A – PhÇn më ®Çu PHẦN MỞ ĐẦU 1 Lý do chọn đề tài Con người từ khi xuất hiện và tiến hoá trở thành xã hội loài người trải qua biết bao thay đổi Từ cuộc sống bầy đàn đến các thời kỳ đồ đá, đồ đồng, đồ sắ[.]
Trang 1PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Con người từ khi xuất hiện và tiến hoá trở thành xã hội loài người trải qua biết baothay đổi Từ cuộc sống bầy đàn đến các thời kỳ đồ đá, đồ đồng, đồ sắt cho đến khi conngười phát hiện ra năng lượng gió và nước diễn ra với bao kỳ tích Nhưng đến thế kỷ
XV - XVI và đầu thế kỷ XVII nhân loại đã ghi nhận những thành tựu to lớn củanhững con người tài năng và thiên tài Đó là cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật - giaiđoạn rạng rỡ thời Phục Hưng sau những đêm dài trung cổ Tên tuổi của các nhà báchọc lừng danh sáng mãi trong lịch sử loài người như: Lêônađvinxi, Pecma, Côpecnic,Galilê, Niutơn đến cuối thế kỷ XVIII nhiều tài năng mới lại xuất hiện và được ghinhận như: Anhxtanh, PeriQuiri, Eđixơn, Menđen, cuộc cách mạng khoa học kỹthuật này có sự đóng góp rất tích cực và hiệu quả với tốc độ rất lớn của những người
có tài Họ đã trở thành động lực tiên phong thúc đẩy tốc độ phát triển của xã hội.Chính vì vậy, bất kỳ quốc gia nào muốn có nền công nghiệp tiến bộ, muốn đất nước
phồn vinh thì phải xác định cho mình chiến lược "Nhân tài".
Lịch sử nước ta, ở mọi thời kỳ phát triển đất nước đều xuất hiện người tài giỏi màkhông riêng chỉ ở dân tộc hay địa điểm nào Trang sử vẻ vang của dân tộc còn ghi dấu
ấn của người tài đất Việt như: Bà Trưng, Bà Triệu, Lê Lợi, Quang Trung, NguyễnTrãi, Hồ Chí Minh, Đặc biệt ở những thập niên gần đây, cũng như nhiều Quốc gia
trên thế giới, Việt Nam đã nhìn nhận và đánh giá đúng vai trò của "Nhân tài" Đó
chính là nguồn nhân lực quý báu của đất nước, động lực phát triển kinh tế xã hội củaquốc gia Điều này đã được ghi trong Văn kiện Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam lần
thứ VII: “Dân trí, nhân lực, nhân tài là ba mục tiêu phát triển chiến lược giáo dục” hay: “Con người là mục tiêu và động lực của sự phát triển kinh tế xã hội” Từ những năm 90 vấn đề người tài (phát hiện và bồi dưỡng) đã được đưa vào chương trình
nghiên cứu khoa học giáo dục tầm cỡ quốc gia và đã được ghi trong Văn kiện Đại hội
Đảng Cộng sản Việt Nam Đây là bước chuyển mạnh trong chính sách "Nhân tài" của
Đảng ta Đến Nghị quyết TW2 khoá VIII chiến lược phát triển con người đã được cụ
thể hơn, giáo dục được coi là "Quốc sách hàng đầu" Công tác giáo dục không chỉ
nhằm cung cấp tri thức phát triển nhân cách cho học sinh mà còn có nhiệm vụ pháttriển và bồi dưỡng nhân tài cho đất nước Qua nhiều thời kỳ phát triển công tác bồidưỡng nhân tài ở các bậc học cũng có sự xoay vần, thay đổi Trong tình hình mới hiệnnay từ khi có Nghị quyết 04 của Ban chấp hành trung ương Đảng khoá VII ngày14/01/1993 về tiếp tục đổi mới sự nghiệp giáo dục và đào tạo thì giáo dục THCS cũng
chuyển hướng, với nội dung: “hình thành từng bước các trường trọng điểm chất
Trang 2lượng cao trong các ngành học, bậc học” (trang 62) Công tác bồi dưỡng học sinh
giỏi ở trường THCS thay đổi, chuyển hướng thế nào, hoạt động ra sao? là vấn đề đượcnhiều nhà giáo dục quan tâm
Cùng với sự chuyển mình của giáo dục và đào tạo trong cả nước, tỉnh QuảngNinhđã thực hiện ưu tiên hàng đầu cho phát triển giáo dục Hàng loạt các trường họcđược sửa sang và xây mới, nhiều trường tiểu học, THCS, PTTH đã phấn đấu đạtchuẩn Quốc gia, chất lượng giáo dục tăng lên rõ rệt Những năm gần đây tỉnh QuảngNinhđã có học sinh giỏi quốc gia, quốc tế ở bậc Trung học
Với trường THCS Mạo Khê II- Đông Triều - Quảng Ninh, hiện tôi đang công tácthì việc bồi dưỡng học sinh giỏi trong những năm gần đây được chú trọng đầu tư vềmọi mặt Nhà trường làm tốt công tác xã hội hoá giáo dục vì vậy phong trào thi đuahọc giỏi không chỉ trong phạm vi nhà trường mà còn lan rộng khắp địa phương Nhậnthức của phụ huynh học sinh đã tiến bộ, họ sẵn sàng đầu tư về thời gian, kinh tế vàcác điều kiện khác để con em mình vươn lên trong học tập Tuy nhiên, là một địaphương thuần nông, kinh tế còn có nhiều khó khăn, phong trào giáo dục mới đượcchú trọng và phát triển từ những năm chín mươi trở lại đây nên còn rất nhiều nhữngyếu kém và bất cập
Chính những lý do nêu ở trên tôi đã mạnh dạn lựa chọn nghiên cứu đề tài “Những biện pháp tổ chức bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THCS Mạo Khê II- Đông Triều - Quảng Ninh trong giai đoạn mới” Mong muốn đề tài như một ý kiến nhỏ góp phần
thiết thực trong công tác tổ chức bồi dưỡng học sinh giỏi ở các trường THCS hiệnnay
2 Mục đích nghiên cứu của đề tài
Đề tài đóng góp những biện pháp có tính khả thi về công tác tổ chức bồi dưỡng họcsinh giỏi ở trường THCS Mạo Khê II
3 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
3.1 Nghiên cứu những cơ sở khoa học về tổ chức bồi dưỡng học sinh giỏi ở trườngTHCS
3.2 Phân tích và đánh giá thực trạng về tổ chức bồi dưỡng học sinh giỏi trườngTHCS Mạo Khê II - Đông Triều- Quảng Ninh
3.3 Đề xuất một số biện pháp có tính khả thi nhằm tổ chức bồi dưỡng học sinh giỏi
ở trường THCS Mạo Khê II - Đông Triều- Quảng Ninh
4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu
4.1 Khách thể
Trang 3Công tác chỉ đạo bồi dưỡng học sinh giỏi của Phó Hiệu trưởng trường THCSMạo Khê II- Đông Triều - Quảng Ninh
4.2 Đối tượng
Các biện pháp tổ chức bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THCS Mạo Khê II Đông Triều- Quảng Ninh
-5 Phương pháp nghiên cứu
5.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
- Nghiên cứu tài liệu
- Các Văn kiện của Đảng, ngành, sở giáo dục và đào tạo
- Phương pháp phân tích tổng hợp
5.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Phương pháp điều tra
- Phương pháp nghiên cứu kinh nghiệm quản lý giáo dục
- Phương pháp quan sát
5.3 Nhóm phương pháp hỗ trợ
- Phương pháp thống kê
- Phương pháp toán học
6 Phạm vi nghiên cứu của đề tài
Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu “Các biện pháp tổ chức bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THCS Mạo Khê II -Đông Triều - Quảng Ninh”
7 Cấu trúc của đề tài
Đề tài gồm 3 phần:
* Phần mở đầu
* Phần nội dung: gồm 3 chương
+ Chương I: Cơ sở khoa học của việc tổ chức bồi dưỡng học sinh giỏi ở
trường THCS
+ Chương II: Thực trạng của công tác tổ chức bồi dưỡng học sinh giỏi ở
trường THCS Mạo Khê II- Đông Triều - Quảng Ninh
+ Chương III: những biện pháp tổ chức bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường
THCS Mạo Khê II -Đông Triều-Quảng Ninh trong giai đoạn mới
* Phần kết luận - Tài liệu tham khảo
Trang 4B - PHẦN NỘI DUNG
CHƯƠNG I: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC TỔ CHỨC BỒI DƯỠNG HỌC
SINH GIỎI Ở TRƯỜNG THCS
Tuỳ theo mức độ và phạm vi quản lý, chức năng này có thể do một cơ quan (ở
Bộ do Vụ tổ chức cán bộ thực hiện), một phòng- ban (Phòng tổ chức cán bộ của Sở GD&ĐT), một tổ (ở Phòng GD) hoặc một người thực hiện Trong các trường học,
chức năng này do chính Hiệu trưởng đảm nhiệm
1.1.2 Khái niệm về năng lực, năng khiếu
* Năng lực: Là những đặc điểm tâm lý cá nhân của con người đáp ứng được yêu cầu
của một loại hoạt động nhất định và là điều kiện cần thiết để hoàn thành có kết quả tốtđẹp loại hoạt động đó
Người ta phân ra ba trình độ của năng lực là:
- Năng lực (Capacity).
- Tài năng (Talent) là trình độ cao của năng lực.
- Thiên tài (Genius) là trình độ tột đỉnh của năng lực.
* Năng khiếu: Thường được hiểu là mầm mống của tài năng Nó là hệ thống tiền đề
bên trong dựa trên những tư chất bẩm sinh di truyền và những yếu tố được hình thànhtrong đời sống cá thể của con người, cho con người khả năng giải quyết được một yêucầu nhất định nào đó Năng khiếu được phát hiện sớm và bồi dưỡng có hệ thống sẽphát triển và có thể đạt tới đỉnh cao của nó là tài năng Hay nói cách khác năng khiếu
là tín hiệu của tài năng
Như vậy năng lực được hình thành và phát triển trong hoạt động Tham giahoạt động là phương thức cơ bản để phát triển năng lực Không tổ chức hoạt động thìnăng lực, năng khiếu không phát triển được thậm chí còn mai một, thui chột đi hoạtđộng dạy học, giáo dục là hoạt động tổ chức cho trẻ em hoạt động nên nó có tác dụnghết sức lớn lao trong sự phát triển năng lực, năng khiếu
Trang 5* Học sinh giỏi, học sinh năng khiếu:
Chất lượng học tập của học sinh giỏi không chỉ thể hiện và đánh giá bằng điểm
số qua các bài kiểm tra, bài thi mà quan trọng hơn cả là các em trưởng thành pháttriển như thế nào? Các em có được phẩm chất gì của nhân cách đang hình thành, các
em có được năng lực gì để tiếp tục học tập và phát triển Vì thế không nên so sánh họcsinh này với học sinh khác, học sinh trường này với học sinh trường khác mà chỉ nênđối chiếu với mục tiêu giáo dục để tạo điều kiện để động viên các em học tập theohướng học sinh nào cũng chăm ngoan tiến bộ
Học sinh năng khiếu là học sinh có khả năng cao ở một số môn nào đó mà không
cần giàng buộc bởi sự phát triển cao ở các mặt khác Vì vậy “Học sinh giỏi” nói trong
đề tài trước hết là học sinh có xếp loại học lực giỏi và có năng khiếu về môn văn hoáhay nghệ thuật nào đó
1.2 Công tác đào tạo tinh hoa trí tuệ ở Quốc tế.
Đào tạo tinh hoa trí tuệ và sử dụng hữu hiệu tinh hoa đó là một trong những yếu
tố quan trọng nhất để tạo lập và duy trì ở mức độ cao nhất tiềm năng khoa học, kinh
tế, văn hoá và xã hội của mỗi quốc gia
Trên thế giới đang tồn tại hai con đường cơ bản để đào tạo "Người tài" Con
đường thứ nhất đang được thực hiện ở Mỹ, Canada, Nhật Bản và một phần ở ThụyĐiển Đặc trưng bởi việc bồi dưỡng đồng loạt tất cả các học sinh mà ở đó cá nhân họ
có quyền lựa chọn chương trình cho phù hợp với hứng thú và khả năng của mình Conđường thứ hai đã và đang được thực hiện ở Israel, Anh, Pháp, Cộng hoà liên bangĐức và phần lớn ở các nước Tây Âu Đặc trưng bởi sự phân chia khá rõ học sinh theocấp độ đào tạo
Ở Mỹ việc xác định chuẩn đánh giá thế nào là trẻ em có năng khiếu và tài năng
Có nhiều cách, song chung quy lại đó là những trẻ em có thể làm được tất cả hơi sớmhơn, hơi nhanh hơn và thường là không giống trẻ em khác Qua xác minh người tathấy có từ 2 đến 3% học sinh hoàn toàn không có năng lực, còn lại là từ 97 đến 98%
có năng lực nào đó Trong đó lại có từ 2 đến 3% trẻ có năng lực rất cao được xếp vàoloại có năng khiếu Người Mỹ quan niệm rằng: Dù thế nào đi chăng nữa, hệ thốnggiáo dục cũng cần chú ý trước hết đến việc xoá bỏ tính đồng nhất và phát triển tối đanhững khả năng của từng cá nhân Vì vậy trong nhà trường không cần có một chươngtrình duy nhất và yêu cầu đồng loạt về tri thức đối với học sinh Trẻ em có tư chất vàtốc độ phát triển khác nhau, vì thế mỗi trẻ em cần có chương trình học tập riêng củamình Thực thi quan điểm này người ta xây dựng những hệ thống chương trình tựchọn ở phổ thông và đại học Tức là cho phép sử dụng các trường phổ thông bình
Trang 6thường làm bộc lộ và phát triển toàn diện trẻ em có năng khiếu Quan tâm đến vấn đềnày chính phủ Mỹ hàng năm dành từ 6,5 đến 7% tổng thu nhập quốc dân chi cho giáo
dục (khoảng 200 tỷ USD).
Ở Israel, việc xác lập chuẩn đánh giá còn có nhiều ý kiến khác nhau song nóichung lại đó là sự phát triển trí tuệ làm tiêu chuẩn chính Trải qua 17 năm Israel tiếnhành phát hiện một cách có hệ thống trẻ em có chỉ số phát triển trí tuệ đến ngạc nhiên
Do việc đi nhà trẻ là bắt buộc nên công tác điều tra và phát hiện trẻ có năng khiếuđược tiến hành sớm và có hệ thống Hệ thống đào tạo trẻ có năng khiếu ở Israel đượcphân chia khá rõ theo cấp độ đào tạo Trong các trường phổ thông người ta tổ chứccác lớp dành riêng cho học sinh năng khiếu Các em được học các môn giống như các
em khác nhưng cao và đi sâu hơn Giữa các trường có những nét khác biệt trong việclựa chọn nội dung và phương pháp đào tạo
Như vậy ở Mỹ hệ thống đào tạo đại trà như mạch ngầm lan toả khắp nơi, hoànhập vào hệ thống ấy đồng thời họ đề ra những nguyên tắc phù hợp và thực thi sángtạo Hệ thống đào tạo người tài ở Mỹ không những chỉ định hướng phát hiện tài năng
và đào tạo mọi điều kiện thích hợp cho tài năng phát triển Chính vì vậy họ không bỏsót tài năng, đảm bảo cho các mầm mống tài năng đều được phát hiện và phát triển
Đảm bảo tăng trưởng thường xuyên về số lượng và đa dạng hoá "Người tài" Nhưng điểm nổi trội hơn ở việc đào tạo "Người tài" ở Israel là khắc phục khoảng cách giữa
học sinh có năng khiếu và học sinh bình thường, giữa học sinh năng khiếu với thực tếcuộc sống nhằm song song đạt hai mục tiêu phát triển toàn diện nhân cách học sinh cónăng khiếu và xây dựng một xã hội tương lai
Nhìn vào hệ thống giáo dục ở Việt Nam thì thấy chúng ta chú trọng giáo dục đạitrà, phổ cập hoá Trên cơ sở đó phát hiện, bồi dưỡng học sinh có năng khiếu trongsuốt hệ thống phổ thông và đào tạo chuyên sâu các tài năng ở hệ thống đại học và sauđại học Chính sách và mức độ đầu tư cho giáo dục ở nước ta là chưa nhiều so với cáccường quốc trên thế giới song cũng là một cố gắng rất cao so với thu nhập quốc dân
Điều này đã phần nào thể hiện rõ tính ưu việt trong chính sách "Người tài" của nước
ta "Người tài" trong nước không bị bỏ sót, được phát triển trong điều kiện tốt nhất
của đất nước Cho nên nhiệm vụ phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi của các trường,đặc biệt là trường THCS là cần thiết và được coi là nhiệm vụ song song với nhiệm vụdạy học và giáo dục đại trà
1.3 Cơ sở khoa học của việc phát hiện, tuyển chọn và bồi dưỡng học sinh giỏi
1.3.1 Tiêu chuẩn chung của một học sinh năng khiếu:
Trang 7Tuyển chọn học sinh năng khiếu là bước đầu tiên của quá trình bồi dưỡng tàinăng Khi nắm vững được tiêu chuẩn của một tài năng, những biểu hiện của năngkhiếu ta mới làm được công việc tuyển chọn có hiệu quả Qua nghiên cứu, phân tíchnhiều tài năng khác nhau trên nhiều lĩnh vực người ta thấy: ngoài năng lực đặc thùtrên từng lĩnh vực những người tài năng đều có một số nét chung giống nhau, đượcquy vào ba tiêu chuẩn sau:
+ Thông tuệ: những người tài năng thường thông minh trí tuệ phát triển, có năng
lực tư duy tốt Họ tiếp thu vấn đề nhanh, nhớ lâu Họ có khả năng suy diễn, quy nạp,khái quát hoá, trừu tượng hoá, tốt
+ Sáng tạo: Họ có óc tư duy độc lập, có óc phê phán, không suy nghĩ theo
đường mòn, luôn muốn đi vào bản chất tìm ra quy luật của hiện tượng, sự kiện, có khảnăng dự báo
+ Có một số phẩm chất nổi bật như: say mê, tò mò, hoạt động có mục đích,
trung thực, kiên trì vượt khó, giàu lòng vị tha và tinh thần nhân văn, có ý chí vươnlên, vươn tới hoàn thiện với tinh thần chủ động
Ba mặt thông tuệ, sáng tạo và một số phẩm chất nổi bật với các biểu hiện cụthể nêu trên tạo nên cấu trúc của tài năng Ba tiêu chuẩn này phải đồng thời ở mức độ
cao (không dưới 75% yêu cầu về từng tiêu chuẩn trong một con người) Ngoài ba yếu
tố chung người tài năng đều có năng lực nổi trội, họ có một số giác quan phát triểntinh tế, một số phẩm chất về sinh lý, thần kinh tương hợp tạo điều kiện cho tài năngphát triển
SƠ ĐỒ CẤU TRÚC CỦA TÀI NĂNG
1.3.2 Các giai đoạn phát triển của một tài năng
Thông
tạo
Phẩm chất nổi bậtNăng
khiếu
Trang 8* Giai đoạn 1: Được tính từ lúc người mẹ mang thai tới lúc trẻ ra đời Đây là giai
đoạn hình thành các tổ chức, cấu trúc tế bào gắn bó chặt chẽ với việc hình thành và
phát triển thai nhi cũng như việc nảy sinh (hay thui chột) các mầm mống ban đầu tài
năng ở mỗi con người Trong giai đoạn này vai trò của di truyền, sức khoẻ vật chất,tinh thần, những hiểu biết và điều kiện sống của người bố nhất là người mẹ có ảnhhưởng quyết định tới việc phát triển thai nhi Trong đó đặc biệt là sự phát triển trí tuệ
và tình cảm sau này của trẻ
* Giai đoạn 2: từ 1 đến 30 tuổi.
Được tính từ khi trẻ ra đời cho tới lúc trẻ trưởng thành Đây là giai đoạn làmnảy sinh, bộc lộ, phát triển và xác lập năng lực Trong giai đoạn này, vai trò của môi
trường vi mô (gia đình, nhà trường, xã hội) nơi đứa trẻ sinh sống, học tập và giao tiếp
hàng ngày là cực kỳ quan trọng Nhưng ảnh hưởng của bố mẹ, bạn bè và nhất là thầy
cô giáo có tính chất quyết định
* Giai đoạn 3: từ 30 tuổi đến hết đời
Đây là giai đoạn tài năng được thể hiện, được sử dụng trong thực tế mang lạikết quả các cống hiến cụ thể Trong giai đoạn này vài trò của môi trường vĩ mô như:đường lối, chính sách, cơ chế, chế độ, cách thức quản lý chỉ đạo của nhà nước, xuthế dân tộc và thời đại đặc biệt có tác động và ảnh hưởng tới việc phát triển sức sángtạo và cống hiến tài năng của mỗi người
Ba giai đoạn trên đây kế tiếp, đan xen, tạo điều kiện cho nhau phát triển Vìvậy mỗi giai đoạn cần có chủ trương, phương pháp, biện pháp tốt và tác động đúnglúc, kịp thời để năng lực của từng cá nhân phát triển, nảy nở Ngược lại, nếu thực hiệnkhông tốt các mầm mống của năng khiếu và tài năng sẽ có nguy cơ bị thui chột hoặcmai một đi
2 Cơ sở pháp lý:
Trong Văn kiện của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII đã đề cập đến "Dân trí, nhân lực, nhân tài" Ở các Đại hội Đảng khoá VIII và khoá IX vấn đề "Người tài"
càng được quan tâm và cụ thể hoá hơn
Trong Luật giáo dục có nêu rõ “Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là
sự nghiệp của nhà nước và của toàn dân Để phát triển sự nghiệp giáo dục tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước về giáo dục nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài phục vụ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ tổ quốc vì mục tiêu dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng văn minh”.
Trang 9Như vậy việc tổ chức bồi dưỡng học sinh giỏi ở các nhà trường là thực hiện đúngchủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và nhà nước góp phần vào việc đào tạonhân tài cho đất nước
3 Cơ sở thực tiễn:
Trải qua các thời kỳ lịch sử của nhân loại cho ta thấy vai trò của "Người tài" đặc
biệt quan trọng đối với sự phát triển của xã hội Những người tài giỏi bằng năng lực
và sáng tạo của mình đã để lại biết bao công trình nghiên cứu, những phát minh,những giá trị về vật chất và tinh thần Nước Việt Nam ta ngay từ thời phong kiến đãchú trọng người hiền tài và ngày nay trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất
nước nhất là trong nền kinh tế tri thức thì vai trò của "Người tài" tăng lên gấp bội.
Mặt khác đối với mỗi nhà trường thì bồi dưỡng học sinh giỏi là một trong hai hoạtđộng mũi nhọn không thể thiếu được Phong trào của nhà trường mạnh hay yếu nó thểhiện ở chất lượng học tập và rèn luyện của học sinh mà đặc biệt là kết quả của các kỳthi học sinh giỏi hàng năm Đây là vấn đề mà các nhà trường các đoàn thể, tổ chức vàgia đình cùng đông đảo học sinh rất quan tâm trong giai đoạn hiện nay
Trang 10CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CỦA CÔNG TÁC TỔ CHỨC BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI Ở TRƯỜNG THCS MẠO KHÊ II -ĐÔNG TRIỀU- QUẢNG NINH.
1 Đặc điểm nhà trường và địa phương.
Quảng Ninh là một trong các địa phương có phong trào học sinh giỏi ở các bậchọc luôn được đánh giá cao Thực hiện chủ trương mới hiện nay, bậc THCS ở QuảngNinh không còn trường chuyên lớp chọn mà đã xuất hiện một số trung tâm chất lượngcao, trường mang tên huyện, trường bán công Dù ở nơi đã có trung tâm chất lượngcao hay nơi chưa có thì công tác bồi dưỡng học sinh giỏi vẫn thường xuyên chú trọng
từ trường đến Phòng và Sở giáo dục Hàng năm Sở giáo dục và đào tạo Quảng Ninh
thường xuyên tổ chức kỳ thi học sinh giỏi THCS cho khối lớp 9 (khối lớp 6; 7; 8 chỉ
tổ chức thi Ôlimpic ở cấp huyện) cuộc thi này thu hút được sự chú ý vươn lên trong
công tác bồi dưỡng học sinh giỏi của các trường Nó còn là nguồn động viên học sinh,phụ huynh học sinh cố gắng vươn lên tầm cao trong học tập không phải chỉ vì thànhtích, tiền thưởng, mà nó còn là cái đích để giáo viên và học sinh tự khẳng địnhmình Trên cơ sở này tuỳ điều kiện của mỗi địa phương mà họ tổ chức bồi dưỡng họcsinh phù hợp với khả năng của mình
2 Đặc điểm chung của các trường THCS:
Học sinh ở nơi này hay nơi khác có khác nhau về điều kiện sống và học tậpnhưng trong các em đều chứa đựng tiềm tàng khả năng phát triển Thường thì lớp họcnào, trường THCS nào cũng có học sinh giỏi theo yêu cầu cơ bản về kiến thức và kỹnăng các môn học Song chưa phải nơi nào, trường nào cũng có học sinh giỏi tầm cỡquốc gia Điều đó cho thấy rằng, học sinh giỏi còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố nhưng
cơ bản nhất là công tác bồi dưỡng học sinh giỏi của từng nơi có được chú trọng haykhông? Chú trọng như thế nào?
Từ những năm chiến tranh chống Mỹ cứu nước bậc THCS ( lúc đó gọi là cấp 2)
đã tổ chức cuộc thi chọn học sinh giỏi toàn miền Bắc Nhiều học sinh đạt giải cao ởcác môn thi Toán hoặc Văn Sau này dần dần việc tổ chức thi học sinh giỏi quốc giatừng môn riêng rẽ đã biến cuộc thi từ phương tiện để động viên học tập thành mụcđích của các lớp chuyên, trường chuyên Điều tai hại là học sinh ở những lớp chuyên
đó chỉ đi sâu vào một môn nên các em bị học lệch, mất tính giáo dục toàn diện
Từ năm học 1998 - 1999 bậc THCS không có cuộc thi câp quốc gia nữa, chỉ còn
các kỳ thi học sinh giỏi cấp tỉnh (thành phố), huyện (quận) Công tác bồi dưỡng học
sinh giỏi ở các địa phương ra sao để vẫn đáp ứng được chính sách người tài của Đảng
và nhà nước nhưng vẫn đảm bảo giáo dục toàn diện của một bậc học là cái mới tronggiai đoạn hiện nay
Trang 113 Thực trạng của việc quản lý tổ chức bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THCS Mạo Khê
II - Đông Triều - Quảng Ninh
3.1 Những kết quả đạt được trong việc tổ chức bồi dưỡng học sinh giỏi
Với đặc điểm tình hình của trường THCS Mạo Khê II là một trường nằm trênđịa bàn nông thôn bán công nghiệp thuộc khu vực miền núi của huyện xong nhàtrường luôn được sự quan tâm của các cấp lãnh đạo dịa phương, ban ngành đặc biệtcủa ngành giáo dục huyện nhà Nhà trường đã cố gắng hết sức mình, đặc biệt quantâm bôì dưỡng đội ngũ giáo viên và bồi dưỡng học sinh giỏi do đó trường đã đạt đượcmột số kết quả đáng mừng Hàng năm nhà trường đã có học sinh giỏi cấp tỉnh vànhiều em là học sinh giỏi cấp huyện, có nhiều em có năng khiếu đặc biệt về TDTT đãđược tham gia vào đội tuyển của tỉnh dự thi cấp quốc gia
3.2 Những tồn tại trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi
Măc dù nhiều năm qua công tác bồi dưỡng học sinh giỏi của nhà trường đã đượcchú trọng nhưng vấn đề sử dụng tài liệu gì và sử dụng như thế nào là một vấn đề mànhà trường còn đang trăn trở
Nhà trường thường xuyên có học sinh giỏi ở các cấp nhưng chỉ ở các môn "học vẹt"- tự phát - "trời cho", giải thấp như: Địa; Sử;; Sinh; Hoá; TDTT chưa có HSG
ở các môn "mạnh" như: Toán, Lý, Văn
Nguyên nhân chính là nhà trường chưa có mô hình cụ thể trong công tác bồidưỡng HSG; chưa có đội ngũ giáo viên nòng cốt, chưa có tài liệu giảng dạy, bồidưỡng; quan trọng hơn là chưa có chiến lược trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi.Hiện tại nhà trường mới chỉ thực hiện một số giải pháp mang tính chữa cháy, ngắn
ngày, ăn sẵn theo kiểu "Mì ăn liền"….
3.3 Những vấn đề đặt ra trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi
Trên cơ sở những tồn tại và kết quả nêu trên chúng tôi thấy có 9 vấn đề cần đặt ra trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi là:
- Nâng cao nhận thức trong việc tổ chức bồi dưỡng học sinh giỏi.
- Tổ chức phát hiện, tuyển chọn học sinh giỏi.
- Tổ chức xây dựng đội ngũ giáo viên.
- Tổ chức xây dựng và bảo quản CSVC, trang thiết bị dạy học bồi dưỡng HSG.
- Tổ chức xây dựng và sử dụng tài liệu giảng dạy.
- Tổ chức dạy học cho đội tuyển học sinh giỏi.
- Tổ chức phân công lao động sư phạm hợp lý.
- Huy động cộng đồng tham gia bồi dưỡng học sinh giỏi.
- Tổ chức thi đua khen thưởng về việc bồi dưỡng học sinh giỏi.
Trang 12CHƯƠNG III: NHỮNG BIỆN PHÁP TỔ CHỨC BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI Ở TRƯỜNG THCS MẠO KHÊ II - ĐÔNG TRIỀU- QUẢNG NINH
TRONG GIAI ĐOẠN MỚI
Có thể nói kết quả học sinh giỏi là tinh hoa có được từ nhiều giải pháp phát triểntoàn diện nhà trường Việc tổ chức bồi dưỡng học sinh giỏi chú trọng giải pháp nàohơn hay có thêm những giải pháp đặc thù ra sao? Đánh giá tầm nhìn sâu rộng của nhàquản lý Vì thế các giải pháp nêu ra sau đây không xếp theo mức độ quan trọng màchúng đều thể hiện tính cấp thiết và phù hợp về tổ chức bồi dưỡng học sinh giỏi tronggiai đoạn mới - một mảng công tác lớn của nhà trường
1 Nâng cao nhận thức trong việc tổ chức bồi dưỡng học sinh giỏi
Trong nền kinh tế thị trường hiện nay không ít người hiểu chưa đúng về ngànhgiáo dục, họ cho rằng việc tổ chức dạy thêm học thêm của nhà trường là nhằm mụcđích thu tiền của học sinh Vì vậy muốn việc tổ chức bồi dưỡng học sinh giỏi được sự
ủng hộ của đông đảo quần chúng thì trước hết nhà trường (đứng đầu là Hiệu trưởng)
phải cho mọi người thấy được mục đích chính của việc bồi dưỡng học sinh giỏi là bồi
dưỡng "Người tài" Thấy được vài trò của "Người tài" trong xã hội là vô cùng quan
trọng đối với sự phát triển lịch sử nhân loại Người hiền tài đã tạo ra những bướcngoặt trong sự phát triển lịch sử của nhân loại hoặc sản sinh ra những giá trị vật chất,
tinh thần tiêu biểu trong nền văn minh nhân loại Đối với mỗi quốc gia thì “Những người tài giỏi là yếu tố cốt tử của một chính thể Khi yếu tố này dồi dào thì đất nước phát triển mạnh mẽ phồn vinh Khi yếu tố này kém đi thì quyền lực đất nước bị suy thoái Những người giỏi có học thức là một sức mạnh đặc biệt quan trọng đối với đất nước” (Trích bia Văn Miếu - Hà Nội) Chính vì thế bất kỳ một quốc gia nào trên thế
giới cũng đều đặc biệt quan tâm đến việc đào tạo và bồi dưỡng nhân tài cho đất nước.Gần đây, các hội thảo quốc tế, khu vực về phát hiện, tuyển chọn, đào tạo, bồi dưỡng
nhân tài ( tại Thượng Hải năm 1991, Nhật Bản năm 1993, Hàn Quốc năm 1998 ) đều nêu lên khuyến cáo: “Mỗi quốc gia hãy nhanh chóng đề ra chiến lược đào tạo nhân tài để góp phần đẩy mạnh sự phát triển kinh tế xã hội ở mỗi nước”.
Đối với dân tộc Việt Nam ngay từ thời kỳ phong kiến đã rất coi trọng "Người tài"
và đến nay đã trở thành "Quốc sách hàng đầu".
Đối với trường THCS Mạo Khê II, việc cần làm ngay là phải tổ chức được cáchội nghị chuyên đề bàn về vấn đề học sinh giỏi, có nhiều hình thức tuyên truyền vận
động ngay từ trong đội ngũ giáo viên đến cha mẹ học sinh và toàn xã hội BGH (đặc
Trang 13biệt Hiệu trưởng) phải là những người có đủ cả "tâm" và " tầm" để có sức thuyết phục
cao, khi tư tưởng thông thoáng sẽ khơi thông các con đường đi đến thành công
2 Tổ chức phát hiện, tuyển chọn học sinh giỏi
Xuất phát từ thực tế không phải mọi học sinh có xếp loại học lực giỏi đều là họcsinh có năng khiếu cần bồi dưỡng và ngược lại những học sinh có năng khiếu chưahẳn đã là học sinh có xếp loại học lực giỏi Cho nên làm thế nào để phát hiện đượchọc sinh có năng khiếu từ đó tuyển chọn và tiến hành bồi dưỡng học sinh giỏi chotừng khối lớp là công việc quan trọng Phát hiện đúng giúp tuyển chọn dễ dàng và nócòn mang một ý nghĩa định hướng phát triển đúng đắn cho một nhân cách Vì thế việcphát hiện và tuyển chọn được học sinh nằng khiếu là bước bản lề, là xuất phát điểmcủa việc bồi dưỡng học sinh giỏi Đồng thời nó mang ý nghĩa giáo dục to lớn Địnhhướng sai khả năng phát triển của học sinh gây nên sự khiên cưỡng, gò bó rất có hạicho một nhân cách đang hình thành và phát triển Đây cũng là cái khó trong phát hiện
và tuyển chọn học sinh năng khiếu Thường bộc lộ sớm và sớm khẳng định mình lànhững năng khiếu thuộc các lĩnh vực nghệ thuật, thể dục thể thao, các lĩnh vực gắnliền với đời sống cảm xúc, với sự tinh tế của các giác quan và sự mềm dẻo, uyểnchuyển của cơ thể Cho nên trong lĩnh vực các môn khoa học năng khiếu bộc lộ muộnhơn vì nó đòi hỏi các phẩm chất trí tuệ được rèn luyện khổ công hơn Dựa vào yếu tốnày công tác tuyển chọn học sinh giỏi ở THCS được tiến hành với học sinh từ khốilớp 6 Như vậy là việc phát hiện học sinh giỏi được bắt đầu sớm hơn trở thành mộtcăn cứ cho việc tuyển chọn Công tác phát hiện học sinh giỏi bộ môn khoa học đòi hỏi
người giáo viên phải có cái nhìn “bản chất” và “tinh ý” Có như vậy không nhầm lẫn
những dấu hiệu bề ngoài với những thuộc tính bản chất Những học sinh có năng
khiếu hay thể hiện ở những cách giải khác lạ (khác với sự hướng dẫn của giáo viên),
những cảm xúc tự nhiên nhưng tinh tế độc đáo và mang bản sắc cá nhân Từ nhữngvấn đề nêu trên cho ta thấy rằng tổ chức phát hiện và tuyển chọn học sinh giỏi cầnđược quán triệt tới mọi giáo viên trong trường Trước hết coi đó là nghĩa vụ của ngườigiáo viên và sau đó là việc phổ biến phương pháp cách thức phát hiện để công táctuyển chọn được chu đáo Kết quả của quá trình phát hiện và tuyển chọn này là không
bị nhầm, không bỏ sót
Một căn cứ nữa để phát hiện và tuyển chọn học sinh giỏi là dư luận cộng đồng,
gia đình của học sinh Căn cứ này dựa vào sự “di truyền” gen thông minh của cha mẹ,
dòng tộc Phần lớn những em học sinh giỏi được thừa hưởng gen từ gia đình cũng thểhiện mình trước tập thể Song cũng có em rụt rè, nhút nhát không bộc lộ khả năng củamình trước tập thể Vì thế cần phát hiện và tuyển chọn học sinh giỏi từ bố mẹ và dư