Ngày soạn Ngày dạy Tiết Đọc văn Chủ đề Tự sự dân gian Việt Nam TẤM CÁM (tiết 1) ( Truyện cổ tích) A MỤC TIÊU BÀI HỌC 1 Kiến thức Những mâu thuẫn, xung đột giữa dì ghẻ và con chồng trong gia đình phụ q[.]
Trang 1Ngày soạn :……….
Ngày dạy:………
Tiết … Đọc văn.
Chủ đề: Tự sự dân gian Việt Nam TẤM CÁM (tiết 1)
( Truyện cổ tích)
A-MỤC TIÊU BÀI HỌC
1 Kiến thức:
- Những mâu thuẫn, xung đột giữa dì ghẻ và con chồng trong gia đình phụ quyền thời cổ, giữa thiện và ác trong xã hội Sức sống mãnh liệt của con người và niềm tin của nhân dân
- Kết cấu của truyện cổ tích : người nghèo khổ, bất hạnh trải qua nhiều hoạn nạn cuối cùng được hưởng hạnh phúc Sử dụng hợp lí, sáng tạo các yếu tố thần kì
2 Kĩ năng:
- Biết cách đọc-hiểu một truyện cổ tích thần kì, nhận biết truyện cổ tích thần kì qua đặc trưng thể loại
3 Tư duy, thái độ, phẩm chất:
- Có được tình yêu đối với người lao động, củng cố niềm tin vào sự chiến thắng của cái thiện, của chính nghĩa trong cuộc sống Biết yêu lẽ phải, công bằng, biết đấu tranh để bảo
vệ cái thiện, chính nghĩa, biết lên án diệt trừ cái ác, cái xấu
4 Định hướng phát triển năng lực
- Năng lực tự chủ và tự học, năng lực hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng
tạo; năng lực thẩm mỹ, năng lực tư duy; năng lực sử dụng ngôn ngữ
B- CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH
- GV: SGK, SGV Ngữ văn 10, Tài liệu tham khảo, Thiết kế bài giảng
- HS: SGK, vở soạn, tài liệu tham khảo
C- PHƯƠNG PHÁP THỰC HIỆN
- GV kết hợp phương pháp đọc sáng tạo, đối thoại, trao đổi, nêu vấn đề, thảo luận, tích hợp
D- TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:
1 Ổn định tổ chức lớp:
2 Kiểm tra bài cũ:
Trang 2Kiểm tra phần chuẩn bị bài của học sinh
3 Bài mới:
Hoạt động 1 Khởi động
Cuộc đấu tranh giữa thiện và ác, mâu thuẫn giữa người xấu xa tàn độc với người
hiền lành vốn là cuộc đấu tranh thường xuyên xảy ra tạo nên cốt truyện chung của thể
loại truyện cổ tích, và ở đó hạnh phúc và chiến thắng luôn ở những con người bất hạnh và
hiền lành Để thấy được điều đó tiết học hôm nay, chúng ta đi vào tìm hiểu truyện cổ tích
“Tấm Cám”.
Hoạt động 2 Hình thành kiến thức mới
GV hướng dẫn hs tìm hiểu phần tiểu
dẫn.
Tìm hiểu thể loại truyện cổ tích
- GV: Nêu khái niệm, phân loại, đặc trưng,
nội dung của truyện cổ tích?
+ HS: trả lời
- GV: Truyện cổ tích Tấm Cám được phổ
biến ở nhiều dân tộc trên thế giới Theo
thống kê của nữ sĩ người Anh trên thế giới
có 564 kiểu truyện Tấm Cám Ở Việt Nam
có 30 kiểu truyện Tấm Cám.
+ GV: HD HS tiếp cận cận văn bản bằng
I Tìm hiểu chung:
1 Thể loại
- Khái niệm: Là tác phẩm tự sự dân gian mà cốt
truyện và hình tượng được hư cấu có chủ định, kể về
số phận con người bình thường trong xã hội, thể hiện tình thần nhân đạo vaflajc quan của nhân dân lao động
- Phân loại:
+ Truyện cổ tích thần kì + Truyện cổ tích sinh hoạt + Truyện cổ tích loài vật
- Đặc trưng truyện cổ tích thần kỳ:
+ Có sự tham gia của các yếu tố thần kì.
+ Đối tượng: Con người nhỏ bé trong xã hội
+ Kết cấu phổ biến: Nhân vật chính trải qua hoạn nạn cuối cùng được hưởng hạnh phúc thoả nguyện mơ ước
- Nội dung: Thể hiện mâu thuẫn, xung đột trong gia
đình, ngoài xã hội; cuộc đấu tranh giữa thiện – ác, tốt – xấu; đề cao cái thiện phê phán cái ác; thể hiện mơ ước thiện chiến thắng ác, xã hội công bằng hạnh phúc Kết thúc: có hậu
2 Văn bản
- Thể loại: Truyện cổ tích thần kì.
→ Được phổ biến ở nhiều dân tộc khác nhau trên thế giới
II ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
Trang 3cách kể chuyện và diễn xuất ( đóng vai)
Chú ý: giọng kể chuyện chậm rãi, biểu
cảm, phù hợp tính cách các nhân vật.
- HS đọc
- HS trả lời
- GV: Truyện cổ tích Tấm Cám có thể chia
mấy phần? Tóm tắt nội dung mỗi phần?
Chủ đề của truyện là gì?
+ HS: trả lời
- GV hướng dẫn hs tìm hiểu văn bản
1 Đọc
2 Tóm tắt văn bản
Tấm và Cám là hai chị em cùng cha khác mẹ Tấm là con vợ cả, Cám là con vợ hai Mẹ Tấm mất từ hồi nàng còn bé, sau đó không lâu thì cha nàng cũng qua đời Tấm sống với dì ghẻ là mẹ của Cám Dì ghẻ là người cay nghiệt và độc ác bắt Tấm làm việc vất vả nặng nhọc cả ngày còn Cám thì được nuông chiều ăn sung mặc sướng Một lần dì ghẻ đưa cho hai chị em Tấm Cám mỗi người một cái giỏ để ra đồng bắt tôm tép, Cám đã lừa Tấm trút hết tôm tép trong giỏ của mình và chỉ để lại cho Tấm duy nhất một con cá Bống Tấm mang cá Bống về nuôi, ngày ngày nàng đều lén đem cơm cho cá Bống ăn Biết chuyện mẹ con Cám bèn giết thịt cá Bống Vua mở hội, mẹ con Cám sửa soạn quần áo đẹp để đi chơi, bắt Tấm ở nhà nhặt thóc trộn gạo Bụt hiện lên giúp đỡ Tấm chuẩn
bị quần áo đẹp để đi chơi hội, trên đường trở về nhà Tấm đã đánh rơi chiếc hài Nhà vua nhặt được và tuyên bố nếu ai đi vừa chiếc hài đó ngài sẽ lấy làm
vợ Tấm thử hài thì vừa in và trở thành hoàng hậu sống hạnh phúc bên vua Mẹ con Cám không chịu lập mưu giết hại Tấm Tấm chết liền hoa thân thành chim vàng anh, cây xoan đào, khung cửi, quả thị Kết thúc truyện Tấm và nhà vua xum họp sống hạnh phúc bên nhau suốt đời, mẹ con Cám làm việc ác nên phải chịu quả báo
3 Bố cục:
+ P1: Cuộc đời và số phận bất hạnh của Tấm, nhưng Tấm luôn được giúp đỡ
+ P2: Hạnh phúc đến với Tấm
+ P3: Cuộc đấu tranh không khoan nhượng qua những kiếp hồi sinh của Tấm để giành lại hạnh phúc
4 Chủ đề:
- Phản ánh số phận của cô gái mồ côi bất hạnh với ước mơ chiến thắng cái ác để giành và giữ hạnh phúc
Trang 4- GV: Truyện gồm có những nhân vật nào?
Giữa các nhân vật có mâu thuẫn – xung đột
gì?
+ HS: trả lời
- GV: Mâu thuẫn, xung đột giữa Tấm với
Cám và mụ gì ghẻ - có thể phân thành mấy
chặng?
- HS: trả lời
- GV: Ở chặng 1, em thấy nhân vật Tấm
được giới thiệu với thân phận và phẩm chất
ntn?
- HS: trả lời
- Phản ứng của Tấm trước những âm mưu,
việc làm độc ác của mẹ con Cám?
- HS: trả lời
III PHÂN TÍCH
1 Nhân vật và mâu thuẫn - xung đột chủ yếu
- Trong quan hệ gia đình: mâu thuẫn gia đình
Tấm >< Cám (hai chị em cùng cha khác mẹ)
- Mâu thuẫn Tấm - Cám là chủ yếu, xuyên suốt toàn truyện, liên tục và ngày càng căng thẳng, quyết liệt.
Tấm >< Dì ghẻ (Con chồng và dì ghẻ
- Mâu thuẫn dì ghẻ - con chồng chỉ đóng vai trò bổ sung, phụ trợ.
- Trong quan hệ xã hội:
Tấm Ông Bụt
Cám và dì ghẻ
- Mâu thuẫn vì quyền lợi xã hội.
2 Diễn biến của mâu thuẫn- xung đột giữa Tấm
và mẹ con Cám
- 3 chặng:
+ Từ thân phận khổ đau trở thành hoàng hậu
+ Cuộc đấu tranh không khoan nhượng để giành lại hạnh phúc.
+ Trừng trị kẻ thù độc ác, giành lại hạnh phúc trọn
vẹn nơi trần thế
a Chặng 1: Từ thân phận khổ đau trở thành
hoàng hậu.
- Thân phận:
+ Mồ côi, ở với dì ghẻ cay nghiệt
+ Bị bóc lột sức lao động, cướp công vật chất + Bị đày đọa về tinh thần
🡪 Thân phận bất hạnh, đáng thương, bị cướp đoạt từ công sức lao động đến những khát khao nhỏ bé
- Phản ứng của Tấm trước những âm mưu, việc làm độc ác của mẹ con Cám: khóc
Trang 5- GV: Bản chất của mẹ con Cám?
HS: trả lời
Hoạt động 3 Hoạt động thực hành
Lập bảng tóm tắt các sự việc (SV) và chi
tiết thể hiện diễn biến của mâu thuẫn - xung
đột giữa Tấm và mẹ con Cám
🡪 Đó là phản ứng tự nhiên của một con người yếu đuối, thụ động vì bất lực trước những trớ trêu của phận mình
- Bản chất của mẹ con Cám: độc ác, nhẫn tâm hành
hạ Tấm
Lập bảng tóm tắt các sự việc và chi tiết thể hiện diễn biến của mâu thuẫn - xung đột giữa Tấm và mẹ con Cám theo mẫu
Chiếc yếm đỏ Cá bống Đi hội – thử hài
- Tấm bị Cám lừa và giành mất chiếc yếm
đỏ
- Chiếc yếm đỏ
là ước mơ nhỏ
bé đầu tiên trong cuộc đời Tấm, cũng là phần thưởng cho sự chăm chỉ tháo vát mà Tấm xứng đáng được hưởng
- Cám lừa lấy
đi chiếc yếm
đỏ là tước đoạt
đi không chỉ quyền lợi chính đáng mà còn là ước mơ của Tấm
- Đây là mâu thuẫn đầu tiên, mâu thuẫn được tạo nên
- Một sinh vật nhỏ bé nhưng
là người bạn gần gũi gắn bó nhất của Tấm,
là món quà quý giá mà ông Bụt đem đến cho cô Tấm
- Tấm đã chia
sẻ với bống không chỉ bát cơm ít ỏi hàng ngày mà còn là tất cả tâm tình giản dị hồn hậu của mình
- Cho bống ăn, trò chuyện với bống là niềm vui, là giá trị tinh thần lớn nhất trong cuộc sống của Tấm
- Mẹ con Cám bắt bống làm
- Ngày hội, Tấm muôn đi trẩy hội Đó là khao khát được giao hòa trong đời sông cộng đồng
- Mẹ con Cám trộn thóc lẫn gạo bắt Tâm nhặt thể thiện
rõ ý đồ sẵn sàng vùi dập mọi niềm vui của Tấm, quyết không cho Tấm được hưởng bất
kỳ niềm hạnh phúc nào
- Tấm thử giày
và trở thành Hoàng hậu, bước lên đỉnh cao của hạnh phúc Sự kiện
Trang 6Hoạt động 4 Hoạt động ứng dụng
- GV nêu vấn đề, yêu cầu các nhóm thảo
luận và trình bày :
Hãy viết 1 đoạn văn với chủ đề: Những con
người bất hạnh quanh ta
- Yêu cầu: Trình bày bằng kĩ thuật sơ đồ tư
duy (SĐTD) hoặc khăn trải bàn
bởi lòng tham của Cám thịt là hủy hoạiđi niềm hạnh
phúc duy nhất thuộc vể Tấm
- Đây là mâu thuẫn trên vấn
đề quyền lợi tinh thần, mâu thuẫn được tạo nên bởi sự ích
kỉ, ganh ghét độc ác của mẹ con Cám
này cũng khiến chc mâu thuẫn giữa Tấm và
mẹ con Cám được đẩy lên đỉnh điểm, trở thành một mâu thuẫn sâu sắc khó có thể dung hòa được
mà cần có sự giải quyết
- Đến đây mâu thuẫn giữa Tấm
và mẹ con Cám
thành xung đột
dữ dội mang tính chất sống còn Vì nó
quyền lợi vật chất cao nhất gắn với vinh hoa, phú quý, giàu sang
Yêu cầu sản phẩm :
- Trình bày bằng kĩ thuật Sơ đồ tư duy (SĐTD), trên khổ giấy A0 (hoặc bảng)
- Phương tiện: Giấy A0, bút dạ, bút – sáp màu hoặc phấn - bảng
- Hình thức: Sáng tạo, sinh động, rõ ràng, không trình bày nhiều chữ
- Nội dung : hợp lí, thực tế, thuyết phục
Trang 7Hoạt động 5 Hoạt động bổ sung
4 Củng cố:
- Những hiểu biết khái quát về truyện cổ tích
- Mâu thuẫn, xung đột trong truyện cổ tích “Tấm Cám”
5 Dặn dò
- Học bài cũ.
- Chuẩn bị tiết tiếp theo của bài này