Ngày soạn Ngày dạy Tiết Đọc văn Chủ đề Tự sự dân gian Việt Nam TAM ĐẠI CON GÀ & NHƯNG NÓ PHẢI BẰNG HAI MÀY (Truyện cười) A MỤC TIÊU BÀI HỌC 1 Kiến thức Hiểu được đối tượng, nguyên nhân,ý nghĩa của tiế[.]
Trang 1Ngày soạn :………
Ngày dạy:………
Tiết … Đọc văn.
Chủ đề: Tự sự dân gian Việt Nam TAM ĐẠI CON GÀ & NHƯNG NÓ PHẢI BẰNG HAI MÀY
(Truyện cười)
A-MỤC TIÊU BÀI HỌC
1 Kiến thức:
- Hiểu được đối tượng, nguyên nhân,ý nghĩa của tiếng cười trong từng truyện
+ Bản chất của nhân vật "thầy" qua những việc gây cười và ý nghĩa phê phán của truyện : cái dốt không che đậy được, càng giấu càng lộ ra, càng làm trò cười cho thiên hạ
+ Châm biếm việc xử kiện ở chốn công đường: đồng tiền ngự trị, bất chấp công lí
- Thấy được nghệ thuật đặc sắc của truyện cười : Kết cấu truyện ngắn gọn, chặt chẽ ; lối
kể chuyện tự nhiên, kết thúc truyện bất ngờ ; sử dụng hiệu quả nghệ thuật phóng đại,
"nhân vật tự bộc lộ"
2 Kĩ năng:
- Nắm được phương pháp tìm hiểu truyện cười
3 Tư duy, thái độ, phẩm chất :
- Lên án cái xấu ,cái đáng cười
- Biết lên án, phê phán thói giấu dốt, dốt đòi học làm sang
- Phê phán, lên án các hành vi, hành động đút lót, nhận hối lộ
- Tinh thần lạc quan, hướng thiện
4 Định hướng phát triển năng lực
- Năng lực tự chủ và tự học, năng lực hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng
tạo; năng lực thẩm mỹ, năng lực tư duy; năng lực sử dụng ngôn ngữ
B-CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH
- GV: SGK, SGV Ngữ văn 10, Tài liệu tham khảo, Thiết kế bài giảng
- HS: SGK, vở soạn, tài liệu tham khảo
C- PHƯƠNG PHÁP THỰC HIỆN
- GV kết hợp phương pháp đọc sáng tạo, đối thoại, trao đổi, nêu vấn đề, thảo luận, tích hợp
D- TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:
1.Ổn định tổ chức lớp:
Trang 22 Kiểm tra bài cũ:
- Diễn biến, kết quả, ý nghĩa của xung đột, mâu thuẫn giữa Tấm và mẹ con Cám?
3 Bài mới:
Hoạt động 1 Khởi động
- GV đặt câu hỏi: Em hãy kể những truyện cười mà em biết?
- HS trả lời
- GV dẫn dắt: Ở Việt Nam, truyện cười, nhất là truyện trào phúng nở rộ vào giai đoạn
CĐPK suy tàn, già cỗi Truyện cười đã góp phần đào huyệt chôn vùi CĐPK Những cái
xấu xa của CĐPK lỗi thời đã bị lột trần trước tiếng cười dân gian với nhiều cung bậc.
“Tam đại con gà”, “Nhưng nó phải bằng hai mày”là hai tác phẩm tiêu biểu cho tiếng
cười sâu sắc đó.
Hoạt động 2 Hình thành kiến thức
mới
- GV hướng dẫn hs tìm hiểu chung về thể
loại truyện cười
- Cho hs tìm hiểu khái niệm và đặc trưng
của truyện cười
+ GV: Nhắc lại khái niệm về thể loại
truyện cười?
+ GV: Em đã được học những truyện
cười nào? Đặc trưng của truyện cười?
+ GV: Có mấy loại truyện cười?
+ GV: Nói thêm:
o Truyện khôi hài: đối tượng cười là nội
bộ nhân dân, mức độ phê phán chưa đến
mức gay gắt, quyết liệt
o Truyện trào phúng: nhằm vào những
đối tượng xấu, những kẻ ác, mức độ phê
phán gay gắt và quyết liệt
Cho hs tìm hiểu chung về văn bản
+ GV: Hai văn bản này thuộc thể loại
truyện cười nào?
I Tìm hiểu chung:
1 Thể loại
- Khái niệm: Truyện cười là tác phẩm tự sự dân gian ngắn, có kết cấu chặt chẽ, kết thúc bất ngờ, kể về những sự việc xấu, trái tự nhiên trong cuộc sống, có tác dụng gây cười nhằm mục đích giải trí, phê phán
2 Đặc trưng:
+ Yếu tố gây cười: những mâu thuẫn trái tự nhiên + Kết cấu: vào truyện tự nhiên, kết truyện bất ngờ, ít nhân vật, ngắn gọn
3 Thể loại:
+ Truyện khôi hài: nhằm mục đích giải trí, mua vui ít
nhiều có tính giáo dục
+ Truyện trào phúng: mục đích châm biếm, đả kích
2 Văn bản
- Thể loại: truyện trào phúng
- Cười những người có tật xấu, tham lam
Trang 3+ GV: Truyện cười những loại người
nào?
+ GV: Thử nêu bố cục chung cho hai
GV hướng dẫn tìm hiểu truyện “Tam
đại con gà”.
GV: Truyện này có những nhân vật nào?
Nhân vật nào là nhân vật chính?
GV: Tình huống mâu thuẫn đầu tiên
trong truyện là tình huống nào?
- GV: Qua chi tiết này em có nhận xét gì
về nhân vật thầy đồ?
- GV: Khi học trò hỏi gấp, thầy đồ đã có
cách xử lí như thế nào?
- GV: Qua chi tiết đó, em có nhận xét
thêm gì về nhân vật này?
- GV:
Thầy đồ sĩ diện, giấu dốt:
o Không dám tự nhận mình không biết
chữ đó trước mặt học trò
o Đã dốt mà lại còn đi dạy trẻ
GV: Thầy đồ đã tìm đến đâu để biết
cách đọc chữ ấy?
GV: Chi tiết này cho ta biết đây là
người như thế nào?
GV: Ông chủ nhà đã có phản ứng như
thế nào khi thầy đồ dạy như vậy?
GV: Lời trách của ông chủ nhà cho thầy
đồ biết điều gì?
GV: Lúc đó, thầy đồ có suy nghĩ như
thế nào? Suy nghĩ này cho ta biết điều
gì?
- Bố cục:
+ Mở truyện: giới thiệu mâu thuẫn + Thân truyện: dẫn dắt để tạo tiếng cười + Kết truyện: câu cuối cùng, bật ra tiếng cười
II TAM ĐẠI CON GÀ
1 Đọc – hiểu văn bản
2 Phân tích
a Mâu thuẫn trái tự nhiên ở nhân vật thầy đồ
* Tình huống 1: dạy học trò đọc chữ
- Gặp chữ “kê” trong sách Tam thiên tự mà không biết
là chữ gì?
🡪 Dốt đến mức một chữ trong sách vỡ lòng cũng không biết
- Khi học trò hỏi gấp: thầy nói liều “Dủ dỉ là con dù dì”
🡪 Liều lĩnh, sĩ diện giấu dốt
- Thầy cũng khôn, sợ sai bảo học trò đọc khẽ
🡪 Sợ người khác biết cái sai của mình
- Muốn biết đúng sai: Tìm đến thổ công, xin ba đài âm dương, được cả ba, đắc ý bệ vệ ngồi lên giường bảo trẻ đọc to
🡪 Dốt nhưng tự cho là giỏi, cái dốt đã khuếch đại và nâng lên
*Tình huống 2: Đối mặt với ông chủ nhà hay chữ:
- Khi ông chủ nhà nghe đọc sai nên trách thầy đồ
🡪 vô tình thầy biết đó là chữ “kê”
- Suy nghĩ của thầy: “Mình đã dốt mà thổ công nhà nó cũng dốt nữa”
🡪 Tự nhận thức sự dốt nát của mình
Trang 4+ GV: Thầy đồ đã giải quyết tình huống
trớ trêu này như thế nào?
+ GV: Truyện muốn phê phán những gì?
GV hướng dẫn HS tìm hiểu truyện
“Nhưng nó phải bằng hai mày”.
+ GV: Mở đầu truyện, tác giả dân gian
đã giới thiệu cho ta biết điều gì?
+ GV: Theo em, cách giới thiệu này có
tác dụng gì cho câu chuyện kể?
- Tiếp tục chống chế để giấu dốt: Muốn dạy đến Tam đại con gà, giải thích: “Dủ dỉ là con dù dì, dù dì là chị con công, con công là ông con gà”
🡪 giải thích vô lí: gỡ bí một cách liều lĩnh để giấu dốt
=> Mâu thuẫn trái tự nhiên: dốt >< giấu dốt và càng che đậy thì bản chất càng lộ tẩy
=> Phê phán thói giấu dốt Truyện ngầm ý khuyên răn mọi người không nên giấu dốt, hãy mạnh dạn học hỏi không ngừng
b Tiểu kết
* Nghệ thuật
- Truyện ngắn gọn, kết cấu chặt chẽ, chỉ xoay quanh
một mâu thuẫn gây cười là dốt - giấu dốt, mọi chi tiết
đều hướng vào mục đích gây cười
- Cách vào truyện tự nhiên, cách kết thúc truyện rất bất ngờ
- Thủ pháp "nhân vật tự bộc lộ" : cái dốt của nhân vật
tự hiện ra, tăng dần theo mạch phát triển của truyện cho đến đỉnh điểm là lúc kết thúc
- Ngôn ngữ truyện giản dị nhưng rất tinh, nhất là ở phần kết, sử dụng yếu tố vần điệu để tăng tính bất ngờ
và yếu tố gây cười
* Nội dung:
Không chỉ nhằm vào một con người cụ thể, truyện Tam đại con gà còn phê phán thói dốt hay nói chữ, dốt học
làm sang, dốt lại bảo thủ, qua đó nhắn nhủ đến mọi người phải luôn học hỏi, không nên che giấu cái dốt của mình
III NHƯNG NÓ PHẢI BẰNG HAI MÀY
1 Đọc - hiểu văn bản
2 Phân tích
a Giới thiệu:
- Nhân vật lí trưởng nổi tiếng xử kiện giỏi
- Hành động: nhận tiền đút lót của Cải và Ngô
🡪 Tạo mâu thuẫn cho câu chuyện
b Khi xử kiện:
Trang 5+ GV: Buổi xử kiện diễn ra như thế nào?
+ GV: Em có nhận xét gì về cách xử
kiện của viên lí trưởng?
+ GV: Cách xử kiện như vậy đã gây
phản ứng gì?
+ GV: Lời nói và hành động của Cải có
những ý nghĩa gì?
+ GV: Viên lí trưởng đã có cách xử lí
như thế nào trước hành động và phản
ứng của nhân vật Cải?
+ GV: Phân tích ý nghĩa những cử chỉ
của viên lí trưởng?
+ GV: Phân tích ý nghĩa câu trả lời của
viên lí trưởng?
+ GV: Tiếng cười mà tác giả dân gian
muốn phê phán trong cách xử kiện này là
gì?
+ GV: Trong câu chuyện này, tác giả
dân gian muốn phê phán cụ thể những ai
và phê phán điều gì ?
- Lí trưởng tuyên bố: Ngô thắng kiện
🡪 cách xử kiện: không cần điều tra, phân tích mà kết án ngay
- Cải phản ứng:
“ Cải vội xoè năm ngón tay … lẽ phải về con mà”
🡪 Lời nói đầy và động tác đầy ẩn ý, gây cười: 5 ngón tay = 5 đồng = lẽ phải
- Cử chỉ và hành động của lí trưởng:
“Cũng xoè năm ngón tay … tay mặt”
🡪 Ý nghĩa:
+ 10 ngón tay = 10 đồng đã nhận của ngô (gấp đôi của
Cải) = gấp đôi lẽ phải + Lẽ phải đã bị che lấp
- Lời nói:
“Tao biết mày phải, nhưng nó phải bằng hai mày!”
🡪 Lối chơi chữ: “phải”:
+ Chỉ cái đúng, người đúng + Số tiền cần phải có
🡪 Tiếng cười bật ra: lẽ phải được đo bằng tiền
c Ý nghĩa phê phán của truyện:
- Phê phán lối xử kiện bằng tiền của quan lại
- Ngầm khuyên mọi người hãy sống hoà thuận để tránh lâm vào cảnh kiện tụng
d Tiểu kết:
*Nghệ thuật:
- Tạo tình huống gây cười : thầy lí xử kiện "giỏi có tiếng" Cải lót năm đồng và yên tâm là mình thắng Nhưng Cải bất ngờ vì bị thua kiện, phải đến phút cuối mới biết Ngô lót tiền cho thầy lí nhiều gấp hai lần mình
- Xây dựng được những cử chỉ và hành động gây cười như trong kịch câm, mang nhiều nghĩa
- Kết hợp cử chỉ gây cười và lời nói gây cười, giữa ngôn ngữ nói và ngôn ngữ cử chỉ
- Chơi chữ : phải là từ chỉ tính chất được dùng kết hợp
với từ chỉ số lượng tạo sự vô lí (trong xử kiện) nhưng
Trang 6+ GV: Qua hai câu chuyện trên, em hãy
rút ra kết luận về đặc điểm nghệ thuật
truyện cười dân gian?
+ HS trả lời câu hỏi
GV yêu cầu HS đọc ghi nhớ (sgk)
Hoạt động 3 Hoạt động thực hành
1 Xác định chủ đề của truyện?
2 Hãy kể lại một câu chuyện cười cùng
chủ đề mà em biết?
3 Đặc trưng thể loại qua truyện cười đã
học?
Hoạt động 4 Hoạt động ứng dụng
Từ 2 truyện cười trên, em có suy
nghĩ như thế nào về sự nguy hiểm của
“Cái dốt” trong XH hiện nay?
lại hợp lí (trong quan hệ thực tế giữa các nhân vật)
*Nội dung:
- Truyện Nhưng nó phải bằng hai mày vạch trần bản
chất tham nhũng của hàng ngũ quan lại xưa
IV Tổng kết.
1 Nghệ thuật.
- Xây dựng những yếu tố mâu thuẫn bất ngờ, phi lôgích => tạo tiếng cười
- Sử dụng cử chỉ, hành động, hthức chơi chữ
2 Nội dung.
- Phê phán cái xấu, cái đáng cười=> trí thông minh , tinh thần lạc quan và tinh thần đấu tranh của nhân dân lao động
- HS đọc ghi nhớ SGK
Hoạt động 5 Hoạt động bổ sung
4 Củng cố:
- Khái niệm, phân loại truyện cười
- Nội dung phản ánh, đặc sắc nghệ thuật của hai truyện cười
5 Dặn dò
- Học bài cũ
- Soạn bài : Ca dao than thân, yêu thương, tình nghĩa