LỊCH SỬ 7 BÀI 13 NƯỚC ĐẠI VIỆT Ở THẾ KỈ XIII PHẦN 1 LÝ THUYẾT LỊCH SỬ 7 BÀI 13 NƯỚC ĐẠI VIỆT Ở THẾ KỈ XIII I – NHÀ TRẦN THÀNH LẬP 1 1 Nhà Lý sụp đổ Cuối thế kỉ XII, nhà Lý suy yếu + Chính quyền không[.]
Trang 1LỊCH SỬ 7 BÀI 13: NƯỚC ĐẠI VIỆT Ở THẾ KỈ XIII
PHẦN 1: LÝ THUYẾT LỊCH SỬ 7 BÀI 13: NƯỚC ĐẠI VIỆT Ở THẾ KỈ
XIII
I – NHÀ TRẦN THÀNH LẬP
1.1 Nhà Lý sụp đổ
- Cuối thế kỉ XII, nhà Lý suy yếu
+ Chính quyền không chăm lo đến đời sống nhân dân, quan lại ăn chơi sa đọa
+ Thiên tai, mất mùa, đói kém thường xuyên xảy ra
+ Đời sống nhân dân khổ cực
+ Khởi nghĩa nông dân nổ ra khắp nơi
+ Các thế lực phong kiến nổi lên tranh giành quyền lực, chống phá triều đình
- Trước tình hình đó nhà Lý phải dựa vào thế lực họ Trần để chống lại các lực lượng nổi loạn tạo điều kiện cho nhà Trần lên nắm quyền
- Tháng 12/1226, Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi cho Trần cảnh, nhà Lý sụp đổ, nhà Trần lên nắm quyền
1.2 Nhà Trần củng cố chế độ phong kiến tập quyền
Trang 2- Năm 1226, nhà Trần được thành lập.
- Bộ máy quan lại thời Trần về cơ bản vẫn giống thời Lý, được tổ chức theo chế độ quân chủ trung ương tập quyền
- Trung ương:
+ Đứng đầu là vua, thực hiện chế độ Thái thượng hoàng
+ Các chức đại thần văn, võ do người họ Trần nắm giữ
+ Đặt thêm một số cơ quan như Quốc sử viện, Thái y viện, Tôn nhân phủ và một số chức quan: Hà đê sứ, Khuyến nông sứ,
+ Quý tộc họ Trần được phong vương, ban thái ấp, quan lại được cấp bổng lộc
- Địa phương:
+ Cả nước chia làm 12 lộ, dưới là phủ, châu, huyện, xã
Trang 3- Địa phương
1.3 Pháp luật thời Trần
- Nhà Trần chú trọng pháp luật, ban hành Quốc triều hình luật về cơ bản giống thời Lý nhưng được bổ sung thêm
- Pháp luật xác nhận và bảo vệ quyền tư hữu tài sản, quy định cụ thể việc mua bán ruộng đất
- Cơ quan pháp luật được tăng cường và hoàn thiện
+ Đặt cơ quan thẩm hình viện
Trang 4+ Để chuông ở điện Long Trì cho nhân dân kêu oan.
II – NHÀ TRẦN XÂY DỰNG QUÂN ĐỘI VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ 1.1 Nhà trần xây dựng quân đội và củng cố quốc phòng
- Nhà Trần tổ chức lại quân đội, củng cố quốc phòng
- Quân đội gồm có: cấm quân và quân ở các lộ
- Ở các làng, xã có hương binh, ngoài ra còn có quân đội của các vương hầu
- Được tuyển chọn theo chính sách “ngự binh ư nông” theo chủ trương “Quân lính cốt tinh nhuệ không cốt đông”
- Quân đội được học tập binh pháp và luyện tập võ nghệ
- Vua Trần thường đi tuần tra, cử nhiều tướng giỏi cầm quân đóng giữ các vị trí hiểm yếu
1.2 Phục hồi và phát triển kinh tế.
- Nhà Trần thực hiện nhiều biện pháp nhằm khôi phục và phát triển kinh tế
a Nông nghiệp:
+ Đẩy mạnh khai khẩn đất hoang, mở rộng diện tích canh tác
+ Cho phép vương hầu lập điền trang
+ Chú trọng thủy lợi, đặt chức Hà đê sứ
→ Nông nghiệp nhanh chóng được phục hồi và phát triển
b Thủ công nghiệp:
+ Các xưởng thủ công nhà nước chuyên sản xuất đồ gốm, dệt, chế tạo vũ khí
+ Thủ công nghiệp trong nhân dân có nhiều nghành nghề như làm giấy, đúc đồng, khắc ván in,
c Thương nghiệp:
Trang 5+ Xây dựng nhiều chợ làng, xã.
+ Kinh thành Thăng Long có 61 phố phường
+ Ngoại thương phát triển
PHẦN 2: 11 CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM LỊCH SỬ 7 BÀI 13: NƯỚC ĐẠI
VIỆT Ở THẾ KỈ XIII
Bài 13: Nước Đại Việt ở thế kỉ XIII Câu 1: Biểu hiện nào dưới đây không chứng tỏ sự khủng hoảng của nhà Lý cuối thế kỉ XII?
A. Quan lại không chăm lo đời sống nhân dân chỉ ăn chơi sa đọa
B. Thiên tai, mất mùa liên tiếp xảy ra
C. Phong trào đấu tranh của dân nghèo nổi lên khắp nơi
D.Vua Lý Huệ Tông không có người nối dõi
Lời giải:
Từ cuối thế kỉ XII, nhà Lý ngày càng khủng hoảng, suy yếu:
- Chính quyền không chăm lo đến đời sống của nhân dân mà lại lao vào ăn chơi sa đọa
- Lụt lội, hạn hán, mất mùa liên tiếp xảy ra Đời sống nhân dân cực khổ đến mức phải bán vợ đợ con
- Phong trào đấu tranh của nhân dân nổ ra ở nhiều nơi.
=> Loại trừ đáp án: D
Đáp án cần chọn là: D
Câu 2: Ý nào không phản ánh bối cảnh thành lập nhà Trần đầu thế kỉ XIII?
A. Thành lập trong bối cảnh nhà Lý suy yếu
B. Thế lực họ Trần lớn mạnh trong triều đình
Trang 6C. Lý Chiêu Hoàng kết hôn với Trần Cảnh và nhường ngôi cho chồng
D. Trần Thủ Độ tiến hành đảo chính, đưa Trần Cảnh lên ngôi
Lời giải:
- Từ cuối thế kỉ XII, nhà Lý ngày càng suy yếu và phải dựa vào thế lực họ Trần để chống lại các lực lượng nổi loạn Quyền lực trong triều đình dần bị họ Trần thâu tóm
- Vua Lý Huệ Tông không có con trai phải nhường ngôi cho con gái là Lý Chiêu Hoàng Sau đó
Lý Chiêu Hoàng đã kết hôn với Trần Cảnh- cháu họ của Trần Thủ Độ Đến năm 1226, Chiêu Hoàng đã nhường ngôi cho chồng Sự kiện này đánh dấu sự sụp đổ của nhà Lý, nhà Trần được thành lập.
=> Loại trừ đáp án: D
Đáp án cần chọn là: D
Câu 3: Nội dung nào sau đây không thuộc chính sách phát triển nông nghiệp dưới thời Trần?
A. Đẩy mạnh công cuộc khẩn hoang mở rộng diện tích
B. Cho đắp đê Đỉnh nhĩ
C. Đặt chức Hà đê sứ để trông coi, đốc thúc việc đắp đê
D. Ban hành phép quân điền
Lời giải:
Chính sách phát triển nông nghiệp dưới thời Trần bao gồm:
- Nhà Trần đẩy mạnh công cuộc khẩn hoang, mở rộng diện tích, sản xuất thông qua việc cho phép quý tộc chiêu tập dân phiêu tán lập điền trang
- Tổ chức đắp đê từ đầu nguồn đến cửa biển để đề phòng nước sông lên to, gọi là đê Đỉnh nhĩ
- Đặt chức Hà đê sứ trông coi việc đắp đê
…
=> Loại trừ đáp án: D
Trang 7Đáp án cần chọn là: D
Câu 4: Sự phát triển của nông nghiệp dưới thời Trần không mang ý nghĩa nào sau đây?
A. Ổn định đời sống nhân dân và tình hình xã hội
B. Là điều kiện để Đại Việt tiến hành chiến tranh mở mang bờ cõi
C. Là cơ sở để củng cố chế độ phong kiến chuyên chế
D. Tạo điều kiện để văn hóa phát triển rực rỡ
Lời giải:
Sự phát triển của nông nghiệp dưới thời Trần có tác dụng ổn định đời sống nhân dân, đảm bảo
sự ổn định của tình hình xã hội Từ đó tại điều kiện để củng cố sự vững chắc của chế độ phong kiến và nền văn hóa phát triển rực rỡ.
=> Đáp án B: chính sách mở mang bờ cõi thuộc chính sách chính trị - đối ngoại Hơn nữa, thời
kì náy quá trình Nam tiến ở Việt Nam chưa bắt đầu.
Đáp án cần chọn là: B
Câu 5: Anh (chị) có nhận xét gì về tổ chức bộ máy nhà nước thời Trần so với các triều đại
trước?
A. Được tổ chức quy củ, đầy đủ hơn, quyền lực tập trung lớn vào tay nhà vua, quý tộc Trần nắm giữ hầu hết những các vị trí trong triều đình
B. Được hoàn thiện, quyền lực tập trung toàn bộ vào tay nhà vua
C. Vẫn còn đơn giản, quyền lực của nhà vua bị hạn chế
D. Được tổ chức quy củ hơn, đội ngũ quan lại chủ yếu được tuyển chọn qua con đường thi cử
Lời giải:
- Hệ thống quan lại được tổ chức có quy củ, đầy đủ hơn Nhà Trần đặt thêm một số cơ quan như quốc sử viện, thái y viện, tôn nhân phủ và một số chức quan như Hà đê sứ, Khuyến nông sứ, Đồn điền sứ…đồng thời quy định cự thể về chế độ thưởng phạt quan lại
Trang 8- Quyền lực tập trung ngày càng lớn vào trong tay nhà vua
- Các chức quan đại thần văn, võ phần lớn do quý tộc họ Trần nắm giữ
Đáp án cần chọn là: A
Câu 6: Điểm giống nhau trong chính sách tổ chức quân đội thời nhà Lý so với thời nhà Trần là
A. Thực hiện chính sách “ngụ binh ư nông”
B. Thực hiện nền quốc phòng toàn dân
C. Xây dựng theo chủ trương “đông đảo, tinh nhuệ”
D. Xây dựng theo chủ trương “cốt tinh nhuệ, không cốt đông”
Lời giải:
Cả nhà Lý và Trần đều thực hiện chính sách “ngụ binh ư nông” (gửi binh ở nhà nông), cho quân
sĩ luân phiên về cày ruộng và thanh niên đăng kí tên vào sổ nhưng vẫn ở nhà sản xuất, khi cần triều đình sẽ điều động
Đáp án cần chọn là: A
Câu 7: Thời Trần bộ máy nhà nước được tổ chức theo chế độ
A. Quân chủ trung ương tập quyền
B. Phong kiến phân quyền
C. Quân chủ lập hiến
D. Quân chủ đại nghị
Lời giải:
Bộ máy quan lại thời Trần được tổ chức theo chế độ quân chủ trung ương tập quyền gồm 3 cấp: triều đình đứng đầu là vua, các đơn vị hành chính trung gian lộ, phủ, huyện, châu và cấp hành chính cơ sở là xã
Đáp án cần chọn là: A
Trang 9Chú ý
Tổ chức bộ máy nhà nước thời Trần trong giai đoạn đầu được tổ chức theo hình thức quân chủ quý tộc- thể chế mà trong đó quyền lực tối cao vẫn trong tay một người đứng đầu (vua, hoàng đế…) nhưng trong bộ máy nhà nước, tầng lớp quý tộc nắm giữ hầu hết các trọng trách ở triều đình và địa phương, hệ thống quan lại hầu hết là những người trong hoàng tộc
Câu 8: Hình thức phân phong tước hiệu và ruộng đất cho quý tộc dưới thời Trần được gọi là gì?
A. Phong vương hầu, ban lộc điền
B. Phương vương hầu, ban thực ấp thực phong
C. Phong vương hầu, ban thái ấp
D. Phong vương hầu, ban điền trang
Lời giải:
Các quý tộc họ Trần được phong vương hầu và ban thái ấp Tuy nhiên đất đai được ban cấp làm thái ấp các quý tộc chỉ có quyền chiếm hữu, còn nhà nước vẫn nắm quyền sở hữu tối cao
Đáp án cần chọn là: C
Câu 9: Bộ luật thành văn được biên soạn dưới thời Trần có tên là
A. Hình thư
B. Quốc triều hình luật
C. Luật Hồng Đức
D. Hoàng Việt luật lệ
Lời giải:
Thời Trần, Nhà nước chú trọng sửa sang luật pháp, ban hành bộ luật mới gọi là Quốc triều hình luật
Đáp án cần chọn là: B
Câu 10: Quân đội nhà Trần được phiên chế thành những bộ phận nào?
Trang 10A. Cấm quân và bộ binh.
B. Bộ binh và thủy binh
C. Cấm quân và quân ở các lộ
D. Quân trung ương và quân địa phương
Lời giải:
Quân đội nhà Trần gồm có: cấm quân và quân ở các lộ
- Cấm quân là đạo quân bảo vệ kinh thành, triều đình, nhà vua.
- Quân ở các lộ có chức năng bảo vệ chính quyền ở các địa phương Khi có chiến tranh, còn có
quân đội của các vương hầu
Đáp án cần chọn là: C
Câu 11: Triều Trần đã sáng tạo ra một chế độ chính trị đặc biệt trong lịch sử chế độ phong kiến
Việt Nam là
A. Chế độ “ngụ binh ư nông”
B. Chế độ Thương hoàng- quan gia
C. Chế độ quân chủ quý tộc
D. Chế độ điền trang- thái ấp
Lời giải:
Thời nhà Trần đã sáng tạo ra một chế độ chính trị đặc biệt là Thương hoàng- Quan gia Theo đó, nhà vua sau khi ở ngôi một thời gian sẽ truyền lại ngôi cho con và xưng là Thái thượng hoàng Quan gia sẽ xử lý và điều hành triều đình dưới sự hướng dẫn và giám sát của vua cha là Thái thượng hoàng cho tới khi thành thạo công việc
Cách truyền ngôi như thế có nhiều điều lợi cho hoàng gia:
- Quan gia được Thái thượng hoàng hướng dẫn và giúp củng cố vương quyền trong thời gian bắt đầu làm vua
Trang 11- Tránh được cảnh anh em tranh giành ngôi vua, có thể dẫn đến hỗn loạn triều đình Nhất là nếu vua cha băng hà đột ngột trước khi truyền ngôi vua.
- Tránh được cảnh bị đại thần có thế lực trong triều soán đoạt ngôi vua của vua con
Đáp án cần chọn là: B