CẢM NHẬN BÀI THƠ VIẾNG LĂNG BÁC Cảm nhận bài thơ Viếng Lăng Bác – mẫu 1 Bác Hồ luôn là đề tài muôn thuở trong thơ ca của Việt Nam Người là nguồn cảm hứng bất tận cho các nhà thơ, nhà văn thể hiện tài[.]
Trang 1CẢM NHẬN BÀI THƠ VIẾNG LĂNG BÁC
Cảm nhận bài thơ Viếng Lăng Bác – mẫu 1
Bác Hồ luôn là đề tài muôn thuở trong thơ ca của Việt Nam Người lànguồn cảm hứng bất tận cho các nhà thơ, nhà văn thể hiện tài năng trong các tácphẩm của mình Có thể nói, Bác chính là hình ảnh đẹp nhất, ngời sáng nhất trongthơ ca Việt Nam Không ít tác phẩm viết về Người, viết về những cuộc viếngthăm, gặp gỡ Người, nhưng có lẽ, cảm xúc nhất trong những tác phẩm đó là
“Viếng lăng Bác” của nhà thơ Viễn Phương Bài thơ là nỗi niềm của một ngườicon ở tận miền Nam xa xôi được trở ra thăm Bác sau ngày Bác đi xa
Viễn Phương là một nhà thơ xuất hiện khá nhiều trong dòng văn học Cáchmạng ở miền Nam từ những ngày còn trong thời gian chiến đấu Nhưng tác phẩm
“Viếng lăng Bác” có lẽ là tác phẩm thành công nhất của ông khi viết về Bác Hồ
Cả bài thơ chứa đựng trong đó là nỗi niềm đau xót, là sự xúc cảm chân thành dànhcho vị Cha già của dân tộc của một người con nơi phương xa được trở về thăm
Mở đầu bài thơ, tác giả đã mở lời chào giới thiệu với chúng ta, với Bác Hồ kìnhyêu rằng:
“Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác
Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát Ôi! Hàng tre xanh xanh Việt Nam Bão táp mưa sa thẳng hàng”
Không như những nhà thơ khác dùng lời mời chào mỹ miều để miêu tả mộtcuộc viếng thăm, Viễn Phương đã dùng sự chân thành nhất của mình để giớithiệu Tác giả ở tận miền Nam xa xôi, mãi tới hôm nay, sau ngày độc lập dân tộcmới được ra thăm vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc hai từ “miền Nam” như nhấnmạnh hơn sự xa xôi trong khoảng cách địa lý giữa hai đầu Tổ quốc Và sự viếngthăm của nhà thơ như là một mong mỏi từ lâu để được ra viếng lăng Bác Hồ Bác
Hồ đã ra đi từ năm 1969 nhưng mãi đến tận năm 1976, Viễn Phương mới được trở
ra Bắc để thăm Người Nói là thăm, nhưng thực ra là một cuộc viếng thăm lăngcủa Người bởi Người đã ra đi từ lâu
Trang 2Nhưng ở đây, nhà thơ rõ ràng không dùng từ “viếng” như mục đích thực sựcủa chuyến đi này mà lại dùng từ “thăm” Bởi vì tác giả cũng như những ngườicon Nam Bộ khác ra đây để thăm lại nhà, thăm lại vị Cha già của mình Cũng bởi
vì, miền Nam là một phần máu thịt của đất nước Việt Nam, là một phần “nhà” màBác Hồ luôn đau đáu vào thăm mà chưa có dịp:
“Bác thương miền Nam nỗi thương nhà Miền Nam mong Bác nỗi mong cha”
(Tố Hữu)Nghệ thuật nói giảm nói tránh đã được nhà thơ sử dụng ở đây như một cách
để làm giảm đi nỗi đau xót vô vàn đang trào dâng trong lòng ông Bao nhiêu xúccảm đau xót cứ thể trào ra trong lòng như một cơn sóng mạnh mẽ vậy mà ấntượng đầu tiên để lại trong lòng tác giả lại là “hàng tre” Ẩn hiện trong làn sươngsớm long lanh bao phủ quanh lăng Bác là hàng tre xanh Cây tre từ bao đời nay đãtrở thành một loài cây biểu tượng cho dân tộc ta, cho tinh thần bất khuất của chaông ta Từ thời Thánh Gióng cầm tre đuổi giặc, tới những cây chông, cây gai vótnhọn làm cản bước quân thù Cây tre cứ thế đi vào đời sống tinh thần của ngườiViệt Hàng tre trước mắt Viễn Phương hiện lên “bát ngát”
Không phải bất cứ từ nào khác mà lại là “bát ngát” tạo cho người đọc nhưcảm thấy sự cao lớn, sự mênh mông, rộng lớn của những hàng tre bao quanh lăngcủa Người Ấn tượng đó của nhà thơ chợt chuyển thành một sự cảm thán
“Ôi! Hàng tre xanh xanh Việt Nam Bão táp mưa sa đứng thẳng hàng”
Nhìn hàng tre quanh lăng Bác, nhà thơ chợt cảm thấy rằng những cây trekia như ý chí con người Việt Nam qua bao năm tháng luôn luôn bất khuất, kiêncường, hiên ngang Dù có trải qua “bão táp mưa sa” nhưng họ vẫn đoàn kết mộtlòng cùng nhau đứng lên Từ láy “xanh xanh”được sử dụng ở đây như để biểu đạt,
để diễn tả rằng con người Việt Nam, dân tộc Việt Nam sẽ luôn luôn “xanh” màuxanh bất diệt “Xanh xanh” tức là lúc nào cũng vậy, lúc nào cũng một màu xanhnhư thế Lớp con cháu kế tiếp lớp cha ông luôn mạnh mẽ để bảo vệ cho dân tộc ta
Cả khổ thơ thứ nhất bao trọn là những xúc cảm đầu tiên của tác giả khi lần đầu
Trang 3được tới thăm lăng Bác Trong khổ thơ đó, có nỗi đau xót mất đi Bác, nhưng ẩnchứa trong đó phảng phất là niềm tự hào dân tộc.
Bước sang khổ thơ thứ hai, chúng ta theo chân Viễn Phương tiến dần vàolăng Bác Trong không khí trang nghiêm ấy, nhà thơ chợt thấy hiện ra hình ảnhcủa mặt trời Một mặt trời của vũ trụ luôn luôn luân chuyển không ngừng nghỉngày và đêm Mặt trời ấy “ngày ngày” đi qua lăng của Bác, sưởi ấm cho Người
Và từ đó, nhà thơ cũng chợt nhận ra “một mặt trời trong lăng rất đỏ” Một hìnhảnh ẩn dụ vô cùng tinh tế và đặc sắc Bác Hồ - Người là vầng dương, con thuyềnchỉ hướng cho dân tộc Việt Nam đi qua những ngày tăm tối nhất Nếu như mặttrời của vũ trụ mỗi ngày tỏa xuống nhân gian thứ ánh sáng ấm áp, thì Bác Hồ -mặt trời của dân tộc Việt Nam cũng đã và luôn tỏa ra một nguồn ánh sáng vĩ đạisoi tỏ con đường cho dân tộc Trong thơ ca đã có không ít tác giả sử dụng hìnhảnh của mặt trời để so sánh với Bác Như Tố Hữu cũng đã từng nói:
“Người rực rỡ một mặt trời cách mạng Còn đễ quốc là loài dơi hốt hoảng”
(Sáng tháng năm)Nhưng ở đây, với Viễn Phương vẫn là hình ảnh ấy, mà lại mang một màusắc riêng biệt vô cùng Nếu như mặt trời ngoài kia mỗi ngày đều đỏ rực, thì mặttrời trong lăng đây cũng đỏ rực sắc màu của chính mình Màu đỏ ấy toát lên từphẩm chất con người của Hồ Chí Minh, từ lý tưởng vĩ đại mà Người mang tới, từ
ý chí bất khuất, kiên cường đấu tranh mà Người đã thể hiện, từ công lao màNgười đã làm nên Tất cả những điều đó tạo nên một mặt trời rực rỡ, sánh ngangbằng với mặt trời của vũ trụ ngoài kia Tác giả đã khéo léo sử dụng ở đây điệp từ
“ngày ngày” “Ngày ngày” tức là sự liên tục của thời gian, sự lặp lại tuần hoàn củathiên nhiên cũng như lý tưởng, ý chí của Người sẽ luôn luôn sáng tỏ như mặt trờikia vậy Lần thứ hai, “ngày ngày” được lặp lại khi diễn tả dòng người đang lặng lẽvào lăng thăm Người Hàng người đi trong sự trang nghiêm và tĩnh lặng, trong nỗitiếc thương, đau xót vô vàn Ở đây, tác giả đã thật tinh tế khi không phải là đoànngười, hàng người mà là dòng người Điều này khiến cho người đọc như cảm thấyđược sự tĩnh lặng, sự trải dài miên man vô tận của hàng người vào viếng Bác Cảđoàn người ấy cứ lặng lẽ “đi trong thương nhớ”, thương nhớ vị lãnh tụ vĩ đại vôvàn kính yêu của dân tộc Nỗi nhớ ấy đã kết thành “tràng hoa”, dòng người ấy đã
Trang 4trở thành một tràng hoa dài vô tận để dâng lên Bác Hồ Và Viễn Phương hòa cùngdòng người ấy đem tấm lòng yêu kính chân thành của mình dâng lên Bác, dânglên “bảy mươi chín mùa xuân” của Người “Bảy mươi chín mùa xuân” là số tuổicủa Bác Hồ Cả cuộc đời Người, với bảy mươi chín mùa xuân, tất cả đều cốnghiến cho dân tộc, không một phút giây nào ngơi nghỉ dành cho bản thân mình Tácgiả muốn thể hiện sự cống hiến lớn lao mà Bác Hồ đã hi sinh của đất nước Và sự
hi sinh ấy đã giúp cho cả dân tộc được sống trong hòa bình
“Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ Ngày ngày dòng người đi trong thương nhớ Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân”
Có lẽ đây là khổ thơ đắt giá nhất bài thơ Cả khổ thơ là sự ca ngợi công ơncủa Bác, đó cũng là niềm cảm kích, niềm biết ơn vô bờ của tất cả mọi người dânViệt Nam dành cho Bác Tiếp theo đây, nhà thơ lại tiếp tục cuộc hành trình vàoviếng thăm lăng Bác Và giờ đây, ông đã được gặp gỡ Người cha già mà mìnhhằng yêu quý, kính trọng:
“Bác nằm tròn giấc ngủ bình yên Giữa một vầng trăng sáng dịu hiền Vẫn biết trời xanh là mãi mãi
Mà sao nghe nhói ở trong tim”
Bác đang nằm ở đó, nhẹ nhàng thanh thản như đang chìm trong một giấcngủ ngon Cả cuộc đời Người chỉ có một niềm mong ước, đó là đất nước được hòabình Vậy nên giờ đây, khi đất nước được hòa bình, độc lập, Người đã được nghỉngơi trong giấc ngủ yên bình Cả cuộc đời Người đã cống hiến hết sức lực cho sựnghiệp giải phóng dân tộc, vậy nên giờ đây, Người đang “nằm trong giấc ngủ yênbình” Đối với nhà thơ hay với bất cứ ai, Bác như vừa mới đây năm xuống,thưởng cho mình một giấc ngủ ngon sau bao ngày vất vả, khuya sớm lo cho cuộcđấu tranh của nhân dân:
Trang 5“Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà”
Một lần nữa, Viễn Phương đã phải sử dụng tới biện pháp nói giảm nói tránh
để làm bớt đi không khí đau thương đang tràn ngập trong tâm hồn ông Bác Hồđang nằm đó, giữa một giấc ngủ bình yên hơn bao giờ hết, giữa một thứ ánh sángnhẹ nhàng lan tỏa trong không gian Thứ ánh sáng đó có thể là một ngọn đèn ngủdìu dịu được thắp trong lăng Bác Nhưng cũng có thể nhà thơ đang muốn nói tớivầng trăng thiên nhiên - vầng trăng mà Bác Hồ yêu thích nhất Có thể thấy, thơcủa Người luôn tràn ngập hình ảnh của trăng Ví dụ như:
“Tiếng suối trong như tiếng hát xa Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa”
“Vẫn biết trời xanh là mãi mãi
Mà sao nghe nhói ở trong tim”
Một lời trách cứ mới đau đớn làm sao! Lời trách cứ ấy là lời trách trời xanhkia Bầu trời thì vẫn vậy, bao năm tháng vẫn xanh một màu trường tồn vĩnh cửu,vậy mà vị Cha già của dân tộc sao đã phải ra đi? Vẫn biết quy luật sinh tử của tạohóa nhưng vẫn thấy xót xa, đau đớn vô cùng Dù lý trí luôn tỏ tường rằng quy luậtcủa thiên nhiên là bất biến, nhưng nhà thơ vẫn “nghe nhói ở trong tim” Nỗi đau
Trang 6xót nghẹn ngào ấy đã trở thành lời trách cứ đối với trời xanh Và cảm giác “nghenhói” khiến người đọc cũng như đồng cảm được một phần nào đó cảm giác đauxót, quặn thắt tim gan mà tác giả muốn biểu đạt Thứ cảm xúc ấy dồn nén tới mọigiác quan trên cơ thể con người.
Cuộc gặp gỡ nào rồi cũng đến hồi chia ly và cuộc viếng thăm của ViễnPhương với Hồ Chủ tịch cũng vậy Đến khi phải nói lời từ biệt, nhà thơ đã vôcùng xúc động Sự xúc động ấy cùng với nỗi niềm đau xót kìm nén từ ban đầu đãbật thành một tiếng khóc, tiếng nấc nghẹn ngào:
“Mai về miền Nam thương trào nước mắt Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác Muốn làm đóa hoa tỏa hương đâu đây Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này”
Ngày mai, con phải rời xa Cha, rời xa vị Cha già kính mến để trở lại miềnNam xa xôi, biết bao giờ mới có dịp được thăm lại Người Chính vì thế, nhà thơ
đã bật lên tiếng nức nở Bao nhiêu nỗi đau xót, nghẹn ngào cứ thế tuôn theo dòng
lệ trào Bài thơ đã kết lại nhưng lại mang đến cho người đọc chúng ta thật nhiềucảm xúc Chỉ một cuộc viếng thăm thôi, nhưng lại chứa đựng trong đó bao nhiêutình cảm, bao nhiêu tình yêu sâu sắc của một người con Nam Bộ đối với Bác Hồkính yêu của chúng ta Bài thơ được cấu tứ theo lối tám chữ Lối thơ này được kếtcấu như một câu chuyện kể với mạch văn chậm rãi khiến cho người đọc cảm nhậnđược hết tất cả những tình cảm mà nhà thơ muốn diễn tả
Cùng với hệ thống biện pháp tu từ mà nhiều nhất là nói giảm nói tránh,
“Viếng lăng Bác” của Viễn Phương đã làm sống dậy trong lòng bạn đọc sự yêukính dành cho Bác, và cũng từ đó hòa chung vào niềm đau xót cũng như ướcmuốn mà tác giả muốn thể hiện
Sơ đồ tư duy
Trang 7Dàn ý chi tiết
1 MỞ BÀI
- Giới thiệu tác giả: Viễn Phương là một trong những gương mặt tiêu biểu nhấtcủa lực lượng văn nghệ giải phóng miền Nam ông thường tập trung khám phá, cangợi vẻ đẹp của nhân dân, đất nước trong cuộc chiến đấu chống ngoại xâm Lốiviết của ông nhỏ nhẹ, trong sáng, giàu cảm xúc và lãng mạn
- Giới thiệu tác phẩm:
+ Tháng 4 năm 1976, một năm sau khi đất nước được giải phóng, lăng Chủtịch Hồ Chí Minh cũng vừa khánh thành, Viễn Phương cùng đoàn đại biểu miềnNam ra thăm Hà Nội, vào lăng viếng Bác
+ Bài thơ "Viếng lăng Bác"(in trong tập "Nhưmây mùa xuân"-1978) được ôngviết với tất cả tấm lòng thành kính, biết ơn và tự hào, pha lẫn nỗi đau xót của mộtngười con từ miền Nam ra viếng Bác lần đầu
2 THÂN BÀI
a) Niềm xúc động mãnh liệt khi mới đến thăm lăng Bác (khổ 1)
Trang 8- Ngay khi vừa đến bên ngoài lăng, nhà thơ đã bồi hồi, xúc động: "Con ở miềnNam ra thăm láng Bác".
+ Cặp đại từ xưng hô “con - Bác"là cách xưng hô gần gũi, thân thiết của ngườimiền Nam, vừa thể hiện sự tôn kính với Bác vừa bộc lộ tình cảm yêu thương dànhcho một người ruột thịt, một người bể trên trong gia đình Đọc câu thơ tưởng nhưViễn Phương là một người con xa xứ nay mới được trở về bên người cha củamình
+ Cách nói giảm nói tránh "thăm"làm giảm bớt nỗi đau thương, mất mát, đồngthời khẳng định sự bất tử của Người trong lòng những người con nước Việt
=> câu thơ giản dị như một lời kể nhưng lại thấm đượm bao nỗi bồi hồi, xúc độngcủa nhà thơ, sau bao mong nhớ, đợi chờ, naỵ mới được đến viếng lăng Bác
- Nhà thơ ấn tượng với "hàng tre"bên ngoài lăng Bác
+ Đây là hình ảnh thực làm nên quang cảnh đẹp cho lăng Bác, mang lại cảmgiác thân thuộc, gần gũi của làng quê, đất nước Việt Nam
+ Hình ảnh thơ chứa nhiều sức gợi "Hàng tre bát ngát" và "hàng tre xanhxanh" gợi vẻ đẹp tràn đẩy sức sống của con người và đất nước ta vẻ đẹp cứng cỏi,kiên cường, hiên ngang, bất khuất của nhân dân được tái hiện rõ nét qua câu thơ
"Bão táp mưa sa đứng thằng hàng".Hàng tre bao quanh lăng còn tượng trưng cho
cả dân tộc đang quây quần bên Bác
=> Khổ 1 là niềm xúc động sâu sắc của nhà thơ khi đứng trước lăng Người
b) Nỗi tiếc thương và lòng biết ơn sâu nặng của nhà thơ khi vào viếng Bác (khổ 2)
- Nhà thơ đã sáng tạo cặp hình ảnh "mặt trời"thực (Ngày ngày mặt trời đi qua trênlăng)và "mặt trời"ẩn dụ (Thấy một mặt trời trong lâng rất đỏ)chỉ Bác Hổ, tạo nên
sự song chiếu: Bác đã mang lại ánh sáng chân lí, giúp dân tộc thoát khỏi kiếp sống
nô lệ lầm than cũng giống như mặt trời của tạo hóa mang lại sức sống cho muônloài Từ đó, khẳng định, ngợi ca sự vĩ đại của Bác và thể hiện tình cảm tôn kính,biết ơn của cả dân tộc đối với Người
Trang 9- Hình ảnh "dòng người"với điệp từ "ngày ngày"gợi dòng thời gian vô tận, vẽ lênkhung cảnh những đoàn người lặng lẽ nối tiếp nhau, thành kính vào viếng Bác.Cách nói “đi trong thương nhớ'thể hiện nỗi nhớtiếc của bao người dân Việt Namtrong giây phút vào lăng viếng Bác.
- “Tràng hoa dâng 79 mùa xuân"(hay chính là 79 năm cuộc đời Bác đã hiến dângtrọn vẹn cho sự nghiệp giải phóng đất nước) được kết từ hàng triệu trái tim conngười Việt Nam cùng bạn bè quốc tế, bày tỏ niềm tiếc thương, kính yêu vị Chagià dân tộc Đó cũng là cách để nhà thơ khẳng định Bác sống mãi trong lòng nhândân
c) Niềm thương nhớ, nỗi xót xa của nhà thơ khi đứng trước di hài Người (khổ 3)
- Nhà thơ Viễn Phương đã tái hiện chân thực khung cảnh yên tĩnh, trang nghiêmtrong lăng và dáng vẻ thư thái của Bác Hồ Ánh sáng dịu nhẹ như thể nơi đây cósựhiện diện của vầng trăng Người nằm đó như đang trong giấc ngủ bình yên:
"Bác nằm trong giấc ngủ bình yên
Giữa một vầng trăng sáng dịu hiền"
- Dẫu đã nói giảm nói tránh "Bác nằm trong giấc ngủ bình yên”nhưng nhà thơ vẫnkhông tránh khỏi nỗi đau xót vỏ bờ:"Vân biết trờixanh là mãi mãi Mà sao nghenhói ở trong tim"
+ Hình ảnh "trời xanh"là một ẩn dụ, một lẩn nữa khẳng định sự bất tử của Báctrong tâm hổn dân tộc
+ “Nghe nhói":gợi nỗi đau đột ngột, bất ngờ, tê tái của một đứa con về muộn,không được gặp Người mà chỉ được ở bên di hài của Người
- Đoạn thơ đã nói được nỗi lòng sâu kín của biết bao thê' hệ con người Việt Namdành cho Bác: lòng biết ơn, sùng kính, thương nhớ, xót xa,
d) Cảm xúc của nhà thơ khi từ biệt (khổ 4)
- Nhà thơ lưu luyến, nhớ thương khi nghĩ về phút giây từ biệt: "Maivềmiền Namthương trào nước mát".Hai tiếng "miền Nam"gợi khoảng cách xa xôi; gợi tấm
Trang 10lòng, tình cảm của con người miền Nam Cụm từ "thương trào nước mắt" đảcụ thểhóa nỗi nhớ Bác Hồ.
- Ước nguyện hóa thân:
+ Điệp từ "muốn làm"tô đậm khát vọng thiết tha, cháy bỏng của nhà thơ
+ Phép liệt kê "con chim", “đóa hoa", “câytre"cónghĩa thực - muốn làm cảnhđẹp bên lăng Người vẩn dụ cho lí tưởng cao đẹp - muốn canh giấc ngủ cho Người.+ Bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc của nhà thơ với vị Cha già dân tộc
3 KẾT BÀI
- Bằng ngôn ngữ giản dị, gần gũi, giàu sức gợi; giọng điệu vừa chân thành, trangnghiêm, vừa sâu lắng vừa tha thiết, đau xót tự hào với các hình ảnh thơ vừa mangnghĩa tả thực vừa giàu giá trị tượng trưng, nhà thơ đã bộc lộ tình cảm yêu kính,niềm tiếc thương chân thành, vô hạn của cả dân tộc Việt Nam dành cho Bác
- Khẳng định, ngợi ca truyền thống ân nghĩa, thủy chung của dân tộc ta
Bài văn mẫu khác
Cảm nhận bài thơ Viếng Lăng Bác – mẫu 2
“Đã mấy hôm rày đau tiễn đưa Người tuôn nước mắt trời tuôn mưa Chiều nay con chạy về thăm Bác Ướt lạnh vườn cau mấy gốc dừa…”
(Bác ơi!, Tố Hữu)Vào ngày mùng 2 tháng 9 năm 1969, người cha già vĩ đại của dân tộc ViệtNam - Hồ Chí Minh đã ra đi cùng với thế giới người hiền, nhà thơ Tố Hữu đã thaymặt đồng bào nhân dân cả nước và bạn bè quốc tế viết lên những vần thơ thể hiệnniềm kính yêu, tiếc thương vô hạn trước sự kiện lịch sử trọng đại này Bảy nămsau ngày mất của Bác, cảm xúc ấy vẫn còn vẹn nguyên trong lòng Viễn Phương -