Các nhân tố ảnh hưởng đến hoàn thiện hệ thống kế toán của các đơn vị hành chính sự nghiệp theo định hướng chuẩn mực về kế toán công quốc tế

NGUYỄN THỊ THU HIỀN CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC HOÀN THIỆN HỆ THỐNG KẾ TOÁN CỦA CÁC ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH SỰ NGHIỆP THEO ĐỊNH HƢỚNG CHUẨN MỰC KẾ TOÁN CÔNG QUỐC TẾ NGHIÊN CỨU CHO CÁC ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH S[.]

Dịch vụ viết thuê luận văn - Luận văn 1080

NGUYỄN THỊ THU HIỀN

CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC HOÀN THIỆN HỆ THỐNG KẾ TOÁN CỦA CÁC ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH SỰ NGHIỆP THEO ĐỊNH HƯỚNG CHUẨN MỰC KẾ TOÁN CÔNG QUỐC TẾ -

NGHIÊN CỨU CHO CÁC ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH SỰ NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN TP HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – NĂM 2017

Dịch vụ viết thuê luận văn - Luận văn 1080

NGUYỄN THỊ THU HIỀN

CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC HOÀN THIỆN HỆ THỐNG KẾ TOÁN CỦA CÁC ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH SỰ NGHIỆP THEO ĐỊNH HƯỚNG CHUẨN MỰC KẾ TOÁN CÔNG QUỐC TẾ -

NGHIÊN CỨU CHO CÁC ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH SỰ NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN TP HỒ CHÍ MINH

Chuyên ngành: Kế toán

Mã số: 60.34.03.01 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC :

PGS.TS VÕ VĂN NHỊTHÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – NĂM 2017

Dịch vụ viết thuê luận văn - Luận văn 1080

LỜI CAM ĐOAN

Đề tài nghiên cứu “Các nhân tố ảnh hưởng đến việc hoàn thiện hệ thống kế

toán của các đơn vị hành chính sự nghiệp theo định hướng chuẩn mực kế toán công quốc tế - Nghiên cứu cho các đơn vị hành chính sự nghiệp trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh” do chính tác giả thực hiện, các kết quả nghiên cứu chính

trong luận văn là trung thực và chưa từng công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứunào khác Tất cả những phần kế thừa, tham khảo cũng như tham chiếu đều được tríchdẫn đầy đủ và ghi nguồn cụ thể trong danh mục tài liệu tham khảo

Thành phố Hồ Chí Minh, Tháng 05 năm 2017

Tác giả

Nguyễn Thị Thu Hiền

Dịch vụ viết thuê luận văn - Luận văn 1080

MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA

LỜI CAM ĐOAN

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC VỀ VIỆC VẬN DỤNG CHUẨN MỰC KẾ TOÁN CÔNG QUỐC TẾ VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC HOÀN THIỆN HỆ THỐNG KẾ TOÁN THEO CHUẨN MỰC KẾ TOÁN CÔNG QUỐC TẾ 5

1.2.1 Các nghiên cứu về xu hướng cải cách hệ thống kế toán công và vận dụng

Dịch vụ viết thuê luận văn - Luận văn 1080

1.2.2 Các nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình cải cách hệ thống

kế toán theo hướng vận dụng IPSAS vào khu vực công, đơn vị HCSN 91.3 Nhận xét tổng quan các nghiên cứu trước và xác định khe hổng nghiên cứu

101.3.1 Nhận xét tổng quan các nghiên cứu trước 10

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT 13

18 2.1.3.6 Tổ chức bộ máy kế toán: 22

2.2 Tổng quan về chuẩn mực Kế toán công quốc tế 222.2.1 Giới thiệu về chuẩn mực kế toán công quốc tế 222.2.2 Vai trò và lợi ích của chuẩn mực kế toán công quốc tế 232.2.3 Danh mục các chuẩn mực kế toán công quốc tế 242.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến việc hoàn thiện hệ thống kế toán của các đơn

Dịch vụ viết thuê luận văn - Luận văn 1080

2.3.5 Môi trường nghề nghiệp (chuyên môn nghiệp vụ) 30

2.4.1 Lý thuyết đại diện hay còn gọi là lý thuyết ủy nhiệm (Agency Theory) 31

CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 36

3.2 Mô hình nghiên cứu đề nghị và giả thuyết nghiên cứu 37

CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN 48

Dịch vụ viết thuê luận văn - Luận văn 1080

4.2.3.1 Phân tích khám phá nhân tố của biến độc lập 564.2.3.2 Phân tích khám phá nhân tố của biến phụ thuộc 60

4.2.4.3 Kiểm định sự phù hợp của mô hình và hiện tượng đa cộng tuyến 68

CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 76

5.2.4 Đối với nhân tố điều kiện tổ chức, thực hiện 815.3 Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu trong tương lai 82

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

❖ Từ viết tắt có nguồn gốc tiếng Việt

❖ Từ viết tắt có nguồn gốc tiếng Anh

APEC Asia – Pacific Economic Cooperation

Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á – Thái Bình DươngASEAN Association of South – East Asian Nation

Hiệp hội các quốc gia Đông Nam ÁEFA Exploratory factor analysis

Phân tích nhân tố khám phá

IMF International monetary

fund Quỹ tiền tệ quốc tếIPSAS International Public Sector Accounting

Standards Chuẩn mực kế toán công quốc tếIPSASB International Public Sector Accounting Standards

Board Ủy ban chuẩn mực kế toán công quốc tếSPSS Statistial Package for the Social Sciences

Phần mềm thống kê khoa học xã hộiVIF Variance Inflation Factor

Hệ số phóng đại phương sai

Ngân hàng thế giớiWTO World trade Organization

Tổ chức thương mại thế giới

DANH MỤC BẢNG

BIỂU

Bảng 2.1 Bảng tổng kết các nhân tố tác động đến việc hoàn thiện hệ thống kế toán đơn vị HCSN theo định hướng chuẩn mực KTC quốc tế 34 Bảng 3.1 Bảng tổng hợp các nhân tố tác động theo mô hình nghiên cứu đề nghị 37 Bảng 3.2 Mã hóa các thang đo 39 Bảng 3.3 Cấu trúc của bảng câu hỏi 43 Bảng 4.1 Thống kê mẫu nghiên cứu 48 Bảng 4.2 Kết quả kiểm định KMO and Bartlett's Test biến độc lập 58 Bảng 4.3 Tổng phương sai trích(Total Variance Explained) 58 Bảng 4.4 Ma trận nhân tố sau khi xoay (Rotated Component Matrix) 59 Bảng 4.5 Kết quả phân tích khám phá nhân tố của biến phụ thuộc 60 Bảng 4.6 Diễn giải các biến quan sát sau khi xoay nhân tố 61 Bảng 4.7 Kết quả phân tích tương quan 64 Bảng 4.8 Kết quả phân tích hồi quy bội 65 Bảng 4.9 Phân tích hồi quy sau khi loại biến MTKT, MTNN 67 Bảng 4.10 Kết quả kiểm định sự phù hợp mô hình Model Summary 68 Bảng 4.11 Kết quả kiểm định ANOVA a 68

DANH MỤC HÌNH

VẼ

Hình 3.1 Khung nghiên cứu của luận văn 36 Hình 3.2 Mô hình nghiên cứu đề nghị 37

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong những năm gần đây cùng với sự phát triển của nền kinh tế, các đơn vịHCSN dưới sự quản lý điều hành của nhà nước đã từng bước phát triển ổn định, gópphần vào việc cải cách và phát triển kinh tế - xã hội của cả nước Chính vì vậy các đơn

vị HCSN phải có nhiệm vụ chấp hành luật ngân sách nhà nước, các quy định về chế độ

kế toán do nhà nước ban hành, nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý kinh tế - tài chính củanhà nước, nâng cao chất lượng công tác kế toán, hiệu quả quản lý Nhưng đồng thờicác đơn vị HCSN cũng có vai trò là đơn vị thực hiện chức năng quản lý nhà nước, quản

lý hành chính, xã hội và tạo ra các dịch vụ công để phục vụ cho mọi tầng lớp nhân dân,bao phủ khắp mọi vùng miền trên cả nước và mọi lĩnh vực của xã hội Chính vì vậy,vai trò cung cấp thông tin về quản lý và sử dụng các nguồn lực được giao tại đơn vị làhết sức quan trọng

Bên cạnh đó, trong bối cảnh nợ công ngày càng gia tăng, trở thành mối quantâm của mọi công dân Việt Nam, việc quản lý Ngân sách Nhà nước nhằm bảo đảm tínhcông khai, minh bạch là vấn đề hết sức cấp thiết Hơn nữa hiện nay Việt Nam đã gianhập các tổ chức WTO, APEC, ASEAN, cũng như kí cam kết với các tổ chức tài chính

WB, IMF của khu vực và thế giới, để thực hiện các hoạt động đầu tư quốc gia, nhận tàitrợ, viện trợ hay vay nợ nước ngoài thì nhà nước buộc phải công bố các thông tin tàichính minh bạch, đáng tin cậy, có thể so sánh với các chuẩn mực, thông lệ quốc tế

Tuy nhiên do tính đặc thù về đặc điểm tổ chức, hoạt động, các đơn vị HCSNngày càng mở rộng về quy mô và lĩnh vực hoạt động (sản xuất kinh doanh, dịch vụ…),nhưng công tác kế toán tại các đơn vị HCSN lại chịu sự chi phối của nhiều quy địnhkhác nhau như luật ngân sách, luật kế toán, chế độ kế toán HCSN….Mặc dù có nhiềuquy định và thông tư hướng dẫn nhưng công tác kế toán tại các đơn vị HCSN vẫn cònnhiều khó khăn, hạn chế trong việc ghi nhận thông tin và trình bày

BCTC vì hệ thống biểu mẫu BCTC khá nhiều nhưng chỉ cung cấp thông tin cho yêucầu quản lý của nhà nước, mà thiếu đi thông tin hữu ích cho việc giải trình và ra quyếtđịnh, cũng như còn nhiều cách biệt với chuẩn mực KTC quốc tế, chưa đáp ứng đượcnhững yêu cầu nêu trên.

Thành phố Hồ Chí Minh là đơn vị đầu tàu của cả nước về phát triển kinh tế, hộinhập quốc tế và cải cách hành chính, các nhà đầu tư nước ngoài và chính phủ các nướcbạn cũng rót vốn và tài trợ tài chính vào rất nhiều, để đáp ứng yêu cầu này thì hệ thống

kế toán công nói chung và kế toán đơn vị HCSN nói riêng phải đáp ứng được tính minhbạch, rõ ràng, và là công cụ hữu ích để quản lý, kiểm soát nguồn tài chính công, ngânsách Nhà nước

Chính vì vậy, để nắm bắt xu hướng cùng với các điều kiện tại Việt Nam nóichung và thành phố Hồ Chí Minh nói riêng thì vấn đề cần thiết là phải phân tích đượccác nhân tố tác động đến xu hướng cải cách hệ thống kế toán đơn vị HCSN phù hợpvới thông lệ chuẩn mực kế toán công quốc tế, từ đó đưa ra các giải pháp để dần hoànthiện hệ thống kế toán đơn vị HCSN nhằm phản ánh chính xác, trung thực các nghiệp

vụ kinh tế, tài chính phát sinh ở đơn vị, đáp ứng yêu cầu kiểm tra, kiểm soát, phân tích,tổng hợp, đánh giá tình hình hoạt động của đơn vị cũng như cung cấp số liệu báo cáotài chính, báo cáo quyết toán, công khai tài chính theo thông lệ quốc tế

Từ những vấn đề thực tiễn nêu trên, tác giả chọn nghiên cứu đề tài “ Các nhân

tố ảnh hưởng đến việc hoàn thiện hệ thống kế toán của các đơn vị hành chính sự nghiệp theo định hướng chuẩn mực kế toán công quốc tế - Nghiên cứu cho các đơn vị hành chính sự nghiệp trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh”.

2 Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu

2.1 Mục tiêu nghiên cứu

Luận văn nhằm hướng vào các mục tiêu cụ thể sau đây:

Thứ nhất: Nhận diện và phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến việc hoàn thiện hệ

thống kế toán của các đơn vị HCSN theo định hướng chuẩn mực KTC quốc tế

Thứ hai: Đo lường mức độ tác động của các nhân tố ảnh hưởng đến việc hoàn

thiện hệ thống kế toán của các đơn vị HCSN theo định hướng chuẩn mực KTC quốc tế

2.2 Câu hỏi nghiên cứu

Từ mục tiêu nghiên cứu có hai câu hỏi nghiên cứu như sau:

(1) Các nhân tố nào ảnh hưởng đến việc hoàn thiện hệ thống kế toán của các đơn

vị HCSN theo định hướng chuẩn mực KTC quốc tế ?(2) Mức độ ảnh hưởng của các nhân tố này như thế nào ?

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Hệ thống Luật kế toán, luật ngân sách nhà nước, chế độ kế toán và các báo cáotài chính của các đơn vị HCSN Việt Nam được trình bày và công bố theo Quyết định19/2006/QĐ-BTC và các văn bản pháp lý liên quan

Chuẩn mực kế toán công quốc tếCác nhân tố ảnh hưởng đến việc hoàn thiện hệ thống kế toán của các đơn vịHCSN theo định hướng chuẩn mực KTC quốc tế

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Hệ thống kế toán tại các đơn vị HCSN cấp cơ sở, không đi vào báo cáo tài chínhtổng hợp áp dụng cho đơn vị cấp 1 và cấp 2 Tuy nhiên tác giả chủ yếu khảo sát tại cácđơn vị hành chính sự nghiệp trên địa bàn TPHCM

4 Phương pháp nghiên cứu

Tác giả sử dụng đồng thời cả phương pháp nghiên cứu định tính và định lượngtrong quá trình nghiên cứu luận văn, trong đó nghiên cứu định lượng đóng vai trò chủyếu

Phương pháp nghiên cứu định tính được sử dụng để khái quát hóa, mô tả các lýthuyết kế toán và các chuẩn mực kế toán, đánh giá thực trạng hệ thống kế toán tại cácđơn vị HCSN hiện nay

Phương pháp nghiên cứu định lượng được sử dụng để xác định, kiểm chứng cácnhân tố ảnh hưởng đến việc hoàn thiện hệ thống kế toán cho các đơn vị HCSN theođịnh hướng chuẩn mực KTC quốc tế thông qua việc: thiết kế bảng câu hỏi, khảo sát vàthu thập dữ liệu Sử dụng phần mềm SPSS 20.0 để tiến hành phân tích dữ liệu: đánhgiá độ tin cậy Cronback’s alpha và phân tích nhân tố EFA, phân tích hồi quy bội đểđánh giá sự tác động của các nhân tố đến việc hoàn thiện hệ thống kế toán của các đơn

vị HCSN theo định hướng chuẩn mực KTC quốc tế

5 Những đóng góp mới của luận văn

Đa số các nghiên cứu trong nước và nước ngoài nghiên cứu về việc hoàn thiện

hệ thống kế toán và hệ thống BCTC của khu vực công theo định hướng chuẩn mựcKTC quốc tế, mà chưa có nghiên cứu riêng cho các đơn vị HCSN Do đó, đóng gópmới của luận văn này là nhận diện các nhân tố ảnh hưởng đến việc hoàn thiện hệ thống

kế toán của các đơn vị HCSN theo định hướng chuẩn mực kế toán công quốc tế, thôngqua kiểm định xác định các nhân tố ảnh hưởng và đo lường mức độ tác động của cácnhân tố này đến việc hoàn thiện hệ thống kế toán của các đơn vị HCSN theo địnhhướng chuẩn mực kế toán công quốc tế

6 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu và phần phụ lục, kết cấu luận văn bao gồm 5 chương như sau:

Chương 1: Tổng quan các nghiên cứu trước về việc vận dụng chuẩn mực kế toán công quốc tế

Chương 2: Cơ sở lý thuyếtChương 3: Phương pháp nghiên cứu Chương 4: Kết quả nghiên cứu và bàn luận

Chương 5: Kết luận, kiến nghị và hướng nghiên cứu trong tương lai

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC VỀ VIỆC VẬN DỤNG CHUẨN MỰC KẾ TOÁN CÔNG QUỐC TẾ VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC HOÀN THIỆN HỆ THỐNG KẾ TOÁN THEO CHUẨN MỰC KẾ TOÁN CÔNG QUỐC

TẾ

1.1 Tổng quan các nghiên cứu ở nước ngoài

Klaus Luder (1992) trong nghiên cứu “A contingency model of governmentalaccounting innovations in the political administrative environment” đã dựa trên việcnghiên cứu so sánh kế toán khu vực công của các quốc gia phát triển như Hoa Kỳ,Canada, Đan Mạch, Thụy Điển, Đức, Pháp và một vài vùng thuộc Vương quốc Anh vàcộng đồng Châu Âu, ông cho rằng có 4 nhóm nhân tố tác động đến sự đổi mới kế toánkhu vực công nhằm cung cấp thông tin trung thực, hữu ích, đáng tin cậy về tài chínhkhu vực công và nó cung cấp một cơ sở cho việc cải thiện kiểm soát tài chính của cáchoạt động của chính phủ, dựa trên cơ sở kế toán dồn tích Các nhóm nhân tố bao gồm(1) sự kích thích đổi mới, (2) sự biến đổi cấu trúc xã hội, (3) cấu trúc của hệ thốngchính trị - hành chính, (4) các rào cản thực hiện

Tiếp tục phát triển nghiên cứu của Luder, Outda Hassan (2004) nghiên cứu môhình cơ bản cho việc áp dụng thành công kế toán dồn tích ở khu vực công “ Transitionbarriers of accrual accouting in the public sector of developed and developingcountries: statistical analyses with special focus on The Netherlands and Egypt” ,Outda đã mở rộng vấn đề nghiên cứu đối với các nước phát triển và đang phát triển.Theo đó việc cải cách kế toán khu vực công tại các nước đang phát triển cũng có nhữnghạn chế nhất định bắt nguồn từ những nguyên nhân như thâm hụt ngân sách, nạn tham

ô tham nhũng, tỉ lệ lạm phát cao, hạn chế về trình độ chuyên

môn nghiệp vụ và nguồn lực tài chính để thực hiện Từ đó, tác giả xây dựng mô hìnhcác nhân tố giúp các nước đang phát triển cải cách kế toán khu vực công bao gồm:quản lý thay đổi, hỗ trợ chính trị, hỗ trợ học thuật, chiến lược truyền thông, tính sẵnsàng thay đổi, ngân sách để thực hiện thay đổi, sự phối hợp giữa các tổ chức liên quan

và trình độ công nghệ thông tin

Theo Zhang (2005) tiếp tục phát triển nghiên cứu của Mueller (1967), Nobes(1984), nghiên cứu “ Environmental Factor in China’s financial accountingdevelopment since 1949”, tác giả tìm hiểu những nguyên nhân của sự khác biệt về kếtoán của các quốc gia, đồng thời xác định các nhân tố ảnh hưởng đến việc cải cách kếtoán khu vực công giai đoạn 1949-2004 của Trung Quốc, có 7 nhân tố bao gồm: môitrường chính trị, môi tường kinh tế, môi tường pháp lý, môi trường quốc tế, môi trườngvăn hóa, môi tường giáo dục, môi trường nghề nghiệp

Phetphrairin Upping và Judy Olive (2011) trong nghiên cứu “ Accounting changemodel for the public sector: adapting luder’s model for developing countries” đã nghiên cứu về mô hình chuyển đổi kế toán khu vực công tại các nước đang phát triển, và tác giảthực hiện kiểm chứng tại các trường công lập tại Thái Lan Theo tác giả có bốn nhân tố chính tác động vào sự thay đổi kế toán khu vực công bao gồm: các nhân tố tác động hỗ trợ cho sự thay đổi, các nhân tố tác động cản trở sự thay đổi, các áp lực bên trong cho sựthay đổi, các áp lực bên ngoài cho sự thay đổi

Tác giả Harun (2012) nghiên cứu “ Pulic sector accouting reform in IndonesianPost – Saharto Era”, tác giả tập trung nghiên cứu việc cải cách hệ thống kế toán côngcủa Indonesia, theo hướng vận dụng kế toán dồn tích trong khu vực công Tác giả đãchỉ ra rằng việc vận dụng thành công kế toán dồn tích là rất hạn chế bởi năng lực thểchế thấp (thủ tục quan liêu, làm việc không hiệu quả, thông tin thiếu minh bạch) củakhu vực công, đó cũng là trở ngại chính cho các nước đang phát triển trong việc theođuổi cải cách hệ thống kế toán khu vực công Theo tác giả có bốn nhân tố chính dẫnđến khó khăn trong việc cải cách kế toán khu vực công đó là: thiếu nguồn nhân lực taynghề cao, quan chức cấp cao trong hệ thống Chính phủ

đã quen với hệ thống kế toán cơ sở tiền, thiếu sự hỗ trợ chính trị, không có chuẩn mực

kế toán riêng cho khu vực công

Le Thi Nha Trang (2012) nghiên cứu “ Application of IPSAS Standards to theVietnamese Government accouting and financial statement”, tác giả đánh giá những lợithế và bất lợi của IPSAS cùng với những ảnh hưởng của IPSAS đến các mức độ vậndụng khác nhau ở các quốc gia, nghiên cứu thực nghiệm cho trường hợp tại Việt Nam.Nghiên cứu tìm ra 4 hạn chế của việc vận dụng IPSAS là: khó khăn trong việc tổng hợp

dữ liệu ngân sách quốc gia, hạn chế về trình độ nguồn nhân lực, nguồn lực tài chínhhạn hẹp, hệ thống công nghệ thông tin không đạt yêu cầu

Trong nghiên cứu của Bello (2013) “IPSAS: Issues, challenges andimplementation” về những lợi ích và trở ngại khi vận dụng IPSAS tại Nigeria, trong đólợi ích mong đợi của Nigeria khi vận dụng IPSAS là cải thiện tính nhất quán và tính sosánh của BCTC, có thông tin toàn diện về chi phí để hỗ trợ cho việc quản lý, tăngcường trách nhiệm giải trình và tính minh bạch của khu vực công…Và khi vận dụngIPSAS, Nigeria cũng đối mặt với các trở ngại như không có lộ trình rõ ràng cho việcthực hiện cải cách kế toán khu vực công, yếu kém trong hệ thống quản lý của chínhphủ, sự khác biệt về thể chế chính trị, pháp lý, trình độ năng lực đội ngũ nhân viên kếtoán khu vực công còn nhiều hạn chế Do đó, tác giả đề xuất để vận dụng IPSAS thì cần

có 4 nhân tố sau: nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin, nâng cao trình độ nguồn nhânlực về IPSAS, chuyển đổi từ kế toán tiền mặt sang dồn tích, sự hỗ trợ từ quản lý cấp caobên trong và bên ngoài quốc gia

Theo Cristina Silvia Nistor và cộng sự (2013) nghiên cứu “ The influence ofinvironmental factors on the evolution of Romanian public accouting” dựa trên nềntảng nghiên cứu của Zhang Theo Cristina sự phát triển kế toán khu vực công củaRumani trong giai đoạn 1831- 2011 chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của 6 nhân tố: môitrường chính trị, môi trường kinh tế, môi trường văn hóa, môi trường pháp lý, môitrường giáo dục, và môi trường nghề nghiệp

Tác giả Mike Mbaya (2014) nghiên cứu “Implication of International publicsector accounting standards on county financial management and reporting”, tác giả sosánh hệ thống kế toán công hiện tại và hệ thống kế toán công khi vận dụng IPSAS,nghiên cứu đã chỉ ra các nhân tố tác động đến việc vận dụng IPSAS: vai trò tham giacủa chính phủ, yêu cầu về đào tạo nhân lực, cần có lộ trình rõ ràng và đầu tư nguồn tàinguyên để thực hiện Đồng thời nghiên cứu cũng đưa ra các điều kiện cần thiết choviệc vận dụng IPSAS bao gồm: sự hỗ trợ của chính phủ, các bên liên quan và các nhàtài trợ, nâng cao sự nhận thức của nhân viên về tính sẵn sàng thay đổi, cải thiện côngnghệ thông tin và áp dụng ERP.

Mukal Sumuel Tanjed (2016) nghiên cứu “ Factors influencing the acceptance

of international public sector accouting standards in Cameroon”, tác giả cho rằngChính phủ các nước, đặc biệt là các nước đang phát triển như Cameroon thì cần xâydựng hệ thống kế toán công phát triển tương xứng với hệ thống kế toán tài chính Đểlàm được điều này cần chuyển đổi kế toán khu vực công từ cơ sở tiền sang cơ sở dồntích theo IPSAS, như vậy kế toán khu vực công của Cameroon sẽ đáng tin cậy, minhbạch, có thể so sánh được Để đáp ứng được việc chuyển đổi, hoàn thiện hệ thống kếtoán khu vực công thì theo tác giả Cameroon cần có các nhân tố là nhận thức và trình

độ của đội ngũ kế toán, tuyển dụng và đào tạo đội ngũ nhân viên kế toán, nâng cao tình

độ công nghệ thông tin, sự hỗ trợ về chính trị và nguồn kinh phí để thực hiện chuyểnđổi

1.2 Tổng quan các nghiên cứu trong nước:

1.2.1 Các nghiên cứu về xu hướng cải cách hệ thống kế toán công và vận dụng IPSAS

Bùi Văn Mai (2007), trong nghiên cứu “ Định hướng, giải pháp và lộ trình banhành chuẩn mực kế toán công Việt Nam phù hợp với chuẩn mực kế toán công quốc tế”,tại hội thảo khoa học Định hướng và lộ trình áp dụng chuẩn mực kế toán công quốc tếvào Việt Nam, Bộ Tài chính Tác giả khẳng định Việt Nam sẽ vận

dụng IPSAS để ban hành chuẩn mực kế toán khu vực công, và để chuẩn bị cho việcthực hiện cải cách này thì Việt Nam cần phải hội đủ ba điều kiện là: điều kiện về pháp

lý, điều kiện về kỹ thuật nghiệp vụ, điều kiện về tổ chức thực hiện

Phạm Quang Huy (2010) trong bài “Tìm hiểu kế toán khu vực công tại một sốquốc gia và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam”, tạp chí kiểm toán số 4, tháng 4/2010,

đã nêu ra các lý thuyết cơ bản về khu vực công, kế toán khu vực công tại một số quốcgia đã và đang áp dụng để rút ra một số bài học kinh nghiệm trong quá trình xây dựngchuẩn mực kế toán công tại Việt Nam

Mai Thị Hoàng Minh (2014) trong bài “Vận dụng IPSAS để trình bày báo cáotài chính nhà nước theo mô hình tổng kế toán nhà nước”, theo tác giả những trở ngại,thách thức cho Việt Nam khi vận dụng IPSAS để trình bày và lập báo cáo tài chính baogồm 6 yếu tố: chưa hình thành hệ thống kế toán nhà nước thống nhất, phương pháp vànguyên tắc kế toán chưa tuân thủ hoàn toàn thông lệ kế toán quốc tế; số liệu kế toán tạicác đơn vị kế toán nhà nước chưa đồng bộ; kho bạc nhà nước chưa triển khai và vậnhành một cách hoàn chỉnh hệ thống thông tin kế toán tập trung; khuôn khổ pháp lýchưa đồng bộ và chưa theo kịp sự phát triển của kinh tế thị trường; năng lực trình độcủa cán bộ còn bị giới hạn; lộ trình cải cách chậm và nguồn lực tài chính giành cho cảicách kế toán chưa đáp ứng được yêu cầu

1.2.2 Các nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình cải cách hệ thống kế toán theo hướng vận dụng IPSAS vào khu vực công, đơn vị HCSN

Theo Nguyễn Như Quỳnh (2015), luận văn thạc sĩ trường ĐHKT TPHCM “Xácđịnh các nhân tố ảnh hưởng việc vận dụng chuẩn mực kế toán công quốc tế (IPSAS2):

“ Báo cáo lưu chuyển tiền tệ” vào Việt Nam”, ban đầu tác giả xây dựng mô hình giảđịnh có 7 nhân tố ảnh hưởng việc vận dụng IPSAS vào Việt Nam, nhưng qua quá trìnhnghiên cứu, phân tích, kiểm định thì chỉ còn 3 nhân tố ảnh hưởng đến sự kỳ vọng lậpbáo cáo lưu chuyển tiền tệ theo chuẩn quốc tế đó là: kinh nghiệm ban hành chuẩn mực,cộng đồng kế toán, hệ thống thông tin

Nghiên cứu của Nguyễn Thị Thu Hiền (2015), luận án tiến sĩ trường ĐHKTTPHCM “Hoàn thiện báo cáo tài chính khu vực công Việt Nam”, đã đưa ra 6 nhân tốảnh hưởng đến việc cải cách kế toán khu vực công tại Việt Nam như sau: môi trườngchính trị, môi trường pháp lý, môi trường kinh tế, môi trường giáo dục nghề nghiệp,môi trường quốc tế, môi trường văn hóa.

Theo nghiên cứu của Cao Thị Cẩm Vân (2016), luận án tiến sĩ trường ĐHKTTPHCM “ Nghiên cứu những nhân tố ảnh hưởng đến việc xây dựng chuẩn mực kế toáncông Việt Nam trong điều kiện vận dụng chuẩn mực kế toán công Quốc tế”, đã đưa ra

6 nhân tố tác động đến việc xây dựng chuẩn mực kế toán công ở nước ta bao gồm: áplực từ hội nhập kinh tế thế giới, tác động từ chuẩn mực kế toán công quốc tế, hệ thốngpháp lí, kỹ thuật nghiệp vụ, hệ thống chính trị và môi trường hoạt động, điều kiện tổchức thực hiện

1.3 Nhận xét tổng quan các nghiên cứu trước và xác định khe hổng nghiên cứu

1.3.1 Nhận xét tổng quan các nghiên cứu trước

Qua việc đọc và tìm hiểu các nghiên cứu đi trước của các tác giả trong nước vànước ngoài có liên quan đến luận văn, tác giả nhận thấy việc vận dụng chuẩn mực KTCquốc tế và xác định các nhân tố ảnh hưởng đến việc vận dụng chuẩn mực KTC quốc tếđược rất nhiều tác giả trên thế giới quan tâm Ở Việt Nam, các tác giả chỉ tập trung nêuthực trạng và giải pháp hoàn thiện hệ thống kế toán cho đơn vị HCSN, còn nhữngnghiên cứu xác định nhân tố ảnh hưởng việc vận dụng chuẩn mực KTC quốc tế thì chỉnghiên cứu chung cho khu vực công, chưa có nghiên cứu riêng cho đơn vị HCSN

Tác giả nhận thấy Việt Nam cần sớm có lộ trình ban hành chuẩn mực KTC theođịnh hướng chuẩn mực KTC quốc tế và các nghiên cứu đã chỉ ra nhiều nhân tố tácđộng đến việc hoàn thiện hệ thống kế toán đơn vị HCSN theo định hướng chuẩn mựcKTC quốc tế đó là: hệ thống chính trị, hệ thống pháp lý, môi trường quốc tế, môitrường nghề nghiệp, môi trường kinh tế, điều kiện tổ chức Ngoài nghiên cứu

của Nguyễn Thị Thu Hiền (2015) và Cao Thị Cẩm Vân (2016) thì rất ít tác giả ở ViệtNam nghiên cứu về vấn đề này.

1.3.2 Xác định khe hổng nghiên cứu

Từ việc xem xét, đánh giá các nghiên cứu đi trước tác giả nhận thấy hầu hết cácquốc gia trên thế giới đã chuyển đổi kế toán khu vực công theo chuẩn mực kế toánquốc tế, xét thấy Việt Nam cũng cần sớm đổi mới kế toán khu vực công nói chung và

kế toán HCSN nói riêng, bảo đảm thông tin tài chính nhà nước công khai, minh bạch,chính xác, đáng tin cậy, góp phần chống tham ô, tham nhũng, giảm tối đa mức nợ côngđang ngày càng gia tăng

Tuy trên thế giới các nghiên cứu của các tác giả nước ngoài về các nhân tố ảnhhưởng đến việc hoàn thiện báo cáo tài chính khu vực công định hướng chuẩn mực kếtoán công quốc tế có rất nhiều, nhưng chưa có nghiên cứu về Việt Nam Còn ở ViệtNam các nghiên cứu về hệ thống kế toán của đơn vị hành chính sự nghiệp chỉ dừng lại

ở mức độ nêu thực trạng và giải pháp hoàn thiện, các nghiên cứu về kiểm định cácnhân tố ảnh hưởng đến việc hoàn thiện hệ thống kế toán đơn vị hành chính sự nghiệptheo định hướng chuẩn mực kế toán công quốc tế còn rất hạn chế, chính vì vậy tác giảchọn nghiên cứu đề tài này

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Chương này, luận văn trình bày tổng quan các nghiên cứu trong và ngoài nướcliên quan đến việc vận dụng chuẩn mực KTC quốc tế, việc các đơn vị HCSN cần ápdụng chuẩn mực kế toán công quốc tế là nhu cầu cấp thiết cho sự phát triển kinh tế xãhội quốc gia

Qua việc nghiên cứu sơ bộ các nghiên cứu liên quan, tác giả xác định khe hổngnghiên cứu để làm cơ sở cho nghiên cứu của luận văn Đồng thời, luận văn kế thừa vàphát huy các nhân tố của các nghiên cứu trên để xác định các nhân tố ảnh hưởng đếnhoàn thiện kế toán đơn vị HCSN theo định hướng chuẩn mực KTC quốc tế

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT

2.1 Tổng quan về hệ thống kế toán HCSN 2.1.1 Giới thiệu chung về đơn vị hành chính sự nghiệp 2.1.1.1 Khái niệm về đơn vị hành chính sự nghiệp

Đơn vị hành chính sự nghiệp là những đơn vị sử dụng kinh phí để hoạt động chủyếu trong các lĩnh vực quản lý nhà nước và cung cấp các dịch vụ công cho xã hội Nhưvậy, các đơn vị HCSN có thể chia làm hai loại:

+ Cơ quan hành chính: là các đơn vị hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực quản lýnhà nước (như các bộ, ủy ban nhân dân các cấp…)

+ Đơn vị sự nghiệp: là các đơn vị hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực cung cấp cácdịch vụ công cho xã hội (như các bệnh viện công, trường học công lập…)

Mặc dù hoạt động của các đơn vị HCSN chủ yếu trong lĩnh vực quản lý nhànước và cung cấp các dịch vụ công cho xã hội ( vốn là các hoạt động phi lợi nhuận),các đơn vị này vẫn có thể thực hiện một số hoạt động sản xuất kinh doanh nhằm mụctiêu khai thác tối đa các nguồn thu Tuy nhiên, đây chỉ là các hoạt động phụ tại các đơn

kế toán và quyết toán tình hình sử dụng kinh phí ở các đơn vị dự toán trực thuộc

+ Đơn vị dự toán cấp 2: Nhận dự toán phân bổ từ đơn vị dự toán cấp 1, có trách nhiệm phân bổ dự toán cho đơn vị dự toán cấp 3, phải tổ chức công tác kế

toán tại đơn vị đồng thời thời chỉ đạo, điều hành, kiểm tra kế toán và quyết toán tìnhhình sử dụng kinh phí ở các đơn vị dự toán trực thuộc.

+ Đơn vị dự toán cấp 3: Nhận dự toán phân bổ từ đơn vị dự toán cấp 1 hoặc cấp

2, tổ chức công tác kế toán tại đơn vị và quyết toán tình hình sử dụng kinh phí đối vớicấp có thẩm quyền

Các đơn vị kế toán HCSN phải tổ chức công tác kế toán theo quy định của nhànước để thu thập, xử lý, tổng hợp và cung cấp thông tin kinh tế - tài chính cho các đốitượng có nhu cầu sử dụng thông tin bên trong và bên ngoài đơn vị

+ Đối tượng sử dụng thông tin bên trong đơn vị bao gồm: thủ trưởng các đơn vị

và các phòng ban chức năng

+ Đối tượng sử dụng thông tin bên ngoài đơn vị bao gồm: các cơ quan tài chính,thống kê, kho bạc nhà nước, kiểm toán nhà nước và các đối tượng có liên quan

2.1.1.3 Cơ chế quản lý tài chính trong các đơn vị HCSN

Việc quản lý tài chính trong các đơn vị HCSN được thực hiện theo một trongcác phương pháp sau:

+ Phương pháp thu đủ, chi đủ: phương pháp này áp dụng cho đơn vị HCSN có

nguồn thu không đáng kể, tất cả các khoản thu của đơn vị được nộp hết vào ngân sách,nhà nước sẽ cấp phát lại cho đơn vị để sử dụng

+ Phương pháp thu, chi chênh lệch: phương pháp áp dụng cho đơn vị HCSN có

nguồn thu phát sinh thường xuyên, lớn và ổn định Các đơn vị này được quyền giữ lạicác khoản thu của đơn vị để chi tiêu theo dự toán, ngân sách nhà nước chỉ đảm bảophần chênh lệch thiếu

+ Phương pháp quản lý theo định mức: phương pháp này không tùy thuộc vào

đặc thù của đơn vị HCSN mà xuất phát từ mục đích tăng cường quản lý chi ngân sách

ở các đơn vị dự toán

+ Phương pháp khoán trọn gói: phương pháp này áp dụng cho đơn vị HCSN

trên cơ sở đề cao quyền sử dụng kinh phí của đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước, đểnâng cao hiệu quả chi thường xuyên Phương pháp này được cụ thể hóa qua cơ

chế khoán chi đối với cơ quan hành chính nhà nước và cơ chế tự chủ tài chính đối với đơn vị sự nghiệp có thu.

2.1.2 Đối tƣợng kế toán, nguyên tắc kế toán trong đơn vị HCSN 2.1.2.1 Đối tƣợng kế toán

Đối tượng kế toán của đơn vị HCSN bao gồm:

+ Tiền và các khoản tương đương tiền+ Vật tư và TSCĐ

+ Nguồn kinh phí, quỹ+ Các khoản thanh toán trong và ngoài đơn vị+ Thu, chi và xử lý chênh lệch thu, chi hoạt động+ Đầu tư tài chính, tín dụng nhà nước

+ Các tài sản khác liên quan đến đơn vị

2.1.2.2 Nguyên tắc kế toán

Kế toán đơn vị HCSN phải tuân thủ các nguyên tắc sau:

+ Hoạt động liên tục: BCTC phải được lập trên cơ sở giả định là đơn vị đanghoạt động liên tục và sẽ tiếp tục hoạt động bình thường trong một tương lai gần

+ Giá gốc: Tài sản phải được ghi nhận theo giá gốc, giá gốc là một khoản tươngđương tiền mà đơn vị bỏ ra để có được đối tượng kế toán là các loại tài sản khác nhau.Giá gốc của tài sản không được thay đổi trừ khi có các quy định cụ thể theo các vănbản pháp luật của nhà nước

+ Phù hợp: Việc ghi nhận các khoản ghi nhận thu và các khoản chi phải phù hợpvới nhau Xác định và ghi nhận các khoản chi phải phù hợp với các khoản thu của kì kếtoán, để qua đó có căn cứ quyết toán tình hình thu chi, cũng như xác định đúng kết quảkinh doanh trong hoạt động sản xuất kinh doanh của đơn vị HCSN

+ Nhất quán: Các chính sách và phương pháp kế toán mà đơn vị sử dụng phảinhất quán ít nhất trong một kỳ kế toán năm Trường hợp chính sách và phương pháp kếtoán đã chọn có thay đổi, thì các đơn vị phải giải trình lý do thay đổi và được cấp cóthẩm quyền xác nhận là hợp lý

+ Thận trọng: Thận trọng là việc xem xét, cân nhắc, phán đoán để lập các ướctính kế toán trong điều kiện không chắc chắn Nguyên tắc thận trọng đòi hỏi: khôngđánh giá giá trị của các tài sản và các khoản thu nhập cao hơn giá trị thực, không đánhgiá giá trị của các khoản nợ phải trả và các khoản chi thấp hơn giá trị thực.

+ Trọng yếu: Thông tin được coi là trọng yếu trong trường hợp: thiếu thông tin

đó hoặc thông tin đó không chính xác sẽ làm sai lệch đáng kể BCTC, làm ảnh hưởngđến quyết định của người sử dụng BCTC

Cơ sở kế toán: cơ sở dồn tích kết hợp với cơ sở tiền mặt

+ Cơ sở dồn tích: các nghiệp vụ kinh tế của đơn vị được ghi nhận vào thời điểmphát sinh, không phải vào thời điểm thực thu, thực chi tiền Cơ sở dồn tích được sửdụng rộng rãi cho hoạt động SXKD của các đơn vị HCSN

+ Cơ sở tiền mặt: các nghiệp vụ kinh tế của đơn vị được ghi nhận vào thời điểmthực thu, thực chi tiền Cơ sở tiền mặt được sử dụng rộng rãi cho hoạt động HCSN củađơn vị

2.1.3 Hệ thống kế toán - Các bộ phân cấu thành của hệ thống kế toán

Hệ thống kế toán có vai trò cực kì quan trọng trong việc cung cấp thông tin vàquản lý sử dụng các nguồn lực của đơn vị HCSN Chính vì vậy, hệ thống kế toán cầnđược tổ chức chặt chẽ, phù hợp và bao gồm các bộ phận cấu thành có mối tương quanlẫn nhau để hệ thống kế toán vận hành một cách suôn sẻ Những bộ phận cấu thành của

hệ thống kế toán các đơn vị HCSN vừa phải tuân thủ theo những quy định chung củanhà nước và các quy định riêng của từng đơn vị cụ thể để phù hợp với hình thức hoạtđộng và yêu cầu quản lý Các đơn vị HCSN khác nhau có cách thức tổ chức và vậnhành hệ thống kế toán khác nhau nên các bộ phận cấu thành hệ thống kế toán cũngkhác nhau, nhưng bắt buộc hệ thống kế toán của các đơn vị HCSN đều được cấu thành

từ những bộ phận cơ bản nhất để đảm bảo cung cấp thông tin cho đối đượng sử dụng

đó là: hệ thống các văn bản pháp lý về kế toán, tổ chức vận dụng hệ thống chứng từ kếtoán, tổ chức vận dụng hệ thống tài khoản kế toán, tổ chức vận dụng hệ thống sổ kếtoán, tổ chức lập và cung cấp thông

tin thông qua hệ thống báo cáo tài chính, tổ chức bộ máy kế toán, tổ chức phân tích,kiểm tra kế toán.

2.1.3.1 Hệ thống các văn bản pháp lý về kế toán đơn vị HCSN

Hệ thống này bao gồm hệ thống các văn bản pháp lý theo quy định của nhànước để quản lý, hướng dẫn, kiểm soát và điều chỉnh các hoạt động kế toán của cácđơn vị HCSN Đó là luật kế toán, luật ngân sách nhà nước, các quyết định, nghị định vàthông tư hướng dẫn thực hiện Hệ thống các văn bản pháp lý giúp các đơn vị HCSNđịnh hướng cho công tác kế toán, tổ chức bộ máy kế toán, xác định các thông tin cầnthu thập cho công tác kế toán, cách thức xử lý thông tin để tạo ra các báo cáo kế toáncung cấp cho các đối tượng sử dụng

Chế độ kế toán đang thực hiện tại các đơn vị HCSN được quy định tại Quyếtđịnh số 19/2006/QĐ-BTC ngày 30/3/2006 của Bộ Tài chính, gồm các quy định về: hệthống chứng từ kế toán; hệ thống tài khoản kế toán; hệ thống sổ kế toán và hình thức kếtoán; hệ thống báo cáo tài chính

Ngoài việc quy định Hệ thống biểu mẫu chứng từ kế toán, Chế độ kế toán cònquy định về : việc lập, ký, luân chuyển và kiểm tra chứng từ; dịch chứng từ kế toán ratiếng Việt; sử dụng, quản lý và in biểu mẫu chứng từ Có kèm theo giải thích nội dung

và phương pháp lập chứng từ kế toán

2.1.3.3 Tổ chức vận dụng hệ thống tài khoản kế toán:

Theo chế độ kế toán HCSN, hệ thống tài khoản kế toán HCSN gồm 7 loại: cácloại tài khoản từ 1 đến 6 được phản ánh theo phương pháp ghi kép, riêng tài khoản loại

0 được phản ánh theo phương pháp ghi đơn

+ Tài khoản loại 1: Tiền và vật tư, có 7 tài khoản cấp 1+ Tài khoản loại 2: Tài sản cố định, có 5 tài khoản cấp 1+ Tài khoản loại 3: Thanh toán, có 12 tài khoản cấp 1+ Tài khoản loại 4: Nguồn kinh phí, có 10 tài khoản cấp 1+ Tài khoản loại 5: Các khoản thu, có 3 tài khoản cấp 1+ Tài khoản loại 6: Các khoản chi, có 6 tài khoản cấp 1+ Tài khoản loại 0: Tài khoản ngoài bảng, có 7 tài khoản cấp 1Mỗi đơn vị căn cứ vào đặc điểm hoạt động của đơn vị để tổ chức sử dụng hệ thống tài khoản một cách phù hợp và đúng theo quy định của nhà nước.

2.1.3.4 Tổ chức vận dụng hệ thống sổ kế toán:

Đơn vị HCSN có thể áp dụng một trong bốn hình thức kế toán tùy theo đặc điểmhoạt động, quy mô của đơn vị, và có thể thực hiện ghi sổ thủ công hoặc phần mềm kếtoán

+ Hình thức Nhật kí - sổ cái: phù hợp với các đơn vị quy mô nhỏ+ Hình thức Chứng từ ghi sổ: phù hợp với các đơn vị quy mô trung bình+ Hình thức Nhật kí chung: có thể áp dụng cho bất kì đơn vị ở quy mô nào+ Hình thức kế toán trên máy tính: có thể kết hợp với các hình thức kế toántrên

Các đơn vị HCSN đều phải mở sổ kế toán, ghi chép, quản lý, bảo quản, lưutrữ sổ kế toán theo quy định của pháp luật Các đơn vị HCSN cấp 1 và Cấp 2 ngoàiviệc mở sổ kế toán cho đơn vị, còn phải mở sổ kế toán theo dõi việc phân bổ dự toán,tổng hợp việc sử dụng kinh phí và quyết toán kinh phí của các đơn vị trực thuộc, đểtổng hợp BCTC về tình hình sử dụng kinh phí, và quyết toán với các cơ quan quản lýcấp trên và cơ quan tài chính đồng cấp

2.1.3.5 Tổ chức lập và cung cấp thông tin thông qua hệ thống Báo cáo tài chính:

Đơn vị HCSN có trách nhiệm lập BCTC vào cuối mỗi kì kế toán để cung cấp thông tin cho các đối tượng sử dụng thông tin trong đơn vị và ngoài đơn vị

BCTC được nhà nước quy định thống nhất về danh mục, mẫu biểu và chỉ tiêutrong từng báo cáo, phương pháp lập, nơi gửi báo cáo, thời hạn gửi báo cáo Đơn vịHCSN phải tổ chức lập báo cáo đúng theo mẫu biểu quy định, phản ánh đầy đủ các chỉtiêu đã quy định, phải lập đúng kì hạn, nộp đúng thời hạn và đầy đủ tới từng nơi nhậnbáo cáo.

Có 06 biểu báo cáo dùng cho đơn vị kế toán cấp cơ sở:

+ Bảng cân đối tài khoản (B01- H)+ Tổng hợp tình hình kinh phí và quyết toán kinh phí đã sử dụng (B02- H)+ Báo cáo thu chi hoạt động sự nghiệp và hoạt động sản xuất, kinh doanh (B03- H)

+ Báo cáo tình hình tăng giảm tài sản cố định (B04- H)+ Báo cáo số kinh phí chưa sử dụng đã quyết toán năm trước chuyển sang (B05-H)

+ Thuyết minh báo cáo tài chính (B06- H)

04 phụ biểu dùng cho đơn vị kế toán cấp cơ sở:

+ Báo cáo chi tiết kinh phí hoạt động (F02- 1H)+ Báo cáo chi tiết kinh phí dự án (F02-2H)+ Bảng đối chiếu dự toán kinh phí ngân sách tại kho bạc nhà nước (F02-3aH)+ Bảng đối chiếu tình hình tạm ứng và thanh toán tạm ứng kinh phí ngân sách tạikho bạc nhà nước (F02-3bH)

03 biểu báo cáo dùng cho đơn vị kế toán cấp trên:

+ Báo cáo tổng hợp tình hình kinh phí và quyết toán kinh phí đã sử dụng (B02/CT-H)

+ Báo cáo tổng hợp thu chi hoạt động sự nghiệp và hoạt động sản xuất kinhdoanh (B03/CT-H)

+ Báo cáo tổng hợp quyết toán ngân sách và nguồn khác của đơn vị (B04/CT-H)

⮚ Mục đích sử dụng BCTC:

Đối với cơ quan chủ quản: Báo cáo tài chính cung cấp các thông tin kinh tế - tài

chính cần thiết cho việc kiểm tra, kiểm soát các khoản chi theo từng nguồn kinh phí,cung cấp thông tin cho việc quản lý tài sản của Nhà nước, tổng hợp, phân tích, đánh giácác hoạt động của mỗi đơn vị nói riêng và toàn xã hội nói chung Từ đó giúp cho Chínhphủ có cơ sở để khai thác các nguồn thu, điều chỉnh các khoản chi một cách hợp lý,định ra được đường lối phát triển lành mạnh và đúng đắn

Đối với đơn vị hành chính sự nghiệp: Báo cáo tài chính là nguồn thông tin tin cậy

để lập kế hoạch kinh phí cho mỗi kỳ hoạt động một cách hợp lý, đồng thời phân tíchđược xu hướng phát triển, từ đó định ra chiến lược phát triển và biện pháp quản lý tàichính của đơn vị Ngoài ra thông tin trình bày trên Báo cáo tài chính còn được ngườiquản lý sử dụng để thực hiện trách nhiệm giải trình trước nhà nước, giúp nhà quản lýphân bổ và sử dụng các nguồn lực do nhà nước giao theo dự toán được duyệt

Đối với công chúng: thông tin trình bày trên Báo cáo tài chính chứng minh với

công chúng việc sử dụng hiệu quả nguồn kinh phí do ngân sách nhà nước cấp

Đối với Kiểm toán nhà nước: Báo cáo tài chính là đối tượng của cuộc kiểm toán.

Thông qua hoạt động kiểm toán để đưa ra ý kiến vế tính trung thực, hợp lý của Báo cáotài chính Qua đó, giúp nhà nước kiểm tra, giám sát, quản lý việc sử dụng tiền, tài sản,ngân sách nhà nước, góp phần chống tham nhũng lãng phí, phát hiện và ngăn chặnhành vi vi phạm pháp luật, đánh giá hiệu quả sử dụng các nguồn vốn vay, vốn viện trợ

Đối với Cơ quan thuế: Báo cáo tài chính cung cấp thông tin giúp cho việc kiểm tra

các hoạt động có phát sinh đối tượng chịu thuế để làm căn cứ tính thuế và các khoảnphải nộp vào ngân sách nhà nước

Đối với nhà cung cấp, nhà đầu tư, chủ nợ: Dựa vào thông tin trình bày trên Báo

cáo tài chính, các nhà cung cấp, nhà đầu tư, chủ nợ có thể xem xét để thực hiện quyếtđịnh cung cấp hàng hóa, đầu tư và cho vay

⮚ Vai trò, tác dụng của Báo cáo tài chính:

Báo cáo tài chính cung cấp các chỉ tiêu kinh tế tài chính cần thiết giúp người sửdụng ( nhà quản lý, cơ quan chủ quản…) có thể sử kiểm tra một cách có hệ thống vàtoàn diện tình hình tài chính và tình hình sử dụng kinh phí tại đơn vị.

Báo cáo tài chính cung cấp những số liệu cần thiết để tiến hành phân tích các hoạtđộng của đơn vị, từ đó có thể đánh giá kết quả hoạt động, thực trạng tài chính của đơn

⮚ Đặc điểm của Báo cáo tài chính:

Thông tin trình bày trên Báo cáo tài chính có các đặc điểm sau: có thể hiểuđược, tính thích hợp, tính đáng tin cậy và có thể so sánh được Những đặc điểm nàylàm cho Báo cáo tài chính cung cấp những thông tin hữu ích cho người sử dụng

Có thể hiểu đƣợc: để cung cấp thông tin hữu ích giúp người sử dụng ra quyết

định đúng đắn thì Báo cáo tài chính phải được lập và trình bày theo một cách thức cóthể giúp người sử dụng có thể hiểu được Với mục đích này, người đọc được giả địnhrằng có kiến thức về kinh tế, tài chính, kế toán và sẵn sàng nghiên cứu thông tin trìnhbày trên Báo cáo tài chính

Tính thích hợp: thông tin thích hợp là thông tin có thể được sử dụng để hỗ trợ

người sử dụng Báo cáo tài chính trong việc đánh giá các sự kiện trong quá khứ, hiện tại

và dự báo được diễn biến của các hoạt động trong tương lai Để có được thông tin thíchhợp, thì thông tin phải được phản ánh kịp thời

Tính đáng tin cậy: Báo cáo tài chính phản ánh trung thực thông tin kinh tế tài

chính, phải được trình bày một cách trung thực, thận trọng và đầy đủ

Có thể so sánh đƣợc: Báo cáo tài chính có thể được so sánh với báo cáo tài

chính của các đơn vị khác, so sánh với năm trước Do vậy, các nghiệp vụ, sự kiện

giống nhau phải được trình bày nhất quán trong toàn đơn vị, giữa các kỳ và giữa cácđơn vị Việc thuyết minh là cần thiết để đảm bảo thông tin trình bày trên Báo cáo tàichính là có thể so sánh được.

bộ phận khác có liên quan trong đơn vị, để thu thập luân chuyển và xử lý dữliệu, cung cấp thông tin

+ Xây dựng kế hoạch công tác, quy trình làm việc của bộ phận kế toán nhằmđảm bảo quy định của nhà nước, đạo đức nghề nghiệp

2.1.3.7 Tổ chức phân tích, kiểm tra kế toán:

Đơn vị HCSN phải có trách nhiệm kiểm tra tình hình công tác kế toán tại đơn vị+ Kiểm tra việc chấp hành các chính sách, quy định về quản lí tài chính

+ Kiểm tra việc tổ chức vận dụng chế độ kế toán+ Kiểm tra tính cập nhật và xác thực của thông tin do kế toán thu thập+ Kiểm tra việc thực hiện kế hoạch và quy trình làm việc tại đơn vịNgoài ra, định kì các đơn vị HCSN phải tổ chức phân tích tình hình hoạt độngcủa đơn vị nhằm kiểm tra tình hình sử dụng kinh phí nhà nước, tình hình chấphành dự toán, định mức, đánh giá hiệu quả công tác và kiến nghị các biện phápnâng cao hiệu quả hoạt động của đơn vị

2.2 Tổng quan về chuẩn mực Kế toán công quốc tế 2.2.1 Giới thiệu về chuẩn mực kế toán công quốc tế

Chuẩn mực kế toán công quốc tế (IPSAS) do Ủy ban chuẩn mực kế toán côngquốc tế (IPSASB) ban hành, làm cơ sở pháp lý cho các đơn vị lĩnh vực công áp dụng.IPSAS được công bố nhằm trợ giúp cho các đơn vị trong lĩnh vực công áp dụng vàthực hiện trong công tác kế toán và lập BCTC và nhằm nâng cao chất lượng và tínhminh bạch trong lập BCTC bằng việc cung cấp thông tin tốt hơn cho các nhà quản lýtrong việc đưa ra các quyết định cụ thể.

IPSAS được ban hành là một bước đi tích cực trong việc thống nhất hệ thốngchuẩn mực kế toán trong lĩnh vực công trên toàn thế giới Qua đó có sự thống nhất vềcách ghi nhận, đo lường và trình bày các thông tin trên BCTC của các đơn vị trong lĩnhvực công Theo IPSAS, các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực công hàng năm phải lậpBCTC là các đơn vị kinh tế có thể sử dụng kinh phí NSNN Các đơn vị kinh tế thuộclĩnh vực công phải lập BCTC theo IPSAS là các đơn vị hoạt động theo nguyên tắc tựcân đối thu chi Chênh lệch giữa các khoản thu trừ đi các khoản chi đã sử dụng trongquá trình hoạt động là thặng dư thuần hoặc thâm hụt thuần của đơn vị trong kỳ kế toán

Theo IPSAS, các đơn vị thuộc lĩnh vực công khi kết thúc năm tài chính phải lập

4 báo cáo bao gồm Bảng cân đối kế toán (phản ánh tình hình tài chính); Báo cáo kếtquả hoạt động (phản ánh quá trình hoạt động và xác định thặng dư hoặc thâm hụtthuần); Báo cáo lưu chuyển tiền tệ và Thuyết minh BCTC

2.2.2 Vai trò và lợi ích của chuẩn mực kế toán công quốc tế

Khi quá trình toàn cầu hóa diễn ra mạnh mẽ trên các lĩnh vực khoa học, kỹthuật, xã hội, kinh tế nói chung và thị trường vốn nói riêng thì nhu cầu thông tin tàichính của các doanh nghiệp ở các quốc gia khác nhau cần được trình bày theo nhữngcách tương tự nhau, để có thể sử dụng so sánh, đánh giá và đưa ra các quyết định phùhợp Tuy nhiên, chuẩn mực kế toán của các quốc gia ban hành chỉ nhằm mục đích đưa

ra khung pháp lý và các quy định chung để hướng dẫn việc lập và trình bày BCTCtrong phạm vi quốc gia đó, vì vậy khi chuẩn mực kế toán công được ban hành làm cơ

sở nền tảng cho các quốc gia, các tổ chức công vận dụng vào

tổ chức của mình tùy vào đặc điểm kinh tế, xã hội, nhằm hướng đến mục đích mang lại thông tin minh bạch, đáng tin cậy.

Những lợi ích mà chuẩn mực kế toán công quốc tế mang lại là:

+ Dễ dàng hơn cho doanh nghiệp để tiếp cận thị trường vốn nước ngoài

+ Tăng thêm tính đáng tin cậy của thị trường vốn trong nước đối với các nhàđầu tư quốc tế hiện tại và tiềm năng

+ Tăng thêm tính đáng tin cậy của BCTC của các doanh nghiệp tại những nướcđang phát triển đối với các tổ chức cho vay tiềm năng trên phạm vi toàn cầu

+ Tạo ra lợi ích cho doanh nghiệp được sử dụng vốn với chi phí thấp nhất.+ Tăng tính so sánh được của thông tin tài chính giữa các doanh nghiệp tại cácquốc gia khác nhau

+ Tăng cường tính minh bạch của thông tin được trình bày

+ Tăng thêm tính dễ hiểu của báo cáo tài chính

+ Tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều doanh nghiệp hoạt động tại các quốc giakhác nhau trong việc duy trì một hệ thống sổ sách kế toán

+ Giảm chi phí biên soạn và ban hành chuẩn mực kế toán ở từng quốc gia khácnhau

+ Giảm thiểu các quy định quản lý và bảo vệ thị trường của nhà nước và các tổchức nghề nghiệp

+ Giảm sự tác động nhạy cảm của chính trị đến chuẩn mực kế toán của từngquốc gia

Tóm lại, sự ra đời của IPSAS đã đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong việcthông nhất hệ thống chuẩn mực kế toán trong lĩnh vực công trên toàn thế giới, IPSAStạo nên cơ sở đánh giá chung cho lĩnh vực kế toán công của các nước trên thế giới, gópphần làm minh bạch tình hình tài chính, nâng cao trách nhiệm giải trình của các đơn vị

sử dụng nguồn lực công, tạo khả năng so sánh thông tin tài chính lĩnh vực công giữacác quốc gia trên thế giới và đảm bảo tính thống nhất cho báo cáo tài chính khu vựccông của các quốc gia

2.2.3 Danh mục các chuẩn mực kế toán công quốc tế

Hệ thống chuẩn mực kế toán công quốc tế gồm có 39 chuẩn mực, trong đó có 1chuẩn mực trên cơ sở tiền mặt và 38 chuẩn mực trên cơ sở dồn tích tính đến năm 2015

Cơ sở kế toán tiền: Có 1 chuẩn mực kế toán đầy đủ “Báo cáo tài chính dựa trên

cơ sở tiền”

Cơ sở kế toán dồn tích: Có 38 Chuẩn mực kế toán dựa trên cơ sở kế toán dồn

tíchIPSAS 1 : Trình bày BCTCIPSAS 2 : Báo cáo lưu chuyển tiền tệIPSAS 3: Thặng dư hoặc thâm hụt thuần trong kỳ, các sai sót cơ bản và những thay đổi trong chính sách kế toán

IPSAS 4: Ảnh hưởng của sự thay đổi tỷ giá hối đoái IPSAS 5: Chi phí đi vay

IPSAS 6: Báo cáo tài chính hợp nhất và kế toán các khoản đầu tư vào đơn vị bị kiểm soát

IPSAS 7: Kế toán các khoản đầu tư vào đơn vị liên kếtIPSAS 8: Báo cáo tài chính đối với các khoản lợi ích từ hoạt động liên doanh IPSAS 9: Doanh thu từ các giao dịch trao đổi

IPSAS 10: Báo cáo tài chính trong nền kinh tế siêu lạm phát IPSAS 11: Hợp đồng xây dựng

IPSAS 12: Hàng tồn kho IPSAS 13: Thuê tài sản

IPSAS 14: Các sự kiện phát sinh sau ngày báo cáo IPSAS 15: Công cụ tài chính: Thuyết minh và trình bày IPSAS 16: Bất động sản đầu tư

IPSAS 17: Bất động sản, nhà xưởng và thiết bị IPSAS 18: Báo cáo bộ phận

IPSAS 19: Các khoản dự phòng, nợ phải trả tiềm tàng và tài sản tiềm tàng IPSAS 20: Thông tin về các bên liên quan

IPSAS 21: Tổn thất của các tài sản không tạo tiềnIPSAS 22: Công khai thông tin tài chính khu vực Chính phủIPSAS 23: Doanh thu từ các giao dịch không trao đổi ( Thuế và chuyển giao) IPSAS 24: Trình bày thông tin dự toán ngân sách trong báo cáo tài chính IPSAS 25: Lợi ích của người lao động

IPSAS 26: Tổn thất tài sản tạo tiền IPSAS 27: Nông nghiệp

IPSAS 28: Công cụ tài chính: Trình bàyIPSAS 29: Công cụ tài chính: Ghi nhận và đo lường IPSAS 30: Công cụ tài chính: Các nội dung về công bố IPSAS 31: Tài sản cố định vô hình

IPSAS 32: Thỏa thuận nhượng quyền dịch vụ IPSAS33: Áp dụng lần đầu cơ sở kế toán dồn tích IPSAS 34: Báo cáo tài chính độc lập

IPSAS 35: Báo cáo tài chính hợp nhấtIPSAS 36: Đầu tư trong các công ty liên doanh, liên kết IPSAS 37: Các thỏa thuận liên doanh

IPSAS 38: Công bố về lãi suất

2.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến việc hoàn thiện hệ thống kế toán của các đơn vị hành chính sự nghiệp

Trong chương 1, tác giả đã liệt kê một số bài nghiên cứu trong nước cũng nhưnước ngoài về hoàn thiện hệ thống kế toán đơn vị HCSN và các nhân tố liên quan đếnviệc hoàn thiện hệ thống kế toán đơn vị HCSN theo định hướng chuẩn mực kế toáncông quốc tế Do vậy, tác giả xin kế thừa và phát huy các kết quả nghiên cứu đưa vàoluận văn của mình các nhân tố như sau: hệ thống chính trị, hệ thống pháp lý, môitrường quốc tế, môi trường kinh tế, môi trường nghề nghiệp (chuyên môn nghiệp vụ),điều kiện tổ chức, thực hiện

2.3.1 Hệ thống chính trị

Hệ thống chính trị có tác động mạnh mẽ trong việc hoàn thiện hệ thống kế toáncủa đơn vị HCSN

Klaus Luder (1992) cho rằng cấu trúc của hệ thống chính trị - hành chính có tácđộng đến việc đổi mới hệ thống kế toán khu vực công, văn hóa chính trị cởi mở sẽkhuyến khích sự tham gia của mọi người vào việc đổi mới kế toán, điều đó sẽ giúp cho

họ có thái độ tích cực khi phổ biến chính sách công trong quá trình thực hiện nhiệm vụ

và áp dụng những đổi mới của hệ thống kế toán, điều đó giúp cho việc hoàn thiện hệthống kế toán khu vực công được thuận lợi hơn Ngoài ra, tác giả còn cho rằng sự cạnhtranh chính trị càng cao thì càng tạo ra sức ép và sự nỗ lực sẵn sàng cung cấp thông tin

kế toán nhiều hơn, minh bạch và đáng tin cậy hơn

Outda Hassan (2004) cho rằng hỗ trợ chính trị là vấn đề rất quan trọng để việcđổi mới kế toán khu vực công thành công Hỗ trợ chính trị bao gồm sự hỗ trợ của cả cơquan lập pháp và cơ quan hành pháp Cơ quan lập pháp có trách nhiệm giám sát cáchoạt động của cơ quan hành pháp, phê duyệt ngân sách, duy trì khả năng tài chính củachính phủ v.v…và có trách nhiệm ban hành văn bản pháp luật mới thay đổi văn bảnpháp luật hiện tại để các cơ quan hành pháp thực hiện Tóm lại, Sự hỗ trợ chính trị của

cơ quan hành pháp càng cao càng giúp cho quá trình cải cách kế toán thành công,không thể thực hiện cải cách kế toán thành công nếu cơ quan lập pháp và hành phápquan liêu, không muốn đổi mới

Ngoài ra, theo các nghiên cứu của các tác giả: Zhang (2005), Harun (2012),Cristina Silvia Nistor, đều cho rằng nhân tố sự hỗ trợ chính trị là nhân tố quan trọngcho việc cải cách kế toán khu vực công

Các nghiên cứu của các tác giả Nguyễn Thị Thu Hiền (2015), Cao Thị Cẩm Vân(2016) đều cho rằng nhân tố hệ thống chính trị là nhân tố quan trọng đầu tiên cho việccải cách kế toán khu vực công ở Việt Nam

Như vậy, nhân tố hệ thống chính trị có tác động cùng chiều đến việc hoàn thiện hệ thống kế toán đơn vị HCSN theo định hướng chuẩn mực kế toán công quốc tế.

2.3.2 Hệ thống pháp lý

Hệ thống pháp lý của một quốc gia có ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thống kế toán

và là nguồn gốc chính hình thành các quy tắc kế toán của quốc gia đó, ngoài ra chínhphủ của một số quốc gia quan ngại trong việc mất quyền thiết lập chuẩn mực kế toánkhu vực công khi vận dụng IPSAS cũng gây trở ngại cho việc cải cách kế toán khu vựccông

Theo Cristina Silvia Nistor, Adela Deaconu & Codruta Mare (2013), dựa trên kếthừa nghiên cứu của Zhang (2005) nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến việc cải cách

kế toán khu vực công trong đó có nhân tố hệ thống pháp lý

Nguyễn Thị Thu Hiền (2015), nhân tố pháp lý là nhân tố quyết định đến việc cóthể cải cách chế độ kế toán lĩnh vực công để BCTC khu vực công có thể cung cấpthông tin hữu ích, phù hợp với các quy định, yêu cầu của tổ chức quốc tế là việc cảicách về chính sách quản lý ngân sách và tài chính công Cần có những đánh giá theohướng cải cách để đưa ra và thực hiện những nội dung cần sửa đổi trong hệ thống phápluật về ngân sách nhà nước và các quy định về quản lý tài chính công Đây là công việccần có sự nỗ lực của các cơ quan quản lý nhà nước trong cải cách tài chính công và làviệc phải làm đầu tiên trong việc cải cách chế độ kế toán lĩnh vực công

Như vậy, nhân tố hệ thống pháp lý có tác động cùng chiều đến việc hoàn thiện hệ thống kế toán đơn vị HCSN theo định hướng chuẩn mực kế toán công quốc tế.

2.3.3 Môi trường quốc tế

Yêu cầu của tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế đòi hỏi các công cụ quản lý kinh

tế trong đó có kế toán phải tiếp cận với các nguyên tắc, thông lệ chung của quốc tế, để

có thể so sánh thông tin kế toán với các nước khác trên thế giới, có khả năng cung cấpthông tin đầy đủ, tin cậy về tình hình tài chính nhà nước khi tham gia các tổ chức quốc

tế hoặc đàm phán để vay nợ hoặc nhận tài trợ của nước ngoài Hơn nữa, việc thực hiệncông khai trong quản lý tài chính nhà nước đòi hỏi thông tin về tài chính, kế toán phảichính xác, minh bạch đối với các khoản chi và hoạt động đầu tư của nhà nước Vì vậy,hiện nay việc áp dụng chuẩn mực KTC quốc tế đang là xu hướng của các quốc gia, đểthuận lợi cho việc hợp tác

Các nghiên cứu trước đây của Ouda (2004); Harun Harun (2012) đều khẳngđịnh nhân tố Quốc tế sẽ ảnh hưởng đến việc cải cách kế toán khu vực công của cácquốc gia, đặc biệt là các quốc gia đang phát triển Sự tài trợ và can thiệp mạnh của các

tổ chức Quốc tế sẽ thúc đẩy kế toán khu vực công của các quốc gia đang phát triển cảicách, đổi mới

Như vậy, nhân tố môi trường quốc tế có tác động cùng chiều đến việc hoàn thiện hệ thống kế toán đơn vị HCSN theo định hướng chuẩn mực kế toán công quốc tế.

2.3.4 Môi trường kinh tế

Hiện tại, việc vận dụng IPSAS cho lĩnh vực kế toán công đã thực hiện thànhcông ở nhiều nước phát triển vì tiềm lực kinh tế của họ dồi dào, có nhiều kinh phí đểthực hiện cải cách đổi mới Còn ở các nước đang phát triển như Việt Nam thì vấn đềkinh phí để thực hiện đổi mới kế toán khu vực công nói chung và kế toán tại các đơn vịHCSN nói riêng đang gặp nhiều khó khăn bởi vấn đề kinh phí, nợ công và nạn tham ô,tham nhũng

Ouda Hassan (2004) khẳng định thực tế cho thấy nhiều quốc gia thất bại khithực hiện cải cách kế toán khu vực công theo cơ sở dồn tích do thiếu kinh phí phảingừng chương trình giữa chừng Chi phí thực hiện cho một cuộc cải cách chắc chắnkhông thể nhỏ, do đó các quốc gia trước khi thực hiện cuộc cải cách cần tính toán,