NGHỊ LUẬN BÀI THƠ CON CÒ Nghị luận bài thơ Con cò mẫu 1 Phạm Duy từng viết trong một bài thơ của mình câu thơ đặc sắc như sau "Ta đi trọn kiếp con người/ Cũng khi đi hết những lời mẹ ru" Ý nghĩa của n[.]
Trang 1NGHỊ LUẬN BÀI THƠ CON CÒ Nghị luận bài thơ Con cò - mẫu 1
Phạm Duy từng viết trong một bài thơ của mình câu thơ đặc sắc như sau:
"Ta đi trọn kiếp con người/ Cũng khi đi hết những lời mẹ ru" Ý nghĩa của những lời mẹ ru đã trở nên thận thuộc gắn bó với tuổi thơ của mỗi người Cũng với những xúc cảm yêu thương sâu sắc của tình mẫu tử thiêng liêng ấy Chế Lan Viễn
đã thể hiện một cách sâu sắc và tinh tế những cảm xúc ấy qua bài thơ Con cò Một bài thơ để lại nhiều ấn tượng cho người đọc về những kỷ niệm thời thơ ấu, về lời
ru tha thiết ngọt ngào, để lại những suy tư thật êm đềm về lòng mẹ đối với đứa con yêu dấu của mình
Chế Lan Viên (1920-1989), tên thật là Phan Ngọc Hoan, quê gốc ở Quảng Trị, lớn lên ở Đình Định Sự nghiệp sáng tác của ông trải dài khoảng hơn 50 năm Trước Cách mạng ông nổi lên với tập thơ Điêu tàn (1937), tập thơ đã đưa Chế Lan Viên trở thành một trong những nhà thơ xuất sắc nhất của phong trào thơ mới Sau Cách mạng ông lại là một nhà văn xuất sắc của thơ ca Cách mạng Việt Nam với những tập thơ Hoa ngày thường - Chim báo bão (1967), Di cảo thơ (1989) Thơ của Chế Lan Viên luôn giàu chất trí tuệ, có màu sắc suy tưởng, triết lý Thơ ông còn có năng lực sáng tạo hình ảnh rất độc đáo, phong phú và tinh tế
Con cò được sáng tác năm 1962, in ở trong tập Hoa ngày thường - Chim báo bão (1967) Bài thơ được viết theo thể thơ tự do, các câu ngắn dài đan xen một cách nhuần nhuyễn, cả bài thơ là âm điệu của những lời ru mà người mẹ dành cho con mình Con cò khai thác hình tượng con cò trong những lời hát ru qua đó
ca ngợi tình mẹ và ý nghĩa của lời ru đối với mỗi con người Bài thơ có sự vận dụng rất sáng tạo cấu tứ của ca dao, cùng thở thơ tự do, có những hình ảnh hết sức gần gũi thân thuộc vừa mang ý nghĩa biểu tượng vừa gợi âm hưởng lời ru êm đềm trong tiềm thức mỗi người
Trong khúc ru thứ nhất, hình ảnh con cò bắt đầu đến với tuổi thơ của đứa bé thật thong thả, ung dung
“Con còn bế trên tay Con chưa biết con cò
Trang 2Nhưng trong lời mẹ hát
Có cánh cò đang bay…”
"Con cò bay la Con cò bay lả Con cò Cổng Phủ Con cò Đồng Đăng "
Hình ảnh con cò không chỉ xuất hiện ở nhan đề mà còn xuất hiện trở đi trở lại trong suốt bài thơ, sự lặp lại ấy nhằm tập trung triển khai nhan đề của tác phẩm, với nhiều ý nghĩa khác nhau trong suốt bài thơ Âm hưởng của ca dao đã hiện lên ngay trong những dòng thơ mà tác giả tinh tế đặt trong ngoặc kép, là những cấu tư mà Chế Lan Viên đã tinh tế lược lấy để đưa vào thơ mình, nhằm thể hiện chân thực cái lời mẹ ru con Người mẹ đã đưa vào tâm trí đứa con còn bế trên tay, bằng lời tâm tình, lời hát ru dịu dàng, cái khung cảnh quen thuộc nơi làng quê, thật yên bình, tươi đẹp, cho con say giấc êm đềm
Có thể thấy trong lời ru của mẹ, cánh cò luôn hiện diện, cũng như những tình cảm ấm áp trìu mến yêu thương mà người mẹ dành cho đứa con thơ Hai câu thơ tiếp:
"Cò một mình, cò phải kiếm lấy ăn Con có mẹ, con chơi rồi lại ngủ"
Tác giả viết bằng câu tám chữ với cấu trúc vừa song hành, vừa tương phản của cò và con Lời ru của người mẹ vừa bộc lộ nỗi xót xa, ái ngại cho sự cô độc, lẻ loi của cánh cò nhỏ bé, người mẹ lại khẳng định sự che chở, nuôi dưỡng đùm bọc con, con khác với cò, con có sự chăm chút nuôi nấng cả mẹ, con có thể thoải mái chơi rồi ngủ Hình ảnh cánh cò từ trong ca dao lại tiếp tục xuất hiện:
"Con cò ăn đêm Con cò xa tổ
Cò gặp cành mềm
Trang 3Cò sợ xáo măng "
Khác với hình ảnh con cò trong ca dao ở bên trên, ở đây Chế Lan viên cũng dùng âm hưởng của ca dao, nhưng lại để miêu tả nỗi vất vả, khó nhọc của con cò
Cò phải cô độc mò mẫm, gặp biết bao nguy hiểm, phải sợ sệt Qua đó ta cũng có thể nhận thấy đây dường như là một hình ảnh ẩn dụ, gửi gắm vào đó thân phận của người nông dân chân lấm tay bùn, chịu nhiều vất vả, đắng cay, đặc biệt là thân phận những người bà, người mẹ phải lặn lội kiếm sống từng ngày Tuy vậy nhưng
họ vẫn nỗ lực giữ gìn nhân cách, phẩm giá thanh cao, giữ lại đức cho con cháu mình
"Ngủ yên, ngủ yên, cò ơi, chớ sợ Cành có mềm, mẹ đã sẵn tay nâng Trong lời ru của mẹ thấm hơi xuân Con chưa biết con cò con vạc Con chưa biết những cành mềm mẹ hát Sữa mẹ nhiều, con ngủ chẳng phân vân"
Chế Lan Viên đi từ hình ảnh con cò ung dung, thanh thản bay từ cửa Phủ, bay từ Đồng Đăng đến con cò ăn đêm, con cò xa tổ Tất cả đều là những nỗi lo lắng, trăn trở, những dự cảm sâu sắc của người mẹ về những bất trắc có thể xảy ra đối với đứa con bé bỏng của mình Chính thế người mẹ đã thể hiện lòng bao dung che chở cho con bằng những lời ru thật ấm áp, ngọt ngào "thấm hơi xuân", bằng tình mẹ bao la khi "Sữa mẹ nhiều, con ngủ chẳng phân vân" Mẹ đã sẵn tay nâng cành mềm, che chở con khỏi sợ hãi, đơn độc, cho con những ngày tháng thật êm
đềm, hạnh phúc, mà không cần phải lo đến "những cành mềm mẹ hát".
"Ngủ yên, ngủ yên, ngủ yên Cho cò trắng đến làm quen
Cò đứng ở quanh nôi Rồi cò vào trong tổ
Trang 4Con ngủ yên thì cò cũng ngủ Cánh của cò, hai đứa đắp chung đôi Mai khôn lớn, con theo cò đi học Cánh trắng cò bay theo gót đôi chân Lớn lên, lớn lên, lớn lên
Con làm gì?
Con làm thi sĩ Cánh cò trắng lại bay hoài không nghỉ
Trước hiên nhà
Và trong hơi mát câu văn"
Ở khổ thơ thứ hai dường như nhà thơ đã bao quát toàn bộ cuộc đời của đứa trẻ, từ khi mới cắp sách tới trường cho tới khi khôn lớn và làm một nghề nào đó
có thể là nghề thi sĩ Đấy cũng chính là đại diện cho cuộc đời của mỗi một con người, ai cũng đều trải qua những giai đoạn như vậy Và trong suốt chặng đường
đó hình ảnh con cò vẫn luôn gắn bó với đứa trẻ, đã đi vào tiềm thức hết sức thân thuộc với mỗi người Có thể thấy lời ru thiết tha, trìu mến của người mẹ đã đưa đứa con vào trong giấc ngủ say nồng Trong những lời ru ấy cánh cò vẫn bay hoài không nghỉ, vẫn theo suốt trong từng hơi thở, trong từng giấc mơ của đứa trẻ Dường như con cò từ trong ca dao đã thực sự sống dậy trong tâm hồn con người,
vỗ cánh nâng đỡ cho con người trong suốt chặng đường đời Chặng đầu tiên ấy là khi con còn ẵm ngửa, con còn ngủ trong nôi, cò đã đến cùng lời ru của mẹ, vào giấc ngủ thay mẹ vỗ về con ngủ Khi con bắt đầu chập chững tới trường, cò lại theo con tới trường, có thể nói cánh cò chính là biểu tượng của người mẹ hằng ngày vẫn dõi theo con Rồi mai này con khôn lớn, mẹ mong con làm thi sĩ, được sống một cuộc đời tự do tự tại, được như cò vỗ cánh bay xa, rồi con sẽ nhớ lại cánh cò, như nhớ về mẹ trong "hơi mát câu văn"
"Dù ở gần con
Dù ở xa con
Trang 5Lên rừng xuống bể
Cò sẽ tìm con
Cò mãi yêu con Con dù lớn vẫn là con của mẹ
Đi hết đời, lòng mẹ vẫn theo con"
Trong khổ thơ cuối nhà thơ vẫn tiếp tục sử dụng giọng thơ dìu dặt của lời
ru, từng câu chữ lắng đọng những suy tư thật sâu sắc Con cò được nhấn mạnh như là một hình tượng có ý nghĩa triết lý hơn cả Hình tượng con cò chính là biểu tượng của lòng người mẹ yêu con tha thiết, sẽ luôn ở bên con suốt cả cuộc đời Dù con có đi xa hay gần, lên rừng hay xuống biển, nhưng cánh cò trong lời ru của mẹ
sẽ mãi theo con, sống trong tiềm thức của con, thay cho mẹ theo con từng bước đi
Dù mai sau khôn lớn, con đã rời xa mẹ đi khắp mọi phương trời, thì đối với mẹ con vẫn mãi bé bỏng, vẫn cần mẹ phải che chở Chính vậy mẹ sẽ theo con cả đời,
để có thể bảo vệ con suốt đời
"Một con cò thôi Con cò mẹ hát Cũng là cuộc đời
Vỗ cánh qua nôi"
Và sau tất cả, Chế Lan Viên đã đúc kết lại ý nghĩa lời ru của mẹ Đối với nhà thơ con cò không chỉ nằm trong ca dao, trong lời ru ngọt ngào của mẹ mà có còn có ý nghĩa biểu tượng sâu sắc Cánh cò bay là cả cuộc đời, với biết bao suy tư, bao thăng trầm của cuộc đời, từ cánh cò mẹ dạy con biết bao điều, gửi gắm biết bao nhiêu tình cảm mà có lẽ cả cuộc đời con cũng chưa chắc đã biết hết được Mẹ yêu con nhiều đến thế, yều từ những lời ru, những cánh cò cho con
Bài thơ đã ca ngợi cái tình cảm thắm thiết thiêng liêng của tình mẹ yêu con, qua đó Chế Lan Viên cũng ca ngợi ý nghĩa của mỗi lời ru đối với tâm hồn, cuộc đời mỗi con người Nhà thơ đã vận dụng rất nhuần nhuyễn chất liệu ca dao, khai thác được hình ảnh con cò trong ca dao để nói về tình mẫu tử, ý nghĩa của lời ru
Trang 6Giọng điệu của lời thơ có nhiều sáng tạo về ngôn ngữ, về cách sử dụng hình ảnh, nhiều câu thơ có sức triết lý sâu sắc
Sơ đồ tư duy
Dàn ý chi tiết
1 Mở bài
- Giới thiệu khái quát về bài thơ Con cò
2 Thân bài
- Vài nét về tác giả Chế Lan Viên:
+ Nhà thơ tiêu biểu trong phong trào Thơ mới
+ Thơ ông giàu chất trí tuệ, có màu sắc suy tưởng, triết lí
- Vài nét về bài thơ “Con cò”:
+ Sáng tác năm 1962
+ Thể thơ tự do
+ Khai thác hình ảnh con cò trong ca dao để nói về tình thương sâu sắc của người mẹ
- Hình tượng con cò:
+ Con cò bắt đầu đến với tuổi thơ của đứa bé thật thong thả, ung dung
Trang 7+ Trong lời ru của mẹ, cánh cò luôn hiện diện, cũng như những tình cảm ấm áp trìu mến yêu thương mà người mẹ dành cho đứa con thơ
+ Cánh cò biểu tượng cho sự vất vả, lam lũ của người mẹ, của người nông dân chân lấm tay bùn
+ Cánh cò theo từng bước trưởng thành của người con
+ Hình tượng con cò chính là biểu tượng của lòng người mẹ yêu con tha thiết,
sẽ luôn ở bên con suốt cả cuộc đời
3 Kết bài
- Khái quát lại tư tưởng nghị luận
- Bàn luận mở rộng nâng cao
Bài văn mẫu khác
Nghị luận bài thơ Con cò - mẫu 2
Chế Lan Viên viết bài thơ Con cò vào năm 1962, in trong tập Hoa ngày thường - Chim báo bão (1967) Bài Con cò mang âm điệu đồng dao, nhịp thơ và giọng thơ thấm vào hồn ca dao, dân ca một cách đằm thắm, nhẹ nhàng 51 câu thơ
tự do, câu ngắn nhất 2 chữ, câu dài nhất 8 chữ, đan xen, kết chuỗi thành lời ru ngân nga, ngọt ngào, biểu hiện tình thương và ước mơ của người mẹ hiền đối với con thơ!
Đoạn 1, người mẹ hiền bế con thơ trên tay, cất lời ru bài "Con cò" bay lả bay la "Con cò mà đi ăn đêm " Nhìn con thơ "Con còn bế trên tay - Con chưa biết con cò” mà lòng mẹ dào dạt tình thương Mẹ thương con cò trong ca dao lận đận; mẹ dành cho con bao chăm chút yêu thương Con được sống yên vui hạnh phúc trong lòng mẹ:
“Cò một mình, cò phải kiếm lấy ăn, Cơn có mẹ, con chơi rồi lại ngủ ”
Mẹ đã dành cho con thơ tất cả: cánh tay dịu hiền của mẹ, lời ru câu hát êm đềm của mẹ, dòng sữa ngọt ngào của mẹ Những hoán dụ nghệ thuật ấy đã hình
Trang 8tượng tình mẫu tử bao la Nhịp thơ cũng là nhịp võng, nhịp cánh nôi nhẹ đưa, vỗ về:
“Ngủ yên! Ngủ yên!
Cành có mềm, mẹ đã sẵn tay nâng!
Trong lời ru của mẹ thấm hơi xuân, Con chưa biết con cò, con vạc.
Con chưa biết những cành mềm mẹ hát, Sữa mẹ nhiều, con ngủ chẳng phân vân.”
Điệp ngữ "ngủ yên", "con chưa biết" và “ con cò" láy đi láy lại nhiều lần làm cho giọng thơ trở nên đầm ấm, ngọt ngào, thiết tha dìu dịu chan chứa hạnh phúc yêu thương
Đoạn 2, mẹ ru con ngủ yên, ngủ ngon: "Ngủ yên! Ngủ yên! Ngủ yên!" Ngắm
nhìn con thơ mà lòng mẹ dào dạt mong ước Con sẽ lớn khôn, con đến trường đi học:
“Mai khôn lớn, con theo cò đi học, Cánh trắng cò bay theo gót đôi chân.”
Mai sau lớn lên con sẽ làm thi sĩ Cuộc đời con nhiều sáng tạo, mải miết
chuyên cần "bay hoài không nghỉ" Hình ảnh cánh cò trắng bay thể hiện ước mơ
đẹp của mẹ hiền về cuộc đời tương lai của con Con sẽ nối chí cha Một câu hỏi, khẽ thốt lên trong lòng mẹ hiền:
“Lớn lên, lớn lên, lớn lên
Con làm gì ? Con làm thi sĩ!
Cánh cò trắng lại bay hoài không nghỉ
Trước hiên nhà
Trang 9Và trong hơi mát câu văn ”
Đoạn thơ cuối, tiếng ru con, tiếng hát của mẹ hiền cất lên dìu dặt, mênh mang Mụ nghĩ về cuộc đời của con mai sau, và tình thương yêu của mẹ Như một lời nguyền của mẹ:
“Dù ở gần con
Dù ở xa con Lên rừng xuống bể,
Cò sẽ tìm con
Cò mãi yêu con Con dù lớn vẫn là con của mẹ
Đi hết đời, lòng mẹ vẫn theo con.”
Chữ "dù", chữ "vẫn" được điệp lại, ý thơ được khẳng định, tình mẫu tử bền chặt, sắt son Có gì cao hơn núi, có gì sâu hơn biển, và có gì bao la bằng lòng mẹ thương con
Phần cuối, lời thơ thấm đượm chất triết lí trữ tình Nghĩ về con cò trong ca dao, nghĩ về cuộc đời con mai sau, người mẹ nghĩ về thân phận, số phận những con cò nhỏ bé, đáng thương, trong cuộc đời:
“À ơi!
Một con cò thôi, Con cò mẹ hát Cũng là cuộc đời
Vỗ cánh qua nôi.”
Phải chăng người mẹ hiền đang bâng khuâng về câu hát: "Có xáo thì xáo nước trong - Đừng xáo nước đục đau lòng cò con"! Thác trong còn hơn sống đục,
ấy là ý vị "cuộc đời" đáng thương, đáng trọng xưa nay
Trang 10Bài thơ Con cò là một bài thơ có đề tài nhỏ nhưng mang ý nghĩa sâu sắc: ca ngợi tình mẫu tử bao la và những ước mơ về con thơ của mẹ hiền, nói lên tình thương cuộc đời Rất nhân hậu và nhân tình
Nghị luận bài thơ Con cò – mẫu 3
"Công cha như núi Thái Sơn Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra”
Từ lời ca dao đến trong trang viết của các thi sĩ trung đại, hiện đại, tình mẫu
tử đã trở thành nguồn cảm hứng không bao giờ vơi cạn Và đến Chế Lan Viên-một trong những tên tuổi hàng đầu của thế kỉ XX, Viên-một lần nữa, ông đã làm mới cho đề tài này bởi những vần thơ ngọt ngào qua bài “Con cò”.Xuyên suốt bài thơ
là hình ảnh con cò Thơ Chế Lan Viên vốn giàu cảm xúc và triết lí, ông viết về con cò nhưng cũng là để ngợi ca tình mẫu tử thiêng liêng!
Mở đầu bài thơ, với hình ảnh gợi cảm, cách giới thiệu con cò một cách tự nhiên, hợp lí đã đưa ta đến với tình yêu con của người mẹ khi con còn nằm trên nôi qua lời hát ru quen thuộc Vậy là khi con còn tấm bé, mẹ đã bên con, hát ru con ngủ với khúc ru quen thuộc tự bao đời có hình ảnh con cò:
“Con cò bay la Con cò bay lả Con cò cổng phủ Con cò Đồng Đăng”
Và:
“Con cò ăn đêm Con cò xa tổ
Cò gặp cành mềm
Cò sợ xáo măng”
Trang 11Lời thơ gợi hình ảnh con còn bé, mẹ âu yếm bế con trên tay, hát bằng những lời ru quen thuộc và hình ảnh cánh cò chập chờn bay trong lời ru của mẹ Dường như hát ru con, mẹ đã hình dung ra rằng rồi trong đường tương lai,có lúc con sẽ vấp ngã, sẽ gặp khó khăn nhưng con hãy cứ say giấc ngủ bởi mẹ luôn ở bên chở che cho con “Cành có mềm, mẹ đã sẵn tay nâng” và dòng sữa ngọt ngào của
mẹ sẽ nuôi con khôn lớn “Sữa mẹ nhiều, con ngủ chẳng phân vân” Từ hình ảnh con cò trong lời ru của mẹ, Chế Lan Viên nói đến hình ảnh con cò đi vào tiềm thức của đứa con, là biểu tượng cho người mẹ luôn yêu thương, bên con từ ấu thơ đến khi trưởng thành, luôn dõi theo con từng bước Khi con còn bé thơ, người mẹ luôn ở bên con trong giấc ngủ để che chở cho giấc ngủ của con “Cánh của cò, hai đứa đắp chug đôi” là một hình ảnh đẹp tượng trưng cho vòng tay ấm áp, yêu thương của mẹ ôm ấp con vào trong lòng Khi con đến tuổi cắp sách đến trường,
mẹ vẫn ở bên cạnh con, dõi theo sự phấn đấu của con “Mai khôn lớn, con theo cò
đi học” Rồi khi con trưởng thành, mẹ vẫn bên con và mong rằng: “Con làm thi sĩ” Mẹ mong con trở thành thi sĩ là mong con lớn lớn lên trở thành người có tâm hồn cao đẹp, biết yêu cái đẹp của cuộc sống Và khi ấy:
“Cánh cò trắng lại bay hoài không nghỉ
Trước hiên nhà
Và trong hơi mát câu văn”
Mẹ sẽ trở thành đề tài trong những trang thơ, trang văn ấy! Sự gắn bó của
mẹ với con được diễn tả qua những câu thơ mượt mà ấy là hoàn toàn đúng so với thực tế Phải chăng đó là xuất phát từ long thương mẹ,thấu hiểu mẹ mà nhà thơ đã diễn tả một cách chân thành đến như vậy Vẫn với giọng thơ nhẹ nhàng, thiết tha mang âm hưởng như một lời ru ngọt ngào, đằm thắm, những câu thơ tiếp vẫn là hình ảnh con cò tượng trưng cho người mẹ nhưng lời thơ rút ngắn lại, chỉ còn bốn tiếng Đối ngữ “gần- xa” gợi lên khoảng không gian mênh mông, bao la, xa cách, thành ngữ “lên rừng xuống biển” chỉ cuộc sống khó khăn, vất vả, long đong Điệp ngữ “dù ở” đặt ở đầu hai câu thơ không chỉ tạo nhịp điệu cho lời thơ mà đó còn là lời khẳng định dù không gian xa cách, dù cuộc sống khó khăn, vất vả thì người mẹ vẫn luôn ở bên cạnh con Các từ “sẽ tìm”, “mãi yêu” góp phần khẳng định sự gắn
bó tha thiết của mẹ với con Từ đó, tác giả rút ra một quy luật mang tính triết lý:
“Con dù lớn vẫn là con của mẹ