Untitled ������������� � � � ������ �������������������������� ���� �!%� M�t s� v�n ñ� v� s� d�ng ngôn ng�, văn phong trong văn b�n qu�n lý nhà nư�c • ð� Văn H�c Trư�ng ð i h�c Khoa h�c Xã h�i và Nhân[.]
Trang 1!%
M t s v n ự v s d ng ngôn ng ,
văn phong trong văn b n qu n lý nhà nư c
Ớ đ Văn H c
Trư ng đ i h c Khoa h c Xã h i và Nhân văn, đHQG-HCM
TÓM T T:
So n th o văn b n là m t ho t ự ng
thư ng xuyên, ph! bi n ự i v i cán b , công
ch(c, viên ch(c M t trong nh ng yêu c"u ự i
v i ngư i so n th o văn b n là ph i có ki n
th(c và bi t v$n d%ng ki n th(c v ngôn ng
ự di n ự t sao cho n i dung văn b n ựư c
trình bày m t cách rõ ràng, m ch l c, nh m t o
ựi u ki n thu$n l i cho vi c ti p nh$n n i dung
văn b n ựư c nhanh chóng, chắnh xác, tránh
hi u sai, hi u nh"m n i dung c a văn b n S
d%ng ngôn ng , văn phong trong văn b n qu n
lý nhà nư c c"n ự m b o nguyên t c dùng t
ựúng v âm thanh và hình th(c c u t o, dùng
t ựúng v nghĩa, dùng t ựúng v ng pháp
và các thu c tắnh ch(c năng c a t , dùng t phù h p v i phong cách ngôn ng và tránh dùng t th a, t l&p và t sáo r'ng Phân ự nh
rõ cách dùng t theo bình di n phong cách và theo quan ni m ng pháp, t v ng h c; n m
v ng các l p t và cách s d%ng chúng s giúp bi u ự t chắnh xác, hi u qu n i dung c a văn b n Ngoài ra, l a ch n, thay th t ng và
k t h p t theo quan h ý nghĩa, quan h ng pháp là nh ng thao tác cơ b n giúp ngư i
so n th o ch n l a ựư c nh ng t ng thắch
h p nh t, bi u ự t chắnh xác n i dung văn b n
T khóa: văn b n qu n lý nhà nư c, ngôn ng , văn phong
So n th o văn b n là m t ho t ự ng thư ng
xuyên, ph# bi n ự i v i cán b , công ch c, viên
ch c M t trong nh ng yêu c'u ự i v i ngư i so n
th o văn b n là ph i có ki n th c và bi t v n d ng
ki n th c v ngôn ng ự di.n ự t sao cho n i dung
văn b n ựư c trình bày m t cách rõ ràng, m ch l c,
nh m t o ựi u ki n thu n l i cho vi c ti p nh n n i
dung văn b n ựư c nhanh chóng, chắnh xác, tránh
hi u sai, hi u nh'm n i dung c a văn b n Dư i ựây
xin trình bày m t s v n ự c'n thi t v s! d ng
ngôn ng , văn phong trong văn b n qu n lý nhà
nư c (VBQLNN)
1 Khái ni m và ự$c ựi m t( ng" trong
VBQLNN
1.1 Khái ni m
Văn b n là ự i tư ng nghiên c u c a nhi u
ngành khoa h c, trong ựó có văn b n h c, ngôn ng
h c và lưu tr h c Theo nghĩa r ng, ỘVăn b n là
s n ph"m c a ho t ự ng giao ti p b ng ngôn ng
Nó v%a làm s n ph"m, v%a là phương ti n c a ho t
ự ng giao ti pỢ1 ho c ỘVăn b n hi u theo nghĩa
chung nh t là khái ni m dùng ự ch v t mang tin
ựư c ghi b ng ký hi u ngôn ng nh t ự nhỢ2
Theo nghĩa h2p hơn, có các lo i văn b n như VBQLNN, văn b n quy ph m pháp lu t, văn b n
hành chắnh, văn b n chuyên môn, v.v ỘVăn b n
qu n lý nhà nư c là nh ng quy t ự nh và thông tin
qu n lý, do các cơ quan nhà nư c ban hành theo th"m quy&n, trình t và th t c, hình th c, th th c
và k thu t trình bày theo quy ự nh c a pháp lu t
1 Bùi Minh Toán, Lê A, đ) Vi t Hùng (1996), Ti ng Vi t th c
hành, NXB Giáo d c Vi t Nam, Hà N i, tr.25
2 Vương đình Quy n, (2001), Văn b n qu n lý nhà nư c và công
tác công văn, gi y t th i phong ki n Vi t Nam, Chắnh tr Qu c
gia, Hà N i, tr.7
Trang 2!
nh m ñi&u ch nh các m i quan h trong quá trình
qu n lý nhà nư c”3. H th ng VBQLNN có th
ñư c phân chia thành các lo i như văn b n quy
ph m pháp lu t và văn b n hành chính “Văn b n
quy ph m pháp lu t là văn b n do cơ quan nhà
nư c ban hành ho'c ph i h p ban hành theo th"m
quy&n, trình t và th t c, hình th c, th th c và k
thu t trình bày ñư c quy ñ nh th ng nh t, trong ñó
có quy t,c x s chung, có hi u l c b,t bu c chung,
ñư c nhà nư c b o ñ m th c hi n nh m ñi&u ch nh
các m i quan h xã h i”4 Văn b n hành chính do
các cơ quan nhà nư c ban hành có th ñư c phân
chia thành hai lo i h2p hơn là văn b n hành chính
cá bi t: “Lo i văn b n hành chính không mang n i
dung quy ph m pháp lu t, ñư c áp d ng m t l n ñ
gi i quy t nh ng v n ñ& c th thu c th"m quy&n
c a cơ quan ban hành, nó ch có hi u l c cho m t
ñ i tư ng, m t ch th nh t ñ nh”5và văn b n hành
chính thông thư ng do các cơ quan nhà nư c ban
hành không mang n i dung quy ph m pháp lu t và
n i dung c a nh ng quy t ñ nh cá bi t, ñư c s!
d ng v i m c ñích t# ch c th c hi n ch c năng,
nhi m v quy n h n c a cơ quan; trao ñ#i thông tin,
giao d ch qua l i v i các cơ quan, t# ch c và cá
nhân có liên quan trong quá trình gi i quy t công
vi c
1.2 ð$c ñi m c a ngôn ng", văn phong trong
VBQLNN
Ngôn ng , văn phong c a VBQLNN có ñ c
ñi m và cách s! d ng như sau:
Th nh t: nh m ñ t s chính xác, tư ng minh,
d hi u, trang tr ng, l ch s và tuân th tính th b c
trong n n hành chính, ngôn ng ñư c s! d ng ph i
mang tính ph# thông chu-n m c, không dùng t0
thu c phong cách kh-u ng , phong cách văn
chương ngh thu t; tránh s! d ng t0 c#, th n tr ng
3 Lê Văn In, Nghiêm Kỳ H ng, ð) Văn H c (2013), Giáo trình
Văn b n qu n lý nhà nư c và k thu t so n th o văn b n, ð i
h c Qu c gia Thành ph H Chí Minh, tr.14.
4 Lu t Ban hành văn b n quy ph m pháp lu t năm 2008
5 H c vi n Hành chính Qu c gia (1992), T% ñi n Pháp - Vi t
pháp lu t - hành chính.
v i vi c dùng t0 m i; không dùng t0 ñ a phương,
ti ng lóng, t0 t c tĩu vì chúng làm m t ñi tính trang
tr ng, th ch , pháp quy nghiêm túc c a văn b n
Th hai: ngôn ng trong VBQLNN luôn mang tính ñơn nghĩa và nh t quán t0 ñ'u ñ n cu i văn
b n ð c ñi m này giúp cho vi c hi u và th c hi n văn b n ñư c chính xác, nh t quán " t t c m i cơ quan và ñ i tư ng ti p nh n văn b n
Th ba: màu s$c trung tính thu c văn vi t là nét
ñ c trưng c a ngôn ng trong văn b n lo i này Vì văn b n có tính khách quan, tính nghiêm túc nên không cho phép dùng t0 c m thán, kh-u ng ho c
nh ng t0 thu c lĩnh v c giao ti p không chính th c
Th tư: VBQLNN có tính khuôn m+u nên
“khuôn sáo hành chính” là ñơn v t0 v ng hay ñơn
v cú pháp luôn luôn ñư c tái hi n, có tương quan
v i nh ng hoàn c nh ñư c l p ñi l p l i v i nh ng khái ni m ph# bi n và làm cho chúng ñư c bi u ñ t
d dàng Nh ng câu, nh ng t0, nh ng c u trúc ñư c dùng l p ñi, l p l i r t ñ c trưng cho VBQLNN
ñư c g i là các “t0 khóa” Khuôn sáo hành chính
ñ i l p v i phương ti n cá nhân tác gi ð c ñi m
c a VBQLNN-công v là s chi m ưu th c a khuôn sáo hành chính, c a các phương ti n khuôn m+u và s t i gi n các phương ti n ngôn ng cá nhân
Th năm: các thu t ng c a VBQLNN-công v
c th hơn, ít tr0u tư ng hơn so v i văn b n khoa
h c B"i càng c th thì s ti p nh n n i dung và
th c hi n văn b n càng tr" nên d dàng, chính xác
Th sáu: thông qua văn b n, các cơ quan th
hi n ñư c v th và văn hoá giao ti p c a mình Do
ñó, văn b n r t ưu tiên s! d ng t0 g c Hán Vi t vì t0 Hán Vi t có tính ch t tĩnh, ít g i hình nh và ñ c
bi t mang màu s$c trang tr ng, nghiêm túc Ngoài
ra, nh ng t0 thu'n Vi t n u mang màu s$c khi m nhã, thô t c tuy t ñ i không ñư c dùng
2 Nguyên t c s# d ng t( trong VBQLNN 2.1 Dùng t( ñúng v âm thanh và hình th c
c u t o
Trang 3!!
T0 là ñơn v hai m t: n i dung và hình th c Gi a
hình th c c a t0 v i các bình di n bên trong c a t0 có
m i quan h m t thi t Vì v y, m t s thay ñ#i dù nh*
ho c m t s l ch chu-n " bình di n âm thanh và hình
th c c u t o có th s, làm thay ñ#i các bình di n bên
trong ho c làm cho t0 tr" nên vô nghĩa T0 ñó, ngư i ñ c
văn b n s, lĩnh h i không ñúng ho c không hi u h t n i
dung văn b n c a cơ quan nhà nư c ban hành
Ti ng Vi t là m t ngôn ng không bi n ñ#i hình thái
V cơ b n, m)i t0 thư ng có m t cơ c u t# ch c và m t
hình th c #n ñ nh, v ng ch$c, có tính ñ nh hình Song, s
ñ nh hình này cũng mang tính tương ñ i Trong ho t
ñ ng giao ti p, m t ng âm và hình th c c u t o t0 có th
thay ñ#i theo l i sáng t o, uy n chuy n Ví d cho phép
ñ o tr t t các thành t c u t o t0: cay ñ,ng - ñ,ng cay,
ñ i ch - ch ñ i… ho c tách r i các hình v ñ t o ra
nh ng k t c u m i, như ăn m'c, sung sư ng - ăn sung
m'c sư ng… ho c rút g n và g p l i, như ngôn ng và
văn h!c thành ng văn…
ð i v i VBQLNN, ki u ñ o tr t t các thành t , tách
r i các hình v ñ t o ra nh ng k t c u m i không ñư c
ch p nh n b"i d làm nh hư"ng t i màu s$c trung tính
c a t0 ng Tuy nhiên, nh ng ñơn v t0 ñư c hình thành
theo l i rút g n ho c g p l i thư ng không làm bi n ñ#i
nghĩa c a t0 Do ñó, ñư c phép dùng trong VBQLNN
Ví d : Công nghi p, nông nghi p, ngư nghi p = Công
nông ngư nghi p; Khoa h!c và giáo d c = Khoa giáo
Khi s! d ng t0 ng , ñi u ñ'u tiên ph i ñ m b o là
ph i ñúng v âm thanh và c u t o mà xã h i công nh n
Chu-n hình th c c a t0 ñư c quy ñ nh trong T0 ñi n
ti ng Vi t Vi c dùng t0 không ñúng v m t hình th c s,
làm cho ngư i nghe, ngư i ñ c không hi u ho c hi u sai
n i dung thông tin c'n truy n ñ t M i liên h gi a hình
th c và n i dung ý nghĩa c a t0 mang tính quy ư c Hình
th c nào n i dung ý nghĩa ñó ð i v i VBQLNN, khi
dùng t0 c'n tuân th nghiêm ng t yêu c'u s! d ng t0
ñúng âm thanh và hình th c c u t o
Dùng t0 ñúng v âm thanh và hình th c c u t o ñư c
hi u là ñúng quy ñ nh v chính t ti ng Vi t M t t0 ñư c
coi là ñúng chính t ph i ñ m b o các tiêu chu-n sau:
- Vi t ñúng, không nh'm l+n các ch cái trong m t
âm ti t Ví d : Thăm quan - Tham quan, Sát nh p - Sáp
nh p, B# xung - B# sung… nh ng t0 g ch chân là t0
ñúng v hình th c c u t o
- Vi t ñ s lư ng ch cái trong t0ng âm ti t (không
th0a, không thi u ch cái) Ví d : Nghành ngh& - Ngành
ngh&, Tuy&n tuy n - Ti&n tuy n, Ti u s - Thi u s , Khuy ch trương - Khu ch trương… nh ng t0 g ch chân
là t0 ñúng v hình th c c u t o
- Thanh ñi u ñư c ñi n ñúng lo i cho t0ng âm ti t và
ñi n ñúng v trí âm chính c a âm ti t Ví d : C ng hòa x
h i ch ngh a Vi t Nam Nh ng t0 g ch chân b coi là sai
v v trí ñi n d u thanh ñi u (hòa- hoà) và sai lo i thanh
ñi u (x - xã; ngh a - nghĩa)
- Vi t hoa ñúng quy ñ nh Ví d : C m t0 U0 ban
Nhân dân T nh Hoà Bình sai quy t$c vi t hoa hi n hành
Ph i vi t U0 ban nhân dân t nh Hoà Bình
Trong ti ng Vi t, trư ng h p d nh'm l+n hình
th c âm thanh là các t0 Hán Vi t như: bàng quan (th ơ, không quan tâm) - bàng quang (b ph n trong h bài ti t c a cơ th ); bàng hoàng (tr ng thái tinh th'n choáng váng, s ng s , b t ñ nh) - bàn
hoàn (nghĩ quanh qu-n không d t)
ð tránh l)i v âm thanh và hình th c c u t o t0, ngư i so n th o VBQLNN c'n c-n th n trong
vi c xác ñ nh hình th c chu-n c a t0 ñang ñư c dùng Cơ s" ñ xác ñ nh hình th c chu-n c a t0 là T0 ñi n Ti ng Vi t, T0 ñi n Hán Vi t
2.2 Dùng t( ñúng v nghĩa
Ý nghĩa c a t0 là m t trong hai m t c a t0, ñư c
c ng ñ ng xã h i th0a nh n và s! d ng trong giao
ti p hàng ngày Thông thư ng các ý nghĩa này ñư c ghi l i trong các t0 ñi n gi i thích Khi s! d ng t0
ng , c'n b o ñ m ñúng các m t sau:
- Ch ñúng hi n th c khách quan (s vi c, s v t, hành ñ ng, tính ch t) c'n nói t i
- Bi u th ñúng khái ni m c'n di.n ñ t
- Ph n ánh ñúng thái ñ , tình c m c a ngư i vi t, ngư i nói ñ i v i hi n th c khách quan, ñ i v i ngư i
ñ c văn b n
Trang 4!"
Nghĩa c a t0 là s ph n ánh trong t0 m t hi n
tư ng hay s v t nh t ñ nh (ñ v t, tính ch t, quan
h , quá trình, v.v…)
Bình di n nghĩa c a c a t0 bao g m nghĩa bi u
v t, nghĩa bi u ni m, nghĩa bi u thái (còn g!i là
nghĩa t% v ng) và nghĩa ng pháp
Nghĩa t0 v ng c a t0 là tương quan c a t0 v i
khái ni m tương ng; là v trí, s tương quan ng
nghĩa c a t0 ñó trong h th ng nghĩa t0 v ng c a
ngôn ng ; nghĩa ng pháp là các thu c tính ng
pháp c a t0 (t0 lo i, kh năng k t h p v i các t0
lo i khác nhau, v.v )
Dùng t0 ñúng v nghĩa ph i ñ m b o ñúng c
nghĩa t0 v ng và ñúng v nghĩa ng pháp
Th nh t, dùng ñúng nghĩa là dùng t0 phù h p
nh t v i n i dung c'n bi u hi n T c là ph i có s
phù h p gi a n i dung ñ nh bi u hi n v i các thành
ph'n nghĩa bi u v t và nghĩa bi u ni m c a t0
Thông tin trong VBQLNN c'n di.n ñ t m t cách
tư ng minh, chu-n xác, t0ng ñơn v t0 trong văn
b n ph i ñư c dùng ñúng nghĩa t0 v ng, bi u hi n
ñư c chính xác n i dung c a văn b n
Ví d trong ti ng Vi t, các t0 phá h i, phá ho i,
phá h y, h y ho i, h y di t, v.v ñ u có nghĩa là
“làm cho hư h ng, thi t h i”, nhưng " các m c ñ
khác nhau
Phá h i là “làm cho hư h i (thư ng là hoa
màu)”; phá ho i là "c ý làm cho h*ng, cho b thi t
h i n ng" (có tác ñ ng c a con ngư i); phá h y là
“làm cho b hư h*ng n ng, không dùng ñư c n a
ho c không còn t n t i”; h y ho i là “làm cho hư
h*ng, tan nát”; h y di t là “di t hoàn toàn trong m t
ph m vi r ng l n” Vì v y, c'n n$m b$t chính xác
nghĩa c a t0 ñ s! d ng cho ñúng v i t0ng trư ng
h p c th Ch4ng h n, trong Báo cáo c a UBND
xã g!i Phòng Nông nghi p và Phát tri n nông thôn
c a huy n vi t: “Qua kh o sát th c t t i các ñ i
s n xu t, hi n toàn xã có hơn 6 ha lúa hè thu b r y
nâu phá ho i” Trư ng h p này c'n dùng t0 phá
h i s, ñúng v nghĩa t0 v ng
Th hai, dùng t0 ñúng nghĩa trong VBQLNN là dùng t0 phù h p c v s$c thái bi u c m, c v nghĩa bi u thái, t c là phù h p c v thái ñ ñ i v i
cơ quan, ñơn v , cá nhân ti p nh n, th c hi n văn
b n
Trong kho t0 v ng ti ng Vi t, t0 Hán Vi t thư ng mang s$c thái bi u c m trang tr ng, thanh nhã, trong khi ñó nhi u t0 thu'n Vi t có s$c thái
bi u c m thân m t, trung hòa ho c khi m nhã ðây
là ñi u ngư i so n VBQLNN c'n lưu ý ñ l a ch n t0 phù h p trong văn b n Ví d trong quy ñ nh v
qu n lí h kh-u, h t ch có ghi “Ph i x ph t ñ i
v i nh ng hành vi không th c hi n ho'c th c hi n không ñ y ñ nh ng quy ñ nh v& ñăng ký h kh"u khi thay ñ#i nơi ăn $” & câu này, t0 ăn $ là m t t0
thu'n Vi t, v0a có nghĩa là “$, cư trú”, v0a có nghĩa là “s ng v i nhau như v ch ng” N u dùng
s, d+n ñ n vi c hi u văn b n thành ña nghĩa và vi
ph m s nghiêm túc c a VBQLNN C'n thay t0 ăn
$ b ng t0 cư trú
Th ba, nghĩa c a t0 ñư c ch n phù h p v i ch
ñ c a văn b n
Gi ng như văn b n nói chung, m)i VBQLNN là
m t ch nh th , có m t n i dung ch ñ o, có c s$c thái ý nghĩa th ng nh t N i dung ch ñ o c a văn
b n chính là ch ñ Ch ñ ñư c tóm t$t trong thành ph'n trích y u n i dung c a văn b n Ch ñ văn b n ñư c coi là s i ch ñ* xuyên su t toàn văn
b n Các ñơn v ngôn ng , trong ñó có ñơn v t0
ph i t p trung, xoay quanh ch ñ ñ làm rõ ch ñ ,
ph c v vi c làm sáng rõ ch ñ ði u này v0a có quan h t i phong cách ch c năng, v0a có quan h
v i tính h th ng c a văn b n
Ví d , quy t ñ nh nâng b c lương thư ng xuyên
c a cán b , gi ng viên thì ch ñ văn b n là nâng
b c lương thư ng xuyên, vi c dùng các t0 như:
nâng, b c, ng ch, mã ng ch, h s , hư$ng lương,
m c lương, v.v ñư c l a ch n là ñúng v nghĩa vì
chúng phù h p v i ch ñ c a văn b n
Trong ti ng Vi t, có nhi u t0 ñ ng nghĩa ho c g'n nghĩa, nhưng m)i t0 l i có ph m vi s! d ng
Trang 5!
khác nhau Khi ñó, vi c dùng t0 không ch ñúng v
n i dung ý nghĩa cơ b n c a nó mà còn ñúng c v
ph m vi s! d ng thích h p Ví d , Bài tr% và thanh
tr% là hai t0 g'n nghĩa Bài tr% có nghĩa là “Tr%
b ”, thanh tr% có nghĩa là “thanh l!c và ñu#i ra
kh i t# ch c” Trong trư ng h p mu n di.n ñ t n i
dung tr0 b* các t n n ma tuý, m i dâm trong
VBQLNN thì dùng bài tr% Vi t như sau: Bài tr%
các t n n xã h i như ma tuý, m i dâm làm trong
s ch ñ a bàn dân cư Không dùng thanh tr% trong
trư ng h p này vì không phù h p nghĩa " ph m vi
s! d ng
2.3 Dùng t( ñúng v ng" pháp
Vi c dùng t0 trong VBQLNN không ch ñ m
b o yêu c'u ñúng v hình th c âm thanh và ý nghĩa,
mà còn c'n ñúng v thu c tính ng pháp, ch c
năng Thu c tính ng pháp c a t0 ti ng Vi t ñư c
b c l qua năng l c k t h p v i các t0 khác ñ t o
nên các ñơn v l n hơn (c m t0 và câu) và vai trò
c a t0 trong c m t0, trong câu Khi cho các t0 k t h p
v i nhau, b trí t0 ñ m nh n m t ch c năng ng pháp
nào ñó trong câu, c'n ph i tính toán và tuân theo các ñ c
ñi m ng pháp c a t0 T0 ñư c coi là dùng ñúng v ng
pháp và các thu c tính ch c năng khi chúng k t h p v i
nhau theo ñúng các các thu c tính ng pháp c a chúng
Th nh t, trong câu, ph i dùng ñ'y ñ các t0 c'n
thi t N u dùng thi u t0, có th làm cho các t0 còn l i k t
h p v i nhau không ñúng
Ví d : “ð n năm 2015 ph i thanh toán h t các trang
thi t b cũ, l c h u; ph i ñ u tư m t s d ng c chuyên
khoa c n thi t, t i thi u cho các tr m y t như răng,
m,t”
C'n ch a l i câu trên b ng cách b# sung ñ t0 cho
câu: “ð n năm 2015 ph i thanh toán h t các trang thi t
b cũ, l c h u; ph i ñ u tư m t s d ng c chuyên khoa
c n thi t, t i thi u cho các tr m y t như các thi t b ch a
răng, ch a m,t”
Ho c vi c dùng th0a t0, l p t0 cũng làm cho quan h
k t h p c a các t0 không ñúng v i thu c tính ng pháp
c a chúng
Ví d , Xét theo ñ& ngh c a Trư$ng phòng T# ch c -
Cán b , (lí do ban hành Quy t ñ nh c a m t cơ quan) ñã
dùng th0a t0 Ch c'n dùng m t trong hai t0 xét ho c theo
là ñ t chu-n Xét ñ& ngh c a Trư$ng phòng T# ch c -
Cán b , ho c Theo ñ& ngh c a Trư$ng phòng T# ch c -
Cán b , là ñúng
M t s t# h p sau cũng b coi là dùng th0a t0: Tái t o
l i, chưa v thành niên, hoàn thành xong, ñáp ng theo, căn c theo, ñ i quy mô l n, c m không ñư c, t i ưu
nh t, hoàn toàn r t, ñ& xu t ki n ngh , nhu c u ñòi h i…
Th hai, t0 ñư c ch n ph i phù h p v i nh ng t0 khác trong câu Văn b n là m t ch nh th có tính h
th ng T0ng câu trong văn b n cũng ph i hoàn ch nh v hình th c và n i dung Mu n v y, t0 ñư c dùng trong câu ngoài vi c ph i ñư c l a ch n, cân nh$c ñúng v hình
th c và n i dung còn ph i phù h p v i nhau, nh t quán
v i nhau thì bi u ñ t n i dung m i chính xác, ñ t yêu c'u
c a VBQLNN
Ví d : Do lư ng mưa năm nay kéo dài nên v mùa b
thi t h i n'ng n&
& ví d trên, ngư i vi t văn b n ñã ñưa ra m t k t
h p không ñúng gi a t0 lư ng và t0 kéo dài Lư ng ch phù h p v i l n, nh , nhi&u, ít; còn kéo dài phù h p v i
mùa (th i gian) Nên vi t: Do lư ng mưa năm nay l n
nên v mùa b thi t h i n'ng n& ho c Do mùa mưa năm nay kéo dài nên v mùa b thi t h i n'ng n&
Th ba, Ti ng Vi t có các quan h t0 bi u th ý nghĩa
ng pháp và quan h ng pháp Ch c năng cơ b n c a quan h t0 là n i các c m t0, các câu, các ño n và liên k t
ý nghĩa trong câu, trong ño n, trong toàn văn b n VBQLNN luôn c'n ñ t t i m t s di.n ñ t m ch l c, ch t
ch, v n i dung Vì v y, l a ch n quan h t0 trong câu là
ñi u r t c'n thi t Có hai trư ng h p c'n lưu ý:
- M t là, trong câu, trong văn b n c'n dùng quan h t0 mà không dùng thì s, d+n ñ n sai l ch n i dung c a câu, c a ño n, th m chí c a văn b n
Ví d 1, Quy ch làm vi c Trư ng Cao ñ ng Sư
ph m A là m t s k t h p t0 không ñúng & ti ng Vi t, t0
làm vi c khi có thành t ph là danh t0 ñi sau thì nó ph i
k t h p thông qua m t quan h t0 c a ho c cho ho c
v i… Trong trư ng h p này, c'n vi t Quy ch làm vi c
Trang 6!#
c a Trư ng Cao ự ng Sư ph m A m i ựúng thu c tắnh
ng pháp c a t0
- Hai là, có dùng quan h t0, nhưng t0 ựư c l a ch n
không phù h p v i vi c bi u ự t m i quan h ý nghĩa và
ng pháp trong câu, trong văn b n T0 ựó, s, làm sai l ch
n i dung thông tin trong văn b n
Vắ d : ỘT# ch c s d ng có hi u qu tài li u lưu
tr có tác d ng thi t th c trong vi c ti t ki m th i
gian, công s c và ti&n c a cho Nhà nư c và nhân
dân Vì v y, t# ch c s d ng có hi u qu tài li u lưu
tr s* bi n giá tr ti&m năng c a tài li u lưu tr
thành c a c i v t ch t cho xã h i, nâng cao m c
s ng v t ch t, tinh th n cho nhân dânỢ
Hai câu trên không có quan h nhân qu nên
ngư i vi t s! d ng t0 ng chuy n ti p vì v y là
không phù h p C'n thay b ng t0 ng nói cách
khác
Th tư, thu c tắnh ng pháp và ch c năng c a t0 còn
ựư c xác ự nh khi t0 ựư c s$p x p ựúng v trắ trong câu
Tr t t t0 là phương th c ng pháp cơ b n c a ti ng Vi t
Phương th c này ự c bi t ựư c coi tr ng trong
VBQLNN B"i trong câu, m t t0 ựư c ự t " nh ng v trắ
khác nhau có th s, làm nghĩa c a câu b thay ự#i Và
ựương nhiên, n i dung văn b n theo ựó mà gi m ựi ự
chắnh xác, tư ng minh và nh hư"ng x u t i ho t ự ng
qu n lắ, ựi u hành
Vắ d : ỘNh ng b nh nhân không c n ph i m# m,t,
ựư c Khoa Dư c tắch c c pha ch , ựi&u tr b ng lo i
thu c tra m,t ự'c bi tỢ N u s$p x p t0 pha ch , Khoa
Dư c " v trắ như câu văn trên, ngư i ự c văn b n s, hi u
b nh nhân b ựem ra pha ch , Khoa Dư c t0 ch c năng
ựi u ch thu c chuy n sang ch c năng ựi u tr
đ di.n ự t chắnh xác n i dung, c'n s$p x p các t0
này ựúng v trắ và b# sung thêm quan h t0 do vào trong
câu: ỘNh ng b nh nhân không c n ph i m# m,t, ựư c
tắch c c ựi&u tr b ng lo i thu c tra m,t ự'c bi t do Khoa
Dư c pha ch Ợ
V trắ c a t0 không ựư c s$p x p ựúng trong câu,
nhi u khi d+n ự n cách hi u mơ h , chung chung ho c ựa
nghĩa v VBQLNN
Vắ d : ỘNgay t% ự u năm h!c 2013-2014, phong trào
b o v môi trư ng trong các trư ng ph# thông ựã ựư c phát ự ngỢ Cách vi t này d+n t i s mơ h v nghĩa:
Phong trào b o v môi trư ng nói chung hay phong trào
b o v môi trư ng trong khuôn viên trư ng ph# thông?
C'n s$p x p l i tr t t t0 như sau: ỘNgay t% ự u năm h!c
2013-2014, các trư ng ph# thông ựã phát ự ng phong trào b o v môi trư ngỢ
2.4 Dùng t( ph i phù h p v i phong cách ngôn ng"
Ti ng Vi t có nhi u phong cách ngôn ng đó là phong cách ngôn ng sinh ho t, văn chương, ngh thu t, khoa h c, chắnh lu n, báo chắ - tin t c, c#
ự ng tuyên truy n và hành chắnh công v M)i phong cách thư ng có m t yêu c'u khác nhau v s!
d ng các phương ti n ngôn ng nói chung, t0 ng nói riêng
VBQLNN mang nh ng nét ự c trưng riêng như tắnh chắnh xác, minh b ch, tắnh nghiêm túc, tắnh khách quan, tắnh khuôn m+u, tắnh trang tr ng, l ch
s và tắnh hi u l c S! d ng ựúng văn phong hành chắnh công v là l a ch n, s! d ng t0 ựúng v i ki u
th lo i văn phong hành chắnh, v i hoàn c nh giao
ti p có tắnh nghi th c
Xét v m t phong cách, t0 ti ng Vi t ựư c phân chia thành t0 ựa phong cách và t0 chuyên phong cách T0 ựa phong cách ựư c l a ch n dùng trong VBQLNN như là m t t t y u, t o cho văn b n tắnh
ch t thông d ng, d hi u, nh t quán Vắ d như các
t0: làm vi c, phân chia, ch t lư ng, ựánh giá, ki m
tra, ngày, tháng, năm, th i gian là nh ng t0 ựa
phong cách mà ta có th g p và dùng " b t kì lo i văn b n nào ự u gi ng nhau
Tuy nhiên, bên c nh các t0 ựa phong cách, VBQLNN c'n chú tr ng l a ch n dùng t0 ng thu c phong cách hành chắnh công v ự ự c trưng hoá tắnh ch t c a lo i văn b n này
2.5 Dùng t( trong văn b n ự m b o tắnh h
th ng và nh t quán
Trong giao ti p hành chắnh, các cơ quan, ựơn v , t# ch c t o l p ra các văn b n M t văn b n ựư c
Trang 7"
so n th o t t là có m t h th ng t0 lu n ự ự n các
lu n ựi m, lu n c và lu n ch ng thành m t h
th ng ch t ch, Trong ựó, t t c các t0 và m i y u
t ngôn ng nói chung c'n ựư c huy ự ng m t cách
nh t quán ự ự m b o cho văn b n thành m t ch nh
th , th c hi n ựư c m c tiêu giao ti p và ự t hi u
qu giao ti p cao gi a các cơ quan
VBQLNN c'n ựư c t# ch c thành m t h th ng
ch t ch,, có tắnh th ng nh t c v n i dung và ngôn
ng th hi n Vì v y, khi vi t văn b n, c'n chú
tr ng s th ng nh t c a các t0 ng v các phương
di n trư ng nghĩa, v s$c thái phong cách, v s$c
thái chuyên môn, ngh nghi pẦ
Giao ti p hành chắnh có nét ự c thù riêng so v i
các lĩnh v c giao ti p khác VBQLNN là phương
ti n giao ti p, là thông tin qu n lắ chắnh th c c a các
cơ quan Do ựó, khi t o l p văn b n c'n quan tâm
ự n tắnh pháp lắ, tắnh nghiêm túc, trang tr ng, tắnh
nghi th c c a giao ti p hành chắnh và ch n l a t0
ng ự m b o tắnh h th ng
Trong qu n lý hành chắnh, có nhi u nhân t chi
ph i t i vi c l a ch n t0 ng như n i dung, ự i
tư ng đương nhiên, nhân t m c ựắch và hoàn
c nh giao ti p cũng có nh hư"ng ựáng k trong
vi c dùng t0 như th nào cho phù h p M)i văn b n
tương ng v i m t ch ự riêng Ch ự ựư c tóm
t$t thành trắch y u n i dung văn b n Ch ự chi
ph i vi c huy ự ng t0 ng , vì n i dung nào, t0 ng
y N u bám sát ch ự , ngư i so n th o văn b n s,
ự nh hư ng, tìm ựư c ựâu là t0 ng c'n, ựâu là t0
ng không thắch h p
M)i VBQLNN thư ng hư ng t i m t ự i tư ng
ho c m t nhóm ự i tư ng nh t ự nh đ i tư ng ti p
nh n, th c hi n văn b n chắnh là nhân v t giao ti p
c a văn b n Nhân v t giao ti p c a văn b n có m i
quan h v i cơ quan ban hành văn b n theo m t tôn
ti tr t t hành chắnh nh t ự nh Có th là c p trên, có
th là c p dư i, có th là ngang c pẦ đ i tư ng
hay nhân v t giao ti p có s chi ph i nh t ự nh ự n
vi c l a ch n t0 Do ựó, t0 ng trong văn b n ph i
ự m b o s nh t quán Nh t quán là khi dùng m t
t0 ng ự ch m t v n ự , m t s vi c nào ựó thu c
n i dung văn b n thì nên dùng th ng nh t trong toàn văn b n
2.6 Tránh dùng thi u t( ho$c dùng th(a t( trong văn b n
Mu n giao ti p hành chắnh ự t hi u qu cao, c'n quan tâm t i vi c th c hi n giao ti p ng$n g n mà
hi u qu Ng$n g n " ựây không có nghĩa là dùng ắt t0, vi t ắt câu, vi t văn b n nh* v dung lư ng Ng$n g n là hàm súc, cô ự ng nhưng ph i tư ng minh, d hi u Không b* b t ựi nh ng t0 c'n thi t, làm cho câu thi u t0, không di.n ự t rõ ý Cho nên, tránh vi t thi u t0, vi t t$t không phù h p
VBQLNN tuy t ự i tránh vi c dùng th0a t0
Hi n tư ng th0a t0 nói chung là ngư i vi t ựã ch n nhi u ựơn v ngôn ng ự ng nghĩa ự cùng di.n ự t
m t n i dung, trong khi ch c'n m t ựơn v t0 là ự
ự làm rõ ý S lư ng t0 nhi u hay ắt không nói lên
ựi u gì đi u quan tr ng là v i m t n i dung ựã
ựư c xác ự nh, l a ch n t0 ng nào là Ộự,tỢ nh t,
ự s c di.n ự t n i dung là ự t yêu c'u
3 S# d ng các l p t( trong văn b n theo bình di n phong cách
3.1 T( ựa phong cách
đư c phép dùng trong VBQLNN vì nó là nh ng t0 hi n d ng, m i vùng mi n trong c nư c hi u
th ng nh t v nghĩa và cách s! d ng VBQLNN ự c
bi t ưu tiên dùng t0 ựa phong cách ự t o cách hi u
nh t quán và th ng nh t cách th c hi n
3.2 T( ựơn phong cách
- T% kh"u ng và ti ng lóng: T0 h i tho i là
nh ng t0 dùng trong giao ti p sinh ho t ự i thư ng,
có s$c thái nôm na, gi n d ựôi khi khi m nhã; tắnh
bi u c m, g i hình nh, màu s$c cao đó là các t0
t c tĩu, các quán ng mang tắnh ựưa ự-y ho c
nh ng t0 ng mang tắnh cá nhân Ti ng lóng là
nh ng t0 ng ựư c dùng theo l i hoán d , do m t
ho c m t nhóm ngư i t ự t ra, t quy ư c v i nhau
nh m bi u th m t s v t, s vi c, hành ự ng nào
ựó M)i nhóm ngư i trong xã h i thư ng có ti ng lóng riêng và ch nhóm ựó m i hi u ựư c Do ự c
Trang 8"
trưng c a VBQLNN có tính ph# thông, ñ i chúng
nên trong b t c hoàn c nh nào, tuy t ñ i không
dùng t0 h i tho i và ti ng lóng trong văn b n, vì
ti ng lóng làm m t ñi tính nghiêm túc, trang tr ng,
l ch s và tính d hi u c a VBQLNN
- T% ñ a phương: T0 ñ a phương là nh ng t0
ñư c s! d ng h n ch trong m t vài ñ a phương mà
không ñư c s! d ng r ng rãi trong ph m vi c
nư c VBQLNN h n ch dùng t0 ñ a phương vì t0
ñ a phương không ph# bi n, có ñ a phương hi u, có
ñ a phương không hi u T0 ñ a phương có th làm
m t ñi tính chính xác, minh b ch c a văn b n do
không th ng nh t cách hi u gi a các ñ i tư ng ti p
nh n, ñ i tư ng th c hi n Vì v y, c'n phân bi t t0
ñ a phương v i t0 ph# thông ñ di.n ñ t chính xác
n i dung văn b n Tuy nhiên, VBQLNN v+n ph i
s! d ng t0 ñ a phương khi có s thay ñ#i v ph m
vi s! d ng ho c không có t0 toàn dân tương ng ñ
ch s v t ch có " ñ a phương ñó mà thôi
- T% c#: T0 c# là nh ng t0 ch khái ni m, s v t,
hành vi ñã cũ, không còn t n t i ho c là nh ng t0
ñã có t0 khác thay th Ví d : kh ư c, tam cá
nguy t, dĩnh ng , doanh mãn, duyên giang, chi u,
cơ thu0, ñ i phong, ông ch , ngư i làm thuê, a
phi n, á phi n, v.v Trong giao ti p hành chính,
tính ph# d ng c a nh ng t0 c# r t th p VBQLNN
tránh s! d ng t0 c# b"i s, làm m t ñi tính d hi u
ho c khi n cho ngư i ti p nh n văn b n có nh ng
s suy lu n sai l ch V i nh ng t0 c# như trên, n u
dùng trong văn b n s, làm m t ñi tính th i s c a
ngôn ng , gây khó hi u cho ngư i ti p nh n văn
b n Nên dùng các t0 ph# d ng tương ñương như:
h p ñ ng, quý, thông minh, tràn ñ y, b sông, căn
c ( ho c theo), b ng t t nghi p ti u h!c, bão, ngư i
s d ng lao ñ ng, ngư i lao ñ ng, thu c phi n,
v.v
- T% m i ho'c các t% chưa th ng nh t cách
hi u: T0 m i là nh ng t0 ñư c t o ra ñ di.n ñ t
n i dung m i ho c di.n ñ t m t n i dung không
m i nhưng b ng c u trúc khác Vi c t o t0 m i r t
quan tr ng ñ duy trì s #n ñ nh lư ng t0 v ng và nh m
di.n ñ t nh ng v n ñ m i, ho c thay th t0 c# Thí d :
“V n pháp ñ nh” (hình thành t0 v n, pháp lu t, quy
ñ nh)
VBQLNN ch s! d ng t0 m i khi ñư c ñ nh nghĩa, gi i thích m t cách rõ ràng Không s! d ng khi nghĩa chưa xác ñ nh Trong trư ng h p c'n dùng t0 m i, nên có s chú gi i nghĩa c a t0 theo cách dùng t0 m i, sau ñó gi i thích b ng vi c ñưa
n i dung gi i thích vào trong d u ngo c ñơn ð i
v i các thu t ng chưa th ng nh t cách hi u, dùng cách gi i thích t0 ng t i ph'n ñ'u c a văn b n ñ
ñ nh hư ng cho ngư i th c hi n văn b n có s hi u chính xác và nh t quán n i dung
- Thu t ng khoa h!c: Là nh ng t0 có n i dung
là các khái ni m thu c m t lĩnh v c chuyên môn
nh t ñ nh như v toán h c, v t lí, hóa h c, tri t h c, v.v Có nh ng t0 khoa h c không tr c ti p g$n li n
v i nhu c'u sinh ho t và nhu c'u giao ti p hàng
ngày c a xã h i Ví d : lôgarit, ñ o hàm, tích phân,
âm v , hình v , giá tr th'ng dư, xác su t, bazơ…
Nh ng t0 này ch dùng riêng cho văn b n khoa h c, tuy t ñ i không dùng cho VBQLNN Tuy nhiên, l i
có nh ng t0 khoa h c g$n tr c ti p v i nhu c'u ñ i
s ng, nhu c'u giao ti p hàng ngày c a con ngư i
Ví d : ung thư, s t xu t huy t, viêm màng não, ñi n
th , công su t, ăng ten
Nhìn chung, t'n s s! d ng t0 khoa h c ñ i v i VBQLNN không nhi u Ch s! d ng nh ng t0 ng thu c nhóm 2 N u c'n thi t ph i dùng thu t ng thì c'n có s gi i thích nghĩa m t cách rõ ràng Riêng
nh ng VBQLNN ñ c p ñ n nh ng quy ñ nh v
m t n i dung chuyên môn nào ñó, có th dùng thu t
ng chuyên ngành m t cách ph# bi n
4 S# d ng các l p t( theo quan ñi m ng" pháp và t( v ng h c
4.1 Dùng t( Hán Vi t
Trong VBQLNN, t0 Hán Vi t ñư c s! d ng ph#
bi n Lí do t0 Hán Vi t ñư c ưu tiên s! d ng trong VBQLNN là do t0 Hán-Vi t có tính ch t tĩnh, không g i hình nh, c m xúc; lý trí khô khan; có tính trang tr ng, nghiêm túc, l ch s hơn t0 thu'n
Trang 9"
Vi t tương ng T0 Hán Vi t bi u th ñư c khái
ni m tr0u tư ng, khái quát M t t0 Hán Vi t bi u
th nhi u n i dung mà trong ti ng Vi t tương ng
v i m t t# h p t0 Vì t0 Hán Vi t là l p t0 vay
mư n b ng nhi u phương th c khác nhau, s ti p
nh n c a c ng ñ ng s! d ng ngôn ng ñ i v i
nhóm t0 này nhi u khi không th ng nh t v âm
thanh, hình th c c u t o và v nghĩa c a t0 Trong
quá trình so n th o văn b n c'n chú ý m t s v n ñ
c'n tránh sau ñây:
- Tránh l i v& c u t o t% Hán Vi t: Tránh c i
bi n c u t o c a t0; t t o t0 Hán Vi t b ng cách
l$p ghép; nh'm l+n các t0 ñ ng âm, g'n âm; s!
d ng ñúng hình th c v n có c a t0
- Tránh l i v& nghĩa: Cũng như t0 thu'n Vi t,
nghĩa là m t m t r t quan tr ng c a t0 Hán Vi t
Nghĩa này ñư c quy ư c và ñư c s! d ng th ng
nh t trong c ng ñ ng s! d ng ngôn ng Tuy nhiên,
ñây là m t l p t0 vay mư n b ng nhi u con ñư ng,
cách th c khác nhau nên vi c hi u ñúng nghĩa c a
t0 ñ s! d ng l i là m t v n ñ còn nhi u khó khăn
VBQLNN r t c'n s chính xác v nghĩa, s nghiêm
túc, trang tr ng v s$c thái bi u c m Do ñó, khi s!
d ng c'n hi u ñư c nghĩa c a t0 ñ dùng phù h p
v i ñ i tư ng ti p nh n văn b n, n i dung, hoàn
c nh và ñ t ñư c m c ñích giao ti p gi a các cơ
quan v i nhau
- Tránh l i v& phong cách ch c năng: T0 Hán
Vi t có tính ch t tĩnh, ít g i hình nh, #n ñ nh v
nghĩa và ñ c bi t có tính trang tr ng, nghiêm túc
Do ñó, nó phù h p v i các phong cách ngôn ng
g t giũa như phong cách ngôn ng hành chính,
phong cách ngôn ng chính lu n ð i v i phong
cách ngôn ng sinh ho t ho c ngôn ng văn chương
ngh thu t, t l t0 Hán Vi t xu t hi n ít hơn vì hai
phong cách ngôn ng này ñòi h*i t0 ng c th ,
sinh ñ ng, giàu hình nh Khi s! d ng, nên lưu ý t i
ñ c ñi m này ñ tránh l)i
- Tránh l m d ng t% Hán Vi t: T0 Hán Vi t gi
m t vai trò r t quan tr ng trong h th ng t0 v ng
ti ng Vi t và ñ c bi t có ý nghĩa ñ i v i VBQLNN
Tuy nhiên, không vì th mà l m d ng t0 L m d ng t0 Hán Vi t là dùng t0 Hán Vi t m t cách máy móc, dùng ngay c khi n i dung ñó ñã có t0 thu'n Vi t di.n ñ t ñ , chính xác n i dung ý nghĩa Vì v y, ch dùng t0 Hán Vi t khi văn b n không có t0 thu'n
Vi t thích h p ho c khi n i dung, tính ch t c a văn
b n yêu c'u V n ñ không ph i dùng bao nhiêu t0 Hán Vi t mà là dùng t0 nào và dùng th nào ñ ñ m
b o ñư c các ñ c trưng chính xác, nghiêm túc, khách quan, hi u l c và khuôn m+u c a văn b n
- Ngư c l i v i vi c l m d ng t0 Hán Vi t là không dùng t0 Hán Vi t khi c'n dùng Có nh ng
n i dung ng nghĩa mà t0 thu'n Vi t không có ho c không bi u ñ t ñư c ñ'y ñ nghĩa thì ngư i s! d ng
nh t thi t ph i ch n t0 Hán Vi t ñ s! d ng N u trong trư ng h p này c gư ng ép dùng t0 thu'n
Vi t thì s, nh hư"ng t i nghĩa c a văn b n Nhìn chung, s! d ng t0 Hán Vi t trong VBQLNN c'n lưu ý ph i dùng ñúng hoàn c nh, ñúng ñ i tư ng, ñúng n i dung và ñích giao ti p Theo ñó, t0 Hán Vi t ph i ñư c dùng ñúng âm, ñúng nghĩa, ñúng phong cách ngôn ng và tránh
l m d ng t0 Hán Vi t ð i v i các c p t0 Hán Vi t
và thu'n Vi t ñ ng nghĩa, c'n th y r ng bên c nh
s gi ng nhau, gi a chúng v+n có 3 ñi m khác nhau: khác nhau v s$c thái ý nghĩa, khác nhau v s$c thái bi u c m, khác nhau v màu s$c phong cách C'n phân bi t ñ tránh nh'm l+n gi a các t0 Hán Vi t g'n âm, ñ ng âm V i các t0 Hán Vi t b
bi n nhi u âm ñ c khác nhau, c'n căn c vào t0
ñi n ñ l a ch n âm ñ c ñúng
4.2 Dùng t( thu n Vi t và nhóm t( g c
*n-Âu
- T0 thu'n Vi t là nh ng t0 thu c ng h Nam
Á, có ngu n g c b n ñ a ho c ñư c hình thành t0
vi c chuy n d ch, sao ph*ng nghĩa các t0 g c Hán, các t0 g c <n Âu ð c ñi m c a t0 thu'n Vi t có s$c thái bi u c m trung hòa ho c khi m nhã; có màu s$c ý nghĩa c th , sinh ñ ng, tính g i hình nh
và g i c m xúc cao Vì v y, khi dùng t0 thu'n Vi t trong VBQLNN ph i chú ý t i ñ c ñi m này
Trang 10"$
VBQLNN có th s! d ng t0 thu'n Vi t thay cho t0
Hán Vi t n u t0 ñó d hi u, ñ i chúng mà không
nh hư"ng ñ n tính nghiêm túc khách quan c a
VBQLNN
- T0 g c <n-Âu
Do ñ c ñi m v l ch s!, ngôn ng ti ng Vi t
không ch ch u nh hư"ng c a các y u t Hán mà
còn nh hư"ng b"i ti ng Pháp, ti ng Anh Tuy
không nhi u v m t s lư ng như t0 Hán Vi t, song
nh ng t0 g c <n Âu cũng ñóng m t vai trò nh t
ñ nh trong giao ti p ti ng Vi t nói chung, trong
VBQLNN nói riêng Do ñó, khi g p nh ng t0 g c
<n Âu và dùng nó trong VBQLNN c'n lưu ý như
sau:
+ N u ch vi t c a nguyên ng dùng ch cái
Latin thì gi ñúng nguyên hình trên ch vi t c a
nguyên ng , k c các ch cái f, j, w, z như trong
nguyên ng vi t; d u ph " m t s ch cái trong
nguyên ng có th lư c b t Ví d : Shakespeare,
Paris, Petöf i (có th lư c d u ph " ch cái ö)
+ N u ch vi t c a nguyên ng thu c m t h
th ng ch cái khác thì dùng l i chuy n t0 chính
th c sang ch cái Latin Ví d : Lomonosov,
Moskva
+ N u ch vi t c a nguyên ng không ph i là
ch vi t ghi t0ng âm b ng ch cái thì dùng l i
phiên âm chính th c b ng ch cái Latin Ví d :
Tokyo, Korea
+ ð i v i tên riêng mà trong th c ti.n s! d ng
r ng rãi trên th gi i ñã quen dùng m t hình th c
vi t b ng ch cái Latin khác v i nguyên ng (như
tên m t s nư c, thành ph ) thì dùng hình th c tên
riêng ph# bi n ñó Ví d : Hungary (nguyên d ng là
Magyarorszag)
+ V i nh ng sông núi thu c nhi u nư c thì
dùng hình th c tương ñ i ph# bi n trên th gi i và
trong nư c Ví d : Sông Danube ho c sông
ða-nuýp
+ ð i v i tên riêng hay b ph n c a tên riêng
(thư ng là ñ a danh) mà có nghĩa thì dùng l i d ch
nghĩa phù h p v i ch trương chung có th nh n
th y qua các ngôn ng trên th gi i Ví d : Bi n
ðen, Tam giác Vàng
+ Nh ng tên riêng ñã có hình th c phiên âm quen thu c trong ti ng Vi t không c'n thay ñ#i, tr0
m t s trư ng h p ñ c bi t có yêu c'u riêng ph i thay ñ#i
Ví d : Pháp, Hà Lan Song Australia (thay cho
Úc) Tuy nhiên v+n ch p nh n s t n t i c a hai hình
th c khác nhau c a m t s tên riêng: Matxcơva -
M c Tư Khoa
- Mu n cho văn b n d hi u, c'n h n ch dùng t0 ng nư c ngoài, tr0 trư ng h p ti ng Vi t không
có t0 thích h p ñ thay th ho c t0 ñó ñã ñư c Vi t
hoá Ví d các t0 marketing, internet, windows
m i du nh p vào Vi t Nam, chưa có t0 nào tương
ng ñ thay th , nên vi c dùng chúng trong văn b n
là t t y u Nh ng t0 g c <n Âu ñã thông d ng,
ñư c ñi n thanh ñi u (xăng, cà phê, pít tông, axít,
xà phòng, xích líp thì dùng như ti ng Vi t T0 nào chưa thông d ng thì h n ch s! d ng, n u c'n dùng
ph i có s gi i thích ngay trong văn b n
Ví d : barem (bi u ñi m), công-ten-nơ (thùng
hàng), áp-phan (bê tông nh a)
K t lu n
Dùng t0 trong VBQLNN c'n ñ m b o nguyên t$c dùng t0 ñúng v âm thanh và hình th c c u t o, dùng t0 ñúng v nghĩa, dùng t0 ñúng v ng pháp
và các thu c tính ch c năng c a t0, dùng t0 phù
h p v i phong cách ngôn ng và tránh dùng t0 th0a, t0 l p và t0 sáo r)ng Trong so n th o văn
b n, c'n phân ñ nh rõ cách dùng t0 theo bình di n phong cách và theo quan ni m ng pháp, t0 v ng
h c Vi c n$m v ng các l p t0 và cách s! d ng chúng s, giúp bi u ñ t chính xác, hi u qu n i dung
c a VBQLNN Ngoài ra, l a ch n thay th t0 ng
và k t h p t0 theo quan h ý nghĩa, quan h ng pháp là nh ng thao tác cơ b n giúp ngư i so n th o
ch n l a ñư c nh ng t0 ng thích h p nh t, bi u
ñ t chính xác n i dung VBQLNN