* Giai đoạn 1985 – nửa sau những năm 90 của thế kỉ XX: Nhân dân các thuộc địacòn lại ở châu Phi hoàn thành cuộc đấu tranh đánh đổ nền thống trị thực dân cũ,giành độc lập dân tộc và quyền
Trang 1LỊCH SỬ 12 BÀI 5: CÁC NƯỚC CHÂU PHI VÀ MĨ LATINH Phần 1: Lý thuyếtLịch Sử 12 Bài 5: Các nước châu Phi và Mĩ Latinh
I Các nước Châu Phi
1 Vài nét về cuộc đấu tranh giành độc lập
- Trước Chiến tranh thế giới thứ hai, hầu hết các nước châu Phi đều bị chủ nghĩathực dân nô dịch
- Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, phong trào đấu tranh giành độc lập của nhândân châu Phi dâng cao mạnh mẽ ⇒ châu Phi trở thành “Lục địa mới trỗi dậy”
- Các giai đoạn phát triển của phong trào đấu tranh giành độc lập của nhân dânchâu Phi:
* Giai đoạn 1945 – 1954: Phong trào giải phóng dân tộc bùng nổ sớm nhất ở BắcPhi với thắng lợi ở Ai Cập (1953, Libi (1952),
* Giai đoạn 1954 – 1960: Phong trào đấu tranh lan rộng ở Bắc Phi và Tây Phi vớicác thắng lợi của: Tuynidi (1956),Gana (1956), Ghine (1957), Marốc (1960),
* Giai đoạn 1960 – 1975:
+ 1960, 17 nước châu Phi giành độc lập, lịch sử ghi nhận là “Năm châu Phi”.+ Thắng lợi của nhân dân Etiopia (1974), Môdămbích và Ănggôla năm 1975 đượccoi là mốc sụp đổ căn bản của chủ nghĩa thực dân và hệ thống thuộc địa của nó ởchâu Phi
* Giai đoạn 1985 – nửa sau những năm 90 của thế kỉ XX: Nhân dân các thuộc địacòn lại ở châu Phi hoàn thành cuộc đấu tranh đánh đổ nền thống trị thực dân cũ,giành độc lập dân tộc và quyền sống của con người
+ 18/4/1980, nhân dân Nam Rodedia tuyên bố thành lập nước Cộng hòaDimbabue
+ 21/3/1990, Namibia tuyên bố độc lập
Trang 2+ 1993, chế độ phân biệt chủng tộc A-pác-thai sụp đổ ở Nam Phi.
Lược đồ châu Phi sau Chiến tranh thế giới thứ hai
2 Tình hình phát triển kinh tế - xã hội.
- Sau khi giành được độc lập, các nước châu Phi bắt tay vào công cuộc xây dựngđất nước, đã thu được một số thành tựu kinh tế – xã hội
- Tuy nhiên, nhiều nước châu Phi vẫn còn trong tình trạng lạc hậu, không ổn định(đói nghèo, xung đột, nội chiến, bệnh tật, mù chữ, bùng nổ dân số, nợ nướcngoài…)
Trang 3Tình trạng đói nghèo ở nhiều nước châu Phi
- Tổ chức thống nhất Châu Phi (OAU) – 5/1963, sau đổi là Liên minh Châu Phi(AU) triển khai nhiều chương trình phát triển của Châu lục
- Con đường phát triển của châu Phi còn phải trải qua nhiều khó khăn, gian khổ
II Các nước Mĩ Latinh
1 Vài nét về quá trình đấu tranh giành và bảo vệ độc lập.
- Từ đầu thế kỉ XIX, nhiều nước Mĩ Latinh đã giành được độc lập từ tay thực dânTây Ban Nha và Bồ Đào Nha, nhưng sau đó lại lệ thuộc vào Mĩ
- Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, dựa vào ưu thế về kinh tế và quân sự, Mĩ tìmcách biến Mĩ Latinh thành sân sau của mình và xây dựng các chế độ độc tài thânMĩ
⇒ Cuộc đấu tranh của nhân dân Mĩ Latinh chống lại các chế độc độc tài thân Mĩdiễn ra sôi nổi
- Các giai đoạn phát triển của phong trào đấu tranh giành và bảo vệ độc lập dântộc ở Mĩ Latinh:
Trang 4* Giai đoạn từ 1945 – 1959: phong trào đấu tranh phát triển hầu khắp các nước MĩLatinh, với nhiều hình thức: bãi công (ở Chi-lê, ), khởi nghĩa vũ trang (ởPanama, Bolivia, ), đấu tranh nghị trường (ở Achentina, Venezuela, ).
* Giai đoạn từ 1959 – cuối những năm 80 của thế kỉ XX:
- Thắng lợi của cách mạng Cuba (1/1/1959) đã đánh dấu bước phát triển mới củaphong trào đấu tranh giành và bảo vệ độc lập của nhân dân các nước Mĩ Latinh
Phiđen Cátxtơrô – lãnh tụ của phong trào
đấu tranh cách mạng ở Cuba
- Tháng 8/1961, Mỹ lập tổ chức Liên minh vì tiến bộ lôi kéo các nước Mỹ La-tinhnhằm ngăn chặn ảnh hưởng của Cu Ba, nhưng phong trào đấu tranh của nhân dân
Mĩ Latinh vẫn phong trào mạnh mẽ
- Từ thập niên 60 -70, phong trào đấu tranh chống Mỹ và chế độ độc tài thân Mỹgiành độc lập phát triển mạnh giành nhiều thắng lợi
⇒ Mĩ Latinh trở thành “Lục địa bùng cháy”
Trang 5* Giai đoạn từ cuối thập niên 80 của thế kỉ XX cho đến nay.
- Mĩ tăng cường các hoạt động chống phá cách mạng Mĩ Latinh Ví dụ:
+ Can thiệp vào Panama (1990)
+ Bao vây, cấm vận, cô lập và chống phá cách mạng xã hội chủ nghĩa ở Cuba
⇒ cách mạng Mĩ Latinh đứng trước nhiều khó khăn, thử thách
2 Tình hình phát triển kinh tế - xã hội
- Sau khi khôi phục độc lập, các nước Mỹ La-tinh đạt được nhiều thành tựu đángkhích lệ, nhiều nước trở thành những nước công nghiệp mới (NIC) như Brazil,Argentina, Mehicô
- Trong thập niên 80, các nước Mĩ Latinh gặp nhiều khó khăn: kinh tế suy thoái,lạm phát tăng nhanh, chính trị - xã hội không ổn định,
- Sang thập niên 90, kinh tế Mỹ Latinh có nhiều chuyển biến tích cực Tuy nhiên,
Mỹ Latinh vẫn còn nhiều khó khăn về kinh tế - xã hội (đặc biệt tham nhũng làquốc nạn, phân phối không công bằng, nợ nước ngoài )
Phần 2: Trắc nghiệm Lịch Sử 12 Bài 5: Các nước châu Phi và Mĩ Latinh
A Các nước Châu Phi Câu 1: Năm 1960 đã đi vào lịch sử với tên gọi là “Năm châu Phi” bởi vì
A. Có 17 nước ở Châu Phi được trao trả độc lập
B. Phong trào giải phóng dân tộc phát triển mạnh nhất
C. Tất cả các nước ở Châu Phi được trao trả độc lập
D. Châu Phi là lục địa mới trỗi dậy
Lời giải:
Trang 6Lịch sử ghi nhận năm 1960 là “Năm châu Phi” với 17 nước châu Phi được trao trả
độc lập
Đáp án cần chọn là: A
Câu 2: Sự kiện nào là mốc đánh dấu sự sụp đổ về cơ bản của chủ nghĩa thực dân cũ ở châu Phi?
A. Angiêri giành được độc lâp (1962)
B. “Năm châu Phi” (1960)
C. Môdămbích, Ănggôla giành được độc lập (1975)
D. Nam Rôđêdia giành được độc lập (1980)
Lời giải:
Năm 1975, thắng lợi của nhân dân Môdămbích, Ănggôla trong cuộc đấu tranhchống chủ nghĩa thực dân Bồ Đào Nha, về cơ bản đã chấm dứt sự tồn tại của chủnghĩa thực dân cũ ở châu Phi cùng hệ thống thuộc địa của nó
Đáp án cần chọn là: C
Câu 3: Sự kiện đánh dấu chủ nghĩa thực dân cũ ở châu Phi cùng hệ thống thuộc địa của nó cơ bản bị tan rã là
A. Năm 1952 nhân dân Ai Cập lật đổ vương triều Pharúc
B. Năm 1960 có 17 nước được trao trả độc lập (Năm châu Phi)
C. Năm 1975 với thắng lợi của nhân dân Môdămbích và Ănggôla
D. Năm 1990 Cộng hòa Namibia tuyên bố độc lập
Lời giải:
Năm 1975, với thắng lợi của nhân dân Môdămbích và Ănggôla trong cuộc đấutranh chống thực dân Bồ Đào Nha, chữ nghĩa thực dân cũ ở châu Phi cùng với hệthống thuộc địa của nó về cơ bản bị tan rã
Trang 7Đáp án cần chọn là: C
Câu 4: Năm 1975 có ý nghĩa đặc biệt với châu Phi vì
A. Cơ bản chấm dứt sự tồn tại của chủ nghĩa thực dân cũ ở châu Phi
B. Nenxon Manđêla trở thành tổng thống da đen đầu tiên
C. Chính thức xóa bỏ chế độ phân biệt chủng tộc Apacthai
D. Có 17 quốc gia lần lượt tuyên bố độc lập
Lời giải:
Năm 1975, với thắng lợi của nhân dân Môdămbích và Ănggôla trong cuộc đấutranh chống thực dân Bồ Đào Nha, chủ nghĩa thực dân cũ ở châu Phi cùng với hệthống thuộc địa của nó cơ bản bị tan rã
(4-Đáp án cần chọn là: D
Câu 6: Hình thức đấu tranh chủ yếu của phong trào giải phóng dân tộc ở châu Phi sau chiến tranh thế giới 2 là gì?
Trang 8A. Chiến tranh cách mạng
B. Khởi nghĩa vũ trang
C. Đấu tranh nghị trường
D. Chính trị- ngoại giao
Lời giải:
Sau chiến tranh thế giới thứ hai, khác với Mĩ Latinh - chủ yếu là đấu tranh vũtrang thì phong trào giải phóng dân tộc ở châu Phi lại chủ yếu diễn ra dưới hìnhthức chính trị hợp pháp, thương lượng với các nước phương Tây để giành độc lập
Đáp án cần chọn là: D
Câu 7: Sự kiện gắn với tên tuổi của Nen-xơn Man-đê-la là
A. Lãnh tụ của phong trào đấu tranh chống chế độ phân biệt chủng tộc ở Nam Phi
B. Chiến sĩ nổi tiếng chống ách thống trị của thực dân phương Tây
C. Lãnh tụ của phong trào giải phóng dân tộc ở An-giê-ri
D. Lãnh tụ của phong trào giải phóng dân tộc ở Ăng-gô-la
Trang 9D. Hiến pháp tháng 4-1994
Lời giải:
Tại Nam Phi, trước áp lực đấu tranh của người da màu, bản Hiến pháp tháng
11-1993 được thông qua đã chính thức xóa bỏ chế độ phân biệt chủng tộc
Đáp án cần chọn là: A
Câu 9: Tháng 11 -1993, Hiến pháp mới của Cộng hòa Nam Phi được thông qua đã
A. Chính thức xóa bỏ chế độ phân biệt chủng tộc Apacthai
B. Xóa bỏ hệ thống chính quyền cai trị của người da trắng
C. Đưa Nenxon Mađêla trở thành tổng thống da đen đầu tiên
D. Lật đổ ách cai trị trong nhiều thế kỷ của thực dân Anh
A. Sự thất bại của chủ nghĩa phát xít
B. Sự suy yếu của thực dân Anh, Pháp
C. Sự thắng lợi của phong trào giải phóng dân tộc ở Việt Nam, Trung Quốc
D. Sự phát triển về ý thức dân tộc của các quốc gia ở châu Phi
Lời giải:
Trang 10Sự phát triển về ý thức dân tộc của các quốc gia ở châu Phi không phải là điềukiện khách quan thuận lợi, mà là điều kiện chủ quan để phong trào giải phóng dântộc bùng nổ và giành thắng lợi sau Chiến tranh thế giới thứ hai (1939-1945)
Đáp án cần chọn là: D
Câu 11: Cuộc đấu tranh chống chế độ phân biệt chủng tộc ở Nam Phi được xếp vào cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc vì
A. Chế độ phân biệt chủng tộc ở Nam Phi là không phù hợp với ý Chúa
B. Nam Phi chưa giành được độc lập dân tộc
C. Chế độ phân biệt chủng tộc là một hình thái áp bức của chủ nghĩa thực dân
D. Chế độ phân biệt chủng tộc không được Hiến pháp Nam Phi thừa nhận
Trang 11Phong trào đấu tranh giành độc lập của châu Phi bùng nổ sớm nhất ở Bắc Phi (AiCập, Libi), sau đó lan ra các vùng khác.
Đáp án cần chọn là: B
Câu 14: Sự kiện nào là mốc mở đầu cho phong trào giải phóng dân tộc ở châu Phi?
A. Cuộc binh biến của sĩ quan Ai Cập
B. Cuộc nổi dậy của nhân dân Libi
C. Cuộc đấu tranh của Angiêri
D. “Năm châu Phi”
Lời giải:
Sự kiện mở đầu cho phong trào giải phóng dân tộc ở châu Phi là cuộc binh biếncủa sĩ quan và binh lính yêu nước Ai Cập (3-7-1952), lật đổ vương triều Pharúc-chỗ dựa của thực dân Anh, lập nên nước Cộng hòa Ai Cập (1953)
Trang 12C. Thực dân Tây Ban Nha
D. Thực dân Bồ Đào Nha
Lời giải:
Phong trào đấu tranh giành độc lập của nhân dân Ănggôla, Môdămbích nhằmđánh đổ ách thống trị của thực dân Bồ Đào Nha
Đáp án cần chọn là: D
Câu 16: Năm 1960, ở châu Phi đã diễn ra sự kiện lịch sử gì?
A. Angiêri giành được độc lâp
B. “Năm châu Phi”
C. Môdămbích, Ănggôla giành được độc lập
D. Tổ chức thống nhất châu Phi được thành lập
Trang 13B. Đánh dấu sự bình đẳng của các dân tộc, màu da trên thế giới
C. Sự sụp đổ hoàn toàn của chủ nghĩa thực dân trên toàn thế giới
D. Sự thắng lợi của phong trào giải phóng dân tộc ở châu Phi
A. Hình thức chủ nghĩa thực dân kiểu mới bắt đầu vào khủng hoảng, suy yếu
B. Một biện pháp thống trị của chủ nghĩa thực dân bị xóa bỏ
C. Hệ thống thuộc địa của chủ nghĩa thực dân kiểu cũ bị tan rã hoàn toàn
D. Cuộc đấu tranh vì tiến bộ xã hội đã hoàn thành ở châu Phi
Lời giải:
Apacthai là một hình thái/ biện pháp thống trị của chủ nghĩa thực dân ở Nam Phi
=> Chế độ phân biệt chủng tộc được xóa bỏ (năm 1993) đã đánh dấu một biệnpháp thống trị của chủ nghĩa thực dân cũng bị xóa bỏ
Đáp án cần chọn là: B
Câu 19: Nenxơn Manđêla trở thành tổng thống Nam Phi đánh dấu sự kiện lịch sử gì?
A. Sự thắng lợi của phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới
B. Đánh dấu sự bình đẳng của các dân tộc, màu da trên thế giới
Trang 14C. Sự sụp đổ hoàn toàn của chủ nghĩa thực dân trên thế giới.
D. Sự xóa bỏ hoàn toàn của chủ nghĩa phân biệt chủng tộc ở Nam Phi
Lời giải:
Từ năm 1993, trước áp lực đấu tranh của người da màu, bản Hiếp pháp này đãchính thức xóa bỏ chế độ phân biệt chủng tộc (Apácthai) Sau đó, một sự kiện nữatiếp tục khẳng đinh điều này đó là sự kiện 4/1994, trong cuộc bầu cử dân chủ giữacác chủng tộc ở châu Phi, Nenxơn Manđêla trở thành Tổng thống người da đenđầu tiên của Cộng hòa Nam Phi
C. chủ nghĩa thực dân kiểu mới
D. chủ nghĩa thực dân kiểu cũ
A. Kinh tế- xã hội phát triển ổn định
B. Hầu hết vẫn trong tình trạng lạc hậu, không ổn định
C. Kinh tế có bước phát triển nhưng chính trị bất ổn
Trang 15D. Chính trị ổn định nhưng kinh tế lại lạc hậu
Lời giải:
Sau khi giành được độc lập, các nước châu Phi bước vào thời kì xây dựng đấtnước Mặc dù đạt được một số thành tựu nhưng rất nhiều nước châu Phi vẫn trongtình trạng lạc hậu, không ổn định và khó khăn do xung đột, đảo chính, nội chiếndiễn ra liên miên
Đáp án cần chọn là: B
Câu 22: Ý nào không phản ánh đúng khó khăn mà các nước châu Phi gặp phải sau khi giành độc lập dân tộc?
A. Xung đột về sắc tộc và tôn giáo
B. Thiếu nhân công lao động
C. Nạn đói liên miên nợ nần chồng chất dịch bệnh
D. Sự xâm nhập của chủ nghĩa thực dân mới
Trang 16B. Do phong trào giải phóng dân tộc phát triển mạnh và hầu hết các nước châu Phi
giành được thắng lợi Do đó, châu Phi được mệnh danh là “Lục địa mới trỗi dậy”.
Đáp án cần chọn là: C
Câu 24: Sau chiến tranh thế giới thứ hai, châu Phi được gọi là “Lục địa trỗi dậy” vì?
A. Là “lá cờ đầu” trong phong trào đầu tranh chống đế quốc Pháp và Mĩ
B. Phong trào giải phóng dân tộc phát triển mạnh mẽ
C. Phong trào công dân diễn ra sôi nổi
D. Phong trào đấu tranh chống chế độc tài thân Mĩ phát triển
Lời giải:
- Trước đó, châu Phi nằm dưới sự thống trị của chủ nghĩa thực dân cũ và được coi
là “lục địa ngủ yên” khi chưa nổi dậy đấu tranh giành lại độc lập
- Tuy nhiên, sau chiến tranh thế giới thứ hai, phong trào đấu tranh giành độc lập ởChâu Phi phát triển mạnh mẽ Châu Phi đã thành lập được tổ chức lãnh đạo
là “Tổ chức thống nhất châu Phi” (OAU) năm 1963; giữ vai trò quan trọng trong
việc phối hợp hoạt động và thúc đẩy sự nghiệp đấu tranh cách mạng của các nướcchâu Phi… Giai cấp tư sản châu Phi ngày càng trưởng thành, nhanh chóng nắmlấy ngọn cờ lãnh đạo cách mạng thông qua các chính đảng hoặc các tổ chức chính
Trang 17trị của mình Phong trào đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân đã diễn ra sôi nổi ở
châu lục này, được mệnh danh là“lục địa mới trỗi dậy”.
Đáp án cần chọn là: B
Câu 25: Điều kiện khách quan có lợi cho phong trào giải phóng dân tộc châu Phi phát triển mạnh sau chiến tranh thế giới thứ hai là gì?
A. Sự xác lập của trật tự hai cực Ianta
B. Các thế lực đế quốc thực dân Anh, Pháp suy yếu
C. Sự giúp đỡ trực tiếp của Liên Xô
D. Sự viện trợ của các nước xã hội chủ nghĩa
Lời giải:
Các nước châu Phi là thuộc địa của thực dân Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Anh,Pháp Sau chiến tranh thế giới thứ hai, các nước thực dân bị tàn phá nặng nề, cầnphải tập trung sức lực để khôi phục kinh tế và hàn gắn vết thương chiến tranh.Nhân cơ hội đó, nhân dân các quốc gia châu Phi đã “trỗi dậy” đấu tranh và lầnlượt giành được độc lập
Đáp án cần chọn là: B
Câu 26: Chiến thắng nào của quân dân Việt Nam đã có tác động trực tiếp đến phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc ở châu Phi sau Chiến tranh thế giới thứ hai (1939-1945)?
A. Chiến dịch Điện Biên Phủ (1954)
B. Hiệp định Giơnevơ (1954)
C. Hiệp định Pari (1973)
D. Tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân (1975)
Lời giải:
Trang 18Thắng lợi của nhân dân Việt Nam trong chiến dịch Điện Biên Phủ (1954) đã buộcthực dân Pháp phải ngồi vào bàn đàm phán kí hiệp định Giơnevơ (1954), côngnhận các quyền dân tộc cơ bản của 3 nước Đông Dương Châu Phi là vùng cónhiều thuộc địa của thực dân Pháp Thắng lợi của nhân dân Việt Nam đã làm suyyếu thực dân Pháp, tạo ra một hiệu ứng dây chuyền, cổ vũ cuộc đấu tranh giảiphóng dân tộc ở châu Phi giành thắng lợi.
Đáp án cần chọn là: A
Câu 27: Vì sao cuộc đấu tranh chống chế độ phân biệt chủng tộc ở Nam Phi cũng được xếp vào phong trào giải phóng dân tộc?
A. Chế độ phân biệt chủng tộc là một hình thái của chủ nghĩa thực dân
B. Cuộc đấu tranh chống phân biệt chủng tộc là sự tiếp nối của phong trào giảiphóng dân tộc
C. Nó là sự áp bức, kì thị của người da trắng với người da màu
D. Nó lật đổ quyền thống trị của thực dân da trắng ở Nam Phi
Lời giải:
Cuộc đấu tranh chống chế độ phân biệt chủng tộc ở Nam Phi cũng được xếp vàophong trào giải phóng dân tộc vì chế độ phân biệt chủng tộc là một hình thái củachủ nghĩa thực dân Đánh đổ được chế độ này cũng là đánh đổ được một hình thái
áp bức, bóc lột thực dân
Đáp án cần chọn là: A
Câu 28: Nhận xét nào dưới đây phù hợp với phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc ở Châu Phi sau Chiến tranh thế giới thứ hai?
A. Xóa bỏ được hệ thống thuộc địa của chủ nghĩa thực dân mới
B. Diễn ra liên tục, sôi nổi với các hình thức đấu tranh khác nhau
C. Đặt dưới sự lãnh đạo thống nhất của các chính đảng vô sản
D. Bùng nổ sớm nhất và phát triển mạnh tại khu Nam Phi