Long cho chắc thắng
* Chuyển mục:
Vậy ý đồ của giặc có thực hiện
được hay không Các em chuyển
sang tìm hiểu mục 2
Như các con đã biết, đoàn thuyền
chiến do tướng Ô Mã Nhi chỉ
huy có nhiệm vụ áp tải đoàn
thuyền lương của Trương Văn
Hổ
? Tại sao Ô Mã Nhi lại ngược
sông Bạch Đằng kéo đến Vạn
Kiếp để hội quân với Thoát
Hoan?
GV tường thuật diễn biến trên
lược đồ vi tính:
Trần Khánh Dư dự đoán khi
đoàn thuyền của Ô Mã Nhi đi
qua, có thể đánh được đoàn
thuyền chở lương nên đã bố trí
một trận mai phục Đúng như dự
đoán mấy ngày sau khi đoàn
Ô Mã Nhi cho rằng, quân ta yếu không cản được đoàn thuyền lương
2 Trận Vân Đồn tiêu diệt đoàn thuyền lương của Trương Văn Hổ.
- Mai phục -> đánh đoàn thuyền lương thắng lợi
Trang 5thuyền của Ô Mã Nhi đi qua
vùng biển Vân Đồn thì đoàn
thuyền chở lương của Trương
Văn Hổ nặng nề, chậm chạp tiến
qua Vân Đồn Trần Khánh Dư
mai phục sẵn ở đó, đổ ra đánh dữ
dội Phần lớn thuyền lương của
địch bị đắm, số còn lại bị quân
Trần chiếm
Yêu cầu HS đọc hai dòng in
ngiêng trong SGK
? Tại sao nhà Trần lại quyết
định đánh đoàn thuyền chở
lương?
Đánh vào dạ dày của giặc, đói khó có thể chiến đấu lâu dài, phá hỏng âm mưu "Cậy lương thực nhiều để đánh lâu dài với nhà Trần"
GV chốt: Những điều các em vừa
nói chính là ý nghĩa vô cùng to
lớn của chiến thắng Vân Đồn
Nhà Trần đánh đoàn thuyền
lương là đánh vào cơ sở kinh tế
-chỗ dựa quan trọng nhất của cuộc
xâm lược, đánh thuyền lương
cũng có nghĩa là chia cắt hậu
phương với tiền tuyến
Chiến thắng Vân Đồn làm cho
quân giặc lâm vào thế bị động và
gặp rất nhiều khó khăn Còn đâu
câu ca kiêu hãnh của đoàn kị
binh Mông Nguyên:
“Trăm quân kị quây vòng
Vây bọc cả vạn người
Trang 6Ngàn quân kị tản ra
Trải dài cả trăm dặm”
Về phía ta, sau chiến thắng Vân
Đồn, ta chuyển sang thế chủ
động, có nhiều thuận lợi và đây
là thời cơ để quân dân nhà Trần
mở cuộc phản công tiêu diệt
giặc
? Vì sao ta thực hiện kế hoạch
Thăng Long vườn không, nhà
trống ?
GV phân tích:
Để ngỏ kinh thành Thăng Long
cho giặc là một hi sinh to lớn của
vua tôi nhà Trần Nhân dân
Thăng Long thực hiện triệt để kế
hoạch "Vườn không nhà trống"
Binh pháp Tôn Tử nói: “Việc
dùng binh chỉ nghe nói tốc biến
chứ không nghe nói đánh lâu dài
Đánh lâu dài mà có lợi cho quốc
gia là điều không thể” “Mất
thành (kinh đô) nghĩa là mất
nước" Ở Việt Nam, nếu áp dụng
binh pháp Tôn Tử thì mọi cuộc
kháng chiến của ta đều thất bại
Bởi trong một trận quyết chiến
lực lượng của ta mỏng, yếu hơn
địch, ta tất yếu sẽ thua Cho nên:
Thể hiện tư tưởng:
“quyết không để một hạt thóc, một người dân lọt vào tay giặc ”
-> Bất hợp tác với giặc
3 Chiến thắng Bạch Đằng
+ 1/1288 Thoát Hoan tiến vào Thăng Long -> gặp cảnh vườn không, nhà trống
Trang 7“Kháng chiến lâu dài là một
chiến lược tất yếu của một nước
đất không rộng, người không
đông, tiềm lực kinh tế hạn chế
nhưng quyết tâm đánh một nước
có quân đội, kinh tế mạnh hơn ta
nhiều lần”
Trích “Nghệ thuật quân sự của
cha ông ta” – Võ Nguyên Giáp
Đánh lâu dài, có tác dụng biến ta
yếu trở nên mạnh Ta có thời
gian để tiêu hao lực lượng địch
Bắt địch đánh theo lối đánh của
ta, quân đội ta phát huy được sở
trường: giỏi đánh du kích, giỏi
thuỷ chiến, giỏi đánh địa hình
hiểm yếu Đó chính là:
“Lấy đoản binh thắng
trường trận” (Trần Quốc Tuấn)
? Trước cảnh kinh thành Thăng
Long hoang vắng quân lính
Thoát Hoan đã làm gì?
? Tại sao Trần Quốc Tuấn quyết
định tấn công giặc vào thời điểm
khi giặc đã rút chạy?
+ Đốt phá kinh thành + Đuổi theo 2 vua (T.T Hoàng và vua) + Giết chết dân chúng cướp lương
+ Khai quật lăng mộ
họ Trần
Tiêu diệt tận gốc ý chí xâm lược của kẻ thù
Ảnh hưởng của thuỷ triều
Ta hiểu rõ cửa sông này
Ta thạo thuỷ chiến hơn địch
Chuẩn bị bãi cọc
-> bị động, hoang mang, tuyệt vọng
-> quyết định rút quân
4/1288: ta mai phục và phản công địch ở cửa biển Bạch Đằng
Trang 8? Tại sao Trần Quốc Tuấn lại
chọn sông Bạch Đằng để chặn
đánh giặc?
Yêu cầu HS nghiên cứu đoạn
trích
? Ta đã chuẩn bị như thế nào
cho trận phản công cuối cùng?
* GV cung cấp thêm: Trần Quốc
Tuấn cho chuẩn bị rất nhiều bè
nứa chở rơm, củi khô tẩm nhựa
thông Chúng được giấu trong
các bụi lau lách um tùm hai bên
bờ
Chiếu ảnh cọc Bạch Đằng và bản
đồ tỉnh Quảng Ninh
Không chỉ chuẩn bị trận địa chu
đáo mà TQT còn củng cố lòng
tin và mài sắc ý trí cho quân sỹ
Khi nghe tin báo rằng Ô Mã Nhi
đã kéo quân về đến Bạch Đằng
Hưng Đạo Vương mới hô quân
sĩ, trỏ sông Hoá mà thề rằng:
“Trận này không phá xong giặc
Nguyên thì không về đến sông
này nữa.” Quân sĩ ai lấy đều xin
quyết chiến kéo một mạch đến
sông Bạch Đằng
Trích “Việt Nam sử lược – tr
Ém quân mai phục hai bên bờ
Đây là con đường ngắn nhất để thoát ra biển đông
Trang 9160” của Trần Trọng Kim
GV tường thuật chiến thắng Bạch
Đằng
Giặc đến theo đường nào thì
cũng rút về theo đường đó Cánh
quân mai phục ở Trúc Động có
một nhiệm vụ quan trọng là đánh
chặn, bắt giặc phải đi theo đúng
lộ trình, đúng tốc độ mà TQT đã
định sẵn cho chúng Khi thuỷ
triều lên, bãi cọc ngầm được che
lấp Thuyền giặc đang xuôi sông
Bạch Đằng trôi vào trận địa,
quân ta từ Tràng Kênh đánh áp
sát Thuyền chiễn của ta tả xung
hữu đột trên quãng ghềnh Cốc,
thuỷ quân của ta bắn tên như
mưa, dồn thuyền địch về tả ngạn
sông Ô Mã Nhi thúc thuyền tiến
về hướng các cửa sông Chanh,
sông Kênh tìm đường tháo chạy
Trận địa cọc im lìm bấy giờ ẩn
dưới làn nước triều mênh mông,
giờ đây xuất hiện vùng lên như
cùng người đánh giặc Bị nước
đẩy xuôi, lại bị đánh gấp sau
lưng, thuyền giặc, lớp trước lớp
sau bị dồn vào bãi cọc, nhiều
thuyền bị nghẽn trước cửa sông
Đường bộ: Vạn Kiếp > Lạng Sơn > biên giới
==> Địch thất bại thảm hại
Trang 10Chanh thuyền thì bị cọc đâm
thủng, số thuyền giặc bị đắm, bị
mắc cạn không tiến được nhiều
vô kể Những bè lửa cháy rừng
rực xuôi nhanh theo dòng nước
lao vào thuyền giặc
Trên đà thắng lợi, quân ta càng
đánh càng hăng Phía núi Tràng
Kênh quân ta dùng tên bắn, rồi
đánh gạt toàn bộ cánh quân kị
của Phàn Tiếp xuống sông Phàn
Tiếp trúng tên, nhảy xuống sông
bị quân ta dùng câu liêm móc lên
bắt sống
Thuỷ công hoả chiến đang tưng
bừng lại được đoàn thuyền chiến
của hai vua Trần tiếp sức, đến
chiều, trận đánh kết thúc
? Tại sao Trần Quốc Tuấn lại
chọn đóng cọc ở cửa sông
Chanh, sông Kênh?
Lại nói về cánh quân bộ do Thoát
Hoan chỉ huy rút chạy đã bị quân
ta tập kích liên tiếp, sau hơn 10
ngày mới về tới biên giới (đất
Quảng Tây)
Nguyên nhân thắng lợi và ý
nghĩa lịch sử của cả ba lần kháng
chiến chống giặc Mông Nguyên
các con sẽ được học vào tiết sau
- Nhân dân đồng lòng hợp tác với triều đình đánh giặc
- Do sự tài tình trong chỉ đạo kháng chiến của vua tôi nhà Trần đặc biệt là TQT
Biết lợi dụng địa hình, địa vật hiểm yếu, bố trí trận địa và phục kích, kết hợp với quy luật lên xuống của thuỷ triều để tiêu diệt địch
Trang 11song một bạn hãy khái quát về
nguyên nhân thắng lợi và ý nghĩa
lịch sử của cuộc kháng chiến
chống giặc Nguyên lần ba
? Sự tài tình của TQT thể hiện ở
điểm nào?
4 Củng cố
+ Để thôn tính bằng được Đại Việt, nhà Nguyên chuẩn bị rất công phu, kỹ lưỡng (hơn cả lần xâm lược lần thứ 2 như các con đã học) do đó trong cuộc kháng chiến lần 3, quân dân Đại Việt đa gặp rất nhiều khó khăn, thử thách
+ Mặc dù vậy, nhà Trần không hề giảm sút ý chí, kiên quyết lãnh đạo quân dân chuẩn bị kháng chiến, và đã chiến đấu anh dũng, giành thắng lợi vẻ vang, đặc biệt chiến thắng Vân Đồn, Bạch Đằng lịch sử quét sạch 30 vạn quân xâm lược ra khỏi đất nước trong thời gian chưa đầy 4 tháng Chính từ chiến thắng oai hùng ấy Thượng hoàng Thánh Tông đã sáng tác những câu thơ lưu danh mãi muôn đời khẳng định và ngợi ca sức sống trường tồn, bất diệt của non sông đất nước Đại Việt
Xã tắc lưỡng hồi lao thạch mã Sơn hà thiên cổ điện kim âu
Dịch Nôm:
Xã tắc hai phen bon ngựa đá Non sông thiên cổ vững âu vàng + Chiến thắng này gắn với tên tuổi của vị anh hùng dan tộc Trần Quốc Tuấn – một trong mười vị tướng giỏi nhất thế giới từ xưa đến nay Đối với dân tộc ta, sau hàng chục thế kỷ đánh giặc giữ nước chỉ đến thời Trần Quốc Tuấn việc đánh giặc giữ nước mới được nâng lên thành khoa học quân sự
+ Khi đặt tên trường ta là trường TQT Lãnh đạo cấp trên, những người đầu tiên sáng lập ra mái trường này có dụng ý gì Rồi từ các thầy cô giáo, đến các cha mẹ
HS gửi gắm niềm tin, hi vọng gì ở lớp lớp HS của trường Biết được ý nghĩa của tên trường, dụng ý, nguyện vọng sâu sa của những người sáng lập, lãnh đạo, ước
Trang 12mơ thầm kín của thầy cô cha mẹ để các em sống va học tập dưới mái trường này sao cho không làm điều gì ảnh hưởng đến mái trường mang tên một danh nhân vĩ đại của dân tộc Có ý thức và quyết tâm thực hiện cho bằng được những điều tâm nguyện của các thầy cô giáo và cha mẹ mình trong những năm tháng tới đây