SKKN Một số biện pháp rèn kỹ năng viết CTHH của chất vô cơ trong chương trình Hoá học lớp 8 THCS

M�C L�C PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN ĐÔNG TRIỀU TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ MẠO KHÊ II SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM RÈN VIẾT CÔNG THỨC HÓA HỌC Họ và tên Nguyễn Hoàng Thuỷ Trường THCS Mạo Khê II Huyện Đông Triề[.]

TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ MẠO KHÊ II

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM RÈN VIẾT CÔNG THỨC HÓA HỌC

Họ và tên : Nguyễn Hoàng Thuỷ

Trường : THCS Mạo Khê II

Huyện : Đông Triều - Quảng Ninh

MỤC LỤC

II.3 Phương pháp nghiên cứu và kết quả sau thực nghiệm 23

I PHẦN MỞ ĐẦU

I.1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Nghị quyết Hội nghị Ban chấp hành Trung Ương Đảng lần thứ 2 ( Khoá VIII ) đã chỉ rõ “ Giáo dục - đào tạo nước ta còn nhiều yếu kém, bất cập

cả về quy mô cơ cấu và nhất là về chất lượng và hiệu quả ” Thực tế nhiều

năm qua và ngay cả những năm gần đây, mặc dù đã có sự thay đổi vềchương trình, cấu trúc sách giáo khoa và phương pháp dạy học mới, nhưngchất lượng học tập bộ môn Hoá học ở các trường THCS còn tương đối thấpđặc biệt là đối tượng học sinh ở miền núi Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đếnkết quả này như: Cơ sở vật chất, chất lượng giảng dạy và phải kể đến việchọc sinh chưa được rèn luyện nhiều về ngôn ngữ hoá học - Một phương tiệnnhận thức khoa học, và rèn luyện kỹ năng viết CTHH là 1 trong những kỹnăng đó

Chúng ta đều biết: Hoá học là một khoa học nghiên cứu về các chất và

sự biến đổi của các chất đó - mà các chất đều được tạo nên từ các phần tửrất nhỏ bé như: Nguyên tử, phân tử không thể quan sát được bằng mắtthường Vì vậy để mô tả, nghiên cứu và nhận thức được các quá trình biếnđổi hoá học thì ngoài việc sử dụng ngôn ngữ thông thường còn phải sử

dụng đến ngôn ngữ chuyên môn Hoá ( ngôn ngữ Hoá học ) Trong quá

trình dạy học hóa học, ngôn ngữ hoá học vừa là phương tiện giúp giáo viêntruyền đạt vừa là phương tiện giúp học sinh lĩnh hội tri thức hoá học Họcsinh diễn đạt và giải thích các hiện tượng, các quá trình hoá học bằng ngônngữ hoá học: Các thuật ngữ, các tên gọi và biểu tượng hóa học một cáchngắn gọn súc tích dễ hiểu, đồng thời qua đó cũng kiểm tra kiến thức củahọc sinh Ngoài ra ngôn ngữ hoá học còn làm cho ngôn ngữ thông thườngphong phú và phát triển hơn Việc hiểu, nắm vững và biết sử dụng ngônngữ hoá học là yếu tố có tính chất quyết định đến chất lượng dạy học củagiáo viên và chất lượng học tập của học sinh

I.2 TÍNH CẦN THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Chương trình hoá học lớp 8 THCS có vị trí rất quan trọng trong việcgiúp học sinh nghiên cứu bộ môn ở các lớp tiếp theo Trong đó việc viết

nhanh thành thạo, chính xác CTHH của các chất là việc không thể thiếu củamôn học này Bởi vậy nếu học sinh không biết cách biểu diễn ngắn gọn cácchất bằng CTHH thì cũng đồng nghĩa với việc học sinh sẽ rất khó khăn đểnghiên cứu các phần tiếp theo của bộ môn Hoá học Đặc biệt là phần làm

thí nghiệm Hoá học và viết PTHH ( Phần rất cơ bản của việc nhập môn với Hoá học ).

Qua thực tiễn giảng dạy bộ môn Hoá học ở trường THCS Mạo Khê Đông Triều - Quảng Ninh, tôi nhận thấy việc tiếp thu kiến thức bộ mônHoá học của học sinh trong nhà trường còn tương đối yếu, còn nhiều họcsinh gặp khó khăn khi học tập bộ môn Đa phần học sinh không viết đượcnhanh và chính xác các CTHH của chất dẫn đến khó viết đúng các PTHH

II-về sự biến đổi chất

Từ những lí do trên, tôi lựa chọn vấn đề “ Một số biện pháp rèn kỹ năng viết CTHH của chất vô cơ trong chương trình Hoá học lớp 8 THCS ” đề

nghiên cứu nhằm nâng cao chất lượng bộ môn

I.3 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

- Việc nghiên cứu vấn đề “ Một số biện pháp rèn kỹ năng viết CTHH của chất vô cơ trong chương trình Hoá học lớp 8 THCS ” nhằm

chỉ ra những khó khăn của học sinh khi học tập bộ môn Hoá học Trên cơ

sở đó, đề xuất các biện pháp rèn kỹ năng hoá học cho học sinh về vấn đềlập CTHH của chất vô cơ nhằm góp phần tích cực cho việc đổi mới phươngpháp dạy học, nâng cao chất lượng và hứng thú học tập môn Hoá học chohọc sinh THCS

- Nhiệm vụ của đề tài:

+ Xác định được những nguyên nhân dẫn đến khó khăn cho học sinhkhi viết CTHH

+Xác định được các kỹ năng cần thiết cho việc viết CTHH ở trườngTHCS

+Đưa ra được hệ thống các VD, bài tập có liên quan đến rèn kỹ năngviết CTHH cho học sinh THCS

+ Đề ra được biện pháp hiệu quả trong việc rèn kỹ năng viết CTHHcủa các chất vô cơ trong chương trình lớp 8 trung học cơ sở trong cơ sở đóhọc sinh có thể học tập tốt bộ môn hoá học ở lớp 9 và THPT.

+ Áp dụng thử nghiệm các biện pháp đã đề ra tại trường THCS MạoKhê II và đánh giá sự đúng đắn của các biện pháp đó

I.4 ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, KẾ HOẠCH, THỜI GIAN NGHIÊN CỨU

4.1 Đối tượng nghiên cứu: Tôi tiến hành thực nghiệm sư phạm với đối

tượng là học sinh lớp 8 trườngTHCS Mạo KhêII và SGK hoá học lớp 8THCS

4.2 Phạmvi nghiên cứu: Tôi tiến hành thực nghiệm sư phạm trong 2 lớp 8

trường THCS Mạo KhêII Quá trình thực nghiệm chúng tôi chọn lớp đốitrứng và lớp thực nghiệm số học sinh về lực học tương đương nhau:

Lớp đối chứng: 8C6

Lớp thực nghiệm: 8C7

4.3 Thời gian nghiên cứu: tôi tiến hành nghiên cứu trong 1 năm (Năm

học 2008 -2009)

I.5 ĐÓNG GÓP MỚI VỀ MẶT LÝ LUẬN THỰC TIỄN

- Tìm ra được một trong những nguyên nhân của việc học yếu bộ môn Hoáhọc của học sinh trường THCS

- Xây dựng được biện pháp rèn kĩ năng viết thành thạo CTHH để tạo hứngthú học tập bộ môn Hoá học của học sinh ở trường THCS và chất lượng bộmôn Hoá học ở trường THCS sẽ được nâng cao

II PHẦN NỘI DUNG

II.1 THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ

II.1.1 Sơ lược về trường THCS Mạo Khê 2:

Trường THCS Mạo Khê II thuộc thị trấn Mạo Khê, huyện Đông Triều,tỉnh Quảng Ninh Nguyên là Trường cấp II Vĩnh Khê thành lập năm 1959.Vào đầu những năm 70 nhà trường sát nhập với trường tiểu học Vĩnh Khêmang tên là trường PTCS Vĩnh Khê Đến năm 1995 trường được tách riêngthành hai trường: Trường tiểu học Vĩnh Khê và Trường THCS Mạo Khê II Qua 50 năm xây dựng và trưởng thành nhà trường đã đạt được nhữngthành tích đáng kể, góp phần phát triển giáo dục ở địa phương.Đội ngũ giáoviên không ngừng phấn đấu nâng cao trình độ đào tạo và tay nghề, số giáoviên giỏi, học sinh giỏi luôn luôn đạt ở mức cao, tỷ lệ học sinh lên lớp, tốtnghiệp và trúng tuyển vào trường THTP Hoàng Quốc Việt, các trường chuyêncủa tỉnh, quốc gia giữ vững ở tỷ lệ cao Cơ sở vật chất thiết bị ngày càng đượccải thiện, từng bước hoàn thiện theo quy mô trường chuẩn quốc gia giai đoạn

2 Với những cố gắng đó nhiều năm liên tục nhà trường đạt được danh hiệutrường tiên tiến xuất sắc của Tỉnh, của Bộ; Liên đội nhà trường nhiều nămliên tục được Trung ương đoàn tặng bằng khen và cờ liên đội xuất sắc mangchân dung Bác Trường được tặng nhiều bằng khen của tỉnh, của Bộ giáo dục

& Đào tạo và của Thủ tướng Chính phủ Năm 1994 trường được Chủ tịchnước tặng Huân chương lao động hạng ba, năm 2000 Chủ tịch nước tặngHuân chương lao động hạng nhì, năm 2007 trường được Thủ tướng Chínhphủ tặng Bằng khen, năm học 2007 - 2008 trường được nhận cờ” dẫn đầu

phong trào thi đua khối THCS trong toàn tỉnh” Trường là một trong haitrường đầu tiên của tỉnh được công nhận trường chuẩn quốc gia giai đoạn

2000 - 2010, đang chuẩn bị điều kiện để đạt chuẩn quốc gia giai đoạn 2

Trường THCS Mạo Khê II có 1018 học sinh chia làm 28 lớp theo các khối

6, 7, 8, 9 mỗi khối 7 lớp, địa phương trường đóng là một thị trấn có nền kinh

tế - xã hội phát triển, đời sống nhân dân ổn định, nhân dân và các lực lượng

xã hội luôn quan tâm tới phát triển giáo dục Những vấn đề lớn nhà trườngquan tâm là duy trì chất lượng đại trà hàng năm đã đạt: Tốt nghiệp 99 - 100%.Lên lớp 98% giữ vững chất lượng mũi nhọn 8 - 10% học sinh đạt học sinhgiỏi các cấp hàng năm Cấp huyện 43 em (lớp 9); Tỉnh từ 21 em (lớp 9) Giữvững nề nếp kỷ cương trong dạy và học, tăng cường các hoạt động giáo dụcngoài giờ và quản lý học sinh đặc biệt là đưa các nội dung dạy pháp luật cóchất lượng hơn Thực hiện tốt một số chuyên đề lớn như giáo dục - dân số -môi trường - phòng chống ma tuý Phấn đấu theo khẩu hiệu nhà trường “Mộtđịa chỉ tin cậy của nhân dân trong khu vực” Do đó với nhiệm vụ đáp ứngnhu cầu bậc học trung học cơ sở ở khu trung tâm thị trấn và phấn đấu đạtchuẩn quốc gia giai đoạn 2 của ngành Nhà trường phải tăng cường cơ sở vậtchất: đến năm 2015 tăng 100% số phòng học (28 lớp), đủ các phòng thiết bị

bộ môn Tiếp tục bồi dưỡng chuẩn hoá đội ngũ giáo viên đạt 50% đại học

2015 Tích cực thực hiện đổi mới phương pháp dạy học và tăng cường ứngdụng công nghệ thông tin đáp ứng việc đổi mới chương trình THCS của Bộ

II.1.2 Một số thành tựu:

Thực tế qua theo dõi chất lượng học tập bộ môn hoá khối lớp 8 trong đólớp 8C7có áp dụng sáng kiến kinh nghiệm trên thì tôi thấy rằng đa số các emtích cực tư duy, hứng thú với bài tập mới, kiến thức thức mới hơn so với cáclớp còn lại Đặc biệt là trong lớp luôn có sự thi đua tìm ra cách giải hay nhất,nhanh nhất Không khí lớp học luôn sôi nổi, không gò bó, học sinh được độclập tư duy Điều hứng thú hơn là phát huy được trí lực của các em, giúp các

em phát triển kỹ năng nghiên cứu khoa học hứng thú trong việc tìm tòi kiếnthức mới, kỹ năng mới

II.1.3 Một số tồn tại và nguyên nhân:

Sáng kiến kinh nghiệm được áp dụng trong lớp 8C7, tuy nhiên khả năngnhận thức của học sinh không đồng đều, còn một số học sinh còn thiếu động

cơ học tập, lười học, không tích cực học tập vì vậy việc phát huy tính tích cựccủa một số học sinh đó rất hạn chế Hơn nữa những học sinh trên ít được sựquan tâm của gia đình.Vì vậy đòi hỏi sự cố gắng tận tâm của người thầy dầngiúp các em hòa nhập với khả năng nhận thức chung của cả lớp

II.2 ÁP DỤNG TRONG GIẢNG DẠY:

II.2.1 Các bước tiến hành:

II.2.1.1 Các biện pháp rèn kĩ năng viết CTHH.

Để học sinh có thể viết thành thạo các CTHH ngay từ khi học xongchương I hoá học lớp 8 THCS thì tôi cần sử dụng các biện pháp sau

1.1 Rèn kĩ năng nhớ và viết đúng KHHH cho học sinh

1 Rèn kĩ năng nhớ KHHH

Hầu hết học sinh lớp 8 THCS đều có thể nhớ được các KHHH của cácnguyên tố thường gặp trong bảng 1 SGK tr 42 Nhưng có khoảng 30% sốhọc sinh không thể nhớ được nguyên tố trong bảng đó hoặc có nhớ nhưnghay nhầm lẫn giữa nguyên tố này với nguyên tố kia Vậy làm thế nào đểgiúp học sinh ghi nhớ mà không nhầm lẫn ? theo tôi có thể dùng một sốcách sau :

Cách 1 : Nhớ các nguyên tố theo phân loại.

Ví dụ : - Các nguyên tố kim loại : Zn ; Fe ; Al ; Ng ; Cu; Ag ; Hg ;

Ca ; Ba

- Các nguyên tố phi kim : S ; P ; H ; O ; C ; Si

Cách 2 : Nhớ lần lượt theo kí hiệu nhóm có chung chữ cái đầu.

Ví dụ :

Thuỷ ngân : H

Nhóm 1 Hiđrô : Hg

Can xi : Ca

Đồng : Cu

Cac bon : C

Tương tự như vậy HS sẽ nhớ đến nhóm khác

Cách 3 : Học sinh có thể học tên và KHHH của nguyên tố giống như

học từ mới của ngoại ngữ Viết tên Việt Nam cùng với KHHH của 5nguyên

tố vào những mảnh giấy nhỏ để có thể học được ở mọi nơi mọi lúc, sau khithuộc lại viết các nguyên tố tiếp theo, cho đến hết

Cách 4 : Học sinh có thể mở sách đọc nguyên tố và KHHH của nguyên

tố sau đó viết ra giấy nguyên tố mà mình nhớ được Tiếp tục làm như vậycho đến khi nhớ hết các nguyên tố và KHHH của chung

Trong các cách nhớ trên thì cách nhớ 3 kết hợp với 1 sẽ nhanh hiệu quả

và bền hơn đồng thời HS phân biệt được ngay nguyên tố nào là kim loại,nguyên tố nào là phi kim Điều này sẽ giúp ích cho học sinh rất nhiều khihọc về o xít axít ; o xít bazơ ; axít bazơ ; muối

2 Rèn kĩ năng viết đúng KHHH

Để học sinh viết đúng KHHH của các nguyên tố thì trong bài “ Nguyên

tố hoá học” giáo viên phải dạy cho học sinh hiểu : Mỗi nguyên tố được

biểu diễn bằng một hay hai chữ cái, trong đó chữ cái đầu được viết dướidạng chữ hoa, chữ cái sau viết chữ in thường

Ví dụ : Hiđrô có KHHH là H

Nhóm 2

Can xi có KHHH là Ca Cac bon có KHHH là CGiáo viên chú ý nhấn mạnh : - Chữ cái đầu viết in hoa

- Chữ cái sau viết in thường : đối vớicác KHHH có các chữ cái sau là : l; h ; t ; b ; d thì viết cao bằng chữ cáiđầu

1.2 Rèn kĩ năng nhớ hoá trị thường gặp của một số nguyên tố

Có nhiều cách để nhớ hoá trị của các nguyên tố như :

Cách 1 : Nhớ theo hoá trị từ thấp đến cao ( đối với nguyên tố có 1

hoá trị)

Ví dụ : Các nguyên tố hoá trị I : H ; Na ; K ; F ; Ag

Các nguyên tố có hoá trị II : O ; Mg ; Ca ; Ba ; Zn

Các nguyên tố có hoá trị III : A

Các nguyên tố có nhiều hoá trị :

S Fe P Cu ( II, IV, VI) ( II, III ) ( III , V) ( I , II)

Cách 2 : Nhớ hoá trị các nguyên tố qua học bài ca hoá trị

Giáo viên : có thể giúp học sinh nhớ nhanh, nhớ lâu và có hứng thúbằng cách cho HS học bài ca hoá trị

Ví dụ : Bài ca hoá trị (1)

Ka li (K) ; I ốt (I) ; Hiđrô (H)Nat ri (Na) với bac (Ag) ; Clo (Cl) một loài

Là hoá trị (I) hỡi aiNhớ ghi cho kĩ khỏi hoài phân vânMagiê (Mg) , Kẽm (Zn) với thuỷ ngân (Hg)Cxi (O) đồng (Cu), thiếc (Sn) thèm phần Bari (Ba)Cuối cùng thèm chữ Can xi ( Ca)

Hoá trị (II) nhớ có gì khó khănNay nhôm (Al) hoá trị III lần

In sâu trí nhớ khi cần có ngayCac bon (C) Silic (Si) này đây

Có hoá trị IV không ngày nào quên Sắt (Fe) lắm lúc hay phiền

II, III lên xuống nhớ liền nhau thôiLại gặp Ni tơ (N) khổ rồi

I; II; III; IV Khi thời lên VLưu huỳnh (S) lắm lúc chơi khămXuống II lên VI, khi nằm thứ IVPhốt pho (P) nói đến không dư

Có ai hỏi đến thì ừ rằng V

Em ơi cố gắng học chămBài ca hoá trị suốt năm cần dùng

Ví dụ 2 : Bài ca hoá trị (2)

Hiđrô (H) cùng với li ti (Li)NaRi (Na) cùng với Kali (K) chẳng rời

Ngoài ra còn bạc (Ag) sáng ngờiChỉ mang hoá trị I thôi nhớ nhầmRiêng đồng Cu, cùng với thuỷ ngân (Hg)Thương II, ít I chớ phân vân gì.

Đổi II, IV là chì (Pb)

Là Oxi (O), kẽm (Zn) chẳng sai chút gìNgoài ra còn có can xi (Ca)

Magie (Mg) cùng với Ba ri (Ba) một nhà

Bo ( B), nhôm (Al) thì hoá trị IIICacbon (C) Silic (Si) thiếc (Sn) là IV thôiThế nhưng phải nói thêm lời

Hoá trị II vẫn là nơi đi vềSắt (Fe) II toan tính bộn bềKhông bền nên dễ biến liền sắt IIIPhotpho V chính người ta gặp nhiềuNitơ (N) hoá trị bao nhiêu?

I, II, II, IV phần nhiều tới VLưu huỳnh lắm lúc chơi khămKhi II, lúc IV, VI tăng tột cùngClo (Cl), Iôt (I) lung tung

II, III, V, VII thường thì I thôiMangan (Mn) rắc rối nhất đờiĐổi từ I đến VII thời mới yên

Hoá II dùng rất nhiềuHoá trị VII cũng được yên hay cầnBài ca hoá trị thuộc lòng

Viết thông công thức, dễ phòng lãng quênHọc hành cố gắng chuyên cần

Siêng ôn chăm luyện tất nhiên nhớ nhiều

1.3 Một số trò chơi vận động giúp học sinh nhớ hiệu quả và tạo hứng

thú cho học sinh khi rèn kỹ năng viết thành thạo CTHH

Học sinh THCS là lứa tuổi có những đặc điểm tâm lý khá phức tạp,tuy nhiên khả năng ghi nhớ của các em đã hơn hẳn lứa tuổi Tiểu học Bêncạnh đó các em lại có tính tò mò muốn khám phá thế giới - Đồng thời tính

tự lập của các em đã phát triển tới mức độ khá cao Tuy nhiên các em lại rấthiếu động Vì vậy để tạo hứng thú học tập cho học sinh tôi đã dùng biện

pháp “ Học mà chơi, chơi mà học ” nghĩa là đưa ra một số trò chơi vận

động trong các tiết học đặc biệt là các tiết luyện tập để học sinh ghi nhớkiến thức có hiệu quả mà không nhàm chán

VD1: Sau khi học xong phần KHHH trong bài NTHH, tôi có thể cho

học sinh chơi trò như sau:

1) Giáo viên viết sẵn các KHHH trên bảng, học sinh cử đại diện theo

tổ lên bảng để đánh dấu vào các KHHH phù hợp với tên nguyên tố mà giáoviên đọc - Sau khi đọc xong giáo viên gọi học sinh của 1 tổ khác nhận xét 2bạn của 2 tổ và cho điểm

2) Chia lớp thành 2 nhóm:

Lần 1: Nhóm 1 nói tên nhóm 2nói nhanh KHHH đến khi nói sai thì

dừng lại tính điểm ( Nói đúng NTHH được 1 điểm ).

Lần 2: Nhóm 2 nói tên nhóm 1 nói nhanh KHHH và cũng làm tương

tự như trên

VD2: Sau khi học xong bài hoá trị giáo viên có thể cho học sinh chơi

trò chơi ghép CTHH:

- Mỗi nhóm được phát một bộ bìa ( Có ghi các KHHH của nguyên

tố và nhóm nhuyên tử ) có nam châm để gắn bảng.

Trong vòng 4 phút, các nhóm thảo luận sau đó lần lượt gắn lên bảng

để có công thức hoá học đúng

- Nhóm nào ghép được nhiều công thức hoá học đúng nhất ( trong vòng 4 phút ) sẽ được điểm cao.

- Tấm bìa ghi (SO4)3 phải được ghép với Al2 hoặc Fe2

1.4 Một số dạng bài tập rèn kỹ năng lập nhanh CTHH

Sau khi HS học xong bài “ Hoá trị ” GV cần đưa ra một số bài tập để

giúp học sinh rèn kỹ năng lập CTHH đồng thời nắm vững kiến thức hơn.Bởi khi làm bài tập vận dụng như vậy thì học sinh được củng cố thêm vềKHHH, Hoá trị, quy tắc hoá trị, lập nhanh CTHH Sau đây là một số dạngbài tập có thể giúp học sinh rèn luyện kĩ năng viết nhanh CTHH:

1) Dạng bài tập xác định hoá trị của nguyên tố:

Bài tập 1: Hãy xác định hoá trị của mỗi nguyên tố trong các trường

sẽ học trong bài axít, bazơ, muối).

Khi học sinh nắm chắc cách xác định hoá trị của nguyên tố theo

nguyên tố oxi (b) thì học sinh sẽ học tốt phần CTHH của oxít ( sẽ học trong bài oxít)

Bài tập 2: a, Tính hoá trị của nguyên tố trong các hợp chất sau biết

hoá trị của Cl là I

ZnCl2, CuCl, AlCl3

b, Tính hoá trị của Fe trong hợp chất FeSO4

Ở bài tập này Học sinh được rèn luyện kỹ năng vận dụng quy tắc hoátrị trong việc tìm hoá trị của nguyên tố chưa biết khi biết hoá trị của 1nguyên tố ( nhóm nguyên tử )

Gọi hoá trị của Zn trong công thức ZnCl2 là a ta có:

a.1 = I.2Hoá trị của Zn trong công thức ZnCl2 là II

Tương tự như vậy học sinh cũng xác định được hoá trị của cácnguyên tố khác

2, Dạng bài lập CTHH của hợp chất

Bài 1: a, lập CTHH của những hợp chất hai nguyên tố sau:

P(III) và H, C (IV) và S ( II ), Fe (III) và O

b, Lập CTHH của những hợp chất tạo bởi một nguyên tố và nhómnguyên tử sau:

Na (I) và OH (I); Cu (II) và SO4(II); Ca (II) và NO3 (I)

Khi giải bài tập này học sinh được củng cố lại các bước lập CTHH đólà:

1, Viết công thức dạngchung

2, Viết biểu thức quy tắc hoá trị

3, Chuyển thành tỷ lệ:

4, Viết công thức đúng của hợp chất

Hoặc học sinh có thể áp dụng cách lập công thức nhanh bằng cách dựa

vào hoá trị của 2 nguyên tố ( hoặc nhóm nguyên tử ).

Thông thường gạch chéo hoá trị a, b sẽ ra chỉ số x = b, y = a

Hãy nêu những gì biết được về mỗi chất.

Bài 2: Viết CTHH và tính phân tử khối của các hợp chất sau:

a, Canxi oxít, biết trong phân tử có 1 Ca và 1O

b, Đồng Sunfat biết trong phân tử có 1Cu, 1S, 4O

b, Dùng các chữ số và CTHH để diễn đạt những ý sau: Ba phân tử oxi,sáu phân tử canxioxit, 5 phân tử đồng sunfat

Khi giải các bài tập trên học sinh sẽ được củng cố kỹ năng:

+ Viết KHHH+ Viết CTHH+ Diễn đạt số lượng phân tử của chất+ Tính được phân tử khối của chất

Điều này sẽ giúp ích rất nhiều cho các em khi học về PTHH và giải cácbài toán dựa vào CTHH và PTHH

4, Dạng bài tập biểu diễn liên kết giữa các nguyên tử trong phân tử.

Bài tập 1: Người ta quy ước mỗi vạch ngang giữa 2 ký hiệu biểu thị

một hoá trị của mỗi bên nguyên tử - cho biết sơ đồ công thức của hợp chấtgiữa nguyên tố X, Y với H và O như sau:

về công thức cấu tạo của một số chất hữu cơ ( sẽ học ở phần 2 của chương trình lớp 9 ), đồng thời sẽ có học sinh có cách nhìn mới về hoá trị.

5, Dạng bài tập tổng hợp

VD:

tố Y với H như sau ( X, Y là những nguyên tố nào đó ): XO, YH3

Hãy chọn CTHH nào đúng cho các hợp chất của X và Y trong các côngthức cho sau đây:

d, Fe2(SO4)3 e, Fe3(SO4)2

Khi học sinh giải dạng bài tập này sẽ được rốn kỹ năng xỏc định hoỏ trịcủa một nguyờn tố, đồng thời rốn được kĩ năng lập nhanh CTHH

II.2.2 Bài dạy minh hoạ:

Phương phỏp giảng dạy một số phần kiến thức cú liờn quan đến việc viếtđỳng, viết nhanh CTHH cho học sinh

II.2.2.1 Phương phỏp giảng dạy phần CTHH của hợp chất trong bài

“CTHH”.

Hoạt động 2

II Cụng thức Hoỏ học của hợp chất (10 phỳt )

GV: Gọi 1 học sinh nhắc lại định nghĩa

hợp chất

GV: Vậy trong CTHH của hợp chất cú

bao nhiờu kớ hiệu húa học

GV: Treo tranh mụ hỡnh tượng trưng

mẫu nước, muối ăn

GV: Yờu cầu học sinh quan sỏt tranh vẽ

và cho biết số nguyờn tử của mỗi

nguyờn tố trong một phõn tử của cỏc

chất trờn

GV: Giả sử kớ hiệu hoỏ học của cỏc

nguyờn tố tạo nờn chất là A, B, C và

một số nguyờn tử của mỗi nguyờn tố

lần lượt là x, y, z

Vậy công thức hoá học của

hợp chất đợc viết ở dạng chung

HS: Công thức dạng chung

GV: Hớng dẫn học sinh nhìn

vào các tranh vẽ ghi lại công

thức của muối ăn, nớc, khí

cacbonic

GV: Cho học sinh áp dụng làm

bài tập 1(GV đa ra bài tập )

2, Cho biết chất nào là đơn

chất, chất nào là hợp chất?

- x, y, z là các số nguyên,chỉ số nguyên tử củanguyên tố trong một phân

tử hợp chất

HS: - Công thức hoá học

của nớc là: H2O

- Công thức hoá học củamuối ăn là NaCl

- Công thức hoá học củakhí cacbonic là CO2

- C¸ch viÕt chØ sè.

II.2.2 Ph ¬ng ph¸p gi¶ng phÇn qui t¾c ho¸ trÞ vµ ¸p

dông quy t¾c ho¸ trÞ trong bµi “ Ho¸ trÞ ”

Quy t¾c ho¸ trÞ

GV: yêu cầu HS nhắc lai công thức

chung của hợp chất 2 nguyên tố

GV: Giả sử: Hoá trị của nguyên tố A

là a Hoá trị của nguyên tố B là b

Các nhóm hãy thảo luận để tìm được

các giá trị x x a và yxb và mối liên

hệ giữa hai giá trị đó đối với các hợp

GV: giới thiệu hoá trị của nhôm,

photpho, lưu huỳnh trong các trường

hợp trên lần lượt là III, V, II ( hoặc

có thể yêu cầu HS xác định dựa vào

khái niệm hoá trị đã học ở trên )

- So sánh tích x x a và y x b trong

các trường hợp trên

GV: giới thiệu: đó là biểu thức của

quy tắc hoá trị vËy em h·y

nªu quy t¾c ho¸ trÞ

GV: th«ng b¸o: Qui t¾c nµy

huỳnh trong hợp chất SO3?

GV gợi ý để học sinh làm bài

bằng các câu hỏi sau đây:

- Em hãy viết lại biểu thức

của quy tắc hoá trị

- Em hãy thay hoá trị của oxi,

chỉ số của lu huỳnh, oxi vào

Biết hoá trị của Hiđro là I,

hoá trị của oxi là II Hãy xác

định hoá trị của các nguyên

HS làm bài tập vào vở HS:

a, áp dụng quy tắc hoá trị:

x x a = y x b(trong đó B là nhóm SO3)

2 x I = 1 x b