Sáng kiến kinh nghiệm môn ngữ văn, kinh nghiệm tổ chức ngoại kháo môn ngữ văn hiệu quả

Ngoại khoá là một nội dung quan trọng trong chương trình ngữ văn từ lớp 6 đến lớp 9, là phần học nội dung có độ mở rộng, ngoài số tiết theo phân phối chương trình thì còn có những buổi r

KINH NGHIỆM TỔ CHỨC NGOẠI KHÓA MÔN NGỮ VĂN CHO

HỌC SINH THCS

I ĐẶT VẤN ĐỀ

Hoạt động ngoại khoá là một hình thức tự học tích cực, bổ ích và cóhiệu quả, nối liền bục giảng với thực tiễn đời sống, mở rộng, kéo dài trườngsuy tưởng - thẩm định về bài học cho học sinh; phát huy tính tích cực, chủđộng, sáng tạo của người học, kiểm tra lại chất lượng dạy học trong giờ chínhkhoá Hoạt động ngoại khoá vì thế vừa là hoạt động giáo dục, vừa là hoạtđộng thẩm mỹ, "góp phần tạo ra lối sống văn hoá và khả năng hưởng thụ vănhoá, nghệ thuật cho học sinh Qua hoạt động ngoại khoá văn học, học sinhđược phát triển cân đối về trí tuệ, đạo đức, thể dục và thẩm mỹ"- Phan TrọngLuận, Phương pháp dạy văn Mặt khác, hoạt động ngoại khoá còn lồng ghép

phong trào Trường học thân thiện, học sinh tích cực vào chương trình

nhằm nâng cao chất lượng toàn diện cho học sinh, giáo dục các em kỹ năngứng xử chan hòa, thân thiện và đúng mực với thầy cô, bạn bè, bồi dưỡng kỹnăng hòa nhập với tập thể, giáo dục tinh thần đoàn kết, cộng đồng tráchnhiệm, ý thức tự thể hiện mình, năng động sáng tạo trong các hoạt động và

xử lý các tình huống trong cuộc sống Biết lựa chọn, thích ứng với cuộc sốngtrong thời kỳ hội nhập năng động hiện nay trong lối sống, ăn mặc, ứng xử,…văn minh lịch sự, giữ gìn được bản sắc văn hóa dân tộc, phù hợp với lứa tuổihọc sinh

Ngoại khoá là một nội dung quan trọng trong chương trình ngữ văn từ lớp 6 đến lớp 9, là phần học nội dung có độ mở rộng, ngoài số tiết theo phân phối chương trình thì còn có những buổi riêng được sinh hoạt theo chủ đề, theo các ngày lễ lớn Để tiến hành thành công ngoại khóa đòi hỏi người giáo viên phải có một hiểu biết rộng, một vốn sống phong phú và khả năng sáng tạo linh hoạt Đồng thời đòi hỏi người giáo viên phải có sự chuẩn bị công phu

từ khâu tổ chức, hình thức tổ chức đến nội dung ngoại khoá cụ thể Mặt khác

nó đòi hỏi sự phối hợp ăn ý giữa các ban ngành đồng tổ chức

Bởi vậy, bắt tay vào tổ chức ngoại khoá không đơn giản, rất nhiều giáo viên ngại sáng tạo, tìm tòi và non một chút về chuyên môn nghiệp vụ không dám tổ chức tiến hành ngoại khoá theo đúng nghĩa, làm mất đi một hoạt động

bổ ích, thiết thực có tác dụng to lớn trong việc rèn luyện rất nhiều kỹ năng cho học sinh Việc tổ chức ngoại khoá thành công mang lại hiệu quả bất ngờ,

nó không chỉ giúp học sinh củng cố kiến thức, rèn luyện kỹ năng mà còn là

một hoạt động sinh động hấp dẫn thu hút lôi cuốn được mọi đối tượng học sinh yêu thích, góp phần bồi dưỡng niềm yêu thích văn chương, phát triển những khả năng, năng khiếu cho các em.

II.THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP

Nhiều năm chúng tôi được phân công tiến hành tổ chức ngoại khóacho học sinh, được trực tiếp nghiên cứu tài liệu , lên chương trình , chuẩn bịcác hoạt động , trong quá trình đó chung tôi đã gặp rất nhiều khó khăn khúcmắc vì phải hoàn toàn tự mò mẫm, tự quyết định từ nội dung đến hình thức tổchức

Tra tìm trên mạng intonet cũng không thể tìm ra một tài liệu nào , mộtsáng kiến kinh nghiệm nào dành cho hoạt động ngoại khóa, có một số buổingoại khóa cụ thể được tung lên mạng nhưng như trên đã nói , việc để mỗitrường, mỗi giáo viên tự lên kế hoạch tự lập chương trìng, tự biên soạn nộidung, tự chọn hình thức tổ chức ngoại khóa là một vấn đề lớn, khó khăn, nangiải

Phần lớn, trên thực tế thường được tổ chức ngoại khóa theo hình thứcđối phó với yêu cầu của cấp trên nên không tránh khỏi sự tẻ nhạ, đơn điệu tạotâm lý cho học sinh vốn đã ngán học văn lại càng thêm chán ngán

Trước thực trạng này, hai năm học vừa qua, khi được phân công tổchức ngoại khóa, chúng tôi đã tiến hành một điều tra khảo sát thu thập thôngtin ở học sinh về sự yêu thích môn học, về hứng thú tham gia ngoại khóa.Chúng tôi nhận thấy, phần đa, học sinh không thích tham gia ngoại khóaNgữ văn, lý do và đề xuất học sinh đưa ra khá phong phú nhưng tựu chunglại các em không thích do hình thức tổ chức đơn điệu, nặng nề kiến thức vàphần đông các em muốn hình thức tổ chức ngoại khóa nhẹ nhàng hơn, hấpdẫn, hứng thú hơn

Trên cơ sở thực trạng và kết quả khảo sát đó, chúng tôi nhận thấy cần

có một hình thức tổ chức mới , một cách đi mới làm sao để hoạt động ngoạikhóa đúng là hoạt động ngoại khóa , làm sao để không chỉ thông qua ngoạikhóa củng cố cho học sinh kiến thức Ngữ văn mà còn giúp các em yêu thích ,ham học Ngữ văn hơn

Đặc biệt chúng tôi hi vọng rằng, sự lựa chọn đề tài này đáp ứng được ,giải quyết được một số vướng mắc mà giáo viên gặp phải khi tiến hành thựchiện tổ chức ngoại khóa và ít nhất tìm ra một hướng đi khả dĩ có thể áp dụngđược trong một phạm vi nhất định

Để tiến hành một tiết hay một buổi ngoại khoá thành công, theo chúng tôi khâu chuẩn bị là cực kỳ quan trọng Người tổ chức phải chuẩn bị chu đáo

từ loa máy, phông màn đến nội dung sẽ tiến hành ngoại khoá cho cả giáo viên

và học sinh Phải có sự phối hợp chặt chẽ với các ban ngành liên quan đến nội dung chương trình ngoại khoá Phải chuẩn bị những tình huống sẽ nảy sinh trong quá trình ngoại khoá, chuẩn bị những đồ dùng trực quan cần thiết, chuẩn bị cả những phần thưởng dự định sẽ trao Quá trình chuẩn bị là quá trình để giáo viên được phân công tổ chức nghiên cứu và học sinh tìm tòi, học hỏi, tự ôn tập, tự rèn luyện một cách tích cực, tự giác

Quyết định thành công cho hoạt động ngoại khoá phụ thuộc nhiều vào hình thức tổ chức Nếu tổ chức một buổi ngoại khoá, huy động học sinh đến chỉ để ngồi nghe, đọc- chép, hỏi - đáp thì sẽ vô cùng buồn chán Tin rằng chỉ

tổ chức được một lần, những lần sau học sinh sẽ không đi, còn nếu bắt buộc phải đi thì chỉ là "vịt nghe sấm" mà thôi Bởi vậy phải có một hình thức tổ chức sinh động, hấp dẫn, lôi cuốn để học sinh thực sự yêu thích, thực sự tìm đến với hoạt động ngoại khoá để học hỏi, để tự khẳng định mình Đó là hình thức tổ chức dưới dạng các cuộc thi như trên truyền hình vẫn tổ chức :

Đường lên đỉnh olimpia, Hãy chọn đáp án đúng, Rung chuông vàng, Đuổi hình bắt chữ, Ai thông minh hơn học sinh THCS hoặc tổ chức câu lạc bộ như câu lạc bộ yêu thơ, CLB Thơ và nhạc, CLB Em yêu tiếng Việt hoặc giãngoại, tham quan di tích lịch sử

Về nội dung ngoại khoá, nội dung cần được thay đổi phong phú, tránh nhàm chán theo một mô tip Nội dung ngoại khoá vừa phải đảm bảo tính cập nhật những vấn đề được học trong chương trình, giúp học sinh ôn tập kiến thức tốt hơn, có thể tiến hành ngoại khoá theo các cụm chủ đề : Văn học nướcngoài, văn bản nhật dụng, văn bản trung đại, văn học dân gian, hình ảnh anh

bộ đội cụ Hồ, hình ảnh người phụ nữ trong văn thơ, tình mẫu tử

Sau đây là một số nội dung ngoại khoá cụ thể chúng tôi đã dày công nghiên cứu để có thể tổ chức thành công cho học sinh THCS và đã được chúng tôi tiến hành kiểm nghiệm thành công ở trường THCS Đồng Hợp:

Đó là ngoại khóa về Văn học nước ngoài, Truyện Kiều, Em yêu Tiếng Việt, Thơ và nhạc, Thời trang và môi trường

* Hình thức tổ chức, cách thức tiến hành chung

Chọn đội chơi: Ghép các khối lớp 6,7,8,9 mỗi khối chọn 6 em, thành lập 3 đội đồng đều về kiến thức,học sinh tất cả các khối lớp là khán giả, tổ chức ngoài trời hoặc hội trường lớn.Sử dụng máy chiếu, loa đài.

Người tổ chức thông báo nội dung, thể lệ cuộc thi

Trước khi tiến hành ngoại khoá hai tuần, cần tổ chức sinh hoạt chuyên môn yêu cầu giáo viên bộ môn của tổ hướng dẫn học sinh sưu tầm những bài hát phổ nhạc từ thơ trong chương trình Lập đội chơi để học sinh chuẩn bị

Nội dung: Chọn bài yêu thích, hợp chất giọng, tập thể hiện để thi phần năng khiếu, hướng dẫn học sinh tìm hiểu về tác giả, tác phẩm,cuộc đời, hoàn cảnh sáng tác, những đặc sắc về nghệ thuật, nội dung

Vòng 2: Tìm hiểu kiến thức

Các đội sẽ được tham dự một phần thi trả lời theo hình thức trắc

nghiệm, tìm hiểu về cuộc đời, sự nghiệp sáng tác, hoàn cảnh ra đời và một số thành công của tác phẩm

Vòng 3: Năng khiếu

- Các đội trổ tài hát múa phụ hoạ những bài hát được phổ nhạc

- Ngâm thơ

- Thẩm bình một đoạn thơ, môt bài thơ mà em yêu thích.

2 Ngoại khoá truyện dân gian

Hoạt động ngoại khoá văn học càng cần thiết và bổ ích khi được áp dụng vào quá trình giảng dạy phần truyện dân gian lớp 6 vì những lý do sau:

Thứ nhất: Ngoại khoá truyện dân gian góp phần làm sáng tỏ những

đặc trưng cơ bản của truyện dân gian như tính tập thể, tính truyền miệng, tính

dị bản, gắn với sinh hoạt xã hội điều mà giáo viên khó thực hiện trong giờ chính khoá do hạn chế về điều kiện và thời gian giảng dạy

Thứ hai: Ngoại khoá truyện dân gian cho phép khai thác tác phẩm ở

nhiều góc độ, thoả mãn nhu cầu làm sống lại tác phẩm văn học trong môi trường diễn xướng, thông qua các hình thức trình diễn bằng lời, làm sáng lên những vẻ đẹp độc đáo của truyện dân gian

Thứ ba: Ngoại khoá truyện dân gian cho phép người dạy khắc phục

những bất cập trong chương trình giữa thời gian cho phép và thời lượng cần phải truyền đạt có thể mở rộng, đào sâu những nội dung quan trọng, bổ sung những vấn đề chưa đặt ra trong chương trình chính khoá

Thứ tư: Ngoại khoá truyện dân gian còn tăng tính thời sự, tính xã hội

cho nội dung bài học, qua đó học sinh hiểu sâu hơn về những giá trị văn hoá dân gian của quê hương đất nước

Phần chuẩn bị

Sau khi học sinh được học các tác phẩm truyện dân gian, tổ chuyên môn phâncông giáo viên hướng dẫn học sinh viết một số đề tài tìm hiểu về đặc điểm tiêu biểu của từng thể loại truyện dân gian

- Cử một lớp 6 -> 10 em chọn những tác phẩm yêu thích dựng hoạt cảnh chuyển thể từ truyện dân gian như truyện Thầy bói xem voi, Em bé thông minh, Đeo nhạc cho mèo, Treo biển

- Cử em có năng khiếu vẽ tranh, làm thơ, sáng tác truyện dựa vào truyện dân gian

- Phân công trang trí, chuẩn bị loa máy,máy chiếu, trang phục phù hợp với yêu cầu

- Đặt tên nhóm: Theo tên nhân vật yêu thích

Phần thực hiện:

+ Lời khai mạc:

+ Giới thiệu chương trình

+ Mục đích ý nghĩa của buổi ngoại khoá

Vòng 1: Đọc thơ đoán nhân vật :

HS quan sát trên máy chiếu cho sẵn các câu thơ, các nhóm quan sát, trả lời

Ví dụ :

Áo sắt để lại Linh SanThoắt đà thoát nợ trần hoàn lên tiên

- Thánh Gióng

Núi cao sông hãy còn dàiNăm năm báo oán đời đời đánh ghen

- Thuỷ Tinh

Nguyên liêu từ đất mà raLàm hai thứ bánh cha già truyền ngôi

- Lang Liêu

Vòng 2: Sắp xếp các hình theo thứ tự của truyện

Quan sát trên máy chiếu, nhớ lại và sắp xếp theo thứ tự đúng

Vòng 3: ô chữ bí mật:

Ba đội chơi lần lượt mở ô chữ, trả lời câu hỏi hàng ngang để tìm ra ô chữ bí mật

1 Một kẻ bị Mã Lương trừng trị đích đáng?

2 Bánh chưng tượng trưng cho điều gì?

3 Người có tài năng ứng xử xuất chúng?

4 Con rể của vua Hùng Vương thứ 18?

5 Thể loại truyện Cây bút thần?

6

7 Con gái của thần Nông

8 Ai được thần mách bảo làm bánh tế trời?

9 Người bắn Đại bàng, cứu công chúa?

10.Vị sứ thần của Long Quân?

11 Người anh hùng làng Phù Đổng?

12.Tên gọi khác của Hồ Tả Vọng?

Vòng 4: Các lớp thể hiện hoạt cảnh chuyển thể từ truyện dân gian

Với sự hồn nhiên, dí dỏm, thông minh của các em học sinh, cái thiện

cái ác trong xã hội được tái hiện qua từng vai diễn Khán giả thích thú trước

một vua Hùng oai phong, một Sơn Tinh tài ba , điềm tĩnh, một Thuỷ Tinh tài năng nhưng hung hăng, ôm mối hận ngàn thu, gây nên nạn lũ lụt, Những hoạt cảnh đã gợi lại những bài học hàng ngày mà các em đã tiếp xúc nhưng đâu đó có phần lãng quên, giờ đây được ôn lại, giành nhau trả lời.

Buổi ngoại khóa đã làm sống lại trong mỗi người những gì thật sâu thẳm, thật thiêng liêng: Đó là về với cội nguồn văn hoá dân tộc

Quan sát tranh trên máy chiếu, thảo luận 3 phút, chọn trật tự đúng theo trình

tự cốt truyện, sau đó cử 1 em trong đội chơi kể chuyện theo tranh

Các đội chơi quan sát ô số trên máy chiếu và trả lời câu hỏi:

Những ô số hàng ngang, hàng dọc trên gợi nhắc nội dung gì trong tác phẩm Truyện Kiều?

Hàng ngang:

Câu 1: Hai lần Kiều bị rơi vào lầu xanh

Câu 2: Bọn sai nha bắt gia đình Kiều phải có 300 lạng vàng mới thả Vương ông và Vương Quan Kiều phải bán mình, đây cũng là bước ngoặt đầu tiên trong 15 năm lưu lạc của nàng

Câu 3: 15 năm lưu lạc

Câu 4: Nguyễn Du hoàn thành tác phẩm Truyện Kiều trong vòng 4 năm

Hàng dọc: Truyện Kiều gồm 2354 câu thơ lục bát.

4 Đuổi hình bắt chữ : Em yêu tiếng việt

Dùng cho học sinh khối 7,8.

Kiến thức phần Tiếng việt rất phù hợp để tổ chức ngoại khóa cho học sinh dưới hình thức trò chơi đuổi hình bắt chữ Đây là trò chơi giúp các em phát triển tư duy, khả năng liên tưởng, phán doán nhạy bén Đây cũng là trò chơi sôi động, hấp dẫn phù hợp với tâm lý học sinh Có thể tổ chức cho học sinh tìm hiểu nghĩa của từ, thành ngữ, tục ngữ rất sinh động

Vòng 2 : Ô chữ kỳ diệu

Câu 1: Những từ ngữ dùng để bộc lộ tình cảm, cảm xúc của người nói

Câu 2: Những từ được thêm vào câu để tạo câu nghi vấn, cầu khiến, cảm thán

và để biểu thị các sắc thái tình cảm của người nói

Câu 3: Trong câu ghép, mỗi kết cấu chủ vị được gọi là gì

Câu 4: Là từ gợi tả hình ảnh, dáng vẻ, trạng thái của sự vật

Câu 5: Câu sau đây là loại câu nào - Xét về cấu tạo

" Cảnh vật chung quanh tôi đều thay đổi, vì chính lòng tôi đang có sự thay đổi lớn: hôm nay tôi đi học."

Câu 6: Tập hợp những từ có ít nhất một nét chung về nghĩa là gì

Câu 7: Hai câu thơ " Những kẻ vá trời khi lỡ bước

Gian nan chi kể việc cỏn con "

Đã sử dụng biện pháp tu từ nào?

Câu 8: Từ được dùng trong một tầng lớp xã hội nhất định

Câu 9: Những từ chuyên đi kèm với một từ ngữ trong câu để nhấn mạnh hoặcbiểu thị thái độ đánh giá sự vật, sự việc được nói đến ở từ ngữ đó, là từ gì

Vòng 3: Trò chơi: Phóng viên tập sự

- Dùng để củng cố, mở rộng bài: Câu nghi vấn, văn 7

Mục đích:

- Tập sử dụng các dạng câu hỏi khác nhau để tìm kiếm thông tin

- Rèn luyện trí thông minh, óc phán đoán, suy luận

Cách tiến hành:

Một phóng viên khi muốn tìm hiểu một sự việc, một thông tin nào đó thường hỏi 5 loại câu hỏi:

1 Cái gì? Vật, việc đó là gì? Do ai thực hiện?- Câu hỏi về đối tượng

2 Lúc nào? Bao giờ? - Câu hỏi về thời gian

3 Ở đâu xảy ra sự việc đó? - Câu hỏi về nơi chốn

4 Sự việc đó xảy ra như thế nào? - Câu hỏi về cách thức

5 Tại sao lại xảy ra sự việc đó? Câu hỏi về nguyên nhân

Trong phần thi này, một học sinh đóng vai một phóng viên mới vào nghề và

sử dụng các câu hỏi khác nhau, đặc biệt là 5 dạng câu hỏi ở trên để khai thác thông tin về một sự vật nào đó, và cuối cùng đoán ra một sự vật đó là gì

- Chuẩn bị : Một máy chụp ảnh, một cuốn sổ tay, một cây bút

Đội 1: Chọn cụm từ : Chiếc xe tải

Đội 2: Cử một phóng viên dùng những câu hỏi khác nhau để đoán Chú ý không sử dụng câu hỏi trực tiếp: Đó là vật gì hoặc Đó là cái gì

Ví dụ:

PV: Người ta dùng vật đó lúc nào?

Đội 1: Mọi lúc

PV: Người ta dùng nó ở đâu?

Đội 1: Trên đường đi

PV: Người ta dùng nó như thế nào?

Đội 1: Người ta lái nó

PV: Tại sao người ta dùng nó?

Đội 1: Để công việc được nhanh hơn

Gói câu hỏi số 1:

1 Tác phẩm Cô bé bán diêm là truyện cổ Đan Mạch đúng hay sai?

2.Cô bé bán diêm mồ côi cả cha lẫn mẹ đúng hay sai?

3 Điền từ thích hợp vào chỗ trống: Bối cảnh truyện Cô bé bán diêm là

Đêm giao thừa

4 Trong truyện cô bé bán diêm quẹt diêm 4 lần đúng hay sai?

5.Thành công đặc sắc về nghệ thuật của truyện là đan xen giữa

Hiện thực và mộng tưởng

Gói câu hỏi thứ 2:

1 Đoạn trích Đánh nhau với cối xay gió trích từ tiểu thuyết Đôn-ki- hô-tê đúng hay sai?

2.Đôn-ki-hô-tê và Xan-chô-pan-cha lên đường phiêu lưu vì muốn làm hiệp sĩ đúng hay sai?