Bài soạn giảng môn lý thuyết chung về quản lý xã hội tên chuyên đề quản lý xã hội của nhà nước

Môn: LÝ THUYẾT CHUNG VỀ QUẢN LÝ XÃ HỘI Tên chuyên đề: Quản lý xã hội của nhà nước Đối tượng: sinh viên chuyên ngành Quản lý xã hội Số lượng học viên: 52 Thời gian: 3 tiết Mục tiêu: Kiến thức: Giúp sinh viên nắm vững được những vấn đề lý luận cơ bản nhất về quản lý xã hội của Nhà nước như: khái niệm, nguyên tắc, hình thức, phương pháp quản lý xã hội của nhà nước. Kỹ năng: từ lý thuyết cơ bản của bài học, sinh viên có thể tự nghiên cứu giáo trình, các tài liệu tham khảo và vận dụng kiến thức của quản lý xã hội vào công việc quản lý sau này. Thái độ: Sinh viên phải có mặt đầy đủ và tham gia tích cực vào bài giảng. Tài liệu tham khảo: Tài liệu tham khảo chính: + Giáo trình Lý thuyết chung về quản lý xã hội, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Hà Nội, 2005. + Giáo trình Quản lý kinh tế , Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Hà Nội, 200. + Giáo trình Quản lý hành chính, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Hà Nội, 200 Các văn bản quy phạm pháp luật: như Thông tư 24 của Bộ giáo dục Đào tạo, Hiến pháp 1992 sửa đổi và bổ sung 2013… Kế hoạch chi tiết: Ổn định lớp: 03 phút.

Môn: LÝ THUYẾT CHUNG VỀ QUẢN LÝ XÃ HỘI

Tên chuyên đề: Quản lý xã hội của nhà nước

Đối tượng: sinh viên chuyên ngành Quản lý xã hội

- Kỹ năng: từ lý thuyết cơ bản của bài học, sinh viên có thể tự nghiêncứu giáo trình, các tài liệu tham khảo và vận dụng kiến thức của quản lý xãhội vào công việc quản lý sau này

- Thái độ: Sinh viên phải có mặt đầy đủ và tham gia tích cực vào bàigiảng

Tài liệu tham khảo:

- Tài liệu tham khảo chính:

+ Giáo trình Lý thuyết chung về quản lý xã hội, Học viện Báo chí và

Tuyên truyền, Hà Nội, 2005

+ Giáo trình Quản lý kinh tế , Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Hà

STT Nội dung Phương pháp Phương tiện Thời

gian

A KIỂM TRA KIẾN THỨC BÀI CŨ

Hỏi: có bao nhiêu phương pháp để quản lý xã

hội?

Trả lời: có 9 phương pháp quản lý xã hội bao

gồm: phương pháp cấu trúc hóa, phương

pháp gợi mở,phương pháp khoa học, phương

pháp kinh tế trong quản lý, phương pháp làm

việc theo nhóm, phương pháp phát sinh,

phương pháp quản lý hành chính, phương

pháp thiết chế xã hội, phương pháp trò chơi

Hỏi đáp Projector 5 phút

B NỘI DUNG CHI TIẾT

1

2

Khái niệm

Nguyên tắc là những hiện tượng xác định cơ

sở của việc xây dựng và tổ chức hoạt động

của các cơ quan nhà nước trong lĩnh vực

quản lý

Các nguyên tắc

a Các nguyên tắc chính trị xã hội

Hỏi: Trước hết phải trả lời được câu hỏi Nhà

nước CHXHCNVN của ai? Mang tính giai

cấp nào? Phục vụ cho ai?

Trả lời: Nhà nước CHXHCNVN phục vụ cho

toàn thể nhân dân lao động VN

Thuyết trìnhHỏi đápĐộng não

ProjectorTrình bàybảng

33 phút

- Nguyên tắc tính Đảng và tính giai cấp

 Tất cả tổ chức và hoạt động của nhà nướcphải phục vụ cho lợi ích giai cấp, xuất phát từgiai cấp

 Quản lý Nhà nước phải thừa nhận vai tròlãnh đạo của Đảng: thông qua việc nhà nướcthể chế hóa chủ trương,đường lối của Đảngthành chính sách pháp luật

Ví dụ: Trong các bản Hiến pháp, vị trí và vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng Sản Việt Nam luôn được khẳng định với tính pháp lí ngày càng vững chắc (nhất là trong Hiến pháp

1980, Hiến pháp 1992). Hiến pháp 2013 quy định: "Đảng Cộng sản Việt Nam - Đội tiên

phong của giai cấp công nhân, đồng thời làđội tiên phong của Nhân dân lao động và củadân tộc Việt Nam, đại biểu trung thành lợi íchcủa giai cấp công nhân, Nhân dân lao động

và của cả dân tộc, lấy chủ nghĩa Mác – Lê nin

và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tưtưởng là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xãhội…"

 Quản lý Nhà nước phải thừa nhận vai tròlãnh đạo của Đảng: thông qua việc nhà nướcthể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảngthành chính sách pháp luật

Ví dụ: Hiến pháp 2013 quy định: "Đảng

Cộng sản Việt Nam - Đội tiên phong của giaicấp công nhân, đồng thời là đội tiên phong

của Nhân dân lao động và của dân tộc ViệtNam, đại biểu trung thành lợi ích của giai cấpcông nhân, Nhân dân lao động và của cả dântộc, lấy chủ nghĩa Mác – Lê nin và tư tưởng

Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng là lựclượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội…"

- Nguyên tắc dân chủ và công bằng:

 Nguyên tắc này xuất phát từ bản chất củachế độ CNXH

 Đòi hỏi nhà nước phải liên hệ chặt chẽ vớinhân dân, có sự tham gia của nhân dân vàotất cả quá trình quản lý

 Đòi hỏi quyền tự do, dân chủ, tiến bộ vàcông bằng phải được đảm bảo hoàn toàn

- Nguyên tắc bình đẳng và thống nhất giữacác dân tộc:

 Là vấn đề phức tạp và tế nhị Nhà nướcphải đoàn kết và thống nhất được tất cả cácdân tộc vào một khối thống nhất với mục tiêuchung phát triển xã hội trên cơ sở đảm bảogiữ gìn bản sắc của mỗi dân tộc, tạo mọi điềukiện cho các dân tộc cùng phát triển

Ví dụ: Sự kiện Tây Nguyên 2001, 2004Mường Nhé thể hiện sự chưa thống nhấtđược trong nội bộ các dân tộc Dẫn tới cácthế lực thù địch bên ngoài lợi dụng chia rẽ vàgây trợ ngại khó khăn trong sự phát triển

- Nguyên tắc tập chung dân chủ

 Đây là nguyên tắc cơ bản được ghi nhậntrong Hiến pháp

Ví dụ:

Điều 8 Hiến pháp 1992 sửa đổi bổ sung

2013 “Nhà nước tổ chức và hoạt động theo Hiến pháp và pháp luật, quản lý xã hội bằng Hiến pháp và pháp luật, thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ”

 Cấp dưới phục tùng cấp trên, địa phươngphục tùng Trung ương, theo số đông nhưngtrên cơ sở dân chủ

 Tránh quan liêu, chuyên quyền, độc đoán,dân chủ quá trớn, phi chính phủ

- Nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa:

 Sự tuân thủ pháp luật từ dưới lên trên và từtrên xuống dưới là như nhau, mang tính phổbiến để tránh tình trạng trên nhẹ dưới nặng (ở

í này em có thể nói mở rộng được: nội dungnày có từ thời phong kiến, tuy nhiên là hìnhthức thể hiện có thể khác nhau Phong kiến:

có câu (nhứt thời quên nghĩ mái ứ ra í,hêhhee) Hiện nay: mọi công dân đều bìnhđẳng trước pháp luật )

 Tổ chức, hoạt động quản lý được điềuchỉnh bằng pháp luật

 Chấp hành và thực hiện nghiêm ngặt đòihỏi của pháp luật

- Nguyên tắc khách quan:

 Đòi hỏi nhà nước được lập ra và tồn tại trên

cơ sở quy luật khách quan và phù hợp vớinhững yêu cầu khách quan của sự phát triển

xã hội

 Nguyên tắc này được thể hiện trong cácquy định quản lý và trong tổ chức, xây dựngcác cơ quan quản lý nhà nước

 Tuy nhiên các quy định khách quan phùhợp và có mối quan hệ với môi trường

- Nguyên tắc công khai

 Là hình thức biểu hiện của dân chủ XHCN,

là nội dung của dân chủ biểu hiện: tổ chức vàhoạt động của cơ quan quản lý nhà nước phảicông khai cho dân biết, trong quá trình soạnthảo quy định cũng phải chú ý đến ý kiến củacác tổ chức xã hội, của nhân dân bằng dưluận xã hội

b Các nguyên tắc tổ chức quản lý nhà nước

- Nguyên tắc thống nhất của hệ

thống cơ quan quản lý nhà nước

 Nhà nước XHCN không có sự phân quyền

mà chí cơ sự phân định chức năng

- Nguyên tắc kết hợp quản lý theo lãnh thổ vàquản lý theo chuyên ngành

Ví dụ: Đại diện của nhân dân được bầu vào

HĐND các cấp kết hợp với người chuyênnghiệp thực hiện các nhiệm vụ của nhà nướcnhư kinh tế,VH-XH…

- Nguyên tắc quản lý trực thuộc hai chiều

 Nguyên tắc này cần phân biệt rõ nội dungquản lý của mỗi bên và kết hợp nó để tránhbuông lỏng hoặc chồng chéo trong quản lý

Ví dụ:Hiện nay ở nước ta đang mắc phải cănbệnh đó là quan liêu: khuyết điểm thì tập thểchịu trách nhiệm, thành tích cao thì cá nhânnhận

- Nguyên tắc kết hợp chuyên nghiệp và sựtham gia của quần chúng

 Thê hiện sự thống nhất của việc quản lýtrực tiếp hoặc gián tiếp của cán bộ chuyênmôn và các đại diện của quần chúng vàocông việc quản lý trên cơ sở dân chủ

- Nguyên tắc tập thể lãnh đạo, cá nhân phụtrách và chế độ một thủ trưởng

 Thể hiện tính tập thể pháthuy khả năngsang tạo của tập thể

 Đồng thời nhằm nâng cao trách nhiệm củamỗi cá nhân

 Đây là 1 nguyên tắc cụ thể củanguyên tắc tập chung dân chủ

Ví dụ: bên cạnh chức bị lãnh đạo luôn có cáccấp phó giúp việc làm đúng chức năng nhiệm

vụ của công việc xứng đáng với tiền lươngđược hưởng

Như: Chủ tịch xã có các phó chủ tịch phủtrách các mảng riêng như VH-XH, tài chính

- Nguyên tắc phân tán hoạt động tác nghiệpphù hợp giữa quyền và nghĩa vụ

 Người quản lý chỉ giải quyết những vấn đềquan trọng nhất, vấn đề có tính nguyên tắccòn những công việc khác phải phân cho cấpdưới, chuyên môn phụ trách đảm nhận

 Đảm bảo cho mối quan hệ giữa quyền lợi

và nghĩa vụ đối với mỗi người trong bộ máynhà nước

- Nguyên tắc tổ chức quản lý cán bộ

 Tuyển chọn và đề bạt cán bộ phải căn cứvào tiêu chuẩn chính trị, thạo việc và cóphẩm chất đặc biệt

Ví dụ: trong công tác chống tham nhũng hiệnnay Sự thành hay bại của công tác này dựarất lớn và khâu quản lý cán bộ Nếu cán bộ

có phẩm chất đạo đức tốt với phẩm chấtchính trị vững vàng thì việc chống thamnhũng sẽ trở lên dễ dàng hơn

- Nguyên tắc chung sống hòa bình với các xãhội khác

 Mở rộng hợp tác quốc tế, tranh thủ sự đồngtình và ủng hộ, giúp đỡ của nhân dân thế giới,kết hợp sức mạnh của dân tộc với sức mạnh

thời đại

Ví dụ: Nhà nước quản lý nền kinh tế chịu sựtác động từ bên ngoài vào nền kinh tế như trithức quản lý, khoa học công nghệ bên ngoài

 Phát huy nội lực, tạo môi trường quốc tếtrên cơ sở giữ vững độc lập tự chủ, bình đẳngcùng có lợi, giữ gìn và phát huy bản sắc dântộc, thực hiện đa phương đa dạng hóa quan

hệ đối ngoại

- Nguyên tắc mối liên hệ ngược

 Đòi hỏi quản lý xã hội của Nhà nước phảithường xuyên nắm chắc các phản ứng trở lạicủa xã hội trước những tác động của quản lý

để có những điều chỉnh hợp lý và kịp thời

Ví dụ: Bộ GD&ĐT ban hành thông tư 24 sửađổi, bổ sung đối tượng ưu tiên của Quy chếtuyển sinh đại học, cao đẳng hệ chính quy, cụthể hóa pháp lệnh người công và Nghị định

số 31 của Chính phủ đã có hiệu lực trước đó.Thông từ 24 bổ sung những người sau đượccộng 2 điểm khi thi đại học, cao đẳng gồm:

bà mẹ Việt Nam anh hùng, người hoạt độngcách mạng trước ngày 1/1/1945 Sau đó dưluận xã hội đã không đồng tình về tính khảthi của thông tư này nên thông tư đã đượcthay thế bởi thông tư 28

- Nguyên tắc bổ sung ngoài

 Nhà nước phải thường xuyên có các bước

thử nghiệm trên các quy mô nhỏ để từ đó rútkết luận chung cho toàn xã hội

Ví dụ : Từ những vấn đề lý luận và kết quảthực tiễn thực hiện thí điểm không tổ chứcHội đồng Nhân dân huyện, quận, phường nêutrên và theo tinh thần Nghị quyết Trung ương

5, khóa X về đẩy mạnh cải cách hành chính,nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của bộmáy Nhà nước Để từ đó có kết luận có thểnhân rộng mô hình này trên toàn quốc haykhông.“Đổi mới toàn diện nhưng phải lấy đổimới kinh tế làm trọng tâm”

- Nguyên tắc khâu xung yếu:

 Quản lý xã hội đòi hỏi nhà nước do nguồnlực có hạn nên phải phân bổ đúng các nguồnlức vào các khâu xung yếu theo các thứ bậckhác nhau

 là cơ sở lựa chọn và sử dụng phương phápquản lý

 là biểu hiện bên ngoài thường xuyên của cơquản nhà nước trong xây dựng và thực hiệnchức năng quản lý và đảm bảo hoạt động của

nó

Ví dụ: hình thức của nhà nước Việt Nam thểhiện ở cơ quan, bộ máy nhà nước và hệ thốngpháp luật

- Phương pháp quản lý xã hội:

 Là các biện pháp thủ thuật áp dụng tácđộng nhằm thực hiện các chức năng , nhiệmvụ

 Là tổng thể các cách thức tác động có chủđích và có thể có đối với hoạt đông và quan

hệ xã hội của các chủ thể nhằm đạt được mụctiêu đề ra

 Chú ý: Đặc điẻm của các hình thức vàphương pháp

 Phạm vi tác động bao trùm và đa dạng

 Luôn biến đổi và hoàn thiện

Vd: Đối với cải cách hành chính đã là việcđổi mới liên tục và ngày càng hoàn thiệnmình

 Bám sát mục tiêu

 Phù hợp với thực trạng, tương quan cả cácphân hệ giai tầng trong xã hội đối ngoại bênngoài xã hội.

Các phương pháp quản lý xã hội

a,Phương pháp hành chính

- Khái niệm: là các tác động mang tính phápquyền của nhà nước lên các hoạt động và cácquan hệ xã hội nhằm hướng các hành vi xãhội đạt tới các mục tiêu quản lý xã hội đề ra

Ví dụ:Trong thời gian qua, tình hình tai nạngiao thông ở nước ta diễn biến phức tạp.TNGT gia tăng trên cả 3 mặt: số vụ, số ngườichết và số người bị thương Đứng trước tìnhhình đó, Chính Phủ đã có nhiều biện phápkhác nhau để giảm thiểu TNGT Các biệnpháp đó được thể hiện ra bên ngoài dưới cáchoạt động cụ thể sau:

1 Ban hành các văn bản quy phạm pháp luật

Cụ thể là Chính phủ đã ban hành:

- Nghị quyết số 32/2007/NQ-CP ngày29/6/2007 về một số giải pháp cấp bách nhằmkiềm chế TNGT và UTGT

- Nghị định 146/2007/NĐ-CP quy định xửphạt VPHC trên lĩnh vực GTĐB ngày14/9/2007 để thay thế cho Nghị định số152/2005/NĐ-CP

- vai trò:

 Xác lập được trật tự kỷ cương, môi trườngpháp lý hợp lý và ổn định cho sự phát triển xã

Ví dụ: Vụ bạo động ở Bình Dương, VũngÁng, Hà Tĩnh diễn ra vào tháng 5/2014 Rấtnhanh chóng sau khi diễn ra lực lượng công

an có mặt để kiểm soát tình hình giữ gìn trật

tự Các địa phương đã kiểm soát được tìnhhình nhanh chóng lên phương án bồi thườngcho các doanh nghiệp bị thiệt hại nhằm ổnđịnh lòng tin cho các doanh nghiệp nướcngoài đóng trên địa bàn giữ vững sự pháttriển ổn định xã hội

 Giúp nhà nước nhanh chóng giải quyếtnhững mâu thuẫn, xung đột hiệu quả, pháttriển nhân tố tích cực trong xã hội

 Giải quyết nhanh và có hiệu quả các tranhchấp góp phần bảo vệ độc lập, tự chủ và toànvẹn lãnh thổ

Ví dụ: giải quyết việc Trung Quốc hạ đặt tráiphép dàn khoan HĐ – 981 trên thềm lục địacủa Việt Nam Nhà nước Việt Nam lên ánmạnh mẽ hành động này và yêu cầu phíaTrung Quốc phải rút ngay dàn khoan

 Liên kết gắn bó các phương pháp quản lýkhác thành một thể thống nhất

- điều kiện sử dụng:

 phải có một hệ thống pháp luật đầy đủ cụthể và hợp lý

Ví dụ: quyết định số 33/QĐ – BYT của Bộ Y

tế về việc ban hành tiêu chuẩn sức khỏe củangười điều khiển phương tiện giao thông cơgiới và quyết định 34/2008/QĐ – BYT vềviệc ban hành tiêu chuẩn sức khỏe ngườikhuyết tật điều khiển mô tô, xe babánh.Trong đó quy định quy định người ngựcnhỏ không thể tham gia điều khiển xe xe trên

50 cc

 phải có hệ thống các cơ quan chức năng vàđội ngũ cán bộ có trình độ có nhân cách vàtrung thành tuyệt đối với chế độ

ví dụ: Vụ án cưỡng chế đất đai ở TiênLãng là vụ án về tranh chấp đất đai giữaông Đoàn Văn Vươn  cùng gia đình và Ủyban nhân dân huyện Tiên Lãng, thànhphố Hải Phòng cho thấy cán bộ công chức ởhuyện xã thiếu đạo đức cũng như thiếu hiểubiết về pháp luật

 phải có các cơ quan thanh tra kiểm soát nhànước công tâm có trình độ và đạo đức đểgiám sát và thực thi các phương pháp quản lý

xã hội

b, Phương pháp vận động tuyên truyền

- khái niệm: các phương pháp vận động tuyêntruyền trong quản lý xã hội của nhà nước làcác tác động về mặt tư tưởng tình cảm, ý thứctrách nhiệm, niềm tin của nhà nươc đối vớicông dân trong xã hội để tạo ra sự đồng thuận

và động cơ làm việc tích cực cho xã hội nhằmthực hiện thành công các mục tiêu quản lýđược xác định trong khuân khổ Hiến pháp vàpháp luật và thiết chế xã hội

- Vai trò:

 các phương pháp này tạo ra môi trườngđồng thuận về mặt tinh thần cho sự tồn tại vàphát triện của xã hội

Ví dụ: “ tư tưởng không thông đeo bình tôngcũng nặng” ý nghĩa tức là để thực hiện mụctiêu chung của đất nước rất cần tạo sự đồngthuận chung từ trên xuống dưới và nhất là sựđồng thuận trong quần chúng nhân dân

 phương pháp này biến người dân từ thụđộng chuyển sang chủ động có ý thức hơnvới hành động của mình trong xã hội, xử lýcác khuyết điểm sai sót của phương pháphành chính

Ví dụ: tuyên truyền cho người dân về chấphành An toàn giao thông Biến người dânthành người chủ động chấp hành luật lệ Đội

mũ bảo hiểm lúc đầu là bắt buộc sau tự ý

thức và tham gia chấp hành nó như thói quen.

 Duy trì và phát triển sức mạnh của dân tộc,tiếp nhận và chọn lọc các thành tựu khác của

xã hội bên ngoài và biến nó thành công cụ vàphương tiện của dân tộc mình

- Các điều kiện sự dụng

 phải có một đường lối thể chế chính trịđúng đắn, bảo vệ và thể hiện được ý chí vànguyện vọng của nhân dân

ví dụ: Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh rấtquan tâm tới công tác cán bộ và huấn luyệncán bộ cách mạng, Bác Hồ đã dạy "Cán bộ làcái gốc của mọi công việc"

Nếu đội ngũ công chức không thể hiện đượcphẩm chất năng lực của mình thì nhân dân sẽkhông thể tin tưởng và làm theo

 hệ thống pháp luật phải đồng bộ và thíchhợp

c, , Phương pháp tác động lợi ích

- Khái niệm: các phương pháp tác động lênlợi ích trong quản lý xã hội của nhà nước làcác tác động có chủ đích và bằng biện phápchi phối trực tiếp lên lợi ích ( vật chất hoặcphi vật chất) của công dân, để tác động lêncác hoạt động và các mối quan hệ xã hội vìmục tiêu xã hội đã đặt ra