Phân tích những điểm tương đồng và khác biệt của hai dòng họ commonlaw và civilaw

https tailieuluatkinhte com BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH MÔN HỌC Pháp luật so sánh Đề bài Anhchị hãy phân tích những điểm tương đồng và khác biệt của hai dòng h.https tailieuluatkinhte com BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH MÔN HỌC Pháp luật so sánh Đề bài Anhchị hãy phân tích những điểm tương đồng và khác biệt của hai dòng h.

MÔN HỌC: Pháp luật so sánh

Đề bài: Anh/chị hãy phân tích những điểm tương đồng và khác biệt của hai dòng họ Commonlaw và Civilaw?

Giảng viên hướng dẫn:

Sinh viên thực hiện:

Mã sinh viên:

Lớp:

Hồ Chí Minh, Tháng 02/2023

A Mở đầu:

Có thể nói hai Dòng họ pháp luật Common Law và Civil Law là hai dòng họ pháp luật phổ biến nhất trên thế giới với số lượng lớn các quốc gia, vùng lãnh thổ có hệ thống pháp luật của mình xây dựng theo xu hướng của hai dòng họ pháp luật này Đây cũng là hai hệ thống pháp luật lớn nhất trên thế giới hiện nay còn được áp dụng và có ảnh hưởng đến hệ thống pháp luật của nhiều quốc gia các châu lục (trong đó có Việt Nam) Mặc dù ngày nay pháp luật ở các nước thuộc hai dòng họ này cũng có nhiều thay đổi nhưng về cơ bản sự thay đổi ấy vẫn không làm mất đi những đặc thù riêng, triết lý riêng của hai dòng họ pháp luật này Chính vì thế việc tìm hiểu và so sánh hai hệ thống pháp luật này là rất cần thiết trong việc nghiên cứu pháp luật quốc tế nói chung và nghiên cứu pháp luật Việt Nam nói riêng Cả hai dòng họ pháp luật này đều có quá trình hình thành và phát triển lâu dài, tồn tại cho đến ngày nay, chúng đều có những đặc điểm riêng và được xếp thành hai dòng

họ pháp luật Vậy chúng có những điểm tương đồng và khác biệt gì? Nội dung bài dưới đây sẽ đi phân tích và so sánh hai dòng họ pháp luật này trên những cơ sở nhất định

B Nội dung:

I Khái quát chung về hai dòng họ pháp luật Civil Law và Common Law :

1 Dòng họ pháp luật Civil Law

Đây là hệ thống pháp luật có nền tảng bắt nguồn từ hệ thống pháp luật của Pháp và pháp luật của một số nước lục địa Châu Âu Trong đó pháp luật của Pháp là quan trọng nhất và có ảnh hưởng lớn tới pháp luật của các nước khác trong hệ thống pháp luật này Hệ thống pháp luật của các nước này nhìn chung đều chịu ảnh hưởng của Luật La Mã Ngày nay, phạm vi ảnh hưởng của hệ thống Civil Law tương đối rộng bao gồm các nước Châu

Âu lục địa (Pháp, Đức, Italia…), Quebec (Canada), Nhật Bản và một số nước Châu Mỹ Latinh (Brazin, Vênêduêla…)

Về mặt lịch sử hình thành, Khi những bộ tộc Đức (Germanic) xâm lăng các đế quốc Tây Âu, một số qui định của luật La Mã đã được thay thế bằng luật bộ tộc Đức Tuy nhiên,

vì tinh thần của luật Đức là căn cứ vào yếu tố cá nhân, không căn cứ vào yếu tố lãnh thổ, nên dân chúng của đế quốc La Mã cũ cùng con cháu họ vẫn được phép sử dụng luật La

Mã Giáo hội Công giáo La Mã cũng góp phần quan trọng trong việc duy trì luật pháp La

Mã cũ vì giáo luật, tức là luật dùng trong các Toà án của giáo hội, đã được xây dựng theo luật La Mã Vào thế kỷ thứ 11 và 12, khi tìm được nguyên văn Bộ Dân luật Corpus Juris Civilis, các học giả bắt đầu nghiên cứu và giải thích, hiện đại hóa những nội dung luật cũ cho phù hợp với tình hình xã hội thời đó Họ mở trường luật ở Paris, Oxford, Prague, Heidelburg, Copenhague; họ làm luật sư cho giáo hội, cho các vua chúa, và cho các vùng lãnh thổ khắp Châu Âu Nhờ cùng được đào tạo chung theo một nội dung , luật gia của các nước Châu Âu đã tạo nên những Bộ Dân Luật của nước họ xây dựng trên nền tảng chung

là luật La Mã

Ngày nay, các học giả luật so sánh cho rằng hê thống Civil law phải được chia nhỏ thành 3 nhóm khác nhau:

+ Civil Law của Pháp: ở Pháp, Tây Ban Nha, và những nước thuộc địa cũ của Pháp; + Civil Law của Đức: ở Đức, Aó, Thụy Sĩ, Hy Lạp, Nhật Bản, Hàn Quốc và Cộng hòa Trung Hoa (Lưu ý: Luật Trung Hoa và Luật Việt Nam hiện nay theo truyền thống học thuật, thì được xếp vào hệ thống pháp luật xã hội chủ nghĩa, nhưng trên thực tế nhiều qui định về dân sự, về tố tụng, về hệ thống Toà án lại mang nhiều đặc điểm của Civil Law);

+ Civil Law của những nước Scandinavian: Đan Mạch, Thụy Điển, Phần Lan, Na

Uy và Ailen

Luật của Bồ Đào Nha và Italia cũng chịu ảnh hưởng của Pháp, Đức, nhưng những

bộ luật dân sự thế kỷ 19 thì gần hơn với Bộ luật Napoleon và những bộ luật dân sự thế kỷ

20 thì lại giống với luật dân sự của Đức Về đào tạo luật, thì những nước này lại giống với

hệ thống pháp luật của Đức hơn Luật ở những nước này thường được gọi là hệ thống luật

có tính chất pha tạp (hybrid nature)

Luật ở Hà Lan hay dân luật ở Hà Lan thì rất khó để xếp vào một nhóm nào, nhưng cũng phải thừa nhận rằng Luật dân sự của Hà Lan có ảnh hưởng không nhỏ đến luật tư hiện đại của nhiều quốc gia Điển hình là pháp luật dân sự của Nga hiện hành chịu ảnh hưởng trực tiếp từ luật của Hà Lan

2 Dòng họ pháp luật Common Law:

Pháp luật Anh – Mỹ là pháp luật ra đời ở Anh, sau này phát triển ở Mĩ và những nước là thuộc địa của Anh, Mĩ trước đây Đây là hệ thống pháp luật phát triển từ những tập quán (custom), hay còn được gọi là hệ thống pháp luật tập quán, hay hệ thống pháp luật coi trọng tiền lệ (precedents/ judge made law)

Common Law hiện nay cần phải được hiểu theo 3 nghĩa khác nhau:

- Thứ nhất, đó là một hệ thống pháp luật lớn trên thế giới dựa trên truyền thống hệ thống pháp luật của Anh;

- Thứ hai, trên phương diện nguồn luật, án lệ (Case law) của Common Law được tạo

ra bởi tòa án, phân biệt với đạo luật của Nghị viên;

- Thứ ba, trên phương diện hệ thống Tòa án, Tòa án và các án lệ của Common Law cũng khác biệt với Tòa án và các án lệ của Equity Law

Về lịch sử hình thành, nguồn gốc của hệ thống luật này bắt đầu từ năm 1066 khi người Normans xâm chiếm Anh quốc và Hoàng Đế William bắt đầu tập trung quyền lực vào tay triều đình mới Thuật ngữ luật chung (Common Law) xuất phát từ quan điểm cho rằng các tòa án do nhà vua lập ra, áp dụng các tập quán chung (Common Custom) của vương quốc, trái ngược với những tập tục luật pháp địa phương áp dụng ở các miền hay ở các tòa án của điền trang, thái ấp phong kiến

Các nguyên tắc bền vững của luật chung đã được tạo ra bởi ba tòa án được vua Henry II (1133 – 1189) thành lập là Tòa án Tài chính (Court of Exchequer) để xét xử các tranh chấp về thuế; Tòa án thỉnh cầu Phổ thông ( Court of Common Pleas) đối với những vấn đề không liên quan trực tiếp đến quyền lợi của nhà vua; và Tòa án Hoàng Đế (Court of the King’s Bench) để giải quyết những vụ việc liên quan trực tiếp đến quyền lợi của Hoàng gia

Thực chất, trước đó dưới thời của Hoàng đế William, những tập quán của Anh ít nhiều chịu ảnh hưởng của văn hóa Đức ở Châu Âu lục địa Tòa án lúc đó là những người dân được triệu tập để cùng giải quyết tranh chấp và nếu không xử được người ta dùng phương pháp thử tội (ordeal) bằng việc bắt bị cáo cầm vào một miếng sắt nung đỏ, hoặc cầm một viên đá đã được ngâm trong nước sôi, hoặc hình thức thề độc Nếu vết thương đó lành sau một thời gian xác định, anh ta sẽ bị tuyên là vô tội và ngược lại

Năm 1154, Vua Henry II đã tạo ra một hệ thống luật chung và sáng tạo ra một hệ thống tòa án thống nhất đầy quyền năng, ông đưa các thẩm phán từ tòa án Hoàng gia đi khắp nơi trong nước và sưu tầm, chọn lọc cách thức giải quyết các tranh chấp Sau đó

những thẩm phán này sẽ trở về thành Luân đôn và thảo luận về những vụ tranh chấp đó với các thẩm phán khác Những phán quyết này sẽ được ghi lại và dần trở thành án lệ (precedent), hay theo Tiếng Latin là stare decisis Theo đó, khi xét xử thẩm phán sẽ chịu sự ràng buộc bởi những phán quyết đã có từ trước đó Thuật ngữ “Common Law” bắt đầu xuất hiện từ thời điểm đó Như vậy trước khi Nghị viện ra đời trong lịch sử pháp luật của Anh, Common Law đã được áp dụng trên toàn bộ vương quốc trong vài thế kỉ

Đến thế kỷ thứ 15, khi đó xuất hiện một thực tiễn pháp lý là khi luật “Common Law” không đủ sức để giải quyết một vụ việc, và người đi kiện cho rằng cách giải quyết của Common Law là chưa thỏa đáng Thí dụ, trong một vụ kiện về đất đai, người đi kiện cho rằng khoản tiền bồi thường mà theo cách giải quyết của Common law là không đủ bồi thường cho hành vi mà người xâm phạm đã cướp không của họ, họ yêu cầu rằng người vi phạm này còn phải bị đuổi và phải trả lại phần đất lấn chiếm đó Chính điều này là cơ sở để xuất hiện hệ thống mới là hệ thống pháp luật công bình (system of equity), đồng thời xuất hiện thiết chế Tòa công bình, do viên Tổng chưởng lý (Lord Chancellor) đứng đầu Về bản chất thì luật công bình vẫn chiếm ưu thế hơn so với luật Common Law trong trường hợp có

sự xung đột Điều này đã được nêu trong Đạo luật hệ thống tư pháp (Judicature Acts) năm

1873 và 1875

Ngày nay bên cạnh án lệ với tư cách là một loại nguồn pháp luật đặc thù của hệ thống Common Law, luật thành văn và các loại qui tắc khác cũng được coi là một bộ phận cấu thành của hệ thống pháp luật này Khi xét xử những nước theo hệ thống pháp luật Common Law thường căn cứ vào hai câu hỏi lớn, đó là câu hỏi sự thật khách quan (question of fact) và câu hỏi về luật – theo nghĩa rộng (question of law) Trong bất cứ vụ việc nào, ngày nay khi xét xử các thẩm phán của Common Law vẫn dựa cả vào án lệ, luật viết và những căn cứ thực tế để xét xử

II Điểm tương đồng của hai dòng họ pháp luật Civil Law và Common Law:

Hai dòng họ pháp luật này có những điểm tương đồng nhất định, tuy nhiên, những điểm tương đồng này chỉ mang tính khái quát vì đây là hai dòng họ pháp luật điển hình có những điểm khác biệt với nhau

1 Điểm tương đồng trong cấu trúc nguồn luật:

Cả hai dòng họ pháp luật Civil Law và Common Law đều có cấu trúc nguồn luật bao gồm: Luật thành văn, án lệ, tập quán pháp luật, các học thuyết pháp luật và các nguyên tắc pháp luật Tuy sự coi trọng đối với từng loại nguồn luật là khác nhau tuy nhiên cả hai dòng

họ pháp luật đều thừa nhận những loại trên là nguồn của pháp luật Về tổng quan mà nói thì hệ thống nguồn luật của hai dòng họ pháp luật có điểm tương đồng là khá phong phú và

đa dạng, cả Civil Law và Common Law đều có nguồn luật từ nhiều nguồn khác nhau, sử dụng để làm cho pháp luật thêm hoàn thiện chứ không máy móc nhất nhất sử dụng một nguồn luật duy nhất nào cả

2 Điểm tương đồng về chịu sự tác động ít nhiều của luật La Mã:

Có thể thấy trong lịch sử hình thành của hai Dòng họ pháp luật thì phần lớn các bộ tộc ở Tây Âu đã bị người La Mã đô hộ trong suốt bốn thế kỉ và Luật La Mã cổ đại đã có sự ảnh hưởng lớn ở đây cụ thể là ảnh hưởng lớn đối với hệ thống pháp luật thuộc dòng họ Pháp luật Civil Law Đối với Dòng họ pháp luật Common Law thì Luật La Mã đã có tác động đối với dòng họ pháp luật này, tuy nhiên đây là những tác động gián tiếp do đế quốc

La Mã chỉ áp dụng pháp luật La Mã để điều chỉnh mối quan hệ giữa những dân cư người

La Mã, tuy nhiên văn hóa của người La Mã ít nhiều tác động đến người Anh và gián tiếp tác động đến Hệ thống pháp luật này

Có thể thấy những điểm tương đồng trên chỉ mang tính khái quát nhất định, càng đi sâu vào từng điểm cụ thể thì hai dòng họ pháp luật này lại có nhiều sự khác biệt, dưới đây

sẽ là phần trình bày những điểm khác biệt của hai dòng họ pháp luật Civil Law và Common Law

III Điểm khác biệt của hai dòng họ pháp luật Civil Law và Common Law:

1 Về lịch sử hình thành

Quá trình hình thành và phát triển của Dòng họ pháp luật Civil Law có thể phân làm ba giai đoạn: 1 Giai đoạn phát triển tập quán pháp (trước thế kỉ XI); 2 Giai đoạn pháp luật thành văn(từ thế kỉ XI-cuối XVIII); 3 Giai đoạn pháp điển hóa pháp luật và phát triển ra ngoài Châu Âu(cuối XVIII- nay) Còn Dòng họ pháp luật Common Law thì có quá trình hình thành và phát triển của DHPL này gắn liền với sự hình thành phát triển của HTPL Anh Có thể chia thành năm giai đoạn sau: 1 Giai đoạn thời La Mã trị vì; 2 Thời Anglo-Saxon; 3 Sau cuộc chinh phục của người Norman(XI-XIV); 4 Hình thành, phát triển của equity(XV-XIX); 5 Từ cuối tk XIX đến nay

Có thể thấy, sau khi hình thành ở Anh quốc, Common law đã lan sang khắp các châu lục từ châu Phi, châu Mỹ đến châu Úc, châu Á và làm thành dòng họ common law, một trong hai dòng họ pháp luật lớn nhất thế giới Sự bành trướng của common law của Anh diễn ra trong suốt qua trình Hoàng gia Anh thực hiện chính sách thuộc địa hóa Tuy nhiên mức độ ảnh hưởng của Common law lại khác nhau ở từng thuộc địa Với những miền đất trước đây khi người Anh xâm chiếm chưa có người sinh sống hoặc chỉ có thổ dân sinh sống nhưng chưa có cuộc sống văn minh như Úc, Newzealand thì Common law được tiếp nhận một cách tự nhiên Với những vùng đất đã có thủ lĩnh bản địa hoặc đã từng là thuộc địa của một cường quốc châu Âu, thì người Anh áp dụng chính sách kiên định là tiếp tục duy trì pháp luật và thậm chí cả hệ thống tòa án bản địa chứ không thay thế Ví dụ như Bắc

Mỹ, Nam Phi…

2 Nguồn gốc của luật

Trong civil law, các quan hệ tài sản gắn liền với những nguyên tắc của Luật dân sự La

Mã – Tập hợp những qui định pháp luật làm nền tảng cho Luật dân sự La Mã của Hoàng

đế Justinian (Justinian’s Corpus Juris Civilis) Nói đến sự ảnh hưởng của Luật La Mã, Mác

đã từng nhận xét rằng pháp luật các nước Châu Âu không thể đem lại những hoàn thiện

đáng kể cho Luật La Mã cổ đại mà chỉ sao nó lại một cách cơ bản Còn đối với Dòng họ Common law thì tuy có ảnh hưởng bởi Luật La Mã tuy nhiên lại không ảnh hưởng sâu sắc

và gắn bó mật thiết với những nguyên tắc của luật dân sự La Mã như pháp luật Civil Law Nguồn gốc của dòng họ pháp luật Common Law là từ Hệ thống pháp luật của nước Anh với vai trò to lớn của vua Henry đệ nhị, trên cơ sở giải quyết những tranh chấp ở các địa phương trên toàn quốc, các thẩm phán đã giải quyết, thảo luận và hình thành nên hệ thống những phán quyết đã được chép lại, gọt rũa, sắp xếp Dần dần trở thành hệ thống án lệ có giá trị ràng buộc đối với những vụ việc có tình tiết tương tự

3 Nguồn luật

Tuy một trong những điểm tương đồng của hai dòng họ pháp luật này đều là có những nguồn luật cơ bản giống nhau Tuy nhiên, chính trong sự chủ yếu, thứ yếu của nguồn cơ bản, vai trò của nguồn luật là sự khác nhau cơ bản nhất của hai dòng họ pháp luật này Trong dòng họ civil law nguồn luật thành văn là nguồn luật cơ bản, chủ yếu, luôn được ưu tiên áp dụng trong khi dòng họ pháp luật Common law ít, nhiều chịu ảnh hưởng của hệ thống pháp luật của Anh và thừa nhận án lệ như nguồn luật chính thống và chủ yếu, tức là thừa nhận học thuyết tiền lệ pháp Học thuyết này theo hướng các phán quyết đã tuyên của tòa cấp trên nói chung có giá trị ràng buộc tòa án cấp dưới trong quá trình xét xử các vụ việc hiện tại

Dưới đây sẽ chỉ ra chi tiết từng sự khác biệt cụ thể chính trong cấu trúc nguồn của hai dòng họ pháp luật:

a Án lệ

Án lệ được hiểu là bản án đã tuyên hoặc sự giải thích, áp dụng pháp luật được coi như tiền lệ làm cơ sở để các thẩm phán sau đó có thể áp dụng trong các trường hợp tương tự Theo quan điểm lý luận phổ biến của các hệ thống pháp luật châu Âu lục địa thì các nguyên tắc, các giải pháp pháp lí rút ra từ án lệ không có cùng giá trị như luật thành văn

Đó là các giải pháp không chắc chắn, có thể bị hủy bỏ và sửa đổi bất kì lúc nào phụ thuộc

vào vụ việc mới Và thực tế thì tòa án khi xét xử không bị ràng buộc bởi chính quy phạm

do nó tạo ra và không thể dựa vào các quy phạm đó để biện luận cho những quyết định của mình Án lệ chỉ được áp dụng khi mà thẩm phán thấy nó phù hợp với vụ án đang xét xử

Án lệ không được coi là nguồn cơ bản của pháp luật Civil law

Với Common law lại khác, án lệ lại là nguồn luật được coi trọng hàng chủ yếu, được xem là đặc trưng cơ bản của Common law Án lệ được phát triển trong các lĩnh vực như luật hợp đồng, bồi thường trách nhiệm dân sự ngoài hợp đồng, cũng như một số hành vi phạm tội nghiêm trọng như giết người common law thì tuân thủ theo phán quyết trước đây và không phá vỡ những quy phạm pháp luật đã thiết lập trong án lệ Theo đó thì tòa án cấp dưới chịu sự ràng buộc bởi các nguyên tắc pháp lí do tòa án cấp trên sáng tạo ra được ghi nhận trong các bản án trong quá trình xét xử các vụ việc trong quá khứ Ở Anh thì việc bám sát vào án lệ được xem là yêu cần cần thiết và thực hiện nghiêm ngặt, các pháp quyết trong quá khứ được tuyệt đối tuân thủ và ngày nay thì quyết định của toàn án vẫn bị giới hạn nghiêm ngặt trong kết quả quá khứ ấy dẫn đến tình trạng chậm phát triển Ở Mỹ thì việc tuân thủ án lệ có phần ít khắt khe hơn và kết quả xét xử một vụ việc có thể dựa trên chính sách chung nhiều hơn là án lệ và triết lí của toàn án thay đổi tùy theo quan điểm cá nhân của người thẩm phán về vấn đề đang giải quyết và ở thời điểm giải quyết vụ việc Tuy nhiên, hiện nay thì án lệ với hệ thống pháp luật Civil law ngày càng được thừa nhận và có hiệu quả trên thực tế

b Luật thành văn

Luật thành văn được xem là đặc trưng của hệ thống pháp luật thuộc dòng họ Civil law, luật thành văn được coi trọng và có trình độ hệ thống hóa, pháp điển hóa cao Pháp luật thành văn bao gồm hiến pháp, các công ước quốc tế, bộ luật, luật, sắc lệnh, nghị định, quyết định, chỉ thị, thông tư Mỗi hình thức lại có vai trò và vị thế riêng nhưng chúng đều

có đặc điểm chung là có tính bắt buộc thực hiện trong từng phạm vi nhất định

Với dòng họ Common law thì luật thành văn ít được coi trọng hơn, tiêu biểu với nước