SKKN Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm để dạy học môn Hóa học lớp 8 THCS

Sö dông ph­¬ng ph¸p th¶o luËn nhãm ®Ó d¹y – häc m«n hãa häc líp 8 phæ th«ng c¬ së SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM ĐỂ DẠY – HỌC MÔN HÓA HỌC LỚP 8 TRUNG HỌC CƠ SỞ Phần I MỞ ĐẦU I 1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI[.]

SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM ĐỂ DẠY – HỌC

MÔN HÓA HỌC LỚP 8 TRUNG HỌC CƠ SỞ

Phần I : MỞ ĐẦU I.1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

*Cơ sở lý luận :

Nhiều năm qua trong quá trình cải cách và phát triển giáo dục ở nước ta Mục tiêu và chương trình nội dung giáo dục được thay đổi phù hợp với yêu cầu kinh tế – xã hội của đất nước, sự nghiệp giáo dục đã đạt được nhiều kết quả

Vì vậy nghị quyết TƯ IV về tiếp tục đổi mới sự nghiệp giáo dục đã chỉ rõ : “Đổi mới phương pháp giảng dạy và học tập ở các cấp học, các bậc học cần áp dụng phương pháp giáo dục hiện đại để bồi dưỡng cho học sinh năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề”.

Trong quá trình học ở nhà trường, đi đôi với vai trò của người thày làm người hướng dẫn cho học sinh cách học làm việc cá nhân, với bạn, với thày, với tập thể tự điều chỉnh theo yêu cầu của mục tiêu đào tạo

* Cơ sở thực tiễn:

Quan điểm giáo dục hiện nay là quan điểm giáo dục theo hướng tích cực “ Lấy người học làm chung”, quan điểm này khác trước đây.

So sánh 2 quan điểm giáo dục

Các phương pháp giáo dục thụ động

lấy thày làm trung tâm.

Các phương pháp giáo dục tích cực lấy trò làm trung tâm.

1.Giáo viên truyền đạt kiến thức

2.Giáo viên đối thoại phát vấn

1.Học sinh tự mình tìm ra kiến thức bằng hành động của mình

2.Đối thoại học sinh- học sinh Học sinh - giáo viên Hợp tác với bạn bè

3.Giáo viên áp dặt kiến thức cơ bản

4.Học sinh học thuộc lòng

5.Giáo viên độc quyền đánh giá cho điểm

cá nhân

3.Hợp tác với giáo viên khẳng định kiến thức học sinh tìm ra

4.Học cách học, cách giải quyết vấn đề, cách sống , cách trưởng thành

5.Tự đánh giá, tự điều chỉnh làm cơ sở giáo viên cho điểm cổ động

Từ việc so sánh 2 phương pháp giảng dạy trên tôi thấy dạy học theo quan điểm “Dạy học lấy học sinh làm trung tâm” phát huy vai trò cụ thể tích cực chủ động của người

học thì mục tiêu đề ra là cho học sinh, do học sinh thực hiện.Giáo viên phải hình dung được là sau một bài, hay một chương, học sinh của mình phải nắm được những kiến thức, kĩ năng gì, hình thành những thái độ hành vi gì, ở mức độ như thế nào đối với số đông học sinh trong lớp, đối với số học sinh giỏi, kém Chính học sinh qua hoạt động học tập tích cực phải đạt được các mục tiêu ấy Còn giáo viên là người chỉ đạo, hướng dẫn, trợ giúp cho học sinh

Để đạt được mục tiêu ấy người giáo viên phải biết khéo léo sử sụng kết hợp nhiều phương pháp giảng dạy khác nhau như đàm thoại, trực quan thảo luận, khảo sát thực tế…

Song một trong những phương pháp được áp dụng rộng trong các bài dạy hóa học lớp 8 và đã đem lại những kết quả tốt trong giờ dạy đó là phương pháp thảo luận nhóm Bởi vì bộ môn hóa học là khoa học tự nhiên Đặc trưng của bộ môn là từ thực nghiệm thực hành để học sinh tự rút ra những tri thức nên việc tổ chức cho các em hoạt động theo nhóm trong mỗi bài học là rất hợp lý

Chính vì vậy mà tôi đã mạnh dạn đi sâu vào việc nghiên cứu đề tài “Sử dụng

phương pháp thảo để dạy môn hóa học lớp 8 trung học cơ sở”

I.2.MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:

Đề tài: Sử dụng phương pháp thảo luận để dạy môn hóa học lớp 8 trung học cơ sở:

*Thảo luận là gì ?

Là sự trao đổi ý kiến về một chủ đề giữa học sinh với giáo viên, học sinh với học sinh

*Mục đích của thảo luận nhóm là gì?

Là để khuyến khích sự phân tích một vấn đề hoặc các ý kiến khác nhau của học sinh và trong nhữnh trường hợp nhất định nó mang lại sự thay đổi thái độ của những người tham gia

Đây là một phương pháp thích hợp đối với học sinh ở nhà trường phổ thông

*ý nghĩa của phương pháp thảo luận:

- Giúp học sinh mở rộng, đào sâu thêm những vấn đề học tập trên cơ sở nhìn nhận chúng một cách có suy nghĩ, phân tích chúng có lý lẽ, có dẫn chứng minh họa, phát hiện được óc tư duy khoa học cho học sinh

- Giúp học sinh phát triển kĩ năng nói, giao tiếp, tranh luận, bồi dưỡng các phương pháp nghiên cứu một cách vừa sức

- Về phía giáo viên: Quá trình thảo luận dưới sự hướng dẫn của giáo viên còn tạo ra mối quan hệ hai chiều giữa giáo viên và học sinh giúp cho giáo viên nắm được hiệu quả giáo dục về các mặt nhận thức, thái độ, quan điểm, xu hướng, hành vi của học sinh

I.3.THỜI GIAN, ĐỊA ĐIỂM

*Thời gian: Từ tháng 10 - 4/ 2008

*Địa điểm: Lớp 8C3, 8C6, 8C7- Trường THCS Mạo KhêII

I.4.ĐÓNG GÓP MỚI VỀ LÝ LUẬN, THỰC TIỄN.

*Lý luận:

- Với phương pháp này rất phù hợp với đối tượng học sinh cấp II

- Đáp ứng được mục tiêu chương trình , nội dung giáo dục được thay đổi phù hợp với yêu cầu kinh tế- xã hội của đất nước

*Thực tiễn:

- Phương pháp này giúp cho học sinh bạo dạn, có ý thức nghiên cứu bài học, chủ động tìm hiểu bài, biết phối hợp để thảo luận

- Giúp các em có ý thức, kĩ năng làm quen cách học từ thực nghiệm, thí nghiệm theo

sự hướng dẫn của giáo viên Biết phân tích các hiện tượng để rút ra những kết quả hóa học

- Giúp các em có ý thức, kĩ năng làm quen cách học theo sơ đồ, tranh ảnh để tìm ra mối quan hệ giữa các kiến thức hóa học Dẫn đến học sinh có ý thức, thói quen chủ động học tập, làm trung tâm trong việc giảng dạy

Với phương pháp thảo luận giúp học sinh đào sâu suy nghĩ về vấn đề học tập

Với phương pháp này còn rèn cho học sinh có kĩ năng thực hành một số thí

nghiệm hóa học đơn giản, biết sử dụng một số dụng cụ và hóa chất hóa học, có kĩ năng nói trao đổi một vấn đề trước tập thể.Mặt khác trong khi thảo luận nhóm học sinh yếu kém còn học tập được học sinh giỏi cách học tập, cách làm khi thảo luận

Trong quá trình thi đua các nhóm với nhau gây được hứng thú cho học sinh Từ đó nâng cao được hiệu quả giờ học

Phần II: NỘI DUNG II.1.CHƯƠNG I: TỔNG QUAN

Để việc thảo luận đạt kết quả cao giáo viên cần quan tâm đến các khâu sau:

- Chuẩn bị nội dung thảo luận

- Tiến hành thảo luận

- Tổng kết thảo luận

II.2 CHƯƠNG II:NỘI DUNG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

II.2.1.Chuẩn bị thảo luận:

II.2.1.1 Về giáo viên:

- Cần có sự lựa chọn bài phù hợp cho học sinh thảo luận Những vấn đề thường không khéo về nội dung thường là các vấn đề gần gũi với học sinh như làm các thí nghiệm

hóa học đơn giản dễ tìm ra kiến thức hóa học, được áp dụng trong các giờ luyện tập, củng cố, ôn tập các giừ thực hành

- Trong từng bài học giáo viên có thể lấy thêm kiến thức bài tập hóa học để học sinh thảo luận

- Giáo viên chọn vấn đề thích hợp, học sinh thảo luận về vấn đề, phát hiện hoặc nghiên cứu cách giải quyết

- Vấn đề thảo luận phải được xem xét học sinh đã biết chưa, phát hiện và rút ra vấn đề gì?

- Nội dung thảo luận lấy từ sách giáo khoa, từ bài tập hóa học Dựa vào thực nghiệm, câu chữ, kiểu hình, mối quan hệ logic giữa các khái niệm, các công thức hóa học

- Khi giáo viên đã lựa chọn được nội dung thảo luận, giáo viên cần phân công cho các nhóm chuẩn bị, có ý kiến, viết ra giấy

- Giáo viên cần chuẩn bị trước nội dung thảo luận vào bảng phụ và chất cần thiết cho các nhóm trước giờ dạy

II.2.1.2 Về phía học sinh:

- Học sinh có ý thức tìm hiểu tài liệu, đọc sách vở, chuẩn bị một số đồ dùng cấn

thiết( dưới sự phân công chuẩn bị của giáo viên giờ học trước), tranh ảnh…chủ động chuẩn bị bài về nội dung và tâm trí tham gia bài học

- Cần có điều kiện để học sinh tham gia( bàn ghế, đồ dùng thí nghiệm, nhóm, bảng nhóm, phiếu học tập)

Ví dụ 1:

Khi dạy bài 1, tiết 1: Mở đầu môn hóa học

Ngay ở mục 1 của bài “ Hóa học là gì” để giúp học sinh hiểu rõ hóa học là gì? Giáo viên nên tổ chức học sinh làm việc theo nhóm:

- Làm 1 số thí nghiệm đơn giản

- Học sinh các nhóm quan sát thí nghiệm và rút ra kết luận

- Giải thích được một số hiện tượng thực tế

Để tiết học có thể đạt hiệu quả thì giáo viên phải có sự chuẩn bị trước như:

- Chia lớp thành 4 đến 6 nhóm

- Chuẩn bị cho mỗi nhóm một bộ thí nghiệm và hóa chất cần thiết để làm các thí nghiệm sau:

(1) Thí nghiệm cho dung dịch NaOH tác dụng với dung dịch CuSO4

(2) Thí nghiệm cho miếng kẽm vào dung dịch HCl

(3) Thí nghiệm cho đinh sắt vào dung dịch CuSO4

- Giáo viên chuẩn bị vẽ trước vào bảng phụ hình vẽ 3 cốc nhôm để đựng:

a,Nước

b,Nước vôi

c,Giấm ăn

Theo các em cách sử dụng nào là đúng Vì sao?

- Còn đối với nhóm học sinh phải có bảng nhóm, bút dạ( phiếu học tập) để ghi lại những hiện tượng và nhận xét sau khi làm thí nghiệm

- Hoặc: Khi dạy về phần luyện tập củng cố học sinh thường được luyện các bài tập Để đảm bảo thời gian giáo viên nhất thiết phải chuẩn bị trước nội dung bài tập( hoặc câu hỏi) mà học sinh cần thảo luận cũng như các câu hỏi gợi ý và phương án giải quyết

- Còn học sinh để luyện tập được tốt phải nghiên cứu kĩ các kiến thức nội dung

có liên quan như các khái niệm hóa học, phương pháp giải toán, các công thức

có liên quan…

II.2.2.Tiến hành thảo luận nhóm:

- Người hướng dẫn thảo luận là giáo viên, có thể là các học sinh trong nhóm, giúp các em có năng lực tổ chức điều khiển các hoạt động

- Giáoviên có thể là người hướng dẫn học sinh trình bày, sau đó giáo viên nhận xét để học sinh chủ động trình bày nội dung thảo luận

II.2.2.1.Mở đầu thảo luận: Giáo viên thông báo chủ đề, quy trình và thủ tục thảo

luận

II.2.2.2 Hướng dẫn thảo luận:

- Phụ thuộc vào quan hệ thày trò

- Thái độ cư xử, lời bình của thày trò hào hứng học tập

- Giáo viên làm nhiệm vụ quan sát, theo dõi mà không tham gia ý kiến thảo luận, không cắt ngang, không phản ứng ý kiến thảo luận của học sinh nếu sai

Tuy nhiên, giáo viên có thể giúp học sinh hoàn thành nhanh nội dung thảo luận bằng cách đưa ra nhanh những câu hỏi gợi mở hoặc tổ chức các trò chơi: “Thi tìm

ra những lời giải nhanh”để tạo ra không khí sôi nổi, hứng thú cho các buổi thảo luận

- Giáo viên nên tích cực tiếp xúc học sinh qua ánh mắt, nụ cười, cử chỉ thân mật khuyến khích học sinh

- Khi thảo luận giáo viên phải biết khi nào kết thúc thảo luận, sau khi phần lớn học sinh đã trao đổi ý kiến

- Giáo viên cần kết thúc nội dung thảo luận bằng câu hỏi: “Còn ý kiến nào khác không trước khi chúng ta cùng thống nhất ý kiến này”

II.2.2.3 Tổng kết thảo luận:

- Giáo viên đánh giá ý kiến, nhận xét tinh thần, thái độ làm việc của từng nhóm, từng cá nhân

- Rút kinh nghiệm cho giờ thảo luận sau

II.2.3.Hình thức tổ chức thảo luận:

*Hình thức:

- Thảo luận theo nhóm

- Thảo luận theo lớp

*Nên cho học sinh tiếp cận với phương pháp học này ngay từ đầu năm.

- Tùy theo từng nội dung bài học hoặc điều kiện về đồ dùng hóa chất mà giờ thảo luận có thể chia học sinh thành các nhóm nhỏ hoặc các nhóm lớn

- Nội dung thảo luận thường được chuẩn bị trước

- Trong mỗi nhóm có nhóm trưởng, thư kí hoặc có thể gọi bất kì học sinh nào của nhóm trả lời kết quả thảo luận của nhóm

- Giáo viên có thể nhận xét, bổ sung và là người cho ý kiến sau cùng.

- Với môn hóa học 8, giáo viên có thể tổ chức học sinh thảo luận nhóm trong tất cả các thể loại bài học như bài dạy kiến thức mới thông qua các thí nghiệm, tranh ảnh, kênh hình, kênh chữ, sách báo để học sinh phát hiện kiến thức mới trong các bài luyện tập củng cố thực hành và ôn tập

II.2.4.Nội dung giờ thảo luận:

- Một giờ học theo phương pháp thảo luận học sinh thường tìm hiểu một lượng kiến thức, rèn luyện kĩ năng và làm việc nhiều

- Nội dung thảo luận trong các giờ học, ngoài hệ thống câu hỏi trong sách giáo khoa giáo viên còn bám vào câu hỏi từng bài dựa trên kênh hình, kênh chữ hoặc một số bài tương tự trong sách hướng dẫn hoặc bài tập

- Giáo viên hướng dẫn học sinh biết các thao tác làm thí nghiệm trước khi thảo luận

- Nắm được các kí hiệu, ước hiệu qua các tranh ảnh, hình vẽ, bảng biểu trước khi thảo luận

- Nên chọn những em có khả năng để chỉ đạo hoạt động của mỗi nhóm, các học sinh khác trong nhóm cũng làm và thống nhất kết quả

*Một số ví dụ cụ thể:

Khi dạy bài mới có liên quan đến thí nghiệm

Ví dụ 1 : Bài 17: “Sự biến đổi chất”

+Yêu cầu: Bài này học sinh phải phân biệt được bản chất hai hiện tượng vật lý và hóa học thông qua các hiện tượng thí nghiệm mà học sinh phải làm Từ đó học sinh

có thể phân biệt được các hiện tượng xung quanh ta là hiện tượng vật lý hay hiện tượng hóa học

Qua bài học rèn luyện kỹ năng làm thí nghiệm và quan sát thí nghiệm và giải thích hiện tượng thí nghiệm

+Để đạt được mục tiêu đó:

(1)Về chuẩn bị của giáo viên:

+ Chia lớp thành các nhóm (Từ 4 đến 6 nhóm)

+ Chuẩn bị đồ dùng và hóa chất cần thiết để cho học sinh làm các thí nghiệm sau:

- Đun nước muối

- Đốt cháy đường

- Cho bột sắt tác dụng với lưu huỳnh

+ Các phiếu học tập cho mỗi nhóm ghi hiện tượng và giải thích hiện tượng thí nghiệm

*Phiếu học tập 1: thí nghiệm 1

Hòa tan muối ăn vào nước Quan sát hiện tượng

Đun nóng dung dịch muối ăn bằng đèn cồn Quan sát hiện tượng

Quan sát và ghi lại sơ đồ của quá trình biến đổi

Sau 2 thí nghiệm trên em có nhận xét gì? (Về trạng thái, về chất)

*Phiếu học tập 2:

Quan sát thí nghiệm: Sắt tác dụng với lưu huỳnh

Trộn bột sắt với lưu huỳnh, chia làm 2 phần

+Đưa nam châm lại gần phần 1 Nêu hiện tượng? Giải thích hiện tượng?

+Đun nóng phần 2(lấy miếng sắt tỳ trên đèn cồn) Nhận xét hiện tượng? Giải thích

*Phiếu học tập 3(Bài tập 2)

Trong quá trình sau, qua trình nào là hiện tượng hóa học? Hiện tượng vật lý? Giải thích

A,Dây sắt được tán thành đinh

B,Cuốc, xẻng làm bằng sắt để lâu trong không khí bị gỉ

C.Khi mở chai nước giải khát loại có ga thấy sủi bọt lên

D.Hòa vôi sống vào nước được vôi tôi

E.Đốt cháy củi, gỗ…

*Phiếu học tập 4(Bài tập3)

Hãy điền vào chỗ trống những từ hoặc cụm từ thích hợp:

a,Với các………… có thể xảy ra những biến đổi thuộc 2 loại hiện tượng Khi có sự thay đổi về………mà ………vẫn giữ nguyên thì biến đổi thuộc loại hiện tượng……….Còn có sự biến đổi……… này thành………khác, sự biến đổi thuộc loại hiện tượng…………

b,Trong các hiện tượng vật lý: Trước khi biến đổi về………….và sau khi biến đổi

về các loại………… Còn trong hiện tượng hóa học còn có sự xuất hiện các

loại……mới

(2) Về phía học sinh:

+ Chuẩn bị một số đồ dùng , hóa chất thí nghiệm theo sự phân công của giáo viên như: ít đường, ít muối, nước, miếng sắt, bút dạ (theo nhóm)

+ Tìm hiểu trước nội dung bài học ở nhà

(3)Giáo viên hướng dẫn học sinh thảo luận trên lớp.

Bước 1:Trước khi học sinh thảo luận về 3 nội dung thí nghiệm của bài giáo viên cần hướng dẫn học sinh các thao tác thí nghiệm 1 lần để học sinh quan sát( hoặc hướng dẫn học sinh cách làm thí nghiệm)

Giáo viên phát phiếu học tập( phiếu 1, 2 ) cho các nhóm

Chia lớp thành 6 nhóm nhỏ( 2 bàn 1 nhóm)

Bước 2:Các nhóm tiến hành thảo luận:

- Các nhóm lần lượt làm từng thí nghiệm một rồi ghi lại kết quả thí nghiệm theo phiếu học tập 1 và 2

Bước 3:

- Yêu cầu đại diện từng nhóm trình bày hiện tượng và kết quả thí nghiệm theo phiếu Nhóm khác nhận xét bổ xung

+Giáo viên kết luận:

- Thí nghiệm 1( phiếu học tập 1) là hiện tượng vật lý

- Thí nghiệm 2:

Phần 1:Hiện tượng vật lý

Phần 2:Hiện tượng hóa học

- Học sinh kết luận về 2 hiện tượng vật lý và hóa học.Từ đó học sinh phân biệt được 2 hiện tượng vật lý và hóa học dựa vào dấu hiệu: Có chất mới tạo thành hay không?

- Đối với phiếu học tập 3 và phiếu học tập 4 Đây là bài tập mang tính chất luyện tập củng cố kiến thức vừa học, giáo viên cần có phiếu phóng to trên bảng phụ

- Phiếu học tập 3 có thể yêu cầu học sinh thảo luận theo lớp

- Đối với phiếu học tập 4 có thể tổ chức các nhóm thảo luận dưới hình thức trò chơi thi điền nhanh cho 2 đội chơi trò chơi: “Thi tiếp sức” Mỗi học sinh chỉ được phép điền vào 1 chỗ chấm và 1 lần điền

- Tiếp theo yêu cầu các nhóm khác dưới lớp bổ sung Để kết thúc nội dung yêu cầu từng phiếu giáo viên đặt câu hỏi: “Còn ý kiến nào khác không”.sau đó giáo viên đi đến kết luận( hoặc đáp án đúng) để học sinh so sánh thống nhất kết quả của nhóm mình

- Đối với nhóm trình bày còn sai giáo viên cần thiết vẫn tìm ra ưu điểm để khích

lệ động viên các em đồng thời chỉ ra cho học sinh những tồn tại học sinh cần khắc phục

Bước 4:Tổng kết thảo luận:

- Giáo viên đánh giá ý kiến, nhận xét tinh thần, thái độ làm việc từng nhóm, từng

cá nhân học sinh

- Giáo viên dùng phương pháp đàm thoại để củng cố lại những nội dung chính xác của bài học

Ví dụ 2:Khi dạy về các bài luyện tập

Mục tiêu của các bài luyện tập là nhằm củng cố hệ thống hóa kiến thức và một

số khái niệm hóa học hoặc một số tính chất hóa học đã học ở các bài trước

Đồng thời học sinh biết vận dụng các kiến thức đã học để làm các bài tập tổng hợp

có liên quan đén các kiến thức cần nhớ đã được học trong chương hoặc sau một phần