Phong trào kháng chiến ở Bắc Kì trong những năm 1873 – 1874 - Quan quên triều đình chiến đấu anh dũng, song không ngăn được bước tiến của địch: + Khi Pháp đánh thành Hà Nội, 100 binh lín
Trang 1LỊCH SỬ 11 BÀI 20: CHIẾN SỰ LAN RỘNG RA CẢ NƯỚC – CUỘC KHÁNG CHIẾN CỦA NHÂN DÂN TA NĂM 1873 ĐẾN
NĂM 1884 – NHÀ NGUYỄN ĐẦU HÀNG
PHẦN 1: LÝ THUYẾT LỊCH SỬ 11 BÀI 20: CHIẾN SỰ LAN RỘNG RA
CẢ NƯỚC – CUỘC KHÁNG CHIẾN CỦA NHÂN DÂN TA NĂM 1873 ĐẾN NĂM 1884 – NHÀ NGUYỄN ĐẦU HÀNG
I THỰC DÂN PHÁP TIẾN ĐÁNH BẮC KÌ LẦN THỨ NHẤT (1873) KHÁNG CHIẾN LAN RỘNG RA BẮC KÌ.
1 Tình hình Việt Nam trước khi Pháp đánh Bắc kì lần thứ nhất
a Chính trị
- Tiếp tục thực hiện chính sách “bế quan tỏa cảng”
- Nội bộ triều đình chia thành hai phái: chủ hòa và chủ chiến ⇒ khiến lòng dân li tán
- Một số quan lại, sĩ phu yêu nước đề xướng cải cách, canh tân đất nước, triều đình nhà Nguyễntiếp nhận các ý kiến canh tân, song thực hiện nửa vời, thiếu kiên quyết (ví dụ: cử người sangphương Tây học kĩ thuật, của người vào Nam học tiếng Pháp, ) ⇒ hầu hết các đề nghị cải cáchđều không được thực hiện
b Kinh tế: kiệt quệ
c Xã hội
- Đời sống các tầng lớp nhân dân khó khăn
- Các phong trào đấu tranh chống lại triều đình của nhân dân Việt Nam diễn ra sôi nổi
Trang 2- Lôi kéo các tín đồ công giáo lầm lạc, kích động họ nổi dậy chống phá triều đình, hình thànhđạo quân nội ứng cho cuộc xâm lược sắp tới.
- Bắt liên lạc với Giăng Đuy-puy ⇒ hậu thuẫn cho Đuy-puy gây rối ở Hà Nội
Trang 3ngày 20/11/1873, Pháp chiếm thành; sau đó mở rộng đánh chiếm Hưng Yên, Phủ Lí, HảiDương, Ninh Bình, Nam Định.
Pháp tấn công thành Hà Nội lần thứ nhất (1873)
3 Phong trào kháng chiến ở Bắc Kì trong những năm 1873 – 1874
- Quan quên triều đình chiến đấu anh dũng, song không ngăn được bước tiến của địch:
+ Khi Pháp đánh thành Hà Nội, 100 binh lính đã chiến đấu và anh dũng hi sinh tại ô QuanChưởng
Trang 4Ô Quan Chưởng (Hà Nội)
+ Tổng đốc Nguyễn Tri Phương chỉ huy quân sĩ chiến đấu dũng cảm; thành Hà Nội thất thủ,quân triều đình nhanh chóng tan rã; Tổng đốc Nguyễn Tri Phương bị trọng thương, khi rơi vàotay địch, ông đã khước từ sự chạy chữa của Pháp, nhịn ăn cho tới chết,
- Hành động xâm lược của Pháp khiến nhân dân Việt Nam vô cùng căm phẫn Nhân dân tiếp tụcchiến đấu quyết liệt, làm nên chiến thắng vang dội tại Cầu Giấy (21/12/1873)
- Thất bại trong trận Cầu Giấy ⇒ Pháp hoang mang, lo sợ, hoảng hốt, tìm cách thương lượngvới triều Huế
⇒ 15/3/1874, Hiêp ước Giáp Tuất được kí kết, theo đó, triều Huế nhượng hẳn 6 tỉnh Nam Kìcho Pháp, Việt Nam “chiểu” theo đường lối ngoại giao của Pháp, Pháp được tự do buôn bán vàđược đóng quân tại những vị trí then chốt ở Bắc Kì
⇒ Hiệp ước Giáp Tuất gây nên làn sóng bất bình trong nhân dân Cuộc kháng chiến của nhândân chuyển sang giai đoạn mới: vừa chống Pháp vừa chống triều đình phong kiến đầu hàng
II THỰC DÂN PHÁP TIẾN ĐÁNH BẮC KÌ LẦN THỨ II CUỘC
KHÁNG CHIẾN Ở BẮC KÌ VÀ TRUNG KÌ TRONG NHỮNG NĂM
1882 – 1884.
1 Quân Pháp đánh chiếm Hà Nội và các tỉnh Bắc Kì lần thứ hai (1882 – 1883)
Trang 5* Nguyên nhân: - Từ những năm 70 của thế kỉ XX, nước Pháp chuyển sang giai đoạn đế quốcchủ nghĩa Yêu cầu về thị trường, nguyên liệu, nhân công và lợi nhuận đặt ra cấp thiết => Thựcdân Pháp ráo riết xúc tiến âm mưu xâm lược toàn bộ Việt Nam.
* Thủ đoạn:
- Phái gián điệp ra Bắc điều tra tình hình bố phòng của Việt Nam
- Vu cáo triều đình nhà Nguyễn vi phạm Hiệp ước Giáp Tuất để lấy cớ kéo quân ra Bắc
* Hành động xâm lược
- Ngày 03/04/1882, Đại tá Ri-vi-e đổ bộ lên Hà Nội
- Ngày 25/4/1882, Pháp gửi tối hậu thư cho Hoàng Diệu, yêu cầu giao thành trong ba tiếng đồng
hồ Chưa hết hạn, quân Pháp đã nổ súng chiếm thành, sau đó chiếm mỏ than Hồng Gai, QuảngYên, Nam Định
2 Nhân dân Hà Nội và các tỉnh Bắc kì kháng chiến
- Quan quân triều đình và Tổng đốc Hoàng Diệu anh dũng chiến đấu bảo vệ thành Hà Nội Khithành mất, Hoàng Diệu tự vẫn Triều Nguyễn hoang mang, cầu cứu nhà Thanh
- Nhân dân ta dũng cảm chiến đấu chống Pháp:
+ Các sĩ phu không tuân lệnh triều đình, tiếp tục tổ chức kháng chiến
+ Quân dân ta tích cực chiến đấu, gây cho Pháp nhiều khó khăn, tiêu biểu là trận Cầu Giấy lầnhai (19/5/1883)
Trang 6Trận Cầu Giấy lần thứ hai (19/5/1883)
III THỰC DÂN PHÁP TẤN CÔNG CỬA BIỂN THUẬN AN HIỆP ƯỚC 1883 VÀ HIỆP ƯỚC 1884.
1 Quân Pháp tấn công cửa biển Thuận An.
- Sau thất bịa trong trận Cầu Giấy lần thứ hai, Pháp càng củng cố quyết tâm xâm lược ViệtNam
- Lợi dụng Tự Đức mất, triều đình lục đục vua Tự Đức mất, Pháp quyết định đánh thẳng vàoHuế, buộc triều Nguyễn phải đầu hàng
⇒ Ngày 18/8/1883, Đô đốc Cuốc-bê chỉ huy chiếm các pháo đài ở cửa Thuận An Đến chiều tối20.8.1883 , toàn bộ cửa biển Thuận An lọt vào tay giặc
2 Hai bản hiệp ước 1883 và 1884 Nhà nước phong kiến Nguyễn đầu hàng.
- Nghe tin Pháp tấn công Thuận An, triều Huế xin đình chiến, kí Hiệp ước Hác-măng (1883)
* Nội dung của Hiệp ước Hắc-măng:
Trang 7+ Việt Nam đặt dưới sự “bảo hộ” của Pháp Nam Kì là thuộc địa từ năm 1874 nay mở rộng rađến hết tỉnh Bình Thuận, Bắc Kì (bao gồm cả Thanh – Nghệ - Tĩnh) là đất bảo hộ, Trung Kì dotriều đình quản lí.
+ Đại diện của Pháp ở Huế trực tiếp điều khiển ở Trung Kì Mọi việc giao thiệp của Việt Namvới nước ngoài đều do Pháp nắm giữ
+ Về quân sự: triều đình phải nhận các huấn luyện viên và sĩ quan chỉ huy của Pháp, phải triệthồi binh lính từ Bắc Kì về kinh đô, Pháp được tự do đóng quân ở Bắc Kì, toàn quyền xử tríquân Cờ Đen
+ Về kinh tế: Pháp kiểm soát toàn bộ các nguồn lợi trong nước
- Sau hiệp ước Hác-măng, triều đình ra lệnh giải tán các phong trào kháng chiến nhưng nhữnghoạt động chống Pháp ở Bắc Kì vẫn không chấm dứt ⇒ Để chấm dứt chiến sự, từ tháng12/1883, Pháp tiến hành các cuộc hành quân nhằm tiêu diệt các toán nghĩa binh chống Pháp
- Ngày 6/6/1884, Pháp kí với triều Nguyễn hiệp ước Pa-tơ-nốt, căn bản dựa trên Hiệp ước măng nhưng sửa chữa một số điều nhằm xoa dịu dư luận và mua chuộc thêm những phần tửphong kiến bán nước đầu hàng
Hác-⇒ Việt Nam trở thành thuộc địa của thực dân Pháp
PHẦN 2: LÝ THUYẾT LỊCH SỬ 11 BÀI 20: CHIẾN SỰ LAN RỘNG RA
CẢ NƯỚC – CUỘC KHÁNG CHIẾN CỦA NHÂN DÂN TA NĂM 1873 ĐẾN NĂM 1884 – NHÀ NGUYỄN ĐẦU HÀNG
A THỰC DÂN PHÁP TIẾN ĐÁNH BẮC KÌ LẦN THỨ NHẤT (1873) KHÁNG CHIẾN LAN RỘNG RA BẮC KÌ
Câu 1: Đâu không phải là hành động của thực dân Pháp chuẩn bị cho cuộc tấn công ra Bắc Kì
lần thứ nhất?
A. Xây dựng lực lượng quân đội ở Bắc Kì
B. Lôi kéo một số tín đồ Công giáo lầm lạc
C. Cử gián điệp ra Bắc nắm tình hình
Trang 8D. Bắt liên lạc với các lái buôn đang hoạt động ở vùng biển Trung Quốc- Việt Nam
Đáp án:
Để chuẩn bị tiến công ra Bắc Kì lần thứ nhất, thực dân Pháp đã cử gián điệp ra Bắc nắm bắt tìnhhình và lôi kéo một số tìn đồ Công giáo lầm lạc, kích động họ nổi lên chống triều đình, hìnhthành đạo quân nội ứng cho cuộc xâm lược sắp đến Đồng thời bắt liên lạc với Giăng Đuy- puy,một lái buôn đang hoạt động ở vùng biển Trung Quốc- Việt Nam
Đáp án cần chọn là: A
Câu 2: Vì sao quân đội triều đình nhanh chóng thất thủ tại thành Hà Nội năm 1873?
A. Triều đình đã chủ động đầu hàng
B. Tương quan lực lượng chênh lệch
C. Sự sai lầm trong cách đánh giặc
D. Triều đình mải lo đối phó với phong trào đấu tranh của nhân dân
Đáp án:
Khi Pháp thực hiện đánh Bắc Kì lần 1, quân triều đình mắc phải sai lầm trong cách đánh giặc:thực hiện chiến thuật phòng thủ, dựa vào thành để đợi giặc, mặc dù ở trong thành Tổng đốcNguyễn Tri Phương có đốc thúc quân sĩ chiến đấu những thành cũng bị thất thủ Hơn nữa, cuộckháng chiến của triều đình chưa có sự kết hợp với nhân dân kháng chiến nên mới đưa đến kếtquả này
Đáp án cần chọn là: C
Câu 3: Chiến thắng của quân dân Bắc Kì ở trận Cầu Giấy lần thứ nhất (1873) đã có tác động
như thế nào đến thái độ của quân Pháp ở Việt Nam?
A. Tăng nhanh viện binh ra Bắc Kì
B. Hoang mang lo sợ và tìm cách thương lượng
C. Bàn kế hoạch mở rộng chiến tranh xâm lược ra Bắc Kì
D. Ráo riết đẩy mạnh âm mưu xâm lược Việt Nam
Trang 9Đáp án:
Chiến thắng của quân ta tại Cầu Giấy (Hà Nội) lần thứ nhất (1873) đã khiến nhân dân ta vôcùng phấn khởi, ngược lại làm cho thực dân Pháp hoang mang, lo sợ và tìm cách thương lượng.Đáp án cần chọn là: B
Câu 4: Vì sao triều đình nhà Nguyễn kí với thực dân Pháp Hiệp ước Giáp Tuất (1874)?
A. Thực dân Pháp đe dọa đưa quân đánh kinh thành Huế.
B. Vì sợ phong trào kháng chiến của nhân dân ta.
C. So sánh lực lượng trên chiến trường không có lợi cho ta.
D. Triều đình mơ hồ, ảo tưởng vào con đường thương thuyết
- Triều đình Huế muốn hoà với Pháp để bảo vệ quyền lợi của dòng họ và giai cấp
- Ảo tưởng dựa vào con đường thương thuyết để giành lại những vùng đất đã mất
Đáp án cần chọn là: D
Câu 5: Đâu không phải là lý do để đến năm 1873 Pháp mới tấn công ra Bắc Kì lần thứ nhất?
A. Tác động của cuộc chiến tranh Pháp- Phổ
B. Ảnh hưởng của công xã Pari 1871
C. Pháp tìm ra con đường sông Hồng để tham nhập vào phía Nam Trung Hoa
D. Bận đàn áp phong trào cách mạng ở Trung Quốc
Đáp án:
Trang 10Đến trước năm 1873, thực dân Pháp đã ổn định được nền thống trị ở Nam Kì Tuy nhiên ởPháp lại diễn ra cuộc chiến tranh Pháp- Phổ (1870- 1871) và công xã Pari (1871) Sau khi pháthiện con đường sông hồng để xâm nhập và miền Nam Trung Hoa và để tránh bị thực dân Anhhớt tay trên, đồng thời củng cố vùng Tây Nam Kì, năm 1873 quân Pháp quyết định mở cuộc tấncông ra Bắc Kì lần thứ nhất
Đáp án cần chọn là: D
Câu 6: Nguyên nhân sâu xa để thực dân Pháp tổ chức đánh chiếm Bắc Kì lần thứ nhất (1873) là
gì?
A. Chiếm lấy nguồn than đá phục vụ cho công nghiệp Pháp
B. Độc chiếm con đường sông Hồng
là đánh Bắc Kì để củng cố Nam Kì Điều này đã được phản ánh ngay trong nội dung của hiệpước Giáp Tuất (1874) khi Pháp đã buộc được triều đình Nguyễn thừa nhận 6 tỉnh Nam Kì là đấtthuộc Pháp
Trang 11Để chuẩn bị cho cuộc đánh chiếm Bắc Kì lần thứ nhất (1873), thực dân Pháp ở Sài Gòn đã pháiĐại úy Gác-ni-ê làm chỉ huy đưa quân ra Bắc
Đáp án cần chọn là: A
Câu 8: Ngày 20-11-1873, ở Bắc Kì đã diễn ra sự kiện lịch sử gì?
A. Pháp nổ súng tấn công thành Hà Nội
B. Pháp gửi tối hậu thư yêu cầu Nguyễn Trị Phương nộp thành
C. Quân Pháp thôn tính được toàn bộ Bắc Kì
D. Chiến thắng Cầu Giấy lần thứ nhất
Đáp án:
Sau khi đưa quân đội ra Hà Nội, ngày 19-11-1873, Gác-ni-e gửi tối hậu thư cho Nguyễn TriPhương yêu cầu giải tán quân đội, nộp khí giới… Không đợi trả lời, ngày 20-11-1873, quânPháp đã nổ súng chiếm thành Hà Nội
Đáp án cần chọn là: A
Câu 9: Duyên cớ thực dân Pháp sử dụng để kéo quân ra Bắc Kì năm 1873 là gì?
A. Nhà Nguyễn giao thiệp với nhà Thanh không hỏi ý kiến Pháp
B. Nhà Nguyễn không trả chiến phí cho Pháp
C. Nhà Nguyễn đàn áp những tín đồ công giáo
D. Giải quyết vụ gây rối của Đuy – puy
Đáp án:
Sau khi giật dây Đuy-puy- một lái buôn Pháp hoạt động ở vùng biến Trung Quốc – Việt Namgây rối ở Bắc Kì, lấy cớ triều Nguyễn nhờ giải quyết “vụ Đuy – puy”, thực dân Pháp ở Sài Gònphái Đại úy Gác – ni – ê đưa quân ra Bắc
Đáp án cần chọn là: D
Trang 12Câu 10: Hiệp ước nào đánh dấu việc triều đình nhà Nguyễn chính thức thừa nhận sáu tỉnh Nam
Kì là đất thuộc Pháp?
A. Hiệp ước Nhâm Tuất
B. Hiệp ước Giáp Tuất
C. Hiệp ước Hác măng
D. Hiệp ước Patơnốt
Đáp án:
Hiệp ước Giáp Tuất năm 1874 đã chính thức thừa nhận 6 tỉnh Nam Kì là đất thuộc Pháp, côngnhận quyền đi lại, buôn bán, kiểm soát và điều tra tình hình Việt Nam của chúng…
Đáp án cần chọn là: B
Câu 11: Vì sao ô Thanh Hà ở Hà Nội lại được đổi tên thành ô Quan Chưởng như hiện nay?
A. Do sự thay đổi địa giới hành chính của người Pháp
B. Do muốn ghi nhớ công lao của Nguyễn Tri Phương và binh lính thành Hà Nội
C. Do muốn ghi nhớ công lao của viên Chưởng cơ và binh lính thành Hà Nội
D. Do sự thay đổi địa giới hành chính của triều Nguyễn
Đáp án cần chọn là: C
B THỰC DÂN PHÁP TIẾN ĐÁNH BẮC KÌ LẦN THỨ HAI CUỘC KHÁNG CHIẾN Ở BẮC KÌ VÀ TRUNG KÌ TRONG NHỮNG NĂM 1882 – 1884
Trang 13Câu 1: Khi thực dân Pháp đánh thành Hà Nội lần thứ hai, Tổng đốc Hoàng Diệu đã có hành
động như thế nào?
A. Chỉ huy quân sĩ kiên quyết chống cự.
B. Đầu hàng, giai nộp thành.
C. Thực hiện kế sách vườn không nhà trống.
D. Rút lui ra ngoài thành để bảo toàn lực lượng
Đáp án:
Khi thực dân Pháp đánh thành Hà Nội lần thứ hai, Tổng đốc Hoàng Diệu chỉ huy quân sĩ kiênquyết chống cự nhưng vẫn không giữ được thành
Đáp án cần chọn là: A
Câu 2: Thực dân Pháp đã viện cớ nào để xâm lược Bắc Kì lần thứ hai (1882)?
A. Nhà Nguyễn vẫn tiếp tục chính sách “bế quan tỏa cảng”
B. Nhà Nguyễn đàn áp đẫm máu các cuộc khởi nghĩa của nông dân
C. Nhà Nguyễn tiếp tục có sự giao hảo với nhà Thanh ở Trung Quốc mà không thông quaPháp
D. Nhà Nguyễn vi phạm Hiệp ước Giáp Tuất (1874)
Đáp án:
Năm 1882, Pháp vu cáo triều đình Huế vi phạm Hiệp ước Giáp Tuất (1874), ngăn trở ngườiPháp đi lại buôn bán trên sông Hồng, cấm đạo, giết đạo …để lấy cớ kéo quân ra Bắc Kì lần thứhai
Đáp án cần chọn là: D
Câu 3: Tên tướng Pháp nào đã chỉ huy cuộc tiến công ra Bắc Kì lần thứ hai?
A. Gácniê
B. Rivie
Trang 14Câu 4: Chiến thắng Cầu Giấy lần thứ hai của nhân dân ta (1883) là sự kết hợp chiến đấu giữa
đội quân của
A. Trương Định và Nguyễn Trung Trực
B. Hoàng Tá Viêm và Lưu Vĩnh Phúc
C. Hoàng Tá Viêm và Nguyễn Trung Trực
D. Nguyễn Trung Trực và Lưu Vĩnh Phúc
A. Triều đình đã đầu hàng thực dân Pháp.
B. Quân triều đình chống cự yếu ớt.
C. Quân triều đình thực hiện chiến thuật phòng thủ, dựa vào thành đợi giặc, chưa kết hợp vớinhân dân kháng chiến.
D. Triều dình mải lo đối phó với phong trào đấu tranh của nhân dân
Đáp án:
Trang 15Trong hai lần Pháp tiến quân ra Bắc Kì lần 1 và lần 2, triều đình Huế vẫn thực hiện chiến thuậtphòng thù, dựa vào thành để đợi giặc, chưa kết hợp với nhân dân kháng chiến Chính vì thế,quân đội triều đình nhà Nguyễn đã nhà Nguyễn đã nhanh chóng thất thủ tại thành Hà Nội.Đáp án cần chọn là: C
Câu 6: Đâu không phải là lý do để sau 10 năm kể từ cuộc xâm chiếm Bắc Kì lần thứ nhất thực
dân Pháp mới đánh Bắc Kì lần thứ hai?
A. Chủ nghĩa tư bản Pháp tiến lên giai đoạn chủ nghĩa đế quốc
B. Nước Pháp chưa khôi phục được kinh tế sau chiến tranh Pháp- Phổ nên cần bóc lột thuộcđịa
C. Thực dân Pháp mới phát hiện nguồn than đá ở Bắc Kì
D. Quân Pháp bận đàn áp phong trào kháng chiến ở Trung và Nam Kì
Đáp án:
Cuối thế kỉ XIX, chủ nghĩa tư bản Pháp tiến dần lên giai đoạn chủ nghĩa đế quốc, cùng với việcchưa khôi phục được kinh tế sau chiến tranh Pháp- Phổ, thực dân Pháp rất cần thị trường vàthuộc địa Hơn nữa việc phát hiện nguồn tài nguyên than đá phục vụ cho công cuộc công nghiệphóa đã thôi thúc quân Pháp tiến hành đánh chiếm Bắc Kì lần 2 Còn ở Nam Kì, từ sau năm
1867, thực dân Pháp đã cơ bản bình định được vùng đất này, phong trào kháng chiến đã dầnlắng xuống
C. Nguồn than đá dồi dào
D. Thực dân Anh đang nhòm ngó Bắc Kì
Đáp án:
Trang 16Từ nửa sau thế kỉ XIX, chủ nghĩa tư bản Pháp tiến dần lên giai đoạn chủ nghĩa đế quốc, nhu cầu
về nguồn nguyên liệu, thị trường, nhân công ngày càng tăng Trong khi đó, thực dân Pháp lạiphát hiện ra nguồn than đá dồi dào phục vụ cho sản xuất công nghiệp Pháp ở Bắc Kì ⇒ thựcdân Pháp quyết tâm xâm chiếm bằng được Bắc Kì lần thứ hai (1883)
B. Do thiệt hại của Pháp trong trận Cầu Giấy lần hai ít nặng nề hơn so với lần thứ nhất
C. Do chính phủ Pháp đã gửi viện binh kịp thời sang Việt Nam
D. Do nội bộ triều đình Huế đang rối loạn
Đáp án:
Từ nửa sau thế kỉ XIX, chủ nghĩa tư bản Pháp tiến dần lên giai đoạn chủ nghĩa đế quốc, vấn đềxâm lược thuộc địa đặt ra vô cùng cấp thiết Đặc biệt vấn đề nhanh chóng hoàn thành xâm lượcViệt Nam không còn là đường lối của một nhóm thực dân hiếu chiến mà đã trở thành đường lốichung của chính phủ Pháp Do đó, sau thất bại ở trận Cầu Giấy lần hai (1883), thay vì hoangmang, dao động, tìm cách thương thuyết với triều đình Huế thì thực dân Pháp lại gấp rút gửiviện binh sang và chuẩn bị mở cuộc tấn công quyết định vào kinh đô Huế, buộc nhà Nguyễnphải đầu hàng
Đáp án cần chọn là: A
Câu 9: Đâu không phải là những cơ hội có thể phản công đánh bại thực dân Pháp mà triều đình
Nguyễn đã bỏ qua trong cuộc kháng chiến cuối thế kỉ XIX?
A. Mặt trận Đà Nẵng (1858)
B. Mặt trận Gia Định (đầu năm 1859)
C. Trận Cầu Giấy lần thứ nhất (1873)